I OZ 292/11

I OZ 292/11 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2011-04-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-04-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Irena Kamińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
I OZ 26/11 - Postanowienie NSA z 2011-01-20
II SA/Ol 839/10 - Postanowienie WSA w Olsztynie z 2011-06-01
I OSK 1458/11 - Postanowienie NSA z 2011-09-07
Skarżony organ
Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 22 § 2 w zw z art 19 w zw z art 18 § 1 pkt 1-7, § 2 i 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 839/10 oddalające wniosek o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie z dnia (...) lipca 2010 r., Nr (...) w przedmiocie odmowy wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 839/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek o wyłączenie sędziów WSA w Olsztynie – J. K. i sędziów WSA: M. G., A. J., B. J., B. J. T. L K. M. A. M. H. R. I. S. i Z. Ś. w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie z dnia (...) lipca 2010 r., Nr (...) w przedmiocie odmowy wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w 2009 r.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż na rozprawie w dniu 16 listopada 2010 r. skarżący wniósł o wyłączenie od udziału w sprawie składu orzekającego rozpoznającego złożoną przez niego skargę. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek o wyłączenie sędziego NSA J. K. oraz sędziów WSA w Olsztynie H. R. i T. L. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 26/11, oddalił zażalenie strony na powyższe postanowienie.
W dniu 28 lutego 2011 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącego o wyłączenie w sprawie sędziów Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Powołując przepis art. 19 oraz art. 18 § 1 pkt 6a w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., strona wskazała, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziów, którzy brali udział w prowadzonych uprzednio postępowaniach w jej sprawach. Podniosła, że wielokrotnie występowała o wyłączenie wymienionych sędziów od rozpoznawania jej spraw, jednakże złożone w tym zakresie wnioski zostały oddalone. W jej ocenie, argumentem przesądzającym o zasadności wniosku jest podejmowanie przez sędziów decyzji pod wpływem czynników irracjonalnych, przez które strona rozumie uleganie wpływom na psychikę wywołanym zachowaniem stron postępowania, jak również uleganie uprzedzeniom, niechęci, gniewu i sympatii. Skarżący zakwestionował również nagminne w jego ocenie posługiwanie się przez sądy argumentacją odwołującą się do tezy postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, które zostało wydane 40 lat temu, a zatem uległo zdezaktualizowaniu.
Wymienieni we wniosku o wyłączenie sędziowie WSA w Olsztynie złożyli do akt sprawy oświadczenia (k. 24 – 34 akt sąd.), w których wskazali, że nie zachodzi między nimi a stronami postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznaniu sprawy. Ponadto oświadczyli, że w sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, o których mowa w art. 18 p.p.s.a.
Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w odniesieniu do powołanej przez wnioskodawcę przesłanki wyłączenia sędziego z mocy ustawy podkreślić należy, że wykładnia literalna przepisu art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. wskazuje, że przesłanka ta ma zastosowanie wyłącznie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia, które były już przedmiotem zaskarżenia do Sądu w uprzednio toczących się postępowaniach. Tymczasem sprawa, w której zostało wydane zaskarżone w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie organu administracji publicznej nie była dotychczas objęta kontrolą sądu administracyjnego. Zatem wniosek o wyłączenie sędziego, którego podstawę stanowi art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji nie stwierdził również istnienia pozostałych przesłanek ustawowych uzasadniających wyłączenie sędziów (art. 18 ust. 1 pkt 1 – 7 p.p.s.a.). Zaś analiza przepisu art. 18 § 1 p.p.s.a. wskazuje jednoznacznie, że zawarte w tym przepisie wyliczenie jest wyczerpujące, a zatem wymienione w nim przyczyny wyłączenia sędziego nie powinny być interpretowane rozszerzająco.
