II SA/BK 609/23

II SA/Bk 609/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk /sprawozdawca/
Elżbieta Trykoszko
Grzegorz Dudar /przewodniczący/
Symbol z opisem
6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 682
art. 48 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 29 ust. 2 pkt 19 w zw. z art. 3 pkt 4 lit. c
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 , art. 145 par. 3, art. 200 i 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar, Sędziowie asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 listopada 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. Sp. z o.o. w B. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia 16 czerwca 2023 r. nr WOP.7722.33.2023.MM w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Powiatu Grodzkiego w Białymstoku z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr NB.I.5160.6.2023.KM; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku na rzecz strony skarżącej I. Sp. z o.o. w B. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 czerwca 2023 r. nr WOP.7722.33.2023.MN Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Białymstoku po rozpatrzeniu zażalenia złożonego przez I. Sp. z o.o. z siedzibą w B., na postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Powiatu Grodzkiego w Białymstoku z dnia 25.04.2023r. nr NB.I.5160.6.2023.KM, wstrzymujące roboty budowlane, związane z budową budynku gospodarczego na działce nr ewid. gr. [...] ob. [...] – P. przy ul. [...] w Białymstoku, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego Powiatu Grodzkiego w Białymstoku wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie budynku gospodarczego, zlokalizowanego na działce nr ewid. gr. [...] ob. [...] – P. przy ul. [...] w B., w sąsiedztwie granicy działki nr [...]. W wyniku oględzin z dnia 21.03.2023r. organ I instancji ustalił, że na w/w działce istnieje budynek gospodarczy o wymiarach 2,20 x 5,69m i wysokości 2,40m (od strony wejścia) oraz 2,26m (od strony ul. [...]). Obiekt konstrukcji drewnianej, z 11 słupów po 5 na ścianach dłuższych i 1 na ścianie naprzeciwko wejścia, zakotwionych szpilkami, ściany z desek drewnianych, posadzkę stanowi istniejący polbruk. Dach budynku jednospadowy, ze spadkiem połaci dachowej w kierunku ulicy, zamontowana rynna i rura spustowa. Woda odprowadzana jest na teren utwardzony. Wejście do budynku, poprzez drewniane wrota dwuskrzydłowe, znajduje się w ścianie od strony budynków mieszkalnych. W trakcie oględzin wewnątrz budynku znajdowało się 6 kontenerów na śmieci. Ustalono, że przedmiotowy obiekt usytuowany jest w odległości 0,44-0,62m od granicy z działką nr [...] i w odległości 0,14m od ul. [...] (według szkicu sytuacyjnego). W trakcie oględzin ustalono także, iż inwestorem w/w obiektu była firma I. Sp. z o.o., zaś inwestycja została wykonana w grudniu 2022r.
Z sprawy wynikało ponadto, że inwestor zgłosił w Urzędzie Miejskim w Białymstoku Departament Urbanistyki i Architektury zamiar budowy wiaty śmietnikowej dla pięciu budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej na działce nr ewid. gr. [...] przy ul. [...] w Białymstoku. W odpowiedzi z dnia 13.12.2022r. znak: DUA-XI.6743.1.358.2022 w/w urząd poinformował inwestora, że budowa obiektu małej architektury - śmietnika, usytuowanego na działce nie będącej miejscem publicznym, nie wymaga ani pozwolenie na budowę, ani zgłoszenia. Zatem zgłaszana budowa wiaty śmietnikowej dla pięciu budynków mieszkalnych jednorodzinnych nie wymagała żadnych procedur przed organem administracji architektoniczno-budowlanej.
Dodatkowo Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego Powiatu Grodzkiego w Białymstoku stwierdził w toku niniejszego postępowania, że działka o nr ewid. gr. [...] powstała w wyniku podziału działki o nr [...], na której - na podstawie decyzji z dnia 15.09.2020r. nr 723/2020 znak: DAR-I.6740.86.2020 Prezydenta Miasta Białegostoku, przeniesionej na nowego inwestora decyzją z dnia 29.10.2020r. znak: DAR-VI.6740.61.2020, zrealizowana została inwestycja polegająca na budowie pięciu budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej wraz z zagospodarowaniem terenu. Zgodnie z zatwierdzoną dokumentacją projektową miejsce gromadzenia odpadów stałych było przewidziane od strony ul. [...] (według projektu zagospodarowania terenu, dołączonego przez organ I instancji do akt sprawy, oznaczone kolorem fioletowym i opisane w legendzie jako ŚM). Z kolei zatwierdzony projekt nie przewidywał wiaty śmietnikowej, ani budynku gospodarczego, jedynie utwardzony plac do gromadzenia odpadów stałych (od strony ul. [...], w rogu działki, przy granicy z działką nr [...], opisany na projekcie zagospodarowania terenu jako "Proj. utwardzenie terenu", zakwalifikowane przez projektanta jako nieistotne odstępstwo od pozwolenia na budowę i zatwierdzonego projektu budowlanego).
