II SA/Bk 645/24

II SA/Bk 645/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-12-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Sygn. powiązane
III OZ 287/25 - Postanowienie NSA z 2025-06-11
III OZ 286/25 - Postanowienie NSA z 2025-06-11
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1587
art. 26 ust. 1, ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19, art. art. 3 ust. 1 pkt 32
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska,, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 grudnia 2024 r. sprawy ze skarg E. W., M. G., E. C., S. W., D. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia 12 sierpnia 2024 r. nr KO.603/6-10/24 w przedmiocie nakazania usunięcia nielegalnie składowanych odpadów oddala skargi
Uzasadnienie
Decyzją z 18 czerwca 2024r. Wójt Gminy Jeleniewo po ponownym rozpoznaniu sprawy nakazał:
- w punkcie 1 E. W. prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą T. z/s w W., J. R. i J. R.2 - wspólnikom Społki jawnej, działającej pod firmą P. Sp. j. z/s w L., S. M. W., M. G., W. M. P., D. U., T. S., E. C. i G. J., jako posiadaczom odpadów nielegalnie składowanych na nieruchomościach oznaczonych jako działki o numerze geodezyjnym [...] oraz [...], położone w obrębie W., Gmina Jeleniewo - usunięcie z tych działek odpadów o kodzie 20 03 01 stanowiących niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne i o kodzie 19 12 12 - stanowiących inne odpady, w tym zmieszane substancje i przedmioty z mechanicznej obróbki odpadów, inne niż wymienione w kodzie 19 12 11 zgodnie z obowiązującymi przepisami;
- w punkcie 2 ustalił termin ostatecznego wykonania zobowiązania, o którym mowa w pkt 1, w terminie jednego miesiąca od dnia odebrania decyzji;
- w punkcie 3 określił sposób usunięcia odpadów poprzez wskazanie, że odpady należy załadować na środki transportu spełniające wymagania określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 7 października 2016 r. w sprawie szczególnych wymagań dla transportu odpadów (Dz. U. z 2016 r., poz. 1742) i przekazać podmiotom, które posiadają zezwolenie na zbieranie odpadów lub zezwolenie na przetwarzanie odpadów zgodnie z art. 50 ust. 1 i art. 51 ust. 1 ustawy o odpadach a kopię karty przekazania odpadów ww. podmiotom należy przekazać do Urzędu Gminy w Jeleniewie w formie papierowej lub w formie elektronicznej na wskazany adres;
- w punkcie 4. nałożył obowiązek pisemnego powiadomienia Wójta Gminy Jeleniewo o wykonaniu nałożonego obowiązku oraz potwierdzenia wypełnienia nałożonego obowiązku stosownymi dokumentami;
- w punkcie 5. ustalił odpowiedzialność solidarną posiadaczy odpadów;
- w punkcie 6. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe wobec: M.M. i K. M. - właścicieli działki o numerze geodezyjnym [...], położonej w obrębie W. oraz Z.K. – właściciela działki o numerze geodezyjnym [...], położonej w obrębie W.
Na wstępie uzasadnienia skarżonej decyzji Wójt wyjaśnił, że połączył sprawy nielegalnego składowania odpadów na działce nr [...]i działce nr [...], bowiem wypełniła się dyspozycja przepisu art. 62 k.p.a., a następnie wskazał, że za strony postępowania uznał właścicieli działki nr [...] i [...]oraz osoby uznane za winne w wyroku karnym z dnia [...] 2022 r. sygn. akt [...] oraz J. R.2 jako wspólniczkę P. Sp. j. z/s w L., ze względu na skazanie prawomocnym wyrokiem J. R. (wspólnika tej spółki), który w ramach działalności gospodarczej składował nielegalnie odpady na działkach nr [...] i [...], ze względu na treść art. 22 Kodeksu spółek handlowych.
Następnie Wójt wyjaśnił, że mocą postanowienia z dnia 8 maja 2024 r. dopuścił z urzędu i przeprowadził dowody z wymienionych w nim zeznań świadków oraz przesłuchania stron postępowania, a także dokumentów w postaci wystąpienia Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Białymstoku z dnia 20 kwietnia 2020 r. oraz akt Sądu Rejonowego w Suwałkach II Wydział Kamy o sygn. [...] w postaci wymienionej w postanowieniu.
Kontynuując uzasadnienie skarżonej decyzji, organ pierwszej instancji chronologicznie opisał przebieg postępowania administracyjnego. Wyjaśnił, że w dniu 21 kwietnia 2020 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło wystąpienie Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Wynikało z niego, że kontrola przeprowadzona u E. W., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą T. z/s w W., wykazała nielegalnie zdeponowane przez ww. odpady w wyrobisku pożwirowym, położonym na terenie działek nr [...] i [...] w obrębie W., gmina Jeleniewo. Oględziny na terenie ww. działek dokonane w dniu 12 sierpnia 2019 r. przez pracowników Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Białymstoku wykazały, że na terenie wskazanych nieruchomości stwierdzono obecność zakopanych odpadów komunalnych z grupy 20 o kodzie 20 03 01 stanowiących niesegregowane odpady komunalne. Z operatu technicznego sporządzonego przez WIOŚ wynikało, że szacunkowa ilość zdeponowanych odpadów wynosi około 13.676 m3. W dniu 4 grudnia 2019 r. WIOŚ przeprowadził ponowne oględziny na przedmiotowych działkach i przeprowadził badania odpadów i gleby. Z badań tych wynikało, że potwierdzono obecność ww. odpadów komunalnych oraz stwierdzono obecność odpadów komunalnych przesortowanych o kodzie 19 12 12 stanowiących inne odpady, w tym zmieszane substancje i przedmioty z mechanicznej obróbki odpadów innych niż wymienione w kodzie 19 12 11. Z protokołu kontroli WIOŚ wynikało też, że E. W. zeznał, że w czerwcu 2019 r. zawarł ustną umowę z T.G. (byłym właścicielem działki nr [...], położonej w W.) w sprawie zagospodarowania byłego wyrobiska żwirowego ziemią i kamieniami. Zeznał też, że nawiązał współpracę z J. R. w zakresie transportu materiałów porozbiórkowych z okolic Warszawy. Transportem gruzu zajmowali się zarówno pracownicy firmy E. W., jak i J.R., a odpady przywożone były z okolic Warszawy od początku lipca 2019 r. do 26 lipca 2019 r. - odbyło się około 15-16 kursów, a odpady zdeponowano w wyrobisku pożwirowym.
