II SA/Bk 65/24

II SA/Bk 65/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-04-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk
Barbara Romanczuk /przewodniczący/
Małgorzata Roleder /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6090 Budownictwo wodne, pozwolenie wodnoprawne
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 310
art. 190 ust. 13
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Natalia Paulina Janowicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi K. L. i J. L. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 29 listopada 2023 r. nr BI.RUZ.4217.5.2023.JR w przedmiocie obowiązku likwidacji urządzeń wodnych wykonanych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Augustowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 7 sierpnia 2023 r. numer BI.ZUZ.1.4214.13.2020.ZW; 2. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie solidarnie na rzecz skarżących K. L. i J. L. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 24 listopada 2020 r. Dyrektor Zarządu Zlewni w Augustowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: "Dyrektor ZZ") zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia na K. L. obowiązku likwidacji przebudowy urządzeń melioracji wodnych, tj.: rurociągu wybudowanego w miejscu rowu odkrytego R-E1/1, o długości około 12 m i średnicy 800 mm, na działce nr [...] położonej w obrębie O.; a także rurociągu wybudowanego w miejscu rowu odkrytego R-E, o długości około 12 m i średnicy 1000 mm, na działkach nr [...] położonych w obrębie O. W treści zawiadomienia poinformowano m.in. o brzmieniu art. 190 ust. 13 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. 2020 r., poz. 310 ze zm.; dalej: "P.w."). Zawiadomienie skierowano do K. L. i J. L., a także do J. U. i W. U. oraz Gminy O.. Zawiadomienie o wszczęciu przedmiotowego postępowania wywieszono również na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego w O. w dniach 27 listopada – 8 grudnia 2020 r. Zawiadamiając strony pismem z dnia 23 grudnia 2020 r. o nie załatwieniu sprawy w terminie oraz o nowym terminie jej załatwienia, Dyrektor ZZ poinformował ponadto o treści art. 190 ust. 1 P.w. stanowiącego o możliwości wystąpienia przez właściciela urządzenia wodnego z wnioskiem o legalizację urządzenia wodnego wykonanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, a także o konieczności dołączenia do ww. wniosku dokumentacji, o której mowa w art. 407 ust. 2 P.w.
Decyzją z dnia 19 stycznia 2021 r. nr BI.ZUZ.1.4214.13.2020.ZW Dyrektor ZZ, na podstawie art. 190 ust. 13 P.w., nałożył na K. L. następujące obowiązki:
I) likwidację urządzenia wodnego – odcinka rowu otwartego RE przebudowanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego na rurociąg o średnicy 1000 mm na długości około 12 m przez: (1) likwidację ww. rurociągu wraz ze studnią rewizyjną na działkach nr [...] i nr [...] od punktu o współrzędnej (układ PL-ETRF2000) X= 5989720.6 Y=7598147.9 na działce nr [...], do przepustu zlokalizowanego w pasie drogi gminnej na działce nr [...]; (2) odtworzenie (w miejsce rurociągu) rowu otwartego o nachyleniu skarp 1:1, szerokości dna 0,6 m, z dostosowaniem rzędnej dna rowu do rzędnej istniejącego przepustu w pasie drogi gminnej na działce nr [...] i rzędnej 155.2 m n.p.m. w punkcie o współrzędnej geodezyjnej X=5989720.6 Y=7598147.9 na działce nr [...];
II) likwidację urządzenia wodnego – odcinka rowu otwartego RE1/1 przebudowanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego na rurociąg o średnicy 800 mm na długości około 12 m przez: (1) likwidację ww. rurociągu na działce nr [...] od punktu o współrzędnej (układ PL-ETRF2000) X= 5989718.2 Y=7598088.1, do połączenia z istniejącym rowem otwartym RE1/1; (2) odtworzenie (w miejsce rurociągu) rowu otwartego o nachyleniu skarp 1:1, szerokości dna 0,6 m, z dostosowaniem rzędnej dna rowu do rzędnej dna istniejącego rowu RE1/1 i rzędnej dna 156.3 m n.p.m. w punkcie wlotu do rurociągu o współrzędnej X=5989718.2 Y=7598088.1 na działce nr [...];
III) likwidację przedmiotowych rurociągów i odtworzenie rowów otwartych w terminie 90 dni od dnia uprawomocnienia decyzji;
IV) uporządkowanie terenu po zakończeniu prac związanych z rozbiórką rurociągów i odtworzeniem rowów otwartych oraz właściwe zagospodarowanie odpadów powstałych podczas prac związanych z wykonaniem decyzji.
W uzasadnieniu organ wskazał, że w trakcie oględzin przeprowadzonych dnia 26 października 2020 r. w innej sprawie (dotyczącej przebudowy urządzeń melioracji wodnych niezgodnie z pozwoleniem wodnoprawnym udzielonym K. L. przez Starostę O. dnia 1 sierpnia 2013 r. nr ŚR.6341.15.2013), ustalono m.in., że dokonano przebudowy wymienionych w decyzji urządzeń melioracji wodnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Do dnia wydania przedmiotowej decyzji właściciel urządzeń wodnych, nie złożył zaś wniosku o legalizację tej przebudowy. W ocenie organu zebrane w sprawie dowody są wystarczające do nałożenia obowiązku jej likwidacji.
W odwołaniu od ww. decyzji K. L. z jednej strony podniósł, że uzyskał pozwolenie na budowę (z dnia 11 października 2013 r.) i pozwolenie wodnoprawne (z dnia 1 sierpnia 2013 r.) na przebudowę rowów melioracyjnych, a także zgodę Burmistrza O. na przedłużenie odcinka rurociągu na działce nr [...] (udzieloną pismem z dnia 23 kwietnia 2014 r.), z drugiej zaś zadeklarował spełnienie w przyszłości warunków legalizacji przebudowy opisanej w zaskarżonej decyzji. Wskazał także, że zakrycie odcinka rowu melioracyjnego przy ul. Z. było konieczne ze względu na bezpieczeństwo, bowiem otwarty rów melioracyjny stanowił realne zagrożenie życia i zdrowia oraz był przyczyną śmiertelnego wypadku około 2000 r., a także, że wszystkie zmiany w projekcie objętym ww. pozwoleniami zostały zakwalifikowane przez projektanta jako nieistotne, zaś organ nadzoru budowlanego nie wniósł do nich zastrzeżeń.
Decyzją z dnia 7 kwietnia 2021 r. nr BI.RUZ.4217.3.2021.AP Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: "Dyrektor RZGW") uchylił decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W ocenie organu odwoławczego w sprawie nie ustalono jednej z głównych przesłanek przemawiających za stosowaniem art. 190 ust. 13 P.w., co skutkowało brakiem wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, tj. nie ustalono właściciela urządzenia wodnego, ani nie przeprowadzono żadnego postępowania w tym kierunku. Organ I instancji nie wskazał z jakich względów uznał K. L. za właściciela urządzeń wodnych. W tym zakresie organ odwoławczy zalecił uzupełnienie postępowania dowodowego, przytaczając treść art. 47 § 1 i § 2 k.c., art. 48 k.c. oraz § 49 § 1 a także podkreślając, że z akt sprawy nie wynika czy przedmiotowe urządzenia wodne są częścią składową gruntu, bowiem w trakcie oględzin z dnia 26 października 2020 r. nie sporządzono dokumentacji fotograficznej, ani też nie opisano tego urządzenia w sposób pozwalający na ustalenie powyższej kwestii. Organ odwoławczy zauważył, że wedle ustaleń organu I instancji, urządzenia wodne znajdują się na trzech działkach o nr: [...], [...], zaś ich właścicieli można ustalić przez pozyskanie informacji z ewidencji gruntów lub ksiąg wieczystych. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że obowiązek likwidacji powinien być nałożony w zakresie odpowiadającym prawu własności urządzenia wodnego, co należy wyszczególnić w sentencji decyzji. Zauważył także (w kontekście art. 49 § 1 k.c.), że z ustaleń organu I instancji nie wynika, aby urządzenia wodne były składnikiem przedsiębiorstwa. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że K. L. nie kwestionował tego, że przebudował urządzenia wodne bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. W ocenie Dyrektora RZGW należycie ustalono pozostałe dwie przesłanki, tj. stwierdzenie wykonania urządzenia wodnego bez wymaganego pozwolenia (co wynika z protokołu oględzin przeprowadzonych dnia 26 października 2020 r.) oraz brak wystąpienia przez właściciela urządzeń wodnych z wnioskiem o legalizację. W tym względzie jednak organ II instancji uznał, że między doręczeniem K. L. zawiadomienia z dnia 23 grudnia 2020 r., w którym zawarto informacje dotyczące możliwości legalizacji przebudowy urządzeń wodnych, a wydaniem decyzji przez organ I instancji, upłynęły 22 dni, które nie były w ocenie organu odwoławczego wystarczające do przygotowania wniosku legalizacyjnego.
W toku ponownego postępowania przed organem I instancji w dniu 28 maja 2021 r. uzyskano uproszczone wypisy z rejestru gruntów, z których wynika, że współwłaścicielami działki nr [...] są K. L. i J. L., zaś Gmina O. jest właścicielem działek nr [...] i nr [...] (wydzielonej z działki nr [...]). Uzyskano również pisemne oświadczenie Burmistrza O. z dnia 2 czerwca 2021 r., potwierdzające, że na mocy pisma z dnia 23 kwietnia 2014 r. udostępnił on działkę nr [...] w celu przeprowadzenia robót budowlanych, mających na celu wykonanie przedłużenia rurociągu kanalizacji deszczowej w kierunku pasa drogowego oraz wykonanie niwelacji terenu; a także informujące, że K. L. od dnia 1 lutego 2021 r. jest dzierżawcą części ww. działki (po podziale działka nr [...]). Pismami z dnia 25 czerwca 2021 r. i 6 lipca 2021 r. Burmistrz O. powiadomił organ I instancji, że dnia 10 czerwca 2021 r. K. L. i J. L. nabyli od Gminy O. działkę nr [...].
