II SA/BK 646/22

II SA/Bk 646/22 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2022-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Lemańska
Grzegorz Dudar /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Leszczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 135/23 - Wyrok NSA z 2024-02-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Marek Leszczyński, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 listopada 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Po rozpatrzeniu wniosku Pana T. K. (dalej powoływany także jako skarżący) Burmistrz S. decyzją z dnia [...] lipca 2022 r. znak [...] odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dziadkiem J. B.
W uzasadnieniu decyzji przedstawiono stan faktyczny i prawny w sprawie stwierdzając, że osoba wymagająca opieki J. B. ma córkę – S. K., która w pierwszej kolejności zobowiązana jest do opieki nad ojcem. Córka nie może zajmować się ojcem ze względu na pracę zawodową. Organ pierwszej instancji podkreślił, że owszem J. B. jest osobą schorowaną, ma problemy ze wzrokiem i słuchem, znaczne ograniczenia w poruszaniu się ze względu na zwyrodnienia stawów kończyn górnych i dolnych, jednakże przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz T. K. nie jest możliwe ze względu na treść art. 17 ust. 1 b pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej powoływana jako u.ś.r.) bowiem brak jest dowodów wskazujących, że niepełnosprawność dziadka skarżącego powstała przed ukończeniem 25 roku życia. Ponadto organ pierwszej instancji wskazał, że p. S. K. – córka p. J. B. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem także z tej przyczyny, stosownie do art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. nie było możliwe przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że jest ona niezgodna z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt SK 38/13. Podkreślił, że jego dziadek jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu, a skarżący jest jedyną osobą, która może to zapewnić. Jednocześnie skarżący potwierdził, że jego matka (córka osoby niepełnosprawnej) ze względu na sytuację zawodową nie ma obecnie możliwości sprawowania należytej opieki nad swoim ojcem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lipca 2022 r., znak [...] utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2022 r., wydaną z upoważnienia Burmistrza S. w sprawie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad dziadkiem J. B.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło przepisy art. 17 u.ś.r. regulujące przesłanki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podkreśliło, że u podstaw negatywnego rozstrzygnięcia wniosku skarżącego przez organ pierwszej instancji legły dwie przesłanki: brak możliwości ustalenia, od kiedy niepełnosprawność J. B. istnieje oraz brak obowiązku alimentacyjnego ciążącego na skarżącym, z uwagi na możliwość sprawowania opieki przez córkę osoby niepełnosprawnej. Odnośnie pierwszej przesłanki, Kolegium wskazało, że Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, wypowiedział się o niezgodności z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z zasadą równości, o której stanowi przepis art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Powoduje to konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Zgodnie z jednolitym poglądem prezentowanym w orzecznictwie, który to pogląd Kolegium podziela w całości, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Stąd powyższa przesłanka nie może być przyczyną wydania decyzji odmownej. Tym niemniej w sprawie wymagało ustalenia, czy skarżący mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. czy jest osobą, na której względem niepełnosprawnej babci (powinno być dziadka – dopisek sądu) spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Kolegium wskazało, że stosownie do treści art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. Krewnymi w linii prostej są osoby pochodzące jedna od drugiej tj. wstępni: rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd. oraz zstępni: dzieci, wnukowie, prawnukowie itd. Krewnymi w linii bocznej są natomiast osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi - art. 129 § 1 k.r.o. Zgodnie zaś z art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość temu obowiązkowi. Przy czym art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. jednoznacznie określa, że osoba inna niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne tylko wtedy, gdy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. A zatem przepis art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r., w zestawieniu z przepisami k.r.o. jednoznacznie wskazuje katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji.