W związku z przekazanym do Wójta wystąpieniem WIOŚ, ten wszczął 28 kwietnia 2020 r. postępowanie administracyjne w sprawie zdeponowanych nielegalnie odpadów w miejscach nieprzeznaczonych do ich składowania lub magazynowania, tj. w wyrobisku pożwirowym zlokalizowanym na terenie działek gruntowych oznaczonych numerami geodezyjnymi [...]i [...]połozonych w W. przez E. W. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą T. z/s w W.
Zawiadomienie to otrzymał przedsiębiorca E.W., właściciele działek, tj. Z.K.(działki nr [...]), K. M. i M.M. (działki nr [...]) oraz WIOŚ. W dniu 6 maja 2020 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło oświadczenie M.M., w którym podniosła, że nie jest właścicielem składowanych odpadów oraz nie posiadała żadnej wiedzy o zamiarze ich składowania. Tego samego dnia wpłynął również wniosek pełnomocnika E. W. o zawieszenie przedmiotowego postępowania. Wniosek ten uzasadniono faktem, iż równolegle prowadzone jest śledztwo przez Prokuraturę Okręgową w Suwałkach przeciwko E.W. o czyn z artykułu 183 § 1 Kodeksu karnego, tj. nieodpowiednie postępowanie z odpadami. Wójt przychylił się do wniosku o zawieszenie postępowania i zawiesił je postanowieniem z dnia 26 maja 2020 r.
Postępowanie zostało podjęte przez Wójta w dniu 14 lutego 2023 r., w związku z zakończeniem postępowania karnego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Suwałkach II Wydział Kamy z dnia [...] 2022 r., sygn. akt [...]. Celem ustalenia stanu faktycznego sprawy Wójt skierował szereg zapytań do właścicieli działek, którzy twierdzili, iż o procederze zdeponowania przedmiotowych odpadów nie wiedzieli i nie wyrażali na zdeponowanie odpadów zgody.
Pismem z dnia 4 kwietnia 2023 r. Wójt zawiadomił o wszczęciu przedmiotowego postępowania J. R. w związku z ustaleniem, że został on uznany winnym składowania odpadów na przedmiotowych działach a z uwagi na, że składowania odpadów dokonał w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w formie spółki jawnej, w której wspólnikiem jest J.R.2, a ich odpowiedzialność jest solidarna, organ pierwszej instancji w dniu 6 kwietnia 2023 r. przesłał do niej także zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie.
W dniu 27 kwietnia 2023 r., powołana przez Wójta komisja przeprowadziła dowód z oględzin na działkach o numerach [...] i [...]położonych w obrębie W. Ustalono, że stan wyrobiska na działce nr [...] nie jest zmieniony od dnia wykonania przez WIOŚ odwiertów, prac odkrywkowych i pobrania próbek w związku ze znajdującymi się na działce odpadami. Z kolei na działce nr [...]stwierdzono znajdowanie się folii, gruzu, materiałów opakowaniowych i kamieni.
Jak wyjaśnił organ pierwszej instancji, w toku postępowania aktywnie uczestniczyli właściciele działek nr [...] i [...], wnosząc szereg wniosków dowodowych, w tym o przesłuchanie stron i świadków wskazanych we wniosku. W dniu 18 lipca 2023 r. wydane zostało postanowienie Wójta w przedmiocie dopuszczenia dowodu z zeznań świadków zawnioskowanych przez pełnomocnika M.M. i K.M.celem obalenia domniemania prawnego, że właściciele działki nr [...]są posiadaczami odpadów nielegalnie składowanych na ich gruncie. Dowód z zeznań świadków został przeprowadzony w dniu 2 listopada 2023 r. Jak wyjaśnił Wójt, zeznania obejmowały wyłącznie fakty w zakresie działki nr [...]w W. Wszyscy zeznający świadkowie, jak i właściciele działki nr [...], stwierdzili, iż to E.W. odpowiada za zdeponowane śmieci, które zostały zdeponowane na przedmiotowej działce bez zgody właścicieli, bowiem widziano tam sprzęt wchodzący w skład przedsiębiorstwa E. W.
Wójt nadmienił, że zapewnił stronom czynny udział po zakończeniu postępowania wyjaśniającego, a także nadmienił, iż organ pierwszej instancji prowadził postępowanie dotyczące działek [...] i [...] w jednym postępowaniu, gdyż prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego, dotyczą tej samej podstawy prawnej i Wójt jest właściwym organem dla obu postępowań. Wójt przyjął, iż w stosunku do właścicieli działek nr [...] i [...] doszło do obalenia domniemania z art. 26 ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, gdyż w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego wynika, że ustalono sprawców nielegalnego zdeponowania odpadów na działkach nr [...] i [...] w osobach E.W. i J.R., a zatem doszło do ustalenia rzeczywistych posiadaczy odpadów. W związku z faktem, iż J. R. zajmował się składowaniem nielegalnie odpadów na działkach nr [...] i [...] w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, którą prowadzi w formie spółki jawnej z J.R.2, to odpowiedzialność wspólników na podstawie art. 62 k.s.h. jest solidarna, więc posiadaczem odpadów jest także wspólnik spółki jawnej – J. R.2.
W ocenie organu pierwszej instancji, skutecznie obalono domniemanie, iż to władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Zebrany materiał dowodowy, w szczególności protokoły rozpraw sądowych oraz wydany w sprawie karnej prawomocny wyrok pozwoliły ustalić, iż posiadaczami odpadów są przedsiębiorcy E. W. i J. R., bowiem składowali nielegalnie odpady na działkach nr [...] i [...], bez wiedzy i zgody właścicieli, a tym samym, właściciele tych nieruchomości zwolnieni są z odpowiedzialności za usunięcie odpadów. Powyższe ustalenia skutkowały wydaniem decyzji z dnia 7 listopada 2023 r., która następnie została uchylona przez SKO mocą decyzji z dnia 29 stycznia 2024 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy w decyzji kasacyjnej zalecił poszerzenie kręgu stron postępowania o wszystkie osoby objęte wyrokiem sądu karnego, którym przypisano sprawstwo przestępstwa z art. 183 kodeksu karnego. Podkreślił, że pominięcie jako stron postępowania wszystkich osób objętych wyrokiem karnym stanowi naruszenie art. 7, 77 par. 1 i 80 K.p.a.