Natomiast w zakresie, w jakim wniosek o wyłączenie sędziów oparto na treści art. 19 p.p.s.a., Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wymienieni sędziowie złożyli do akt sprawy oświadczenia, o których mowa w art. 22 p.p.s.a. Skarżący zaś nie wskazał na żadne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić formułowane w tym zakresie zarzuty. Argumentacja strony ma charakter ogólnikowy i wskazuje m.in. na istnienie czynników irracjonalnych wpływających na podejmowane przez sędziów decyzje oraz sugeruje, że sędziowie pozostają pod wpływem uprzedzeń czy też niechęci do strony, co skutkowało negatywnymi dla niej rozstrzygnięciami w zakresie wniosków o wyłączenie sędziego złożonych w innych sprawach. Podnoszone przez skarżącego twierdzenia nie mogły podważyć wiarygodności złożonych przez sędziów oświadczeń i stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Nie odwoływały się bowiem do konkretnych okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na ocenę sposobu prowadzenia postępowania przez sędziego. Ustawodawca użył w art. 19 p.p.s.a. pojęcia "uzasadniona wątpliwość", zatem chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego uzasadnioną obiektywnymi powodami, czyli takimi, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem, a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, iż w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny (por. J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 82).
Jednocześnie Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska skarżącego w kwestii nieuprawnionego posługiwania się przy ocenie wniosków o wyłączenie sędziego argumentacją wyrażoną w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71 (opubl.: OSN 1972, poz. 55). W treści tego postanowienia Sąd Najwyższy wyraził m.in. pogląd, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego. Jak wynika z powyższego, uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego jest możliwe jedynie w sytuacji wskazania przez stronę okoliczności lub dowodów przynajmniej uprawdopodabniających istnienie uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego. Pogląd ten nie zdewaluował się z uwagi na upływ czasu, czy zmianę ustroju politycznego państwa, i pozostaje nadal aktualny w świetle powołanego na wstępie powyższych rozważań obecnego brzmienia unormowań dotyczących instytucji wyłączenia sędziego oraz wyrażonego na tym gruncie orzecznictwa sądowego. W kwestii tej stanowisko zajął również Trybunał Konstytucyjny, który w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt K 3/09, wskazał, że przy stosowaniu przepisów dotyczących wyłączenia sędziego mieć należy na uwadze niebezpieczeństwo polegające na tym, że instytucja wyłączenia sędziego mogłaby przekształcić się w narzędzie służące utrudnianiu możliwości orzekania. Trybunał Konstytucyjny wskazał ponadto, że nie można uznać, iż każdy uprzednio wyrażony w wyroku czy publikacji naukowej pogląd prawny czy opinia wyrażona na temat zagadnienia związanego z przedmiotem rozstrzygnięcia uzasadnia wyłączenie sędziego. Jest to stanowisko, w swym założeniu błędne i niebezpieczne, ponieważ poprzez swój automatyzm i formalizm może prowadzić do eliminacji ludzi dysponujących konieczną wiedzą i doświadczeniem życiowym dla prawowania funkcji sędziego.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. Z. , domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie.