Do akt dołączono ponadto odpis inwentaryzacji powykonawczej rurociągów na rowach melioracyjnych z dnia 18 listopada 2014 r. zawierającej adnotację geodety uprawnionego, że obiekt budowlany wykonano zgodnie z projektem zagospodarowania działki nr [...]. Na mapie tej nie zaznaczono jednak urządzeń wodnych przebudowanych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego.
Zawiadomieniem z dnia 15 czerwca 2021 r. nr BI.ZUZ.1.4214.13.2020.ZW Dyrektor ZZ powiadomił K. L., J. L., J. U., W. U. i Gminę O. o wszczęciu z urzędu postepowania administracyjnego w sprawie nałożenia na właścicieli urządzeń wodnych obowiązku likwidacji przebudowy urządzeń melioracji wodnych, tj.: przebudowanego rowu odkrytego R-E1/1 na rurociąg o średnicy 800 mm, na działce nr [...], o długości 6,7 m (o podanych tam współrzędnych geodezyjnych) oraz przebudowanego rowu odkrytego R-E na rurociąg o średnicy 1000 mm, na działce nr [...], o długości 3 m (o podanych tam współrzędnych geodezyjnych).
Decyzją z dnia 20 lipca 2021 r. nr BI.ZUZ.1.4214.13.2020.ZW Dyrektor ZZ, na podstawie art. 190 ust. 13 P.w., nałożył na K. L. i J. L. następujące obowiązki:
I) likwidację urządzenia wodnego – odcinka rowu odkrytego RE przebudowanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego na rurociąg o średnicy 1000 mm na długości 3 m przez: (1) likwidację ww. rurociągu wraz ze studnią rewizyjną na działce nr [...] od punktu o współrzędnej X= 5989719.77 Y=7598147.56, do punktu o współrzędnej X=5989722.47 Y=7598148.86; (2) odtworzenie (w miejsce rozebranego rurociągu) rowu odkrytego o nachyleniu skarp 1:1, szerokości dna 0,6 m, z dostosowaniem rzędnej dna rowu do rzędnej istniejącego przepustu w pasie drogi gminnej na działce nr [...] i rzędnej 155.15 m n.p.m. w punkcie o współrzędnej geodezyjnej X=5989719.77 Y=7598147.56 na działce nr [...];
II) likwidację urządzenia wodnego – odcinka rowu odkrytego RE1/1 przebudowanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego na rurociąg o średnicy 800 mm na długości 8 m przez: (1) likwidację ww. rurociągu na działkach nr [...] i nr [...] od punktu o współrzędnej X=5989718.83 Y=7598090.93, do punktu o współrzędnej X=5989723.68 Y=7598084.45; (2) odtworzenie (w miejsce rurociągu) rowu odkrytego o nachyleniu skarp 1:1, szerokości dna 0,6 m, z dostosowaniem rzędnej dna rowu do rzędnej 156.22 m n.p.m. w punkcie o współrzędnej X=5989718.83 Y=7598090.93 i rzędnej 156.30 m n.p.m. dna rowu w punkcie o współrzędnej X=5989723.68 Y=7598084:45;
III) likwidację przedmiotowych rurociągów i odtworzenie rowów odkrytych w terminie 90 dni od dnia uprawomocnienia decyzji;
IV) uporządkowanie terenu po zakończeniu prac związanych z rozbiórką rurociągów i odtworzeniem rowów odkrytych oraz właściwe zagospodarowanie odpadów powstałych podczas prac związanych z wykonaniem decyzji.
W uzasadnieniu decyzji Dyrektor ZZ wskazał, że na podstawie inwentaryzacji powykonawczej rurociągów na rowach melioracyjnych ustalił, że bez pozwolenia wodnoprawnego przybudowano fragmenty wymienionych i opisanych w sentencji decyzji odkrytych rowów melioracyjnych na rurociągi na działkach nr [...] i [...], zaś właścicieli nieruchomości, którzy (na zasadzie art. 47 k.c.) są właścicielami urządzeń wodnych ustalono w oparciu o wypisy z rejestru gruntów. Organ I instancji ustalił również, że właściciele urządzeń wodnych nie złożyli wniosku o legalizację przebudowy tych urządzeń i nie uzyskali decyzji o legalizacji urządzeń wodnych.
W toku postępowania odwoławczego doszło do uzupełnienia materiału dowodowego. W dniu 19 października 2021 r. Dyrektor RZGW przeprowadził oględziny rowów melioracyjnych na działkach nr [...] i [...], w trakcie których jedynie spisano oświadczenia dwóch osób uczestniczących w oględzinach, tj. K. L. i W. U.. Z protokołu oględzin wynika, że K. L. zadeklarował wystąpienie z wnioskiem o legalizację, zaś W. U. oświadczył, że nie zgadza się na legalizację i żąda przywrócenia rowów melioracyjnych do stanu sprzed 2012 r., tj. ich odkrycia, odbudowania odwodnienia na działce nr [...] i przywrócenia rzędnych terenu do stanu z 2012 r. Wyrażone wówczas przez W. U. stanowisko zostało podtrzymane i uszczegółowione w pismach J. U. i W. U. z dnia 19 października 2021 r. i 12 listopada 2021 r. W pierwszym z ww. pism zawarli oni m.in. zastrzeżenia co do sposobu przeprowadzenia oględzin oraz wskazali na obecność podczas oględzin dodatkowej osoby nieujętej w protokole (tj. geodeta o nazwisku Polakowski). Do pisma z dnia 12 listopada 2021 r. załączyli natomiast płyty DVD zawierające m.in. nagrania terenu położenia rurociągu. W dniu 3 października 2022 r. do akt wpłynęło kolejne pismo J. U. i W. U., do którego załączono opinię geotechniczną z rozpoznania warunków gruntowo-wodnych w bezpośrednim otoczeniu budynku mieszkalnego na działce nr [...] w O., opracowaną we wrześniu 2022 r. przez Piotra Ranta (geologa).
Decyzją z dnia 9 listopada 2022 r. nr BI.RUZ.4217.8.2021.AT Dyrektor RZGW uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy opisał uzupełniony w toku postępowania odwoławczego materiał dowodowy, wskazując, że spośród złożonych do akt nagrań na płytach DVD, wartością dowodową obdarzył jedynie nagrania z dnia 19 października 2021 r. obrazujące wygląd rurociągu od środka. Organ odwoławczy przedstawił wnioski wynikające z opinii geotechnicznej, złożonej do akt przez uczestników postepowania, jednakże nie wyjaśnił, w jaki sposób wpływają one na ustalenia kontrolowanej sprawy. Dyrektor RZGW odniósł się również do przeprowadzonych dnia 19 października 2021 r. oględzin, lecz nie zamieścił w uzasadnieniu decyzji żadnych ustaleń, z nich wynikających.
Odnosząc się do zaleceń zawartych w poprzedniej decyzji Dyrektora RZGW z dnia 7 kwietnia 2021 r. organ odwoławczy stwierdził, że Dyrektor ZZ nie wykonał ich w całości, bowiem po pierwsze nie włączył do akt wypisu z ewidencji gruntów potwierdzającego, że właścicielami działki nr [...] stali się w toku postępowania K. L. i J. L. (czym naruszył art. 401 ust. 5 P.w.), po drugie zaś nie odniósł się w żaden sposób do kwestii poinformowania właściciela urządzeń wodnych o możliwości i sposobie ich legalizacji oraz skutkach jej braku. W ocenie organu odwoławczego w sprawie należy również rozważyć możliwość zastosowania art. 190 ust. 14 P.w., tj. ustalić, co w sprawie będzie bardziej technicznie lub ekonomicznie uzasadnione – czy nałożenie obowiązku likwidacji przebudowanych rowów, czy też ich zachowanie z obowiązkiem wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W tym zakresie przydatna może się okazać opinia geotechniczna. Ponadto organ odwoławczy dostrzegł m.in., że Dyrektor ZZ naruszył art. 10 k.p.a., bowiem nie zapewnił stronom możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz złożenia ewentualnych żądań, zaś uzasadnienie decyzji organu I instancji nie odpowiada dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., gdyż swoim stanem faktycznym nie obejmuje okresu sprzed wydania przez ten organ decyzji z dnia 19 stycznia 2021 r. W tym względzie organ odwoławczy wyjaśnił, że postępowanie toczy się od dnia 24 listopada 2020 r., tj. od dnia wystosowania przez organ zawiadomienia o wszczęciu postępowania z urzędu, zaś uchylenie przez organ odwoławczy poprzedniej decyzji Dyrektora ZZ z dnia 19 stycznia 2021 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania nie niweczy postępowania jako takiego, co oznacza, że wszystkie czynności poczynione od chwili wszczęcia postępowania pozostają w mocy i stanowią materiał dowodowy, który podlega analizie. Ponadto Dyrektor RZGW zwrócił uwagę, że uchylając poprzednią decyzję organu I instancji nie umorzył postępowania w żadnym zakresie, co zobowiązuje do ponownego rozpatrzenia sprawy w tożsamej objętości. W tym względzie Dyrektor RZGW zauważył, że zawiadomieniem z dnia 15 czerwca 2021 r. organ I instancji ponownie poinformował strony o wszczęciu postępowania, jednakże z ograniczeniem do działek nr [...] i nr [...] oraz ze wskazaniem innych długości odcinka rowu odkrytego przebudowanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego na rurociąg, co nie jest postepowaniem prawidłowym. Organ odwoławczy wskazał, że po powzięciu przez Dyrektora ZZ informacji, że rów przebiega przez działki stanowiące własność rożnych podmiotów, mógł on albo orzec o obowiązku likwidacji nielegalnej przebudowy wobec wszystkich właścicieli rowu, albo umorzyć postępowanie względem Gminy O. i orzec o obowiązku likwidacji jedynie w zakresie działek będących własnością K. L. i J. L., zaś w zakresie działek stanowiących własność Gminy O. wszcząć odrębne postępowanie. Dyrektor RZGW podkreślił, że decyzja Dyrektora ZZ nie zawiera rozstrzygnięcia odnośnie rowu na działce nr [...], co oznacza, że postępowanie zostało zakończone jedynie częściowo i w odniesieniu do rowu na działce nr [...] pozostaje ono nadal w toku.