Kolegium zaznaczyło, że nie ulega wątpliwości, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny względem J. B., bowiem jest on jego dziadkiem. Z akt sprawy wynika jednakże, że osoba wymagająca opieki posiada osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu - córkę, a zatem możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, który jest wnukiem osoby wymagającej opieki, uzależniona jest od wcześniejszego ustalenia, że córka nie jest w stanie sprawować opieki nad swoim ojcem. Kolegium zaznaczyło, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach m.in. z 24 lutego 2021 r., sygn. akt l OSK 2392/20, z 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 475/21, a także w wyroku z 4 stycznia 2022 r. sygn. akt l OSK 897/21 stwierdził, że "osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, jako zobowiązane na gruncie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do alimentacji w pierwszej kolejności wyprzedzają przy tym w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osoby spokrewnione w stopniu dalszym, chyba że są one małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wskazało również na wyroki WSA w Poznaniu z dnia 14 grudnia 2021 r. sygn. akt ll SA/Po 254/2, i WSA w Białymstoku o sygn. akt ll SA/Bk 782/21 z dnia 14 grudnia 2021 r. z których wynika, że na gruncie wykładni funkcjonalnej i systemowej komentowanego przepisu wypracowało pogląd, że mając na uwadze uregulowanie art. 132 k.r.o. oraz przepisy Konstytucji RP (art. 2, art. 18, art. 71 ust. 1), ograniczenia wynikające z art. 17 ust. 1a u.ś.r., mogą doznać odstępstwa, gdy osoba uznawana przez ustawodawcę za posiadającego legitymację materialną do prawa do przedmiotowego świadczenia nie jest w stanie sprawować opieki. W takiej sytuacji muszą zaistnieć jednak wyjątkowe okoliczności natury obiektywnej. Zdaniem sądu do takich przypadków należy starczy wiek, ewidentne ciężkie kalectwo, bezdomność, ubezwłasnowolnienie, przebywanie w domu pomocy społecznej, czy też w zakładzie karnym.
W aktach niniejszej sprawy znajduje się oświadczenie p. S. K. - córki osoby niepełnosprawnej, a matki skarżącego, z którego wynika, że pracuje ona zawodowo jako zastępca dyrektora szkoły ponadpodstawowej. Z uwagi na czasochłonne wykonywanie obowiązków zawodowych nie jest w stanie sprawować opieki nad ojcem. Nie posiada żyjącego rodzeństwa, a najbliższą rodziną, która może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym ojcem jest jej syn T. K., który nie pracuje i nie posiada swojej rodziny, jest kawalerem.
Zdaniem Kolegium materiał dowodowy zebrany w trakcie postępowania wyjaśniającego nie wykazał, aby córka osoby wymagającej opieki, czyli osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności wobec ojca, z obiektywnych powodów niezależnych od niej, nie była w stanie wypełnić swego obowiązku alimentacyjnego. Z pewnością nie świadczą o obiektywnym braku możliwości sprawowania opieki, a tym samym nie zwalniają z obowiązku alimentacyjnego, okoliczności takie jak aktywność zawodowa. Fakt, że sprawowanie osobistej opieki przez dziecko osoby niepełnosprawnej mogłoby być z subiektywnych względów utrudnione nie oznacza, że osoby te zwolnione są z obowiązku alimentacyjnego względem rodzica. W toku postępowania skarżący nie powołał się na żadne obiektywne okoliczności, które wyłączałyby całkowicie możliwość sprawowania opieki nad ojcem przez jego córkę, co w świetle art. 132 k.r..o., aktualizowałoby dopiero obowiązek alimentacyjny po stronie skarżącego.