Wójt, przeszedł następnie do ustaleń poczynionych przy ponownym rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy. Wskazał, że poszerzył krąg stron postępowania oraz dopuścił dowód z oględzin działek o numerach [...] i [...], położonych w W. celem ustalenia, czy usunięte zostały nielegalnie składowane odpady. Dokonane oględziny potwierdziły, że na przedmiotowych działkach wciąż zalegają nielegalnie składowane odpady. Wójt ponownie przeprowadził dowód z zeznań świadków oraz dowód z przesłuchania w charakterze strony właścicieli działek, na których zalegają nielegalne odpady i przedstawił ich treść, która jest tożsama z uprzednimi ustaleniami dokonanymi przy rozpoznawaniu sprawy. Wójt stwierdził, że na działkach o numerach [...] i [...] znajdują się nielegalnie składowane odpady, umieszczone przez E. W., J.R., S. W., M.G., W. P., D. U., T. S., E. C. oraz G. J., a także, że skutecznie obalone zostało domniemanie, że właściciele nieruchomości, na której znajdują się nielegalnie składowane odpady, są posiadaczami odpadów. W ocenie Wójta, zgromadzony materiał dowodowy, a w szczególności treść prawomocnego wyroku karnego, w którym ustalono sprawców nielegalnego zdeponowania odpadów na działkach nr [...] i [...]i tym samym doszło do ustalenia rzeczywistych posiadaczy odpadów, co skutkowało wydaniem przedmiotowej decyzji.
Odwołanie od wyżej opisanej decyzji w ustawowym terminie, wnieśli: M.G., E.C. oraz E. W. - reprezentowani przez adw. J. H. oraz S. W. i D. U. - reprezentowani przez adw. S. H. W swoich odwołaniach zaskarżyli decyzję Wójta w całości zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania odwołujących się do działań organu, przede wszystkim, poprzez naruszenie zasady proporcjonalności i podjęcie decyzji o zobowiązaniu odwołujących się do usunięcia z
działek nr [...] i [...]nielegalnie składowanych odpadów podczas gdy w wyroku Sądu Rejonowego w Suwałkach II Wydział Karny z dnia [...] 2022 r. nie nałożono na stronę takiego obowiązku;
- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przyjmując postawę świadczącą o uwzględnieniu materiału dowodowego w sprawie zmierzającego wyłącznie do zobowiązania odwołujących się do usunięcia z działek nielegalnie składowanych odpadów, nie uwzględniając jednocześnie materiału dowodowego popierającego stanowisko odmienne, co przejawiało się między innymi w uznaniu za wiarygodne zeznań świadków złożonych przed Wójtem, które opierały się wyłącznie na domniemaniach osób zeznających i ich przekonaniach, a które to nie powinny prowadzić do poparcia na ich podstawie twierdzeń wydanej decyzji oraz na nieprzeprowadzeniu własnego postępowania dowodowego w przypadku, gdy ustalenia poczynione przez Sąd w postępowaniu karnym w sytuacji wydania wyroku warunkowo umarzającego postępowanie nie są wiążące dla organu administracji.
Ponadto zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 roku o odpadach poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, iż posiadaczami odpadów są odwołujący się, którzy składowali nielegalnie odpady na nieruchomościach o numerach [...] oraz [...], podczas gdy domniemanie prawne stworzone przez ustawodawcę wyżej wskazanym przepisem może zostać obalone w jeden sposób tj wykazaniem, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów, co powinno być poprzedzone kompleksowym zebraniem i rozpatrzeniem materiału dowodowego, co w sprawie niniejszej nie miało miejsca. Ponadto nie uwzględniono, iż Sąd Rejonowy II Wydział Kamy, dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego uznał za winnego i wymierzył za zarzucany aktem oskarżenia czyn J. R., a w ramach prowadzonego postępowania wskazywał on, iż dopuścił się popełnienia zarzucanego mu czynu przy użyciu pracowników, którzy jedynie wykonywali polecenia J. R. z wykorzystaniem sprzętu należącego do E.W. Ponadto, w ocenie odwołujących się Wójt błędnie uznał, iż właściciele nieruchomości nie są posiadaczami odpadów w związku z czym nie ma podstawy do zobowiązania ich do uprzątnięcia, podczas gdy T. G., będący upoważnionym przez M.M. i K.M. dysponentem nieruchomości wyraził w imieniu właścicieli zgodę na zsypanie odpadów na działki, w związku z czym należało przyjąć, iż M.M. i K. M.odpowiadają za odpady, dlatego też powinni zostać zobowiązani do ich uprzątnięcia. Odwołujący się zarzucili także błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę orzeczenia, a mający wpływ na jej treść poprzez przyjęcie, że: wyrok warunkowo umarzający uznający odwołujący się za winnych nielegalnego składowania odpadów łącznie na dwóch działkach jest wyrokiem wiążącym organ administracji publicznej, podczas gdy zgodnie z wyrokiem NSA w sprawie o sygn. akt II OSK 2519/12: "ani wyrok uniewinniający, ani warunkowo umarzający postępowanie nie wiążą sądu administracyjnego i nie wiążą także organów w postępowaniu administracyjnym"; i nie zachodzi potrzeba przesłuchania osób, które zostały zobowiązane na podstawie decyzji do usunięcia odpadów, podczas gdy zeznania świadków, które zostały wliczone na poczet materiału dowodowego opierały się wyłącznie na domniemaniach, ich przekonaniach, ponieważ nie byli oni naocznymi
świadkami składowania odpadów.
Wójt przekazał odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach, które po rozpatrzeniu odwołań decyzją z 12 sierpnia 2024r. (nr KO.603/6-10/24) orzekło o uchyleniu punktu 2 – go decyzji organu I instancji i ustaleniu terminu wykonania zobowiązania, o którym mowa w punkcie 1 decyzji organu I instancji, do dnia 31 października 2024r. W punkcie 2 decyzji odwoławczej Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu decyzji odwoławczej zawarta została następująca argumentacja. Kolegium w pierwszej kolejności wskazało na materialnoprawną podstawę decyzji nakazującej usunięcie odpadów zawartą w art. 26 ustawy o odpadach. Kolegium przytoczyło treść poszczególnych ustępów tego artykułu stwierdzając podsumowująco, że w każdym przypadku stwierdzenia składowania lub magazynowania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym, określony w przepisie organ jest zobligowany do zastosowania środka nadzorczego w postaci decyzji nakazującej usunięcie odpadów. Następnie Kolegium podkreśliło, że nie stanowiło i nie stanowi przedmiotu sporu to, że na działkach o numerach geodezyjnych [...] i [...] położonych w obrębie W. w gminie Jeleniewo znajdują się odpady, które nie zostały usunięte.