Dyrektor RZGW dostrzegł ponadto brak w aktach sprawy pozwolenia wodnoprawnego udzielonego K. L. na przebudowę urządzeń melioracji wodnych, stanowiącego punkt wyjścia do dokonania oceny przedmiotu postępowania (organ odwoławczy wskazał, że pozyskał ów dokument z centralnej bazy pozwoleń wodnoprawnych oraz załączył jego wydruk do akt odwoławczych, jednakże z akt sprawy wynika, że kopia pozwolenia wodnoprawnego z dnia 1 sierpnia 2013 r. została załączona do akt dopiero dnia 3 października 2023 r. – k. 352-353 akt administracyjnych). W ocenie organu odwoławczego w pierwszej kolejności należy ustalić fragment rowu przebudowany na podstawie udzielonego pozwolenia wodnoprawnego, z uwzględnieniem dokonanej zmiany numeracji działek geodezyjnych, bowiem nie wiadomo, czy i w jakim zakresie rowy będące przedmiotem niniejszego postępowania, są objęte tym pozwoleniem. Aby zaś stwierdzić, że urządzenie wodne zostało przebudowane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, należy ustalić, w jakiej dacie nastąpiła przebudowa, aby móc dokonać weryfikacji, czy istniał wówczas prawny obowiązek uzyskania takiego pozwolenia. Jednocześnie Dyrektor RZGW ustalił, że rzeczony obowiązek istnieje od 1 stycznia 2002 r., zaś na podstawie akt sprawy wskazał, że przebudowa rowów przez K. L. miała miejsce po dniu 23 kwietnia 2014 r.
Organ odwoławczy zauważył również, że nie wiadomo na jakiej podstawie organ I instancji zmienił parametry przebudowanych rowów, bowiem w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z dnia 24 listopada 2020 r. wskazano, że długość obu rowów wynosi po około 12 m (takie same parametry zawarto w pierwszej decyzji Dyrektora ZZ z dnia stycznia 2021 r.), zaś w kolejnej decyzji organ ten wskazał już na inne parametry: 3 m w odniesieniu do rowu R-E na działce nr [...] przebudowanego na rurociąg o średnicy 1000 mm oraz 8 m w odniesieniu do rowu R-E1/1 na działkach nr [...] i nr [...] przebudowanego na rurociąg o średnicy 800 mm. Dyrektor RZGW domniemał, że modyfikacja powyższa może być spowodowana zmianą przedmiotu postępowania, jednakże powinno to wynikać wprost z uzasadnienia decyzji, w którym winna się również znaleźć analiza przydatności mapy pozyskanej z państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. W ocenie Dyrektora RZGW nie jest ona wystarczająca do ustalenia długości przebudowanych rowów z tego względu, że na mapie tej uwidocznione są poprzednie nr działek (tj. sprzed podziału). Ustalenie kwestii dotyczących parametrów przebudowanych rowów powinno natomiast nastąpić w trakcie oględzin.
Dyrektor RZGW dostrzegł również brak analizy zasięgu oddziaływania likwidowanej przebudowy rowów, koniecznej do ustalenia katalogu stron postępowania, wyznaczanego na zasadzie art. 190 ust. 15 w zw. z art. 401 ust. 1 P.w. (stronami postępowania o likwidację nielegalnej przebudowy urządzenia wodnego są podmioty znajdujące się w zasięgu oddziaływania urządzenia wodnego przebudowanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego). W ocenie organu odwoławczego w sprawie należy ustalić jakie działki obejmuje swoim zasięgiem likwidacja nielegalnej przebudowy rowów oraz uzasadnić te ustalenia, a następnie, na podstawie danych z rejestru gruntów, ustalić właścicieli tych działek.
Końcowo organ odwoławczy zreasumował, że organ I instancji powinien: (1) skompletować akta sprawy, (2) ustalić zakres oddziaływania nielegalnej przebudowy rowów oraz właścicieli działek będących stronami postępowania; (3) udokumentować prawo własności poszczególnych działek wypisami z ewidencji gruntów; (4) ustalić datę przebudowy rowów; (5) przeprowadzić oględziny, podczas których należy ustalić położenie rowu w terenie, jego parametry i współrzędne (niezbędne do prawidłowego skonstruowania decyzji); (6) poinformować właścicieli urządzeń wodnych o prawie do legalizacji ich przebudowy ze wskazaniem sankcji za brak legalizacji i wyznaczeniem ku temu co najmniej 30-dniowego terminu, zaś po jego bezskutecznym upływie nałożyć na wszystkich właścicieli urządzenia obowiązek jego likwidacji (art. 190 ust. 13 P.w.) bądź wykonania urządzeń zapobiegających szkodom (art.190 ust. 14 P.w.); (7) po zgromadzeniu pełnej dokumentacji w sprawie poinformować o tym wszystkie strony postępowania oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i złożenia ewentualnych żądań w co najmniej 7-dniowym terminie, a także dochować tego terminu przed wydaniem decyzji; (8) przeanalizować cały materiał dowodowy, w tym uzupełniony w postępowaniu odwoławczym o pisma i filmy na płytach D\/D oraz opinię geotechniczną; (9) wydać rozstrzygnięcie prezentujące logiczny tok myślowy organu, poddający się kontroli instancyjnej.
W toku ponownego postępowania przed organem I instancji akta sprawy uzupełniono o: mapę pozyskaną z operatu wodnoprawnego sporządzonego na potrzeby przebudowy rowów melioracyjnych na rurociągi (stanowiącego załącznik do pozwolenia wodnoprawnego z dnia 1 sierpnia 2013 r.), ekspertyzę techniczną z września 2021 r. dotyczącą realizacji pozwolenia wodnoprawnego oraz informacje (ewidencyjne) o działkach nr [...], nr [...] i nr [...], które wedle notatki służbowej z dnia 17 marca 2023 r. pozostają w zasięgu oddziaływania dokonanej przebudowy rowów otwartych na działkach nr [...] i nr [...], a także uproszczone wypisy z rejestru gruntów dotyczące tych działek. W dniu 14 kwietnia 2023 r. przeprowadzono oględziny z udziałem stron postępowania mające na celu ustalenie współrzędnych, lokalizacji oraz długości przebudowanych odcinków rowów. W protokole oględzin wskazano, że przebudowa rurociągu odkrytego RE na działce nr [...] na rurociąg o średnicy 1000 mm nastąpiła na długości 3 m (współrzędne przebudowanego odcinka: od punktu X=5989719.77 Y=7598147.56 do punktu X=5989722.47 Y=7598148.86), natomiast przebudowa rurociągu odkrytego RE1/1 na działkach nr [...] i [...] na rurociąg nastąpiła na długości 17 m (współrzędne przebudowanego odcinka: od punktu X=5989718.83 Y=7598090.93 do punktu X=5989729.05 Y=7598076.80). Pomiarów dokonano odbiornikiem GMSS. Pismem z dnia 17 kwietnia 2023 r. organ I instancji zawiadomił K. L. i J. L. o możliwości legalizacji przebudowanych rowów melioracyjnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, wyznaczając termin 30 dni na złożenie wniosku legalizacyjnego, pod rygorem wydania decyzji nakładającej obowiązek likwidacji dokonanej przebudowy. Pismo to doręczono właścicielom urządzeń wodnych dnia 24 kwietnia 2023 r, zaś w dniu 16 maja 2023 r. K. L. zwrócił się do Dyrektora ZZ z wnioskiem o przedłużenie terminu na złożenie wniosku o legalizację o 6 miesięcy. Pismem z dnia 7 czerwca 2023 r. organ zawiadomił strony o zebraniu materiału dowodowego w sprawie. Pismem z dnia 14 czerwca 2023 r. W. U. i J. U. podtrzymali swoje stanowisko o celowości rozbiórki przebudowanych rowów melioracyjnych. Pismem z dnia 5 lipca 2023 r. Dyrektor ZZ poinformował Gminę O. o utracie statusu strony postępowania, ze względu na fakt, że wedle poczynionych ustaleń zasięg oddziaływania przebudowy rowów występuje na działki o nr: [...], [...] i [...], których Gmina O. nie jest właścicielem.