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego Powiatu Grodzkiego w Białymstoku wydał postanowienie z dnia 25.04.2023r. nr NB.I.5160.6.2023.KM, którym na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 07.07.1994r. Prawo budowlane wstrzymał roboty budowlane, związane z budową budynku gospodarczego na działce nr ewid. gr. [...] ob. [...] – P. przy ul. [...] w Białymstoku. Jednocześnie w sentencji przywołanego postanowienia została zawarta informacja o możliwości złożenia przez inwestora I. Sp. z o.o. wniosku o legalizację, terminie złożenia tego wniosku i o konieczności uiszczenia opłaty legalizacyjnej, a także o konsekwencjach niezłożenia takiego wniosku oraz o obowiązkach związanych z legalizacją, w tym o wysokości wymaganej w niniejszej sprawie opłaty legalizacyjnej.
W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji stwierdził, że budowa budynku gospodarczego, zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 07.07.1994r. Prawo budowlane, wymagała zgłoszenia w organie administracji architektoniczno-budowlanej. Z uwagi na fakt, iż obowiązek ten nie został dopełniony, organ zobligowany był do prowadzenia procedury legalizacji, w oparciu o art. 48 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy.
Zażalenie na w/w postanowienie złożył I. Sp. z o.o. z siedzibą w B., reprezentowana przez pełnomocnika.
Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Białymstoku w zaskarżonym postanowieniu z dnia 16 czerwca 2023 r. nr WOP.7722.33.2023.MM podkreślił, iż organ I instancji prawidłowo wszczął postępowanie w przedmiotowej sprawie oraz dokonał prawidłowej kwalifikacji obiektu budowlanego. Na przedmiotowej działce został bowiem zrealizowany budynek gospodarczy, w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy Prawo budowlane, tj. taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. W orzecznictwie administracyjnym ugruntowany jest pogląd, że cecha trwałego związania z gruntem sprowadza się do posadowienia obiektu na tyle trwale, by zapewnić mu stabilność i możliwość przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym mogącym go zniszczyć lub spowodować przesunięcie, czy przemieszczenie w inne miejsce. W tym zakresie powołano się na wyroki sądów administracyjnych wskazujące, że istnienie tradycyjnie wykonywanych fundamentów nie jest jedynym wyznacznikiem kwalifikacji prawnej budynku jako trwale związanego z gruntem, ponieważ aktualnie dostępne środki techniczne pozwalają także na zastosowanie innych rozwiązań technicznych.
PWINB stwierdził, że obiekt zrealizowany przez skarżącą spółkę na działce nr ewid. gr. [...] ob. [...] – P. przy ul. [...] w Białymstoku posiada fundament punktowy. Obciążenia są bowiem przenoszone poprzez 11 słupów konstrukcyjnych, następnie szpilki gruntowe, stabilnie umocowane w podłożu i dalej na grunt, co oznacza, że budowa przedmiotowego budynku wymagała zgłoszenia, zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 14 ustawy Prawo budowlane. Brak takiego zgłoszenia uzasadniał zaś wdrożenie w niniejszej sprawie procedury legalizacyjnej. Organ I instancji zawarł także w zaskarżonym postanowieniu z dnia 25.04.2023r, wszystkie elementy wymagane art. 48 ust. 3 ustawy Prawo budowlane. Zatem organ odwoławczy nie stwierdził podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia.