Końcowo Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie opieki, ale rekompensatą za konieczność rezygnacji z zatrudnienia. Zdaniem Kolegium jeżeli najbliżsi krewni powierzają opiekę nad swoim bliskim osobie niezobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji to właśnie oni, jako osoby zobowiązane do alimentacji, a nie Państwo, winni zrekompensować utratę zarobków opiekunowi. Jednocześnie wyjaśniło, że ustawodawca przewiduje wsparcie rodziny także w sytuacji, gdy inna osoba, niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, rezygnuje z zatrudnienia celem sprawowania opieki, a osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie legitymują się stosownym orzeczeniem, przez co opiekun nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Takim świadczeniem jest specjalny zasiłek opiekuńczy. o który w sytuacji spełnienia przesłanek dochodowych, skutecznie może się ubiegać każda osoba, na której zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje pracy zarobkowej lub rezygnuje z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją, skargę do sądu administracyjnego wywiódł skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj. art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez:
- błędną wykładnie polegającą jedynie na skorzystaniu tylko z reguł wykładni językowej, która w zakresie tego przepisu prawnego jest niezgodna z wyrażoną w Konstytucji zasadą równości, sprawiedliwości społecznej, a także godzi w konstytucyjny nakaz ochrony i opieki nad rodziną, w sytuacji, gdy organy obu instancji powinny zastosować wykładnię celowościowo i funkcjonalną zgodnie z którą skarżący jako osoba zobowiązana do świadczeń alimentacyjnych w dalszym stopniu, ale faktycznie sprawująca opiekę nad dziadkiem powinien otrzymać świadczenie pielęgnacyjne;
- błędne jego zastosowanie polegające na ustaleniu, iż brakuje obiektywnych przesłanek świadczących o tym, iż córka niepełnosprawnego dziadka skarżącego nie może sprawować opieki nad nim, w sytuacji, gdy organy obu instancji ustaliły, że córka J. B. pracuje zawodowo jako zastępca dyrektora szkoły w innej miejscowości niż miejsce zamieszkania J. B., co wskazuje na to, że nie może z przyczyn obiektywnych sprawować opieki nad swoim niepełnosprawnym ojcem, co powinno skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącego.
Wskazując na powyższe, pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją wydanie decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium podtrzymując stanowisko w sprawie wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Na wstępie wskazać należy, że przedmiotowa sprawa została rozpoznania w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli dokonanej przez sąd, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja o odmowie przyznania skarżącemu T. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem – J. B.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do sądu decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze. zm.- dalej: "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei w myśl art. 17 ust. 1a tej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Powołane przepisy zawierają zamknięty katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ściśle związany z istnieniem obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą ubiegającą się o to świadczenie względem osoby będącej pod jej opieką.
Pojęcie obowiązku alimentacyjnego zostało uregulowane w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 zwanej dalej: "k.r.o.") i polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepisy k.r.o. ustalają również kolejność zobowiązanych stanowiąc, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Innymi słowy rzecz ujmując, w świetle tych przepisów obowiązek alimentacyjny dzieci (w stosunku do rodziców) jest pierwszoplanowy i wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 87, art. 128, art. 129 § 1 i art. 132 k.r.o.
Przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. w zestawieniu z przepisami k.r.o. jednoznacznie zatem określają katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji, według kolejności tego zobowiązania. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności np. dzieci osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i niewynikających z ich woli, nie są zdolne do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których dzieci osoby wymagającej opieki mają obiektywną możliwość sprawowania tej opieki (pozwala im na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawiają jej sprawowania. Stąd też zgodzić należy się z organem odwoławczym, że to dzieci w pierwszej kolejności zobowiązane są do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń, o jakich mowa w art. 132 k.r.o., może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne osoby zobowiązane.
Podkreślić w tym miejscu należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22 (dostępna w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA), w odpowiedzi na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich w pkt 1 stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że uchwała ta wiąże sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie pozwala bowiem żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2020 r. sygn. II GSK 3773/17, CBOSA). W orzecznictwie podkreśla się również, że dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Skutkiem takiego związania jest to, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. II OSK 378/16, CBOSA).
Z niezakwestionowanych ustaleń organu odwoławczego wynika, że osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagająca opieki p. J. B. ma córkę S. K., zaś skarżący jest jego wnukiem, a zatem osobą spokrewnioną w drugim stopniu. Powyższe oznacza, że aby zaktualizował się jego obowiązek alimentacyjny wobec dziadka, to po stronie dziecka osoby wymagającej opieki musi wystąpić niezależne od niego obiektywne okoliczności uniemożlwiające realizację obowiązku alimentacyjnego. Do takich sytuacji należy zaliczyć posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności lub całkowitej niezdolności do pracy. Zatem warunkiem niezbędnym do takiej oceny jest ustalenie, że zobowiązani do alimentacji w pierwszej kolejności z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn nie mogą zajmować się swoim rodzicem. Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że p. S. K. nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – pracuje zawodowo jako zastępca dyrektora szkoły w innej miejscowości niż miejsce zamieszkania osoby wymagającej opieki.