Decyzją z dnia 7 sierpnia 2023 r. nr BI.ZUZ.4241.13.2020.ZW Dyrektor ZZ, na podstawie art. 190 ust. 13 P.w., nałożył na K. L. i J. L. następujące obowiązki:
I) likwidację urządzenia wodnego – odcinka rowu odkrytego RE przebudowanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego na rurociąg o średnicy 1000 mm na długości 3 m przez: (1) likwidację ww. rurociągu wraz ze studnią wlotową (rewizyjną) na działce nr [...] od punktu o współrzędnych geodezyjnych (w układzie odniesienia Pl-ETRF2000) X= 5989719.77 Y=7598147.56, do punktu o współrzędnych X=5989722.47 Y=7598148.86; (2) odtworzenie w miejsce rozebranego rurociągu rowu odkrytego o nachyleniu skarp 1:1, szerokości dna 0,6 m, z dostosowaniem rzędnej dna rowu do rzędnej istniejącego przepustu w pasie drogi gminnej na działce nr [...] w punkcie o współrzędnych X=5989722.47 Y=7598148.86 i rzędnej dna odtwarzanego rowu 155.15 m n.p.m. w punkcie o współrzędnych X=5989719.77 Y=7598147.56; (3) uformowanie pochylenia terenu od strony działki nr [...] ze spadkiem w kierunku odtworzonego rowu;
II) likwidację urządzenia wodnego – odcinka rowu odkrytego RE1/1 przebudowanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego na rurociąg o średnicy 800 mm na długości 17 m przez: (1) likwidację ww. rurociągu na działkach nr [...] i nr [...] od punktu o współrzędnych X=5989718.83 Y=7598090.93, do punktu o współrzędnych X=5989729.05 Y=7598076.80; (2) odtworzenie w miejsce rozebranego rurociągu rowu otwartego o nachyleniu skarp 1:1, szerokości dna 0,6 m, z dostosowaniem rzędnej dna odtwarzanego rowu do rzędnej dna istniejącego rowu RE1/1 w punkcie o współrzędnych X=5989729.05 Y=7598076.80 i rzędnej dna odtwarzanego rowu 156.30 m n.p.m. w punkcie wlotu do rurociągu o współrzędnych X=5989718.83 Y=7598090:93;
III) likwidację przedmiotowych rurociągów i odtworzenie rowów odkrytych w terminie 90 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna;
IV) uporządkowanie terenu po zakończeniu prac związanych z rozbiórką rurociągów i odtworzeniem rowów otwartych oraz właściwe zagospodarowanie odpadów powstałych podczas prac związanych z wykonaniem decyzji.
W uzasadnieniu decyzji Dyrektor ZZ ustalił, że przebudowany na rurociąg odcinek rowu otwartego RE jest częścią składową działki nr [...], zaś oraz przebudowany na rurociąg odcinek rowu otwartego RE1/1 jest częścią składową działek nr [...] i nr 73/9, w związku z czym nie mogą być odrębnym przedmiotem własności. W konsekwencji właścicielami urządzeń wodnych są właściciele ww. działek, których to ustalono na podstawie uproszczonych wypisów z rejestru gruntów. Zasięgiem oddziaływania rowów otwartych jest zaś obszar odwadniany tymi rowami. Z analizy map znajdujących się w aktach sprawy, tj. inwentaryzacji powykonawczej rurociągów na rowach melioracyjnych i mapy sytuacyjno-wysokościowej (pozyskanej z operatu wodnoprawnego) wynika, że przebudowane odcinki rowów odwadniały nieruchomości gruntowe o nr [...], [...] i [...], a zatem stronami postępowania są właściciele tych nieruchomości. Na podstawie mapy inwentaryzacji powykonawczej z 18 listopada 2014 r. oraz mapy sporządzonej we wrześniu 2021 r. przez geodetę uprawnionego organ ustalił, że przebudowy odcinków rowów objętych postępowaniem dokonano w tym okresie. Niezależnie zaś od tego, czy miało to miejsce przed wejściem w życie ustawy P.w., czy po, w okresie tym istniał obowiązek uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na przebudowę urządzenia wodnego, co wynika z art. 122 ust. 1 pkt 3 i art. 9 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. 2017, poz. 1121 ze zm.; dalej: "P.w. z 2001 r.") oraz z art 389 pkt.6 i art. 17 ust. 1 pkt 4 P.w. ponadto z przeliczenia skali ww. map organ ustalił, że przebudowy odcinka rowu odkrytego RE na działce nr [...] dokonano na długości 3 m, zaś przebudowy odcinka rowu odkrytego RE1/1 na działkach nr [...] i [...] dokonano na długości 17 m. Powyższe znajduje potwierdzenie w ustaleniach dokonanych w trakcie oględzin w dniu 14 kwietnia 2023 r., w trakcie których dokonano pomiarów w zakresie długości i współrzędnych geodezyjnych przebudowanych odcinków rowów za pomocą GMSS. Dyrektor ZZ wskazał przy tym, że ustalenia zawarte w protokole oględzin z dnia 26 października 2020 r. mogą być dowodem tylko w zakresie informacji, że takiej przebudowy dokonano (w dniu oględzin organ nie posiadał narzędzi do ustalenia precyzyjnych współrzędnych, a co za tym idzie długości przebudowanych odcinków). Organ wyjaśnił przy tym, że w pierwszej wydanej decyzji błędnie wskazano, że długości przebudowanych odcinków rowów wynoszą po 12 m, co nastąpiło na skutek wadliwej wizualnej oceny terenu, zaś w drugiej decyzji omyłkowo określono współrzędne geodezyjne jednego z punktów przebudowanego odcinka rowu odkrytego RE1/1, co spowodowało błędne określenie jego długości.
Organ wskazał również, że w wyniku analizy całości zgromadzonego materiału dowodowego nie doszukano się przesłanek spełniających możliwość zastosowania art. 190 ust. 14 P.w., bowiem likwidacja przedmiotowych urządzeń jest możliwa ze względów technicznych i ekonomicznych oraz nie powoduje konieczności rozbiórki innych obiektów budowlanych. Z kolei w dokumentach pozyskanych na etapie odwoławczym Dyrektor ZZ nie doszukał się żadnego dowodu w sprawie. Ustalono natomiast, że do dnia wydania decyzji właściciele urządzeń wodnych nie złożyli wniosku o legalizację przebudowy tych urządzeń i nie uzyskali decyzji legalizacyjnej. Finalnie więc po przeanalizowaniu dokumentacji i w wyniku przeprowadzonego postępowania organ uznał, że zebrane w sprawie dowody są wystarczające do podjęcia decyzji o nałożeniu na właścicieli obowiązku likwidacji urządzeń wodnych, przebudowanych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego.
Decyzją z dnia 29 listopada 2023 r. nr BI.RUZ.4217.5.2023.JR Dyrektor RZGW utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 7 sierpnia 2023 r., wskazując w uzasadnieniu, że Dyrektor ZZ wykonał wszystkie zalecenia zawarte w poprzedniej decyzji Dyrektora RZGW i prawidłowo przeprowadził postepowanie administracyjne. W ocenie organu odwoławczego właściciele urządzeń wodnych przyznali, że dokonali ich przebudowy bez pozwolenia wodnoprawnego, zaś mimo ich deklaracji co do wystąpienia o legalizację tej przebudowy, takie wniosku nie złożyli. Dyrektor RZGW przytoczył ponadto w uzasadnieniu decyzji przepisy prawa stanowiące podstawę rozpatrzenia sprawy, podtrzymał ustalenia organu I instancji, a także odniósł się do zarzutów odwołania, uznając je za nieznajdujące oparcia w materiale dowodowym.
Skargę do sądu administracyjnego na ww. decyzję Dyrektora RZGW wnieśli K. L. i J. L., wnosząc o jej uchylenie w całości i zarzucając jej naruszenie:
1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, prowadzący do niezebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, skutkującego dokonaniem jego zbyt wczesnej i błędnej oceny;
2) art. 8 k.p.a. przez niezałatwienie sprawy w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej i wydanie decyzji bez wykazania zasadności zastosowania w tej sprawie regulacji art. 415 P.w., co miało istotny wpływ na wynik postępowania;
3) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez zajęcie stanowiska, że za prawidłowością decyzji organu I instancji ma przemawiać okoliczność, że skarżący nie przedstawili organowi prowadzącemu postępowanie własnych dowodów w sprawie;
4) art. 15 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez ograniczenie się przez Dyrektora RZGW tylko do kontroli decyzji organu I instancji, bez ponownego rozpoznania sprawy, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji z dnia 7 sierpnia 2023 r.;
5) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, gdy zachodziły przesłanki do jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że w kontekście uprzednich wytycznych, obecne stanowisko organu odwoławczego godzi w zasadę zaufania do władzy publicznej, bowiem zrezygnowano z konieczności ustalenia niektórych kwestii zawartych w ww. wytycznych (np. realizacja pkt 2 dotyczącego ustalenia zakresu oddziaływania nielegalnej przebudowy rowów i jednocześnie stron postępowania). Skarżący podnieśli, że Dyrektor RZGW powinien dokonać ustalenia i oceny wszystkich kwestii istotnych do ewentualnego nałożenia obowiązku likwidacji urządzeń wodnych, a następnie w sposób jednoznaczny i przekonujący uzasadnić dlaczego uznał, że nie jest możliwe zastosowanie art. 190 ust. 14 P.w. W ocenie skarżących organ dążył do tego, aby w jakikolwiek sposób zakończyć toczące się postępowanie. W końcowej części decyzji zarzucili ponadto naruszenie art. 136 k.p.a. i art. 190 P.w.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor RZGW wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wyjaśniając przy tym, że zgodnie z decyzją Starosty O. z dnia 1 sierpnia 2013 r., znak: ŚR.6341.15.2013 skarżący uzyskał pozwolenie wodnoprawne na wykonanie zarurowania rowów na odcinkach A-X oraz C-X (podano współrzędne geograficzne). Podczas oględzin przeprowadzonych dnia 14 kwietnia 2023 r. stwierdzono natomiast wykonanie dodatkowych odcinków rowów A-E i X-B (podano współrzędne geograficzne). W ocenie organu odwoławczego właściciele działek, na których położone są odcinki A-E i X-B zostali poinformowani o procedurach związanych z legalizacją urządzeń wodnych wykonanych bez wymaganej zgody wodnoprawnej oraz o konsekwencjach braku ich legalizacji. W sposób nie budzący wątpliwości ustalono czas wykonania przedmiotowych odcinków rowów (str. 7 zaskarżonej decyzji), jak również fakt, że przed ich wykonaniem należało uzyskać pozwolenie wodnoprawne. Na podstawie znajdujących się w aktach sprawy wypisów z ewidencji gruntów ustalono zaś właścicieli urządzeń wodnych wykonanych bez wymaganej zgody wodnoprawnej, a z uwagi na brak wniosku o legalizację nałożono na nich obowiązek likwidacji tych urządzeń.