Kolegium podkreśliło, że przedmiotowe nieruchomości nie są miejscem przeznaczonym do magazynowania i składowania odpadów. Wskazało, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, "posiadaczem odpadów" jest wytwórca odpadów lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów. Przepis ten ustanawia również domniemanie, wedle którego władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Zgodnie z treścią tego przepisu trzeba przyjąć, że posiadaczem odpadów jest osoba władająca powierzchnią ziemi, na której zgromadzone są odpady. Zauważyć jednak należy, że ustawa o odpadach nie zawiera definicji pojęcia "władającego powierzchnią ziemi". Pojęcie to definiuje natomiast ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 54). Stosownie do art. 3 pkt 44 tej ustawy, pod pojęciem "władający powierzchnią ziemi" - rozumie się przez to właściciela nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający". Za zastosowaniem powyższej definicji na gruncie ustawy o odpadach przemawia wykładnia systemowa. Domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 19 może być obalone w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów. W konsekwencji oznacza to, że władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób, mianowicie wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów.
W ocenie Kolegium rację ma Wójt Gminy Jeleniewo, iż sprawcami nielegalnego gromadzenia odpadów na ww. działkach są: E. W.prowadzący działalność gospodarczą pod firmą T. z/s w W., J. R. i J. R.2 – wspólnicy Spółki jawnej, działającej pod firmą P. Sp. j. z/s w L., S. W., M. G., W. P., D. U., T. S., E. C. i G. J. Główny dowód potwierdzający odpowiedzialność powyższych osób stanowi treść prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach II Wydział Kamy z dnia [...] 2022 r. sygn. akt [...]. Mocą tego wyroku, wskutek apelacji wniesionej od wyroku Sądu Rejonowego w Suwałkach z dnia [...] 2022 r. sygn. akt [...], zmieniono w zaskarżonej części ww. wyrok w ten sposób, że w pkt 5 w zastosowanym wobec J. R. warunkowym zawieszeniu wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności, ustanowiono okres próby na 3 lata a w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymano w mocy. Z treści wyroku z dnia [...] 2022 r. sygn. akt [...] natomiast wynika, że E. W., J. R., S. W., M. G., W. P., D.U., T.S., E.C. i G. J. zostali oskarżeni o czyn z art. 183 § k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. Sąd karny uznał J. R.winnym zarzucanego mu czynu i go skazał na karę pozbawienia wolności w zawieszeniu, zaś w stosunku do reszty oskarżonych warunkowo umorzył postępowanie karne na okres próby 2 lat. Stwierdzono, iż wszyscy oskarżeni dokonali czynu zabronionego, tj. działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, na terenie prywatnej żwirowni w W. wbrew przepisom składowali zmieszane odpady komunalne tj. pochodzące z gospodarstw domowych zbierane w sposób nieselektywny, przy czym odpady te mogły spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenia w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach. Zatem w wyroku tym stwierdzono, że wszyscy oskarżeni składowali zmieszane odpady komunalne na terenie prywatnej żwirowni w W. Kolegium nadmieniło, iż błędny jest pogląd odwołujących się, jakoby wyrok umarzający warunkowo postępowanie nie wiązał organów administracji publicznej. Związanie powyższym wyrokiem organów administracji wynika z art. 76 k.p.a., który stanowi, że dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. W ocenie Kolegium, wobec wiążącej treści wyroku w sprawie karnej, jego treść stanowi najistotniejszy dowód w sprawie, pozwalający ustalić faktycznych posiadaczy składowanych odpadów. Niewątpliwie posiadaczami nielegalnie składowanych odpadów w rozumieniu ustawy, nie są właściciele nieruchomości na których owe odpady zalegają, tj. M.M. i K.M.(właściciele działki nr [...]) oraz Z. K.(właściciel działki nr [...]). Nie ulega wątpliwości, że całokształt zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie jednoznacznie wskazuje, że proceder nielegalnego deponowania odpadów na ich nieruchomościach odbywał się bez ich wiedzy i skutecznie obalili oni domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach.
Zdaniem Kolegium nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty odwołujących się. Organ pierwszej instancji nie naruszył zasady zaufania do władzy publicznej. Bez znaczenia dla treści wydanego rozstrzygnięcia, które toczyło się w ramach postępowania administracyjnego, jest fakt niezobowiązania do usunięcia odpadów w omawianym wyżej wyroku karnym. Wójt, związany treścią art. 26 ustawy o odpadach, wobec zalegania odpadów w miejscu nieprzeznaczonym do składowania zobowiązany był do wydania zaskarżonej decyzji, niezależnie od tego, czy w wydanym wyroku nałożono obowiązek usunięcia tychże odpadów. Nie sposób stwierdzić, że doszło również do naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. Treść wyroku Sądu karnego jest wiążąca dla organów administracji publicznej, zaś pozostałe ustalenia dokonane w ramach przedmiotowego postępowania umożliwiły Wójtowi w sposób kompleksowy na dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i podjęcie stosownego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zarzuconego naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 26 ustawy i błędów w ustaleniach faktycznych, Kolegium stwierdziło, iż twierdzenia odwołujących się są gołosłowne. Z treści prawomocnego wyroku Sądu karnego wynika, że odpady na terenie przedmiotowych działek zdeponowali wszyscy oskarżeni, którzy działali wspólnie i w porozumieniu i dlatego też teraz solidarnie winni odpowiadać za obowiązek usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania. Za nieprawdziwe uznało też Kolegium twierdzenia odwołujących się, jakoby T. G., będąc upoważnionym przez M. M. i K. M. wyraził zgodę na zasypanie odpadów na działkę i dlatego należało przyjąć, że właściciele działki nr [...] mieliby również być zobowiązani do usunięcia odpadów. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że E. W. zawarł z T. G. umowę ustną na rekultywację działki nr [...], tj. na nawożenie przez E. W. ziemi i kamieni, a nie odpadów. Rację ma też Wójt odnośnie braku potrzeby przesłuchania osób zobowiązanych do usunięcia odpadów, iż wobec wiążącej treści wyroku karnego takie przesłuchanie nie było konieczne.
Mając na uwadze powyższe rozważania i rozstrzygnięcie Wójta, jedynie część decyzji organu I instancji dotycząca terminu wykonania zobowiązania, musiała ulec zmianie. Organ pierwszej instancji w treści rozstrzygnięcia określił termin wykonania zobowiązania, jako miesiąc od dnia doręczenia decyzji. Zgodnie z przepisem art. 130 § 2 k.p.a, wniesienie odwołania w terminie, co miało miejsce w niniejszej sprawie, wstrzymuje wykonanie decyzji. Z tego powodu, Kolegium wyznaczyło nowy termin wykonania zobowiązania.