W odpowiedzi na zarzuty zawarte w zażaleniu organ odwoławczy nie stwierdził błędnej kwalifikacji prawnej przedmiotu niniejszego postępowania administracyjnego, podkreślając, że obiekt ten nie jest wiatą. Wprawdzie ustawa z dnia 07.07.1994r. Prawo budowlane nie zawiera definicji wiaty, jednakże wypowiada się w tej kwestii orzecznictwo administracyjne. W wyroku z dnia 09.01.2019r. o sygn. akt II OSK 3465/18 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że za podstawowe cechy wiaty uznaje się wsparcie danej budowli na słupach stanowiących podstawowy element konstrukcyjny i wiążący budowlę trwale z gruntem oraz brak trwałych ścian. Ponadto w orzecznictwie posiłkowo przywołuje się definicję pojęcia "wiata" zawartą w punkcie 2 załącznika do 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.12.1999r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych, wedle którego została ona określona jako: "pomieszczenie naziemne, nieobudowane ścianami ze wszystkich stron lub nawet w ogóle ścian pozbawione". Podsumowując organ odwoławczy, podkreślił, że cechą wiaty, bez względu na posiadaną funkcję, jest brak ścian zewnętrznych. Tymczasem obiekt, stanowiący przedmiot niniejszego postępowania, ma cztery ściany, trzy - pełne i jedną z wrotami wejściowymi.
Ponadto podkreślono także, że obiekt, istniejący na przedmiotowej działce, nie jest także obiektem małej architektury w rozumieniu art. 3 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 07.07.1994r. Prawo budowlane. Zgodnie z przywołanym przepisem przez obiekt małej architektury należy rozumieć niewielkie obiekty użytkowe, służące utrzymaniu porządki, jak śmietniki. Natomiast wykonano budynek, w którym ustawiono pojemniki i kontenery na śmieci. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że z pisma z dnia 13.12.2022r. znak: DUA-XI.6743.1.358.2022 Urzędu Miejskiego w Białymstoku Departament Urbanistyki i Architektury wynika, że inwestor I. Sp. z o.o. z siedzibą w B. zgłosił zamiar budowy wiaty śmietnikowej, lecz zrealizował budynek. Zatem nie można stwierdzić, że inwestor dopełnił wymaganej procedury.
W związku z powyższym organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożyła I. Sp. z o.o. z siedzibą w B., reprezentowana przez pełnomocnika zarzucając mu naruszenie:
1. art. 29 ust. 1 pkt 14 lit. c w zw. z art. 48 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. prawo budowlane (dalej: p.b.):
a) poprzez błędne uznanie, że wiata śmietnikowa winna zostać zaklasyfikowana jako obiekt budowlany wymagający zgłoszenia, co skutkowało wydaniem postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych w sytuacji gdy zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa jak również stanowiskiem organu właściwego miejscowo i rzeczowo do przyjęcia ewentualnego zgłoszenia, wiata śmietnikowa jest obiektem małej architektury w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 19 p.b., zatem takowego zgłoszenia nie wymaga oraz
b) niezależnie od faktu braku klasyfikacji wiaty śmietnikowej jako obiektu małej architektury, poprzez błędne uznanie, że obowiązek zgłoszenia nie został przez stronę dopełniony, podczas gdy skarżący przedłożył w toku postępowania pismo Urzędu Miejskiego w Białymstoku Departamentu Urbanistyki i Architektury z dnia 13 grudnia 2022 r. z którego wynika, że wniosek o przyjęcie zgłoszenia budowy wiaty śmietnikowej został złożony, zatem nie sposób uznać, że strona takiego obowiązku nie dopełniła;
2. Art. 29 ust. 2 pkt 19 p.b. w zw. z art. 3 pkt 4 p.b. poprzez brak uznania wiaty śmietnikowej za obiekt małej architektury niewymagający zgłoszenia, podczas gdy zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa jak również stanowiskiem organu właściwego miejscowo i rzeczowo do przyjęcia ewentualnego zgłoszenia, jest ona obiektem małej architektury w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 19 p.b. oraz art. 3 pkt 4 p.b., zatem takowego zgłoszenia nie wymaga;
3. § 12 ust. 4 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji gdy w/w przepis prawa odnosi się do budynku gospodarczego lub garażu, zaś nie do obiektu małej architektury, za jaki winna zostać uznana wiata śmietnikowa;
4. Art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji w sytuacji, gdy właściwym rozstrzygnięciem organu odwoławczego winno było być uchylenie decyzji organu I instancji w całości i umorzenie postępowania w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.;
5. Art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów i całkowite pominięcie dowodu przedłożonego przez stronę podczas oględzin z dnia 21 marca 2023 r. w postaci pisma Urzędu Miejskiego w Białymstoku Departamentu Urbanistyki i Architektury z dnia 13 grudnia 2022 r., z którego wynika, że:
- nawet gdyby uznać wiatę śmietnikową za obiekt budowlany wymagający zgłoszenia, to strona dopełniła obowiązku w zakresie zgłoszenia,
- zdaniem organu właściwego rzeczowo i miejscowo do przyjęcia zgłoszenia, wiata śmietnikowa winna być sklasyfikowana jako obiekt małej architektury w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 19 p.b., który nie wymaga zgłoszenia.