Odnosząc się do zarzutów skarżących dotyczących braku wykonania uprzednich zaleceń organu odwoławczego organ ten wskazał, że nie stwierdził takich uchybień bowiem: akta sprawy są kompletne; ustalono precyzyjnie zakres oddziaływania nielegalnej przebudowy rowów, a co za tym idzie właścicieli działek będących stronami postępowania; prawo własności działek zostało wykazane wypisami z ewidencji gruntów; ustalono datę dokonania przebudowy rowów; zorganizowano oględziny, podczas których ustalono dokładne położenie rowu w terenie, jego parametry i współrzędne niezbędne do prawidłowego skonstruowania decyzji; poinformowano wszystkich właścicieli urządzenia wodnego o prawie do legalizacji jego przebudowy ze wskazaniem sankcji za brak legalizacji i wyznaczono co najmniej 30-dniowy termin w tym celu, a po bezskutecznym jego upływie nałożono obowiązek likwidacji; po zebraniu pełnej dokumentacji w sprawie poinformowano o tym wszystkie strony postępowania oraz wydano decyzję z zachowaniem terminu na zapoznanie się z aktami sprawy; przeanalizowano całość materiału dowodowego, w tym uzupełnionego w postępowaniu odwoławczym o pisma i filmy na płytach CD/DVD oraz opinię geologiczną, jednakże nie uznano, aby stanowiły one materiał dowodowy w postępowaniu dotyczącym urządzeń wodnych wykonanych bez wymaganej prawem zgody wodnoprawnej; wydano rozstrzygnięcie zawierające logiczny tok myślowy organu, poddający się kontroli instancyjnej. Ponadto organ odwoławczy odniósł się do zarzutów skargi oraz sformułowanych na ich poparcie twierdzeń.
Odpowiedź na skargę złożyli również J. U. i W. U., wnosząc o jej oddalenie w całości. W jej uzasadnieniu podtrzymali swoje dotychczasowe stanowisko oraz wskazali na szereg nieprawidłowości związanych z zabudową zrealizowaną na działkach skarżących.
W wyniku wykonania zarządzenia sędziego z dnia 22 kwietnia 2024 r. do akt sprawy dołączono kserokopie poszczególnych kart akt administracyjnych sprawy sygn. akt II SA/Bk 877/23 (sprawa ze skargi J. L. i K. L. na decyzję Dyrektora RZGW z dnia 19 września 2023 r. nr BI.RUZ.4213.2.2023.AJ w przedmiocie cofnięcia w części pozwolenia wodnoprawnego, zakończona wyrokiem z dnia 24 stycznia 2024 r. oddalającym skargę; wyrok nieprawomocny), zaś postanowieniem wydanym na rozprawie dnia 23 kwietnia 2024 r. sąd dopuścił dowód z ww. dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Dyrektora RZGW utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora ZZ nakładającą na skarżących obowiązek likwidacji urządzeń wodnych - dwóch zarurowanych odcinków rowów melioracyjnych, tj.: rowu RE na działce nr [...] przebudowanego na rurociąg o średnicy 1000 mm na długości 3 m oraz rowu RE1/1 na działkach nr [...] i [...] przebudowanego na rurociąg o średnicy 800 mm na długości 17 m, bez pozwolenia wodnoprawnego. W sentencji decyzji wskazano współrzędne geograficzne położenia ww. rurociągów nakazując ich likwidację i odtworzenie w ich miejscu odkrytych rowów o podanych parametrach, w terminie 90 dni od dnia uzyskania przez decyzję przymiotu ostateczności oraz zobowiązano skarżących do uporządkowania terenu po zakończeniu ww. prac i należytego zagospodarowania odpadów.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 190 ust. 13 P.w. stanowiący, że: jeżeli właściciel urządzenia wodnego nie wystąpił z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1 (wniosek o legalizację urządzenia wodnego wykonanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia), lub nie uzyskał decyzji o legalizacji urządzenia wodnego, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych nakłada na właściciela tego urządzenia, w drodze decyzji, obowiązek likwidacji urządzenia, ustalając warunki i termin wykonania tego obowiązku.
Słusznie organ odwoławczy zauważył w uzasadnieniu decyzji z dnia 9 listopada 2022 r., że nałożenie przedmiotowego obowiązku wymaga łącznego spełnienia trzech przesłanek: po pierwsze - stwierdzenia wykonania urządzenia wodnego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia, po drugie – ustalenia właściciela urządzenia wodnego, a po trzecie – braku wystąpienia przez właściciela urządzenia wodnego z wnioskiem o legalizację lub nie uzyskanie przez niego decyzji legalizacyjnej. Jakkolwiek przeprowadzone postępowanie wyjaśniające obfituje w materiał dowodowy, to nie jest możliwe poczynienie na jego podstawie kompletnych ustaleń faktycznych, pozwalających na stwierdzenie ziszczenia się każdej z ww. przesłanek.
W pierwszej kolejności zaaprobować należy stanowisko organów obu instancji, że na przebudowę urządzeń wodnych, do których niewątpliwie należą rowy (art. 16 pkt 65 lit. a. P.w.), wymagane jest pozwolenie wodnoprawne (art. 389 pkt 6 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 P.w.). Pozwolenie wodnoprawne wydawane jest przez organ właściwy w sprawie zgód wodnoprawnych, na wniosek, do którego dołącza się m.in. operat wodnoprawny (art. 407 ust. 1 i 2 pkt 1 P.w.). Operat wodnoprawny sporządza się pisemnie w formie opisowej i graficznej (art. 408 P.w.), przy czym, zgodnie z art. 409 ust. 1 pkt 2 lit. b. i d. oraz pkt 3 P.w., jego część opisowa zawiera m.in. wyszczególnienie celu i rodzaju planowanych do wykonania urządzeń wodnych, a także rodzaju i zasięgu ich oddziaływania oraz opis urządzenia wodnego, w tym podstawowe parametry je charakteryzujące i warunki jego wykonania oraz jego lokalizację za pomocą informacji o nazwie lub numerze obrębu ewidencyjnego z numerem lub numerami działek ewidencyjnych oraz współrzędnych. Stosownie zaś do art. 409 ust. 2 pkt 1 P.w., część graficzna operatu zawiera m.in. plan urządzeń wodnych i zasięg ich oddziaływania wraz z ich powierzchnią, naniesiony na mapę sytuacyjno-wysokościową terenu, z oznaczeniem nieruchomości. Analogiczne zapisy zawierała poprzednia ustawa Prawo wodne z dnia 18 lipca 2001 r. (Dz.U. 2017 r., poz. 1121 ze zm.; dalej: "P.w. z 2001 r.") – mowa tu o art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. a., art. 122 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 9 ust. 2 pkt 2 oraz art. 131 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 tej ustawy; przy czym wedle art. 132 ust. 2 pkt 2 lit. c. i pkt 2a P.w. z 2001 r. część opisowa operatu wodnoprawnego zawierać miała m.in. wyszczególnienie stanu prawnego nieruchomości usytuowanych w zasięgu oddziaływania planowanych do wykonania urządzeń wodnych, z podaniem siedzib i adresów ich właścicieli, a także opis urządzenia wodnego, w tym położenie za pomocą współrzędnych geograficznych oraz podstawowe parametry charakteryzujące to urządzenie i warunki jego wykonania. Podobnie jak ma to miejsce obecnie, cześć graficzna operatu zawierać miała m.in. plan urządzeń wodnych i zasięg ich oddziaływania, z oznaczeniem nieruchomości wraz z ich powierzchnią, naniesiony na mapę sytuacyjno-wysokościową terenu (art. 132 ust. 3 pkt 1 P.w. z 2001 r.). Reasumując, zarówno na gruncie obecnej ustawy P.w. (wejście w życie dnia 1 stycznia 2018 r.), jak i ustawy poprzedniej – P.w. z 2001 r. (wejście w życie 1 stycznia 2002 r., uchylenie z dniem 1 stycznia 2018 r.), na przebudowę urządzeń wodnych (rowów) wymagane jest pozwolenie wodnoprawne, wydawane na wniosek, do którego załącza się operat wodnoprawny zawierający część opisową i graficzną, z planem urządzeń wodnych i zasięgiem ich oddziaływania naniesionym na mapę sytuacyjno-wysokościową terenu.