Odnosząc się do pominięcia pełnomocnik M. M. i K. M. adw. P. A.-B., Kolegium uznało, że uchybienie to nie może skutkować stwierdzeniem naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że regulacja zawarta w art. 40 § 2 k.p.a. ma charakter gwarancyjny dla strony, a jej celem jest zwolnienie mocodawcy z obowiązku osobistego działania. Z tego powodu doręczanie w toku postępowania pism samej stronie postępowania, a nie jej pełnomocnikowi, stanowi naruszenie art. 40 § 2 k.p.a., ale takie naruszenie nie zawsze musi prowadzić do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Ocenę skutków pominięcia w danej sprawie pełnomocnika każdorazowo odnieść bowiem należy do okoliczności konkretnej sprawy, przy jednoczesnym uwzględnieniu wpływu tego uchybienia na treść rozstrzygnięcia (wyr. NSA z 20.04.2023 r., II GSK 164/20, LEX nr 3571428). W rozpoznanej sprawie, pominięcie pełnomocnika, nie miało negatywnych skutków wobec małżonków M., bowiem umorzono wobec nich przedmiotowe postępowanie administarcyjne, uznając, że obalone zostało domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach.
W ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji dokonał wyczerpującej analizy stanu faktycznego i prawnego oraz wydał decyzję zgodnie z art. 26 ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach prawidłowo ustalając posiadaczy odpadów. Wobec czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach, postanowiło zreformować zaskarżoną decyzję jedynie w części dotyczącej terminu wykonania zobowiązania i działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 26 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach orzec, jak w sentencji swojej decyzji
Odrębne skargi do sądu administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną wnieśli E. W., M. G. i E.C. – reprezentowani przez adw. J. H. oraz S. W. i D.U. reprezentowani przez adw. S. H. Skargi odrębnie wniesione zostały połączone do jednoczesnego rozpoznania i rozstrzygnięcia zważywszy na tożsamy przedmiot zaskarżenia. W obu skargach podniesione zostały tożsame zarzuty polegające na :
- naruszeniu przepisów prawa materialnego a w szczególności:
a) art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 roku o odpadach poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, iż posiadaczami odpadów jest przedsiębiorca E.W., J.R. i J. R.2, S. W., M.G., W.P., D. U., E. C., T.S. oraz G. J., którzy mieli składować nielegalnie odpady na nieruchomościach oznaczonych numerami geodezyjnymi [...] oraz [...], podczas gdy:
- domniemanie prawne stworzone przez ustawodawcę wyżej wskazanym przepisem może zostać obalone w jeden sposób - wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów, co powinno być poprzedzone kompleksowym zebraniem i rozpatrzeniem materiału dowodowego, co w sprawie niniejszej nie miało miejsca bowiem za wiarygodny dowód uznano m.in. zeznania świadków, którzy w zeznaniach zawierali swoje stanowisko w sprawie, co już czyni te zeznania niemiarodajnymi, a ponadto nie uwzględniono, iż Sąd Rejonowy w Suwałkach II Wydział Karny dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego skazał po uznaniu za winnego i wymierzył karę za zarzucany aktem oskarżenia czyn – J.R., a w ramach prowadzonego postępowania wskazywał on, iż dopuścił się popełnienia zarzucanego mu czynu przy użyciu pracowników, którzy wykonywali polecenia J. R. i sprzętu należącego do E. W. a sam E. W.w składowaniu odpadów nie uczestniczył;
- wbrew twierdzeniu podniesionym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w przedmiotowej decyzji, całokształt zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie jednoznacznie nie wskazuje, że proceder nielegalnego deponowania odpadów na ich nieruchomości obywał się bez ich wiedzy - odbywał się z ich wiedzą; E.W. zawarł usną umowę z T. G. na rekultywację działki, nawożenie przez E.W. gruzu, który też stanowi pewnego rodzaju odpad, ponadto wręcz niemożliwym jest oddzielenie odpadów od gruzu, którym nawożono działki - w związku z czym należało by uznać, iż domniemanie odpowiedzialności właścicieli nieruchomości wynikające z ustawy nie zostało obalone;
b) art. 26 Ustawy z dnia 14 grudnia 2012 roku o odpadach poprzez jego błędną interpretację i uznanie, iż właściciele nieruchomości nie są posiadaczami odpadów w związku z czym nie ma podstawy do zobowiązania ich do uprzątnięcia, podczas gdy wbrew twierdzeniu podniesionym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w przedmiotowej decyzji całokształt zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie jednoznacznie nie wskazuje, że proceder nielegalnego deponowania odpadów na ich nieruchomości obywał się bez ich wiedzy- odbywał się z ich wiedzą, E. W. zawarł ustną umowę z T.G. na rekultywację działki, nawożenie przez E.W. gruzu, który też stanowi pewnego rodzaju
odpad, ponadto wręcz niemożliwym jest oddzielenie odpadów od gruzu, którym nawożono działki - w związku z czym należało by uznać, iż obalenie wynikające z przedmiotowej ustawy nie zostało obalone, T.G. będący upoważnionym
przez M.M.i K.M. dysponentem nieruchomości wyraził
w imieniu właścicieli zgodę na zsypanie odpadów na działkę, w związku z czym należało przyjąć, iż M. M.i K. M. odpowiadają za odpady, dlatego też powinni zostać zobowiązani do ich uprzątnięcia, nieruchomość nie jest własnością żadnej z osób zobowiązanych do usunięcia odpadów, a jako osoby nieposiadające tytułu prawnego nie mogą odpowiadać za nielegalne składowanie odpadów na niej.
- błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a mającego wpływ na treść ustaleń przyjętych za podstawę decyzji i mającego wpływ na treść orzeczenia poprzez przyjęcie, że wyrok warunkowo umarzający postępowanie, uznający E. W.za winnego nielegalnego składowania odpadów łącznie na dwóch działkach, jest wyrokiem wiążącym organ administracji publicznej, podczas gdy zgodnie z wyrokiem NSA w sprawie o sygn. akt II OSK 2519/12 "ani wyrok uniewinniający, ani warunkowo umarzający postępowanie nie wiążą sądu administracyjnego i nie wiążą także organów w postępowaniu administracyjnym."; oraz, że nie zachodzi realna potrzeba przesłuchania osób, które zostały zobowiązane na podstawie decyzji o znaku OŚK.3236.2.2024 do usunięcia odpadów, podczas gdy zeznania świadków, które zostały wliczone na poczet materiału dowodowego opierały wyłącznie na domniemanych ich przekonaniach, ponieważ nie były one naocznymi świadkami składowania odpadami;
- naruszeniu art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania skarżącego do działań organu, przede wszystkim, poprzez naruszenie zasady proporcjonalności poprzez:
a) podjęcie decyzji o zobowiązaniu E.W., J.R.,
S. W., M. G., W. P., D.U., T.S., E.C. oraz G. J. do usunięcia z działek nr [...] oraz [...]nielegalnie składowanych odpadów, podczas gdy w wyroku Sądu Rejonowego w Suwałkach II Wydział Karny z dnia [...] 2022 roku nie nałożono na stronę takiego obowiązku, więc jednoznacznie nie orzeczono obowiązku usunięcia z wymienionych działek odpadów, której to kwestii w późniejszym czasie nie skarżono;
b) w toku przedmiotowego postępowania J. R., skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Suwałkach II Wydział Karny w sprawie o sygn. akt [...] na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania orzeczonej kary okres próby na 3 lat, zobowiązał się do podjęcia obowiązku usunięcia odpadów z wymienionych działek, a mimo to organ jednostki samorządu terytorialnego nałożył ten obowiązek solidarnie na wymienione osoby, którym sąd warunkowo umorzył postępowanie karne na okres próby 2 lat;
- naruszeniu art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 §1 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przyjmując postawę świadczącą o uwzględnieniu materiału dowodowego w sprawie, zmierzającego wyłącznie do zobowiązania E. W. do usunięcia z działek nielegalnie składowanych odpadów nie uwzględniając jednocześnie materiału dowodowego popierającego stanowisko odmienne, co przejawiało się między innymi w uznaniu za wiarygodne zeznań świadków złożonych przed organem prowadzącym postępowanie, które opierały się wyłącznie na domniemaniach osób zeznających i ich przekonaniach, a które to nie powinny prowadzić do poparcia na ich podstawie twierdzeń wydanej decyzji, oraz na nieprzeprowadzeniu własnego postępowania dowodowego w przypadku, gdy ustalenia poczynione przez Sąd w postępowaniu karnym w sytuacji wydania wyroku
warunkowo umarzającego postępowania nie są wiążące dla organu administracji publicznej.
Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
O oddalenie skargi wnieśli także uczestnicy postępowania M.M. i K.M.
Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku stawił się przedstawiciel biorącego udział w postępowaniu administracyjnym Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Suwałkach, który wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części orzekającej o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji w punktach od 1 do 5 tj. z pozostawieniem wyłącznie rozstrzygnięcia organu w zakresie umorzenia postępowania administracyjnego wobec M.M., K. M. i Z.K. - właścicieli działek, na których zostały zeskładowane odpady. Zdaniem Prokuratora organ administracji błędnie przypisał posiadanie odpadów kierowcom oraz operatorowi koparki, gdyż im automatycznie nie można przypisać znamion definicji "posiadacza odpadów". Prokurator wyraził stanowisko, że obowiązek usunięcia odpadów powinien być skierowany wobec E. W., J. R.i J. R.2.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;
Skarga podlegała oddaleniu, albowiem nałożony na wszystkich skarżących, będących osobami odpowiedzialnymi za zeskładowanie odpadów w miejscu do do tego nieprzeznaczonym, obowiązek usunięcia odpadów złożonych na nieruchomościach M. M.,K. M.i Z. K., jest zgodny z prawem.
Podstawę materialnoprawną kwestionowanego w skardze obowiązku nałożonego na skarżących stanowi przepis art. 26 ust. 1 ustawy z 14 grudnia 2012r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2023r.,poz. 1587), zgodnie z którym posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami (art. 26 ust. 2 ustawy).
Do wydania decyzji nakazującej usunięcie odpadów wymagane jest zatem ustalenie następujących okoliczności: istnienia odpadów, składowania tych odpadów w miejscu nieprzeznaczonym do składowania i magazynowania odpadów, i podmiotu zobowiązanego do usunięcia nielegalnie składowanych odpadów tj. posiadacza odpadów.
Posiadaczem odpadów, jak wynika z legalnej definicji tego pojęcia zawartej w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, jest ich wytwórca lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów. Przepis ten ustanawia również domniemanie, wedle którego władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Ustawa o odpadach definiuje "wytwórcę odpadów", którym – zgodnie z z art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy jest każdy, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotny wytwórca odpadów), oraz każdy, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów; wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania jest podmiot świadczący usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej.
Ustawa o odpadach nie definiuje natomiast pojęcia "władającego powierzchnią ziemi", jednakże pojęcie to definiuje ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. Stosownie do art. 3 pkt 44 tej ostatniej ustawy, pod pojęciem "władającego powierzchnią ziemi" rozumie się właściciela nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający. W praktyce stosowania przepisów ustawy o odpadach zgodnie z wykładnią systemową, przyjmuje się, że domniemanie posiadania odpadów obejmuje właścicieli nieruchomości lub władających nieruchomościami, na których odpady się znajdują.
W literaturze przedmiotu podkreśla się, że przyjęcie domniemania prawnego, iż władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem znajdujących się na niej odpadów, a w konsekwencji podmiotem zobowiązanym do ich usunięcia, służy uniknięciu sytuacji niemożności dotarcia do wytwórcy odpadów wymienionego na pierwszym miejscu jako posiadacz odpadów obciążony obowiązkiem ich usuwania z miejsc nieprzeznaczonych do składowania odpadów. Bez wprowadzonego domniemania utrudniona, a nawet niemożliwa stałaby się realizacja celów ustawy. Celem tym jest między innymi określenie środków służących ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi, zapobiegających i zmniejszających negatywny wpływ na środowisko oraz zdrowie ludzi, będący następstwem wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi (vide: art. 1 ustawy o odpadach). Efektywność realizacji celów ustawy wymaga określenia w sposób właściwy środków chroniących środowisko. Zaznaczyć należy, że rozwiązanie prawne polegające na wprowadzeniu domniemania, że posiadaczem odpadów, wobec braku innych podmiotów wymienionych w ustawie, jest władający powierzchnią ziemi zanieczyszczonej odpadami, nie jest rozwiązaniem nowym. Funkcjonowało ono także pod rządami poprzedniej ustawy o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001r. (art. 3 ust. 3 pkt 13 tej ustawy). Wypracowane przy stosowaniu poprzedniej ustawy orzecznictwo sądów administracyjnych jednolicie wskazywało, że obalenie domniemania prawnego mogło nastąpić tylko w jeden sposób, mianowicie poprzez wskazanie, że odpadem władał faktycznie inny podmiot (vide: wyroki NSA o sygn. II OSK 1721/06 i II OSK 330/12 oraz WSA w Lublinie o sygn. II SA/Lu 889/10, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Również na tle przepisów nowej ustawy o odpadach jednolicie prezentowany jest pogląd, że domniemanie odpowiedzialności za usunięcie odpadów ciążącej na właścicielu nieruchomości, może być obalone w przypadku, gdy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów. I tak w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 27 listopada 2013r. (sygn. II SA/Gd 692/13, Lex nr 1413135), sąd wyprowadził tezę, że władający powierzchnią ziemi może zwolnić się z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób - wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów. Powyższy pogląd wielokrotnie został powtórzony w szeregu orzeczeń NSA i wojewódzkich sądów administracyjnych (vide, miedzy innymi, wyroki NSA: z dnia 26 września 2013 r., II OSK 330/12; z dnia 14 lutego 2020 r., II OSK 1279/19; z dnia 16 kwietnia 2024 r., III OSK 1696/22; wyroki WSA: w Krakowie z dnia 14 lutego 2018 r., II SA/Kr 1548/17, w Gdańsku z dnia 7 grudnia 2017 r., w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r. IV SA/Wa 3167/1). Również w literaturze przedmiotu wyrażony został tożsamy pogląd (vide: W. Radecki, Ustawa o odpadach. Komentarz, Warszawa 2008, s. 327).