W związku z powyższym, strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych postanowień obu instancji i umorzenie postępowania.
W odpowiedzi na skargę Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Białymstoku wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga podlegała uwzględnieniu.
Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie PWINB z dnia 16 czerwca 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie PINB PG wszczynające z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie budynku gospodarczego, zlokalizowanego na działce nr ewid. gr. [...] ob. [...] – P. przy ul. [...] w Białymstoku, w sąsiedztwie granicy działki nr [...]. Organy obu instancji stanęły na stanowisku, że wykonano budynek gospodarczy, co zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2023 r. poz. 682, dalej P.b.).wymagało uzyskania zgłoszenia, którego skarżący jako inwestor nie posiadał, a zatem należało wdrożyć postępowanie z art. 48 ust. 1 pkt 2 P.b. Organy uznały przy tym, że przedmiotowego obiektu nie można uznać za wiatę, czy też obiekt małej architektury, co uzasadniałoby odstąpienie od zgłoszenia uznając, że parametry tego obiekty oraz trwałe związanie z gruntem, wydzielenie za pomocą przegród budowlanych oraz posiadanie fundamentów i dachu wyczerpuje definicję budynku określoną w art. 3 pkt 2 P.b.
Przypomnieć zatem należy, że w wyniku oględzin z dnia 21.03.2023r. organ I instancji ustalił, że na w/w działce istnieje obiekt budowlany o wymiarach 2,20 x 5,69m i wysokości 2,40m (od strony wejścia) oraz 2,26m (od strony ul. [...]). Obiekt konstrukcji drewnianej, z 11 słupów po 5 na ścianach dłuższych i 1 na ścianie naprzeciwko wejścia, zakotwionych szpilkami, ściany z desek drewnianych, posadzkę stanowił istniejący polbruk. Dach budynku był jednospadowy, ze spadkiem połaci dachowej w kierunku ulicy, zamontowana została rynna i rura spustowa. Woda odprowadzana była na teren utwardzony. Wejście do budynku odbywało się, poprzez drewniane wrota dwuskrzydłowe, znajdujące się w ścianie od strony budynków mieszkalnych. W trakcie oględzin wewnątrz budynku znajdowało się 6 kontenerów na śmieci. Ustalono, że przedmiotowy obiekt usytuowany jest w odległości 0,44-0,62m od granicy z działką nr [...] i w odległości 0,14m od ul. [...] (według szkicu sytuacyjnego). W trakcie oględzin ustalono także, iż inwestorem w/w obiektu była firma I. Sp. z o.o., zaś inwestycja została wykonana w grudniu 2022r.
Ustalono także, że inwestor zgłosił w Urzędzie Miejskim w Białymstoku Departament Urbanistyki i Architektury zamiar budowy wiaty śmietnikowej dla pięciu budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej na działce nr ewid. gr. [...] przy ul. [...] w Białymstoku. W odpowiedzi z dnia 13.12.2022r. znak: DUA-XI.6743.1.358.2022 w/w urząd poinformował inwestora, że budowa obiektu małej architektury - śmietnika, usytuowanego na działce nie będącej miejscem publicznym, nie wymaga ani pozwolenie na budowę, ani zgłoszenia. Zatem zgłaszana budowa wiaty śmietnikowej dla pięciu budynków mieszkalnych jednorodzinnych nie wymagała żadnych procedur przed organem administracji architektoniczno-budowlanej. Zgodnie z zatwierdzoną dokumentacją projektową budowy pięciu budynków mieszkalnych, miejsce gromadzenia odpadów stałych było przewidziane od strony ul. [...] (według projektu zagospodarowania terenu, oznaczone kolorem fioletowym i opisane w legendzie jako ŚM). Zatwierdzony projekt nie przewidywał wiaty śmietnikowej, ani budynku gospodarczego, jedynie utwardzony plac do gromadzenia odpadów stałych (od strony ul. [...], w rogu działki, przy granicy z działką nr [...], opisany na projekcie zagospodarowania terenu jako "Proj. utwardzenie terenu", zakwalifikowane przez projektanta jako nieistotne odstępstwo od pozwolenia na budowę i zatwierdzonego projektu budowlanego).