Z akt sprawy wynika, że K. L. uzyskał w dniu 1 sierpnia 2013 r. pozwolenie wodnoprawne na przebudowę urządzeń melioracji wodnych szczegółowych na terenie działek nr [...], przy czym przebudowa ta polegać miała na zmianie rowu oznaczonego w ewidencji urządzeń melioracji wodnych szczegółowych symbolem R-E1/1 na rurociąg o średnicy 800 mm i długości 84 m, a także na zamianie rowu oznaczonego w ewidencji urządzeń melioracji wodnych szczegółowych symbolem R-E na rurociąg o średnicy 1000 mm i długości [...],5 m (pkt 1 decyzji Starosty O. dnia 1 sierpnia 2013 r. nr ŚR.6341.15.2013; dalej: "pozwolenie wodnoprawne"). W decyzji tej oznaczono położenie ww. rurociągów za pomocą współrzędnych geograficznych ich wlotów i wylotów oraz rzędnych dna (pkt 2 pozwolenia wodnoprawnego) oraz zobowiązano do dokonania przebudowy zgodnie z operatem wodnoprawnym dołączonym do wniosku o udzielenie pozwolenia wodnoprawnego, opracowanym w kwietniu 2014 r. przez J. W. (pkt 3 pozwolenia wodnoprawnego). Również z akt sprawy, a także z odpowiedzi na skargę wynika, że oprócz zarurowania rowów na odcinkach objętych pozwoleniem wodnoprawnym, zarurowano dodatkowo (niedookreślone) odcinki rowów, niewymienione w tym pozwoleniu. Względem tych właśnie odcinków toczyło się postępowanie zakończone zaskarżoną do sądu decyzją.
W uzasadnieniu decyzji z dnia 9 listopada 2022 r. organ odwoławczy trafnie zauważył, że ww. pozwolenie wodnoprawne jest punktem wyjścia do dokonania prawidłowej oceny przedmiotu postępowania w kontrolowanej sprawie, bowiem w pierwszej kolejności należy ustalić, który fragment rowu został przebudowany na podstawie pozwolenia wodnoprawnego, a następnie w trakcie oględzin ustalić położenie, parametry i współrzędne odcinków rowów przebudowanych na rurociągi bez pozwolenia wodnoprawnego. Mimo sprecyzowania zaleceń w tym względzie, nie zostały one prawidłowo wykonane przez organ I instancji, zaś organ odwoławczy, z niewyjaśnionych przyczyn, odstąpił od wyjaśnienia powyższych kwestii, aprobując i uznając za wyczerpujące pozorne lub niekompletne działania poczynione w tej materii przez Dyrektora ZZ.
Sąd zwraca przy tym uwagę, że kopia pozwolenia wodnoprawnego została pozyskana na potrzeby kontrolowanego postępowania dopiero przez organ II instancji na drugim etapie odwoławczym, a włączona do akt administracyjnych już po wydaniu decyzji finalnej przez Dyrektora ZZ (tj. w dniu 3 października 2023 r., podczas gdy decyzja finalna organu I instancji została wydana dnia 7 sierpnia 2023 r.). Oznacza to, że rozstrzygając sprawę, Dyrektor ZZ nie dokonał analizy pozwolenia wodnoprawnego, a także operatu wodnoprawnego stanowiącego jego integralną treść, bez której, nie jest możliwe ustalenie położenia i przebiegu rurociągu objętego tym pozwoleniem. Jakkolwiek w aktach sprawy znajduje się mapa sytuacyjno-wysokościowa z naniesionym na nią planowanym przebiegiem rurociągu objętego pozwoleniem wodnoprawnym, pozyskana z ww. operatu wodnoprawnego (k. 242 akt adm.), to w ocenie sądu, bez kompletnej treści pozwolenia wodnoprawnego, sama w sobie nie dostarcza ona wyczerpujących informacji pozwalających na ustalenie planowanego położenia rurociągu objętego pozwoleniem wodnoprawnym. Co więcej przebieg rurociągu widoczny na ww. mapie należałoby zestawić z jego rzeczywistym przebiegiem odwzorowanym na mapie sporządzonej na potrzeby inwentaryzacji powykonawczej, która sama w sobie również nie dostarcza kompletnych informacji w zakresie parametrów wybudowanego legalnie rurociągu. Nie tylko nie oznaczono na niej długości rurociągu, to - jak trafnie zauważył organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji z dnia 9 listopada 2022 r. - mapa ta zawiera nieaktualne numery działek. Rzeczywisty przebieg rurociągu wybudowanego na podstawie pozwolenia wodnoprawnego i jego parametry, na potrzeby kontrolowanego postępowania należy oznaczyć na mapie zawierającej aktualną numerację ewidencyjną. Jest to podstawowa kwestia, która winna była zostać wyjaśniona na etapie administracyjnym sprawy, zaś zaniechanie w tym przedmiocie (mimo obszernych uwag i zaleceń w tym względzie zawartych w uzasadnieniu decyzji Dyrektora RZGW z dnia 9 listopada 2021 r.), świadczy o braku wyjaśnienia istotnego elementu stanu faktycznego sprawy. Sformułowany w tym przedmiocie zarzut skargi, mimo, że lakoniczny, okazał się trafny.
Konsekwencją powyższego jest brak możliwości dokonania przez sąd kontroli prawidłowości ustaleń dotyczących położenia i parametrów odcinków rowów nielegalnie przebudowanych na rurociągi (a więc objętych zaskarżoną decyzją). Przede wszystkim z akt sprawy nie wynika, gdzie zlokalizowane są nielegalnie zarurowane odcinki rowów. Znane są jedynie oznaczenia numeryczne działek ewidencyjnych, na których są one położone oraz współrzędne geograficzne (niepoddające się sądowej weryfikacji). Akta sprawy nie zawierają żadnego dokumentu obrazującego graficznie ich rzeczywisty przebieg, w szczególności względem rurociągu wybudowanego na podstawie pozwolenia wodnoprawnego. Przebiegu tego nie odwzorowano ani na kopii mapy sytuacyjno-wysokościowej z oznaczonym planowanym przebiegiem rurociągu objętego pozwoleniem wodnoprawnym na działkach nr [...], pozyskanej z operatu wodnoprawnego (k. 24 akt adm.), ani na kopii mapy z ekspertyzy technicznej z września 2021 r. dotyczącej realizacji pozwolenia wodnoprawnego (k. 244-245 akt adm.), ani także na pozyskanej na wcześniejszym etapie postępowania, kopii mapy z inwentaryzacji powykonawczej rurociągów na rowach melioracyjnych, zawierającej adnotację geodety uprawnionego z dnia 18 listopada 2014 r., że obiekt budowlany wykonano zgodnie z projektem zagospodarowania ww. działek (k. 85 akt adm.). Na żadnej z tych map nie oznaczono, które odcinki rurociągu są objęte kontrolowanym postępowaniem, tj. zostały wykonane bez pozwolenia wodnoprawnego, poprzestając wyłącznie na wskazaniu współrzędnych geograficznych ich położenia, co nie tylko (jak wyżej wskazano) nie poddaje się sądowej weryfikacji, ale również znacznie utrudnia stronie zobowiązanej (a być może nawet uniemożliwia) należyte wykonanie obowiązków, nałożonych na nią zaskarżoną decyzją.
Zauważyć przy tym należy, że dokumentu graficznego (czy to mapy sytuacyjnej, czy rysunku poglądowego), obrazującego rzeczywisty przebieg rowów nielegalnie przebudowanych na rurociągi, nie sporządzono mimo dwukrotnego przeprowadzenia w sprawie oględzin. Przy tym protokół z oględzin organu odwoławczego z dnia 19 października 2021 r. nie zawiera w istocie żadnych informacji mogących stanowić podstawę ustaleń faktycznych w sprawie (co słusznie dostrzegł organ I instancji), bowiem jego treść stanowią wyłącznie oświadczenia uczestników oględzin oraz stwierdzenia o dostępie do studzienek zlokalizowanych na zabudowanych rowach i o dostarczeniu organowi I instancji ekspertyzy dotyczącej zabudowanych rowów (k. 233-236 akt adm.). Z kolei w protokole oględzin organu I instancji z dnia 14 kwietnia 2023 r. stwierdzono, że na działkach nr [...] i nr [...] dokonano przebudowy rowów odkrytych RE i RE1/1 na rurociągi o długości (odpowiednio) 3 m i 17 m, a także wskazano średnicę każdego z nich (odpowiednio: 1000 mm i 800 mm) oraz podano współrzędne przebudowanych odcinków, zmierzone odbiornikiem GMSS (k. 270-272 akt adm.). Przebieg nielegalnie przebudowanych rowów nie wynika również z treści protokołu oględzin przeprowadzonych dnia 26 października 2020 r. w ramach odrębnej sprawy administracyjnej o cofnięcie pozwolenia wodnoprawnego (k. 1-4 akt adm.). Oprócz stwierdzenia o zgodności przebudowanych urządzeń melioracyjnych z udzielonym pozwoleniem wodnoprawnym wskazano w nim, że: od rurociągu fi 800 na działce [...] wykonano zakrycie rowu otwartego rurociągiem fi 800 na działce nr [...]. Wedle złożonego do protokołu oświadczenia W. U., odcinek rowu otwartego odprowadzający wody z przebudowanych rowów, został zakryty bez pozwolenia wodnoprawnego, zaś udzielone pozwolenie obejmowało zamianę rowów otwartych na rurociągi "po starej trasie", a nie na budowę nowych rowów "po nowej trasie". Słusznie więc w uzasadnieniu decyzji z dnia 7 sierpnia 2023 r. Dyrektor ZZ stwierdził, że ustalenia zawarte w ww. protokole mogą być jedynie dowodem na to, że dokonano nielegalnej przebudowy rowów. Nie zawiera on informacji ani o położeniu nielegalnych rurociągów, ani o ich parametrach. W trakcie ww. oględzin nie sporządzono również mapy sytuacyjnej, ani nie oznaczono przebiegu "starych" rowów oraz "nowych" rowów na mapie pozyskanej z operatu wodnoprawnego - mimo odwołania się do tej mapy w kontekście stwierdzenia zgodności przebudowy rowów z pozwoleniem wodnoprawnym.