W świetle powyższej uchwały oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, że skarżący nie spełniał przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Przede wszystkim wskazać należy, że matka skarżącego p. S. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem nie można przyjąć, że po jej stronie zachodzą jakiekolwiek obiektywne okoliczności uniemożliwiające sprawowanie opieki nad ojcem. Skoro do takiej okoliczności, zgodnie z ww. uchwałą można zaliczyć jedynie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, to tym samym taką okolicznością nie może być fakt zatrudnienia czy zamieszkiwanie w odległym miejscu od miejsca zamieszkania osoby wymagającej opieki.
W tym miejscu zauważyć należy, że obowiązek alimentacyjny może polegać nie tylko na osobistych staraniach, ale także na wypłacie niezbędnych środków. Dopuszczalna jest bowiem każda postać świadczeń alimentacyjnych, jeżeli zabezpieczy ona w należyty sposób interesy uprawionego. Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałby bowiem niczym nieuzasadnione przerzucenie na organy państwa kosztów związanych z opieką na niepełnosprawną osobą, w sytuacji gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego, w oparciu o art. 128 i następne k.r.o. (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Ke 306/21 czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 1008/20, CBOSA). Pomoc w formie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest bowiem skierowana do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki, w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej wyżej kategorii osób. O ile przy tym - z uwagi na konstytucyjne zasady równości czy sprawiedliwości społecznej - może okazać się celowym w danym stanie faktycznym przyjęcie, że uprawnionym do otrzymania omawianego świadczenia jest jeszcze inna niż wymieniona expresis verbis w ustawie kategoria członków szeroko rozumianej rodziny (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 listopada 2008 r. sygn. P 27/07), o tyle nie ma takiego uzasadnienia w stosunku do zmiany porządku kolejności nabywania obowiązku alimentacyjnego przez krewnych osoby uprawnionej do pomocy. To nie rodzina bowiem decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne a decyduje o tym przepis prawa. Sprawowanie opieki jest prawnym i moralnym obowiązkiem dzieci względem rodziców a tylko uzasadniona, obiektywnie występująca przeszkoda w postaci złego stanu zdrowia potwierdzona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, może spowodować zwolnienie z niego osób zobowiązanych.
Reasumując, nie można przyznać świadczenia członkowi rodziny spokrewnionemu w dalszym stopniu z osobą wymagająca opieki, gdy zobowiązani w pierwszej kolejności nie chcą dostarczać środków pieniężnych czy zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny.
Mając na uwadze powyższe, należało stwierdzić że skarżący nie należy do kręgu osób uprawionych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r., gdyż nie zaistniały okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować jego obowiązek alimentacyjny względem dziadka i odstąpić od zasady przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem osób najbliższych. W realiach kontrolowanej sprawy osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego – p. S. K. pracująca córka wymagającego opieki niepełnosprawnego, może podjąć decyzję o rezygnacji z wykonywanej pracy zarobkowej, celem sprawowania opieki nad ojcem. Okoliczności, że wyboru takiego nie dokonuje i decyduje się w dalszym ciągu wykonywać pracę zarobkową uniemożliwiającą jej sprawowanie tej opieki nie powoduje, że przestaje ciążyć na niej obowiązek alimentacyjny wobec ojca, a prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przechodzi na kolejne osoby inne niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w tym na wnuka.
Mając powyższe na uwadze, za niezasadne należało uznać zarzuty skargi naruszenia art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegające na jego błędnej wykładni i zastosowaniu. Organ odwoławczy, mimo iż dokonał częściowo rozszerzającej wykładni analizowanej regulacji (w porównaniu z wykładnią dokonaną przez NSA w ww. uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22) słusznie przyjął, że obowiązujące przepisy nie pozwalają na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnukowi z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem, w sytuacji gdy córka osoby wymagającej opieki pracuje zawodowo i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Konkludując, za niezasadne należało uznać zarzuty skargi naruszenia przepisów prawa. Organy szczegółowo przedstawiły podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia oraz przytoczył przepisy, które w sprawie miały zastosowanie.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.