Mając powyższe na uwadze, organy obu instancji stanęły na stanowisku, że inwestor dokonał zgłoszenia wiaty śmietnikowej, zaś wybudował budynek gospodarczy bez wymaganego zgłoszenia, a zatem należało wdrożyć postępowanie z art. 48 P.b.
Wedle art. 28 ust. 1 P.b. roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31 P.b., które normują m.in. katalog budów i robót nie wymagających pozwolenia na budowę oraz wymagających zgłoszenia budowy. Stwierdzenie przez organ, że obiekt budowlany został wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia (lub pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia), skutkuje wszczęciem postępowania mającego na celu legalizację samowoli budowlanej. W zależności od rodzaju tej samowoli, przepisy P.b. rozróżniają w tym względzie postępowanie legalizacyjne unormowane w art. 48-49 P.b. oraz postępowanie naprawcze, uregulowane w art. 50-51 P.b. Są to odrębne tryby postępowania, prowadzące do zróżnicowania pozycji inwestorów i nakładania na nich odmiennych obowiązków. To zaś, który z nich znajdzie zastosowanie, uzależnione jest od zakwalifikowania nielegalnych robót, albo jako wykonanych w części obiektu budowlanego i integralnie połączonych z legalnie wybudowanym obiektem, albo jako niestanowiących takiego połączenia. Podkreślić przy tym wypada, że naruszenia prawa budowlanego oceniane są według przepisów obowiązujących w dacie popełnienia samowoli budowlanej, natomiast zastosowanie przepisów dotyczących usuwania jej skutków - jakkolwiek uzależnione od okoliczności konkretnej sprawy – następuje z zachowaniem zasady, że organy wydają decyzje według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydawania decyzji. Istotne jest zatem rozróżnienie samego zdarzenia prawnego, jakim jest samowola budowlana, od usuwania jej skutków (por. m.in. wyrok NSA z 2 grudnia 2010 r., II OSK 1974/10, czy uchwała składu 7 sędziów NSA z 16 grudnia 2013 r., II OPS 2/13, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej: "CBOSA"). W przedmiotowej sprawie data samowoli budowlanej nastąpiła w grudniu 2022 r., zaś usuwania skutków prawnych dotyczy roku 2023.
W pierwszej kolejności należało zatem ustalić, czy organy prawidłowo stanęły na stanowisku, że wybudowano budynek gospodarczy, nie zaś wiatę tj. wiatę śmietnikową czy też obiekt małej architektury (zgodnie z dokonanym przez inwestorem zgłoszeniem), zaś następnie ocenić czy dokonano doboru właściwego trybu postępowania.
W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy nadzoru budowlanego dokonały niewłaściwej kwalifikacji obiektu budowlanego. Błędne jest bowiem stanowisko, że kwalifikacja spornego obiektu jako wiaty czy obiektu małej architektury nie może mieć miejsca w okolicznościach niniejszej sprawy.
Z akt sprawy wynika, że inwestor – skarżąca spółka wykonała w grudniu 2022 obiekt budowlany o konstrukcji drewnianej o wymiarach 2,20 x 5,69m i wysokości 2,40m (od strony wejścia) oraz 2,26m (od strony ul. [...]). Obiekt składał się z 11 słupów, po 5 na ścianach dłuższych i 1 na ścianie naprzeciwko wejścia, zakotwionych szpilkami, ściany z desek drewnianych (wykonane w sposób prześwitujący, nieszczelny), posadzkę stanowi istniejący polbruk (protokół oględzin z 21 czerwca 2023 r. k. 130). Wewnątrz budynku znajdowało się wyłącznie 6 kontenerów na śmieci. Ponadto w dacie prowadzenia robót budowlanych, inwestor dysponował zgłoszeniem do Urzędu Miejskiego w Białymstoku Departamentu Urbanistyki i Architektury zamiaru budowy wiaty śmietnikowej dla pięciu budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej na przedmiotowej działce, w nawiązaniu do którego wskazano, że budowa obiektu małej architektury - śmietnika, usytuowanego na działce nie będącej miejscem publicznym, nie wymaga ani pozwolenie na budowę, ani zgłoszenia (odpowiedź z dnia 13.12.2022r. znak: DUA-XI.6743.1.358.2022).
Należy zatem wskazać, że mamy do czynienia z obiektem niewielkim o powierzchni zaledwie około 12 m2, a nadto lekkim, o konstrukcji drewnianej, ze ścianami prześwitującymi, przymocowanym do gruntu na kotwach szpilkowych tj. fundamentach pośrednich.