Protokoły powyższe nie tylko nie zawierają informacji przydatnych do ustalenia niebudzącego wątpliwości stanu faktycznego sprawy, ale również nie posiadają wszystkich wymaganych prawem elementów składowych, o których mowa w art. 68 § 1 k.p.a. Przede wszystkim nie wynika z nich jakie konkretnie czynności przeprowadzono w trakcie oględzin, w jaki sposób ich dokonano, a także kto ich dokonał. Na nieprawidłowości w przeprowadzeniu oględzin w dniu 19 października wskazali w piśmie z dnia 19 października 2021 r. J. i W. U.y, którzy powołali w nim również konkretne okoliczności, które nie zostały w trakcie oględzin wyjaśnione. Co więcej, z pisma tego wynika, że w oględzinach brała udział osoba niewymieniona na liście obecności w protokole ww. oględzin (k. 236-238 akt adm.). Jakkolwiek w trakcie oględzin w dniu 14 kwietnia 2023 r. ustalono parametry nielegalnie przebudowanych rowów, to nie wiadomo jednak w jaki sposób te parametry ustalono oraz kto i w jaki sposób dokonał pomiarów – co stanowi okoliczność o tyle istotną, że w toku postępowania czterokrotnie modyfikowano parametr długości rurociągów objętych postępowaniem: w chwili wszczęcia postepowania długość każdego z nielegalnie wybudowanych rurociągów szacowano na około 12 m; w dniu 15 czerwca 2021 r. długość rurociągu RE1/1 oszacowano już na 6,7 m, a rurociągu RE na 3 m (vide: ponowne zawiadomienie o wszczęciu postępowania, k. 86 akt adm.); w sentencji decyzji Dyrektora ZZ z dnia 20 lipca 2021 r. wskazano na (odpowiednio) na 8 m i 3 m; w trakcie oględzin z dnia 14 kwietnia 2023 r. ustalono ich długość na (odpowiednio) 17 m i 3 m i taka też wartość została zawarta w sentencji finalnej decyzji organu I instancji z dnia 7 sierpnia 2023 r. O ile sąd może domyślać się, że skrócenie odcinka rurociągu wybudowanego na rowie RE z 12 m do 3 m może wynikać z próby ograniczenia przez Dyrektora ZZ przedmiotu postępowania (o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia), to i tak rzetelność ustalenia długości tego odcinka budzi wątpliwości sądu, z tego względu, że po pierwsze (jak wyżej wskazano), aby ustalić długość nielegalnie przebudowanych odcinków rowów, konieczne jest uprzednie ustalenie odcinków przebudowanych na podstawie pozwolenia wodnoprawnego, a tego w sprawie nie uczyniono; po drugie ustalenia te powinny wynikać wprost z prawidłowo i wyczerpująco sporządzonego protokołu oględzin oraz załącznika graficznego, które powinny poddawać się weryfikacji. Nie jest wystarczające szacowanie długości rurociągów mających podlegać likwidacji na podstawie przeliczenia skali map sytuacyjno-wysokościowych zgromadzonych w aktach sprawy, tym bardziej, że mapy te nie zawierają aktualnej numeracji ewidencyjnej.
Z żadnego z protokołów oględzin przeprowadzonych w trakcie postępowania nie wynika również z jakich względów nie objęto nimi działki nr [...]. Sąd może jedynie domyślać się, że wynika to z faktu podjęcia przez Dyrektora ZZ nieudanej (nieskutecznej) próby ograniczenia przedmiotu postępowania jedynie do rurociągów posadowionych na działkach stanowiących własność skarżących, z wyłączeniem rurociągu na działce gminnej (tj. na działce drogowej nr [...]). Z akt sprawy zgromadzonych na początkowym jej etapie wynika bowiem, że postępowanie zostało wszczęte w odniesieniu do rurociągów wybudowanych nielegalnie na trzech działkach: nr [...] (po podziale nr [...]), nr [...] (przed podziałem nr [...] i nr [...]. Co istotne sentencja pierwszej wydanej w sprawie decyzji Dyrektora ZZ (decyzja z dnia 19 stycznia 2021 r.) obejmuje każdą z ww. działek. Z treści pkt I ppkt 1 tego rozstrzygnięcia wynika, że na K. L. nałożono obowiązek likwidacji rurociągu o długości około 12 m wybudowanego w miejscu rowu otwartego RE na działkach nr [...]. Po uchyleniu ww. decyzji przez Dyrektora RZGW (decyzją z dnia 7 kwietnia 2021 r.) z powodu braku ustalenia właścicieli przedmiotowego urządzenia wodnego i po wykonaniu zalecenia organu odwoławczego w zakresie uzyskania w tym względzie informacji z rejestru gruntów dotyczących działek nr [...], [...], organ I instancji ponownie zawiadomił w dniu 15 czerwca 2021 r. o wszczęciu przedmiotowego postępowania (sygnatura tożsama), jednakże z ograniczeniem jego przedmiotu do rurociągów na działkach prywatnych nr [...] i [...], wskazując jednocześnie, że długość rurociągu wybudowanego w miejscu rowu RE wynosi 3 m (nie wyjaśniono jak ustalono ten parametr). W uzasadnieniu decyzji z dnia 9 listopada 2022 r. Dyrektor RZGW zasadnie podkreślił, że działanie to nie było prawidłowe, a rozstrzygnięcie kończące kontrolowane postępowanie wyłącznie względem rurociągu na działkach nr [...] i [...] jest rozstrzygnięciem częściowym, bowiem postępowanie w zakresie odnoszącym się do rurociągu na działce nr [...] pozostaje nadal w toku. W tym względzie Dyrektor RZGW słusznie wskazał na konieczność orzeczenia o likwidacji nielegalnej przebudowy względem wszystkich właścicieli urządzeń wodnych, czy to w ramach tego samego postępowania, czy też w ramach dwóch odrębnych postępowań.
Zauważalne jest, że do dnia 15 czerwca 2021 r. nie budziło wątpliwości organu I instancji, że nielegalnie wybudowany rurociąg przebiega również przez działkę nr [...]. Wątpliwości takich Dyrektor ZZ nie miał również w dniu 25 czerwca 2021 r., kiedy to wystosował pismo do Gminy O. wzywające do złożenia wyjaśnień w zakresie sprzedaży skarżącym działki nr [...]. W piśmie tym wyraźnie wskazano, że przedmiotowe postępowanie toczy się również względem rurociągu wybudowanego w miejscu rowu RE na działce nr [...] (k. 98 akt adm.). Na marginesie sąd zauważa, że nielegalną przebudowę odcinka rowu na działce gminnej potwierdzają także informacje zawarte w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wydanej w odrębnym postępowaniu o cofnięcie pozwolenia wodnego, tj. w decyzji z dnia 28 stycznia 2021 r. uchylającej decyzję Dyrektora ZZ umarzającą to postępowanie (k. 122-125). Skoro zatem z akt sprawy wynika, że przebudowano nielegalnie także rów położony na działce nr [...], w ocenie sądu wątpliwe są podstawy do umorzenia postępowania względem tego odcinka rowu (w odniesieniu do alternatywnych zaleceń zawartych w uzasadnieniu decyzji Dyrektora RZGW z dnia 9 listopada 2022 r.), zaś rozstrzygnięcie kończące postępowanie winno obejmować swoim zakresem również rurociąg wybudowany nielegalnie na działce gminnej nr [...]. Co istotne również organ I instancji nie dopatrzył się podstaw do umorzenia postępowania w tym zakresie. W konsekwencji zaskarżona decyzja pozostaje nadal jedynie częściowym rozstrzygnięciem, bowiem w odniesieniu do rurociągu posadowionego nielegalnie na ww. działce gminnej, nie zawiera żadnego rozstrzygnięcia. Mimo dostrzeżenia tej nieprawidłowości na drugim etapie odwoławczym przez Dyrektora RZGW, organ ten z niewyjaśnionych względów finalnie utrzymał w mocy wadliwe w tym względzie rozstrzygnięcie organu I instancji, powielające ten sam - uprzednio dostrzeżony błąd proceduralny.
W tym miejscu sąd zauważa (w kontekście wystosowanego w dniu 5 lipca 2023 r. do Gminy O. zawiadomienia o utracie przez nią statusu strony postępowania ze względu na zasięg oddziaływania nielegalnej przebudowy rowów; k. 316 akt adm.), że ustalenie właścicieli nielegalnie przebudowanych urządzeń wodnych jest kwestią odrębną od ustalenia stron postępowania w sprawach wydania decyzji o likwidacji tych urządzeń. Jak na wstępie wskazano, ustalenie właścicieli urządzeń wodnych jest jedną z trzech przesłanek koniecznych do spełnienia w celu nałożenia obowiązku, o którym mowa w art. 190 ust. 13 P.w. Z akt sprawy wynika natomiast, że właścicielem działki drogowej nr [...] jest Gmina O., której organ I instancji, do dnia 5 lipca 2023 r., przyznał z tego tytułu status strony postępowania. W kontekście zaś uwag poczynionych w dwóch poprzednich akapitach, status ten Gminie O. przysługuje nadal.