1. art. 18 § 1 pkt 6a) w związku z art. 22 § 2 na skutek art. 151 w zw. z art. 135 p.p.s.a., przez arbitralne przyjęcie, że w świetle sprawy w rozpoznaniu rozstrzygnięcia decyzyjnego Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie z dnia (...) lipca 2010 r. znak: (...) utrzymującą w mocy decyzję administracyjną Dyrektora Aresztu Śledczego w Bartoszycach znak; (...) z dnia (...) maja 2010 r. w przedmiocie odmowy wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany w roku 2009 urlop wypoczynkowy nie zachodziły przesłanki oraz samoistne przesłanki z mocy ustawy P.p.s.a., art. 18 § 1 pkt 6a), do wyłączenia sędziego WSA w Olsztynie, tj. sędziego WSA B. J., B. J. A. M. A. J., Z. Ś., którzy to sędziowie w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 42/09 oraz SAB/Ol 74/09 orzekali w przedmiocie należnego i niewykorzystanego przez skarżącego w roku 2009 r. urlopu wypoczynkowego
2. art. 22 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 19 p.p.s.a., poprzez subiektywne przyjęcie, iż w sprawie wniosku strony skarżącej o wyłączenie ww. Sędziów WSA w Olsztynie w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 839/10 z powodu stanowiska skarżącego do tych Sędziów i wskazanych przyczyn ich wyłączenia (art. 19 p.p.s.a.) nie spowodowało to, iż nie zachodziły w ogóle i nie istniały jakiegokolwiek rodzaju podstawy stosunku osobistego do skarżącego i ww. Sędziów oraz przesłanek i okoliczności do przyjęcia, że działanie polegające na wnioskowaniu o wyłączenie ww. Sędziów i na skutek jego podjętych decyzji w stosunku do wniosków skarżącego w tej sprawie mogłyby wywoływać jakąkolwiek uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności ww. Sędziów
3. art. 19 p.p.s.a., przez wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż norma ta może być rozumiana inaczej niż to, że jeśli w sprawie zachodzi albo istnieją okoliczności, co do wątpliwości lub mogące wywoływać wątpliwość, co do bezstronności sędziego przez jego jednoznaczne lub pokrewne działania lub zachowania albo i też inne poczynione skutki jego zachowań odnoszące się do sprawy lub jej przedmiotu oraz do uprawnień strony, a mające wpływ na sprawę lub mogące oddziaływać na sprawę pozytywnie lub negatywnie w jej toku dalszej instancyjnej kontroli, to nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki wynikające z normy prawa art. 19 p.p.s.a. skutkujące uwzględnieniem przesłanek wyłączenia z zakresu wniosku o wyłączenie.
4. art. 141 § 4 w związku z art. 134 § 1 na skutek art. 135 w zw. z art. 133 § 1 zdania pierwszego p.p.s.a., przez błędne przyjęcie oraz wadliwe ustalenie faktów sprawy, iż w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 839/10 brak było jakichkolwiek przesłanek rzeczywistych i prawnych do podstaw i przyczyn wyłączenia Sędziów, których to w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 839/10 wniosek strony skarżącej dotyczył.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. wskazać należy, że stosownie do powołanego przepisu sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie.
W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że za niezasadną należy uznać podniesioną przez skarżącego okoliczność orzekania sędziów WSA w Olsztynie, tj. B. J., B. J. A. M. A. J., Z. Ś., w innej sprawie skarżącego, co mogłoby nasuwać wątpliwości co do ich bezstronności. Okoliczność, iż sędziowie, których wniosek dotyczy orzekali także w innej sprawie dotyczącej skarżącego nie spełnia przesłanki z art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a., gdyż nie jest to sprawa tożsama ze sprawą prowadzoną pod sygn. akt II SA/Ol 975/10. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że okoliczność, iż sędzia wyraził przy orzekaniu w innej sprawie pogląd, z którym wnioskujący się nie zgadza, nie może być przesłanką do wyłączenia sędziego od orzekania w innej sprawie, choćby w jakikolwiek sposób powiązanej ze sprawą, w której orzekał wcześniej (post. NSA z dnia 30 kwietnia 2009 r. sygn. II OZ 378/09, zbiór Lex nr 575305). Nie jest też dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziego tylko z tego powodu, iż wnioskodawca kwestionuje zasadność rozstrzygnięć w innych sprawach z udziałem tego sędziego (por. post. NSA z dnia 18 września 2008 r. sygn. akt II OZ 979/08, zbiór Lex 527666; post. NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OZ 612/08, zbiór Lex 527814). Ponadto z art.19 P.p.s.a. wynika, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi nie tylko faktycznie wystąpić ale także musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji. Natomiast samo przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie, nie jest przesłanką żądania jego wyłączenia. Strona może bowiem zwalczać nieprawidłowe jej zdaniem orzeczenie wydane przez Sąd pierwszej instancji wykorzystując przysługujące jej środki odwoławcze. W orzecznictwie wskazuje się również, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiarygodności w bezstronność sędziego. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania, co do bezstronności sędziego (vide: postanowienie NSA z 15.09.2008 r., II FZ 397/08, Lex nr 493907). Skarżący w złożonym wniosku nie przedstawił żadnej argumentacji w jakim działaniu sędziów, którzy brali udział w wydaniu wyroku w tej sprawie, upatruje przyczyny uzasadnionej wątpliwości co do ich bezstronności.