Analizując właściwości danego obiektu budowlanego pod kątem jego kwalifikacji jako budynku, obiektu małej architektury, czy też budowli należy mieć na uwadze, że kwalifikacja ta nie jest łatwa, o czym świadczą choćby odmienne poglądy prezentowane w tej kwestii zarówno w orzecznictwie jak i literaturze fachowej, a przedstawiane odmienne, w uzasadnieniu postanowienia przez organ, jak i uzasadnieniu skargi przez stronę skarżącą.
W art. 3 pkt 2 ustawy - Prawo budowlane zdefiniowano pojęcie budynku, przez który należy rozumieć taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Nie ma wątpliwości, że istnienie tradycyjnych fundamentów nie jest wyznacznikiem kwalifikacji prawnej budynku, zaś podstawą kwalifikacji obiektu jako wiaty uznaje się wsparcie danej budowli na słupach stanowiących podstawowy element konstrukcyjny i wiążący budowlę trwale z gruntem oraz brak trwałych ścian, co najmniej jednej (orzeczenia przytoczone w uzasadnieniu organu II instancji). Natomiast przegrodą budowlaną jest element budynku oddzielający jego wnętrze od otoczenia zewnętrznego lub też wydzielający w jej wnętrzu pomieszczenia. Niewątpliwie z opisu technicznego i zdjęć spornej wiaty, które stanowi konstrukcję dachową na słupach o wnętrzu oddzielonym od otoczenia zewnętrznego przegrodami budowlanymi wynika, że obiekt ten może stanowić budynek, jednakże należy zwrócić uwagę, zarówno na nieszczelność ścian, jak też funkcje którą pełni ten obiekt – miejsce gromadzenia odpadów stałych. Przepisy Prawa budowlanego nie wprowadzają bowiem ostrego kryterium, na podstawie którego w prosty sposób można by odróżnić budowlę od obiektu małej architektury.
W art. 3 pkt 4 P.b. zdefiniowano obiekt małej architektury, wskazując, że obiektami małej architektury są obiekty niewielkie, a w szczególności: kultu religijnego, jak: kapliczki, krzyże przydrożne, figury (a); posągi, wodotryski i inne obiekty architektury ogrodowej (b); użytkowe służące rekreacji codziennej i utrzymaniu porządku, jak: piaskownice, huśtawki, drabinki, śmietniki (c). Obiekty budowlane nie będące budynkami lub obiektami małej architektury są natomiast budowlami (art. 3 pkt 3 ustawy - Prawo budowlane).
A zatem wiata może być zakwalifikowana jako budowla (przy spełnieniu w/w warunków), ale także jako obiekt małej architektury, np. wiata śmietnikowa. O tym, czy wiata jest budowlą, czy też obiektem małej architektury, decyduje przede wszystkim jej wielkość, sposób konstrukcji, przeznaczenie oraz sposób, w jaki jest wykorzystywana. Przy czym podkreślić należy, że przepisy prawa nie definiują ściśle pojęcia wiaty.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że posadowiony przez inwestora obiekt służy wyłącznie jako miejsce gromadzenia odpadów stałych, co w sprawie jest bezsporne. Obiekt ten nie posiada zatem żadnych własnych funkcji użytkowych, jest tylko zadaszeniem dla kontenerów na śmieci. Zabezpiecza więc w pewnym sensie porządek i nie jest oderwany od funkcji działki, na której został zrealizowany. Istotne jest również to, że ustawodawca w definicji budowli (art. 3 pkt 3) nie wskazał na żadne jej cechy, podano jedynie przykłady budowli, co powoduje, że nie ma przeszkód aby uznać, że w pojęciu budowli nie mieszczą się małe wiaty, nie posiadające własnych funkcji użytkowych. Sporna wiata (kwalifikowana przez organ jako budynek gospodarczy) stanowi niewątpliwie, wbrew twierdzeniom organów, niewielki obiekt, skoro jego wysokość nie przekracza 2,5 m, a powierzchnia zabudowy ma ok. 12 m2. Z powyższego wynika więc, że organy nadzoru budowlanego, dokonały błędnej kwalifikacji spornego obiektu budowlanego. Posadowiona przez inwestora w grudniu 2022 r., na działce nr [...], wiata śmietnikowa powinna być bowiem sklasyfikowana jako obiekt małej architektury, z uwagi na niewielkie wymiary i brak samodzielnej funkcji użytkowej.