Stosownie bowiem do art. 190 ust. 15 w zw. z art. 401 ust. 1 P.w. stroną postępowania w sprawie wydania decyzji o likwidacji urządzenia wodnego, jest wnioskodawca oraz podmioty znajdujące się w zasięgu oddziaływania planowanych do wykonania urządzeń wodnych (w tym przypadku w zasięgu nielegalnie przebudowanych urządzeń wodnych). Tymczasem z akt sprawy nie wynika aby organy (w szczególności zaś Dyrektor ZZ) poczyniły w tym względzie jakiekolwiek merytoryczne ustalenia (mimo zawartych w uzasadnieniu decyzji Dyrektora RZGW zaleceń w tym przedmiocie). Akta sprawy zawierają jedynie notatkę służbową Z. W. - Kierownika Działu Zgód Wodnoprawnych Zarządu Zlewni w Augustowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 17 marca 2023 r., z której wynika, że pozyskano do akt informacje o działkach nr [...], [...] i [...] będące w zasięgu oddziaływania dokonanej przebudowy rowów otwartych na działkach nr [...] i [...] (k. 254 akt adm.); natomiast we wspomnianym uprzednio zawiadomieniu skierowanym w dniu 5 lipca 2023 r. do Gminy O. o utracie przez nią statusu strony postępowania, zawarto równie lakoniczną informację o tym, że Dyrektor ZZ ustalił, że zasięg oddziaływania przedmiotowej przebudowy rowów występuje na działkach nr [...], [...] i [...] (k. 316 akt adm.). Z kolei w uzasadnieniu finalnej decyzji z dnia 7 sierpnia 2023 r. Dyrektor ZZ wskazał, że: "Zasięgiem oddziaływania rowów otwartych jest obszar odwadniany tymi rowami. Z analizy map sytuacyjno-wysokościowych znajdujących się w aktach sprawy (...) wynika, że przebudowane odcinki rowów odwadniały nieruchomości gruntowe o nr [...], [...] i [...] (...). Mając na uwadze powyższe należało uznać za strony przedmiotowego postępowania właścicieli tych nieruchomości." (k. 322 akt adm.). Natomiast Dyrektor RZGW w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał (w odpowiedzi na wywiedziony w tym względzie zarzut skarżących), że skoro w dyspozycji normy art. 401 ust. 1 P.w. mowa jest o podmiotach znajdujących się w zasięgu oddziaływania planowanych do wykonania urządzeń wodnych, a decyzja nakłada na skarżących obowiązek odtworzenia rowów odkrytych, to planowanymi do wykonania urządzeniami wodnymi będą odkryte rowy, a więc zasięg ich oddziaływania będzie determinował określenie stron postępowania, co w ocenie tego organu uczyniono prawidłowo (k. 387-388 akt adm.).
W pierwszej kolejności sąd zwraca uwagę na nieweryfikowalność powyższych ustaleń. Akta sprawy nie zawierają żadnego dokumentu poświadczającego w jaki sposób i na jakiej rzeczywistej podstawie ów zasięg oddziaływania ustalono, a także jakiego rodzaju jest to zasięg. Sąd zwraca przy tym uwagę na wyżej cytowane przepisy regulujące treść operatu wodnoprawnego (art. 409 ust. 1 pkt 2 lit. b. i d. oraz pkt 3 P.w., a także art. 409 ust. 2 pkt 1 P.w), którego części opisowa zawierać powinna m.in. wyszczególnienie rodzaju i zasięgu oddziaływania urządzeń wodnych, zaś część graficzna m.in. zasięg oddziaływania urządzeń wodnych wraz z ich powierzchnią, naniesiony na mapę sytuacyjno-wysokościową terenu, z oznaczeniem nieruchomości. Celowe byłoby zatem sporządzenie analogicznego dokumentu zawierającego część graficzną, w którym zasięg ten zostałby opisany i odwzorowany, w sposób weryfikowalny. Pomocne w tym względzie mogłyby być również informacje zawarte w operacie wodnoprawnym z kwietnia 2013 r,. stanowiącym integralną treść pozwolenia wodnoprawnego, jednakże organ nie zdecydował się na dołączenie kopii tego dokumentu do akt sprawy (sąd pozyskał ten dokument z akt administracyjnych sprawy o sygn. II SA/Bk 877/23 oraz dołączył jego kopię do akt niniejszej sprawy, zaś postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2024 r. dopuścił dowód z tego dokumentu).
Autor ww. operatu, w obszarze oddziaływania budowy rurociągów na rowach melioracyjnych objętych pozwoleniem wodnoprawnym, umiejscowił następujące działki: nr [...] - stanowiące własność skarżących; nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] - stanowiące własność Gminy O.; nr [...] stanowiącą własność J. U. i W. U.; nr [...] stanowiącą własność P. B. oraz nr [...] stanowiącą własność I. C. i A. . (k. 149). Uwagę sądu zwraca przy tym fakt, że w sprawie o cofnięcie pozwolenia wodnoprawnego względem odcinka rurociągu wybudowanego na działce [...] (obecnie nr [...] i [...]) zasięg oddziaływania obejmował m.in. działkę nr [...], natomiast w kontrolowanej sprawie, w której – jak wynika z akt – rurociąg podlegający likwidacji znajduje się częściowo na tej działce, wykluczono ją z zasięgu oddziaływania. Kwestia ta wymaga szczegółowego i umotywowanego wyjaśnienia.
Po drugie sąd wskazuje na niekonsekwencję organów w interpretacji przesłanki z art. 401 ust. 1 P.w. Zarówno z notatki służbowej Z. W. z dnia 17 marca 2023 r., jak i z zawiadomienia skierowanego w dniu 5 lipca 2023 r. do Gminy O. o utracie przez nią statusu strony postępowania, wynika, że ustalenia organu I instancji w tym przedmiocie, odnoszą się do zasięgu oddziaływania dokonanej przebudowy rowów, (a więc do zasięgu oddziaływania nielegalnych rurociągów); natomiast w uzasadnieniu obu wydanych w sprawie decyzji mowa jest już o zasięgu oddziaływania rowów otwartych planowanych do wykonania na podstawie decyzji nakładającej obowiązek likwidacji rurociągów. Nie wiadomo zatem w jaki sposób rzeczywiście ustalono katalog stron postępowania, a tym samym i ta kwestia nie poddaje się merytorycznej weryfikacji sądu. Z akt sprawy nie wynika, aby organy w tym względzie przeprowadziły jakiekolwiek postępowanie dowodowe, co oznacza, że katalog stron postępowania ustalono w sposób dowolny, a przy tym w kontekście wykluczenia z niego właściciela działki nr [...] – w sposób nieprawidłowy.
W konsekwencji zaskarżona decyzja obarczona jest nieprawidłowościami oraz zawiera nieweryfikowalne twierdzenia, a nawet sprzeczności. W ponownym postępowaniu wyjaśniającym nie zrealizowano wszystkich zaleceń zawartych w decyzji Dyrektora RZGW z dnia 9 listopada 2022 r. (tj. dotyczących: ustalenia fragmentów rowu przebudowanego na podstawie udzielonego pozwolenia oraz przebudowanych bez zgody wodnoprawnej; wydania rozstrzygnięcia obejmującego przedmiot postepowania tożsamy z opisanym w zawiadomieniu o jego wszczęciu z dnia 24 listopada 2020 r.; ustalenia parametrów nielegalnych rurociągów w wyniku oględzin; ustalenia zasięgu oddziaływania nielegalnie przebudowanych rowów w kontekście ustalenia stron postepowania; a także skompletowania akt i sporządzenia uzasadnienia zawierającego wszystkie wymagane prawem elementy). Co istotne, powyższego nie dostrzegł organ odwoławczy, który de facto sformułował owe zalecenia w uzasadnieniu decyzji z dnia 9 listopada 2022 r. W tym miejscu sąd zauważa, że zalecenie dotyczące możliwości zastosowania w sprawie art. 190 ust. 14 P.w. nie znajduje podstawy prawnej, bowiem przepis ten stosuje się wyłącznie w sytuacji, w której właściciel wnioskował o legalizację urządzenia, ale nie uzyskał decyzji legalizacyjnej. Natomiast jeżeli właściciel urządzenia wybudowanego bez zgody wodnoprawnej pozostawał w tym względzie bierny i nie wystąpił z wnioskiem o jego legalizację (jak ma to miejsce w kontrolowanej sprawie), zastosowanie znajduje wyłącznie art. 190 ust. 13 P.w.
Ponownie rozpatrując sprawę, organy wydadzą rozstrzygnięcia merytoryczne kierując się poczynionymi w niniejszym uzasadnieniu uwagami. Przede wszystkim organy wyeliminują dostrzeżone przez sąd, a wyżej opisane braki dowodowe oraz wadliwości procesowe, które mogły mieć lub miały istotny wpływ na wynik sprawy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, wydadzą w sprawie kompleksowe rozstrzygnięcie. Uzasadnienia zaś wydanych ponownie decyzji, powinny odpowiadać brzmieniu art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności zaś wskazywać materiał dowodowy, na którym organ się oparł oraz jakie fakty za danym rozstrzygnięciem przemawiają i z jakich względów zostały one przez organ uznane za istotne w kontekście, stanowiących podstawę orzekania, przepisów prawa. Bez przeprowadzenia opisanych powyżej czynności, nie jest możliwe wydanie w niniejszej sprawie nieobarczonego wadami rozstrzygnięcia. Ponownie rozpatrując sprawę, organy będą miały na względzie nie tylko poczynione wyżej uwagi oraz zalecenia, ale przede wszystkim główne zasady postępowania administracyjnego
Mając na uwadze powyższe, w pkt 1 wyroku sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, orzekając w tym przedmiocie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. w zw. z art. 135 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania sądowego od organu odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących, w wysokości 300 zł, orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. w pkt 2 wyroku. Koszty te stanowi kwota 300 zł uiszczona przez skarżących z tytułu wpisu sądowego.