Przystępując do oceny kolejnego zarzutu tj. art. 22 §2 w zw. z art. 19 P.p.s.a. należy zauważyć, iż zgodnie z treścią art. 22 § 2 P.p.s.a. wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Sędziowie, których wniosek w niniejszej sprawie dotyczył złożyli wymagane oświadczenia w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie wskazując, iż nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do ich bezstronności. Wobec stanowiska, jakie zaprezentował Sąd Najwyższy, że "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25.08.1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55), a skarżący nie wskazał, ani też nie udowodnił żadnych okoliczności, które uzasadniałyby jej wniosek, należało uznać zarzuty w tej kwestii za nietrafne. Jak właściwie zauważył Sąd I instancji, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje ugruntowany pogląd, iż skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w niniejszej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 3 lutego 2011 r., I OZ 72/11).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący zarówno we wniosku o wyłączenie sędziów jak i we wniesionym później zażaleniu nie wskazał żadnych okoliczności, które mogłyby stanowić przesłankę uzasadniającą wyłączenie. Przytaczane przez A. Z. okoliczności są w istocie jego subiektywnymi przemyśleniami i ocenami działań podejmowanych przez sędziów, których wyłączenia domaga się strona. Zgodzić się przy tym trzeba ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziego tylko z tego powodu, iż wnioskodawca kwestionuje zasadność i prawidłowość rozstrzygnięć podejmowanych z udziałem sędziego objętego wnioskiem. Rozstrzygnięcia te mogą być kwestionowane jedynie w drodze właściwych środków zaskarżenia, przysługujących stronie w toku postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2011 r., I OZ 26/11).
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie także art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1, 134 § 1 oraz 135 P.p.s.a. nie został naruszony. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w sposób prawidłowy, wyczerpujący i przekonywujący przedstawił przesłanki oddalenia wniosku skarżącego. W treści uzasadnienia zawarto bowiem treść żądania skarżącego, stan faktyczny i prawny sprawy oraz w sposób szczegółowy omówiono argumenty, które legły u podstaw powziętego rozstrzygnięcia. Przy czym, z uzasadnienia zażalenia wynika, że zarzut naruszenia tego przepisu stanowi w istocie polemikę z oceną prawną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Taki zarzut nie może zostać uznany za słuszny, gdyż z dyspozycji art. 141 §4 P.p.s.a. wynika w sposób jednoznaczny, że wskazuje on jedynie jakie konieczne elementy powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Z kolei art. 135 P.p.s.a. stosowany jest przez sąd na etapie merytorycznego rozpoznania skargi, więc nie może zostać skutecznie podniesiony w zażaleniu od postanowienia wpadkowego, dotyczącego wyłączenia sędziego. Natomiast zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 133 §1 P.p.s.a. mógłby odnieść skutek tylko w przypadku, gdyby Sąd pierwszej instancji orzekał na podstawie materiału nie znajdującego oparcia w aktach sprawy. Sformułowany w tym przepisie obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w tych aktach. Nie jest więc również naruszeniem art. 133 § 1 P.p.s.a. zaakceptowanie przez Sąd oceny materiału dowodowego dokonanej przez organy oraz przyjęcie za prawidłowe ustaleń będących konsekwencją tej oceny, nawet gdyby stanowisko Sądu było błędne i nie uwzględniało całości materiału dowodowego sprawy, co jednakże w niniejszej sprawie nie nastąpiło
W konsekwencji biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz złożone przez sędziów oświadczenia, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji słusznie orzekł, że brak było podstaw do wyłączenia od orzekania w sprawie sędziów objętych wnioskiem.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.