Za trafnością tego stanowiska przemawia również to, że w § 3 pkt 8 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2022 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2022 r. poz. 1228) przez budynek gospodarczy – należy rozumieć budynek przeznaczony do niezawodowego wykonywania prac warsztatowych oraz przechowywania materiałów, narzędzi, sprzętu i płodów rolnych służących mieszkańcom budynku mieszkalnego, budynku zamieszkania zbiorowego, budynku rekreacji indywidualnej, a także ich otoczenia, a w zabudowie zagrodowej przeznaczony również do przechowywania środków produkcji rolnej i sprzętu oraz płodów rolnych.
W przedmiotowej sprawie przedmiotowy obiekt budowlany, zakwalifikowany przez organy jako budynek gospodarczy tej definicji bezspornie nie wypełnia. Natomiast dla klasyfikacji obiektu jako gospodarczego funkcja ta winna być dominująca i podstawowa (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 26.04.2017 r. sygn. akt VIII SA/Wa 899/16, CBOSA).
Ponadto w § 22 w/w rozporządzenia wskazuje się, że na działkach budowlanych należy przewidzieć miejsca na pojemniki służące do gromadzenia odpadów stałych, z uwzględnienie możliwości segregacji (ust. 1). Miejscami o którym mowa w ust. 1, mogą być m.in. zadaszone osłony lub pomieszczenia ze ścianami pełnymi bądź ażurowymi (ust. 2 pkt 1). Fakt zatem wyodrębnienia pełnych ścian (choć widoczne są na zdjęciach do protokołu prześwity między deskami), nie oznacza również, że miejsce to nie może być uznane za śmietnik, inaczej wiatę śmietnikową, czyli zadaszoną osłonę ze ścianami pełnymi bądź ażurowymi tj. miejsce gromadzenia odpadów stałych, a tym samym obiekt małej architektury wskazany w art. 3 pkt 4 lit. c P.b.
Zgodnie zaś z art. 3 pkt 4 lit. c P.b. śmietnik zakwalifikować można jako obiekt małej architektury. Wskazany przepis stanowi bowiem, iż ilekroć w ustawie jest mowa o obiekcie małej architektury - należy przez to rozumieć niewielkie obiekty, a w szczególności użytkowe służące rekreacji codziennej i utrzymaniu porządku, jak: piaskownice, huśtawki, drabinki, śmietniki. Przywołany przepis nie został przez organy orzekające uwzględniony w sprawie, a przecież określa on śmietnik, tj. służący utrzymaniu czystości obiekt o niewielkich gabarytach, jako obiekt małej architektury. W ocenie Sądu, tak też należało przedmiotowy w sprawie obiekt zakwalifikować, w szczególności z uwagi na jego przeznaczenie, ale także gabaryty.
Taka kwalifikacja nie jest bez znaczenia, albowiem stosownie do art. 29 ust. 2 pkt 19 P.b wykonanie obiektu małej architektury nie wymaga ani pozwolenia (art. 29 ust. 1 Prawa budowlanego), ani zgłoszenia (art. 29 ust. 2 pkt 19 Prawa budowlanego), z wyjątkiem budowy obiektów małej architektury w miejscach publicznych. Z obowiązujących przepisów wynika więc, iż budowa śmietnika będącego obiektem małej architektury winna być poprzedzona zgłoszeniem, o ile obiekt ten ma się znajdować w miejscu publicznym. Pojęcie "miejsce publiczne" nie zostało ustawowo zdefiniowane, a to oznacza, iż pojęcie to należy rozumieć w taki sposób, jak rozumie się to pojęcie w języku potocznym. W języku polskim przez pojęcie "publiczny" rozumie się "dotyczący ogółu ludzi, służący ogółowi, przeznaczony, dostępny dla wszystkich, związany z jakimś urzędem, instytucją itp., społeczny, powszechny, ogólny, nie prywatny" (v. Prawo budowlane komentarz pod red. prof. zw. dr hab. Z. Niewiadomskiego, wyd. C.H.Beck, Warszawa 2006, str. 368). Dostrzegając powyższe stwierdzić trzeba, iż sporny obiekt jako usytuowany na działce prywatnej, należącej do aktualnie do kilku współwłaścicieli, nie jest zatem usytuowany w miejscu publicznym.
Konkludując, w ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie nie dostrzegły, iż wiata śmietnikowa jest obiektem małej architektury (a tym samym, że na jej wykonanie nie było konieczne dokonanie zgłoszenia) i w efekcie błędnie zastosowały art. 48 ust. 1 pkt 2 P.b., czym dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 29 ust. 2 pkt 19 w zw. z art. 3 pkt 4 lit. c P.b.