W orzecznictwie przyjęte jest też jednomyślnie, że ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Jak stwierdził trafnie WSA we Wrocławiu w uzasadnieniu wyroku z 26.09.2024r. sygn. II SA/Wr 134/24, organy nie są zobowiązane do prowadzenia we własnym zakresie dochodzenia mającego na celu ustalenie podmiotu będącego posiadaczem odpadów, jeżeli prawnie domniemany posiadacz nie przedstawi wiarygodnych dowodów w tym zakresie. Jednocześnie jednak nie mogą zignorować dowodów, które mogą doprowadzić do ustalenia wytwórcy lub posiadacza odpadów innego niż właściciel nieruchomości – o ile zostaną w toku postępowania pozyskane (por. wyroki NSA z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 3271/19 i z dnia 1 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 1548/21) Niezależnie bowiem, na kogo nałożony jest ciężar dowodzenia, organ administracyjny zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji, nie jest zwolniony z obowiązków wynikających z ogólnych zasad postępowania administracyjnego. Organy również w przypadku tak rozłożonego ciężaru dowodzenia zobligowane są do podejmowania wszelkich czynności zmierzających do ustalenia prawdy obiektywnej – w niniejszej sprawie do ustalenia rzeczywistego posiadacza odpadów. Art. 7 kpa wyraźnie bowiem stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Dopełnieniem ogólnej zasady prawdy obiektywnej zawartej w powyższym przepisie są regulacje wynikające w art. 77 § i art. 80 kpa. Zgodnie z ich treścią, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i w oparciu o całokształt tego materiału dokonuje oceny, czy dana okoliczność została udowodniona.
Ostatnim, istotnym dla oceny legalności zaskarżonej decyzji, teoretycznym elementem rozważań przed przejściem do ich przeniesienia na grunt niniejszej sprawy jest zwrócenie uwagi na ona to, że nie jest możliwe przenoszenie na grunt ustawy o odpadach przy interpretacji pojęcia "posiadacza odpadów", cywilistycznej definicji posiadania.
W ujęciu cywilistycznym aby można było uznać kogoś za posiadacza rzeczy (samoistnego, jak i zależnego) muszą łącznie wystąpić dwie przesłanki, tj. element obiektywny (corpus possesions), czyli władanie, jak również i subiektywny (animus rem sibi habendi). W nauce prawa cywilnego przyjmuje się, iż posiadanie to stan, w którym posiadacz dzierży daną rzecz (corpus) w celu zachowania rzeczy dla siebie (animus) (vide np. E. Gniewek, Prawo rzeczowe, Warszawa 2016, s. 313). Musi zatem jednocześnie wystąpić stan, w którym te dwa aspekty są zrealizowane. Jak stanowi art. 336 k.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W przypadku posiadacza samoistnego jak i zależnego, istnieje podstawa do tego, aby posiadanie opierało się na woli dysponowania rzeczą dla siebie. Zatem w obu przypadkach zostaje spełniony wymóg corpus-animus (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 10 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Po 920/22).
Tymczasem – jak wskazał NSA w uzasadnieniu wyroku z 26.09.2024r. sygn. III OSK 4877/21 - w definicji posiadacza odpadu (art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach), ustawodawca zawarł obowiązek posiadania odpadów, a więc faktycznego dysponowania tymi odpadami. Dodatkowo, ustawodawca wprowadził domniemanie, że posiadaczem odpadów jest ten podmiot, który włada nieruchomością, na której znajdują się odpady. Na gruncie ustawy o odpadach ustawodawca wymaga więc jedynie faktycznego posiadania odpadów - dzierżenia, co potwierdza się w orzecznictwie. W stanach faktycznych, w których doszło do wykazania, że za zeskładowanie odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym ponoszą odpowiedzialność inne osoby niż właściciele nieruchomości, w posiadaniu odpadów przez te inne osoby nie będzie występował element "animus" czyli wola posiadania odpadów dla siebie skoro zostały one podrzucone (tak też WSA w Lublinie w uzasadnieniu wyroku z 31.10/2024r. sygn. II SA/Lu 659/24).
Przenosząc powyższe teoretyczne uwagi na grunt niniejszej sprawy skład orzekający stwierdza, że wobec bezspornego prawomocnego przypisania odpowiedzialności karnej za nielegalne zeskładowanie odpadów na nieruchomościach M. M., K. M. i Z.K. , wszystkim osobom skarżącym, oczywistą konsekwencją tej okoliczności jest obciążenie solidarnie skarżących obowiązkiem usunięcia odpadów.
Sąd zwraca uwagę, że w świetle dopuszczonego jako dowód w sprawie, wyroku Sądu Rejonowego w Suwałkach z [...] 2022r. sygn. [...], niezmienionego co do kwalifikacji przypisanego każdemu skarżącemu przestępstwa, każdemu ze skarżących zostało przypisane popełnienie przestępstwa składowania zmieszanych odpadów komunalnych na terenie żwirowni. Wszyscy działali wspólnie i w porozumieniu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, wielokrotnie i w krótkich odstępach czasu. Sposobem popełnienia przestępstwa przez E.W. było polecanie kierowcom samochodów ciężarowych przewozu i umieszczania odpadów na terenie żwirowni oraz kierowcom koparki i koparko – ładowarki unieszkodliwiania przywiezionych odpadów poprzez ich zasypywanie. Sposobem popełnienia przestępstwa przez M. G., S.W., E. C. i D. U. było przewożenie i umieszczanie odpadów na terenie żwirowni. Każdy ze skarżących, będących wykonawcami poleceń E. W., był w posiadaniu odpadów zeskładowanych przez nich w miejscu do tego nieprzeznaczonym i żaden z nich nie miał woli pozostawienia odpadów dla siebie. Woli pozostawienia odpadów dla siebie nie miał także kierujący procederem E. W., bezspornie odpowiedzialny za ich zeskładowanie w konkretnym miejscu, bo właśnie on miejsce składowania odpadów wskazał. Sąd wyraża stanowisko, że przy obaleniu domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach poprzez wykazanie osoby (osób) odpowiedzialnej (odpowiedzialnych) za składowanie odpadów, tę osobę (te osoby) należy uznawać za posiadaczy odpadów. Istota posiadanie przez nich odpadów tkwi w odpowiedzialności za zeskładowanie odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym.
Wbrew zarzutom skarżących wyrok sądu karnego warunkowo umarzający wobec nich postępowanie karne stanowi ważny i istotny dowód, że wszyscy skarżący jako posiadacze nielegalnie zeskładowanych odpadów, winni zostać solidarnie obciążeni obowiązkiem usunięcia odpadów. Związanie powyższym wyrokiem organów administracji wynika z art. 76 k.p.a., który stanowi, że dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Wyrok sądowy jest bowiem dokumentem urzędowym i zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. stanowi dowód tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Instytucja warunkowego umorzenia postępowania karnego może być stosowana wyłącznie wobec osób winnych popełnienia przestępstwa. W ocenie Kolegium, wobec wiążącej treści tego wyroku, jego treść stanowi najistotniejszy dowód w sprawie, pozwalający ustalić faktycznych posiadaczy składowanych odpadów.
Sąd zwraca też uwagę, że nie wszyscy w stosunku do których został wydany wyrok w sprawie karnej i nie wszyscy objęci administracyjnoprawnym nakazem usunięcia odpadów, wywiedli skargę do sądu administracyjnego. Z tych przyczyn zarzut naruszenia art. 26 ustawy o odpadach także wobec osób wymienionych w zarzucie, a które skargi nie wniosły, stanowi nadużycie. Sąd podkreśla również , że E.W.mocą wyroku karnego zostało przypisane sprawstwo kierownicze w procederze nielegalnego składowania odpadów a w tych okolicznościach zarzut braku uczestnictwa tego skarżącego w składowaniu odpadów jest oczywiście nietrafny.
Zdaniem sądu oczywiście niezasadne jest podważanie skuteczności obalenia w postępowaniu administracyjnym domniemania, iż obowiązek usunięcia odpadów ciąży na właścicielach nieruchomości, na których odpady zeskładowano. W postępowaniu administracyjnym został bowiem przeprowadzony dowód z przesłuchania właścicieli nieruchomości. Z ich zeznań wynika bezspornie, że nie mieli oni ani poprzednik prawny właścicieli działki o numerze [...]– T. G. wiedzy o działaniach podjętych przez E. W.. Ustna umowa łącząca T.G.z E. W. co do rekultywacji gruntów żwirowiska absolutnie nie upoważniała E.W. do składowania odpadów. Fakt zgromadzenia odpadów na działkach państwa M. i Z.K. został bezspornie stwierdzony przez wszystkie służby interweniujące w sprawie tj. organ ochrony środowiska, policję oraz organ prowadzący kontrolowane postępowanie administracyjne. Ilość odpadów została zmierzona a ich treść poddana badaniu i klasyfikacji.
Postępowanie administracyjne, wbrew zarzutom skarżących, zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy i wystraczający dla ustalenia przesłanek odpowiedzialności skarżących za składowanie odpadów w miejscu do tego nie przeznaczonym. Organ administracji nie korzystał wyłączne z dowodów pośrednich czyli zgromadzonych przez inne organy i służby ale również z dowodów bezpośrednich, przeprowadzonych przez siebie. Postanowieniem dowodowym z 8 maja 2024r. zostały dopuszczone dowody bezpośrednie i pośrednie. Organ szczegółowo wskazał, jakie dowody dopuszcza i na jaką okoliczność każdy z nich ma być przeprowadzony. Każdy z dopuszczonych jako dowód dokumentów został opisany ze wskazaniem jaką okoliczność potwierdza. Ze wszystkich dowodów wynika bezspornie, że proceder nielegalnego składowania odpadów na nieruchomościach małżonków M. i Z.K. był zorganizowany. E.W.wspólnie i w porozumieniu z J.R. "organizowali" do wywozu odpady i polecali kierowcom i operatorom koparek ich przewóz i składowanie we wskazanym miejscu a kierowcy pojazdów przewozili odpady i je umieszczali na wskazanych przez kierujących procederem, nieruchomościach, stanowiących własność osób trzecich. Podważanie wiarygodności zeznań właścicieli nieruchomości sąsiadujących ze żwirownią będącą miejscem składowania odpadów, jest - zdaniem sądu - nieudolną próbą zdjęcia z siebie odpowiedzialności za popełnienie czynu stwierdzonego w postępowaniu karnym. Uznawanie zeznań właścicieli nieruchomości sąsiadujących ze żwirownią za niewystarczające dla przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej skarżącym a nie właścicielom nieruchomości, pomija okoliczność, że oprócz podważanych zeznań świadków, istnieje szereg innych dowodów przeprowadzonych przez organ, potwierdzających odpowiedzialność skarżących za zeskładowanie odpadów na gruntach małżonków M. i Z. K.
W kontrolowanym postępowaniu administracyjnym doszło do skutecznego obalenia domniemania odpowiedzialności właścicieli nieruchomości za nielegalne składowanie na ich gruntach odpadów. Obalenie domniemania nastąpiło przy zaangażowaniu właścicieli nieruchomości w wykazanie osób odpowiedzialnych za nielegalne składowanie odpadów, którzy przedstawiali inicjatywę dowodową w toku postępowania administracyjnego. Fakt braku zobligowania w wyroku karnym osób objętych postępowaniem karnym do usunięcia odpadów, nie zwalniał organu administracji publicznej ze stosowania przepisów ustawy o odpadach. Organ administracji publicznej ma bowiem wynikający z ustawy o odpadach obowiązek wydania decyzji nakazującej usunięcie odpadów zalegających w miejscu nieprzeznaczonym do składowania odpadów.
Mając powyższe na uwadze sąd skargi oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).