Końcowo zatem należy podzielić stanowisko strony skarżącej, że wiata śmietnikowa posadowiona przez inwestora została przez organ błędnie uznana za obiekt budowlany wymagający zgłoszenia w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, w sytuacji gdy zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa jak również stanowiskiem organu właściwego miejscowo i rzeczowo do przyjęcia ewentualnego zgłoszenia, tj. Prezydenta Miasta Białegostoku, wiata śmietnikowa jest obiektem małej architektury w rozumieniu art. 3 pkt 4 lit. c P.b. oraz art. 29 ust. 2 pkt 19 P.b. Zatem, zgodnie z przepisami prawa budowlanego, nie wymagała ani zgłoszenia ani pozwolenia na budowę.
Należy przytoczyć stanowisko, iż zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 11 marca 2020 r. (II FSK 1044/18, LEX nr 2979694) "Wiaty mogą być kwalifikowane jako budowle, ale także jako obiekty małej architektury, np. wiata śmietnikowa. O tym, czy wiata jest budowlą, czy też obiektem małej architektury, decyduje przede wszystkim jej wielkość oraz sposób konstrukcji. Kwalifikacja obiektu jako obiektu małej architektury powinna przebiegać z jednoczesnym uwzględnieniem ogólnego kryterium "niewielkości" oraz przede wszystkim w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego w sprawie oraz otoczenia, w jakim znajduje się obiekt. Podkreślić należy, że kryterium decydującym o kwalifikacji danego obiektu jako obiektu małej architektury nie jest sposób mocowania do podłoża, a jest nim wielkość obiektu. W orzecznictwie przyjmuje się, iż stwierdzenie, że dany obiekt jest "niewielki" wymaga nie tylko określenia jego bezwzględnych wymiarów (wysokości, szerokości, długości), ale także odniesienie wielkości tego obiektu do jego usytuowania w konkretnej przestrzeni. Istotne może okazać się także zwrócenie uwagi na rodzaj przyjętej konstrukcji, np. konstrukcja ciężka, betonowa, czy lekka, ażurowa. Nieprecyzyjna definicja "obiektu małej architektury" powoduje, że należy ją interpretować indywidualnie do danego stanu faktycznego" (podobnie NSA w wyroku z dnia 3 sierpnia 2021 r., II OSK 291/21, LEX nr 3248689; WSA w Lublinie w wyroku z dnia 20 grudnia 2018 r., II SA/Lu 680/18, LEX nr 2610877; WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 11 kwietnia 2022 r., I SA/Gl 214/22, LEX nr 3339923; WSA w Krakowie w wyroku z dnia 30 stycznia 2015 r., II SA/Kr 1626/14, LEX nr 1962726; WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 10 czerwca 2021 r., I SA/G 121/21, LEX nr 3191994, wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt VII SA/Wa 2007/10, CBOSA, wyrok NSA z dnia 7 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 342/17, CBOSA).
Mając na uwadze powyższe, sąd uchylił zaskarżone postanowienie, a także poprzedzające go wydanie postanowienie organu I instancji, orzekając o tym w punkcie I wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a. i c. w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Z uwagi na to, iż przedmiotowy obiekt nie podlegał zgłoszeniu, zaś zgodnie z § 23 ust. 4 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych jaki powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, wskazane tam odległości od sąsiedniej działki nie dotyczą zabudowy jednorodzinnej, dalsze prowadzenie postępowania administracyjnego było w tej sprawie bezprzedmiotowe, co uzasadniało jego umorzenie.
Zgodnie bowiem z treścią art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775), gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle lub nie ma ich do rozpoznania sprawy w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2003 r., sygn. III SA 2225/01, Biul. Skarb. 2003/6/25; wyrok NSA z dnia 22 maja 2001 r., sygn. II SA 1223/00, Baza Orzeczeń LEX nr 77609).
Zgodnie z treścią art. 145 § 3 p.p.s.a., w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, Sąd - stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Z tej przyczyny Sąd orzekł jak w punkcie II wyroku.
O kosztach postępowania w postaci wpisu od skargi (100 zł), wynagrodzenia pełnomocnika skarżących – adwokata (480 zł) oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł) Sąd orzekł na postawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Wysokość wynagrodzenia należnego zawodowemu pełnomocnikowi strony Sąd określił na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).
W myśl natomiast art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Wobec powyższego niniejsza sprawa została rozpoznana przez skład orzekający w tymże trybie.