II SA/Bk 585/24

II SA/Bk 585/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Lemańska
Małgorzata Roleder /przewodniczący/
Marek Leszczyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Protokolant specjalista Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 listopada 2024 r. sprawy ze skargi J.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 19 sierpnia 2024 r. nr SKO.411/13/2024 w przedmiocie odmowy nakazania wykonania prac i urządzeń zapobiegających szkodom dla gruntów sąsiednich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy Grabowo z dnia 20 czerwca 2024 r. numer OŚ.6331.3.2022/24; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży na rzecz skarżącego J.B. kwotę 797 (siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży (dalej: SKO, organ odwoławczy) decyzją z dnia 19 sierpnia 2024 r., nr SKO.411/13/2024, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 20 czerwca 2024 r., nr OŚ.6331.3.2022/24, którą odmówiono nakazania L. R. właścicielowi działki nr [...] położonej w miejscowości K., gm. G., wykonania prac i urządzeń zapobiegających szkodom dla gruntów sąsiednich.
Decyzja SKO wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.
Wnioskiem z dnia 28 września 2022 r. J. B. (dalej: wnioskodawca, skarżący), właściciel działki nr [...], położonej w miejscowości K., wystąpił do Wójta Gminy G. (dalej: organ I instancji, Wójt) o interwencję w sprawie przepuszczania wód opadowych z działki sąsiada L. R. (dalej: sąsiad) na działkę wnioskodawcy. Skarżący wyjaśnił, że sąsiad przekopał celowo i skierował wodę na jego posesję. Woda przepływa wokół studni na jego posesji i pod dom pod schody wejściowe. Woda ze studni jest wykorzystywana do spożycia.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wójt decyzją z dnia 3 stycznia 2023 r., nr OŚ.6331.3.2022, odmówił nakazania L. R. właścicielowi działki nr [...]położonej we wsi K., wykonania prac i urządzeń zapobiegających szkodom dla gruntów sąsiednich.
Z decyzją Wójta nie zgodził się skarżący i wniósł odwołanie do SKO, które decyzją z dnia 3 lutego 2023 r., nr SKO.411/2/2023, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wójt decyzją z dnia 19 lutego 2024 r., nr OŚ.6331.3.2022/24, nakazał L. R. właścicielowi działki nr [...]położonej w miejscowości K., gm. G., wykonanie prac i urządzeń zapobiegających szkodom dla gruntów sąsiednich w następującym zakresie:
- wykonanie trwałej blokady powstałej przestrzeni między dwiema podmurówkami ogrodzenia na działce nr [...]oraz ogrodzenia na działce nr [...],
- montaż betonowego szczelnego obrzeża, o wysokości minimum 20 cm od powierzchni gruntu, wzdłuż ogrodzenia z drucianych paneli, na odcinku od podmurówki ogrodzenia do wjazdu na działkę nr [...].
Odwołanie od tej decyzji wniósł L. R.
Po rozpatrzeniu odwołania SKO decyzją z dnia 12 marca 2024 r., nr SKO.411/5/2024, uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Wójta z dnia 19 lutego 2024 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Po kolejnym rozpatrzeniu sprawy Wójt w dniu 20 czerwca 2024 r. wydal decyzję nr OŚ.6331.3.2022/24, którą odmówił nakazania L. R. właścicielowi działki nr [...] położonej w miejscowości K., gm. G., wykonania prac i urządzeń zapobiegających szkodom dla gruntów sąsiednich.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł skarżący. Podniósł w nim, że na skutek działań sąsiada polegających na zmianie przepływu wód opadowych i odprowadzeniu ich wzdłuż ogrodzenia na działkę sąsiednią (skarżącego) po niewielkich nawet opadach deszczu na posesji powstają kałuże, zostaje zalewane podpiwniczenie domu mieszkalnego. Woda spływająca z nieruchomości sąsiada powoduje usychanie czteroletnich leszczyn i kilkuletnich tui. Ostatnio L. R. powiększył dwukrotnie przesmyk stanowiący ujście wody z jego podwórza. Na skutek skażenia terenu skarżący obawia się o wodę w studni, z której korzysta do celów spożywczych. Na dowód powyższego przedłożył 14 zdjęć obrazujących stan jego posesji po tegorocznych wiosennych deszczach. Jednocześnie podniósł, że organ nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący sprawy i nie przeanalizował wszystkich dowodów. Wizja lokalna przeprowadzona w piękny słoneczny dzień jest bezprzedmiotowa w kwestii zagadnienia zalewania gruntów i odpływu wód opadowych.
Po rozpoznaniu odwołania SKO decyzją z dnia 19 sierpnia 2024 r., nr SKO.411/13/2024, utrzymało w mocy decyzję Wójta z dnia 20 czerwca 2024 r., nr OŚ.6331.3.2022/24.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazał i omówił przepisy regulujące omawianą materię. W jego ocenie podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowi art. 234 ust. 3 ustawy z dnia z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1089; dalej: P.w.).
Dalej organ wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie Wójt dopuścił dowód z opinii biegłego hydrologa M. D., z której wynika, że spływ powierzchniowy wody pochodzącej z opadów i roztopów odbywa się zgodnie z ukształtowaniem terenu, które jest typowe dla zboczy niewielkich dolin. Woda napływa na działki nr [...](własność L. R.) i nr [...](własność J. B.) z drogi gminnej oraz działek wyżej położonych (co zobrazowano na zał. nr 2 do opinii biegłego) i po terenie działek [...]i [...]płynie w kierunku dna doliny (co zobrazowano na zał. nr 3). Biegły stwierdził, że ,,(...) w przypadku obu działek spływy powierzchniowe w ich południowych fragmentach były intensywne i malały w części północnej(...)". Biegły wskazał również, że zasadniczo kierunek spływu wód powierzchniowych nie uległ zmianie. Niewielkie zmiany powstały w wyniku zagospodarowania działek, tj. utwardzenia powierzchni siedliskowej części działki nr [...], na którą między budynkami spływają wody z dachów budynków gospodarczych i budynku mieszkalnego i dalej płyną w kierunku działki nr [...], a w szczególności przez wąską przestrzeń między mijającymi się podmurówkami granicznego ogrodzenia. W podsumowaniu opinii biegły M. D. stwierdził, że ,,(...) z uwagi na fakt, że mamy do czynienia z zabudowanymi częściami działek siedliskowych art. 234 ust. 1 pkt ustawy Prawo wodne nie powinien być stosowany. Właściwym aktem prawnym powinno być rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2022 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2022 r., poz. 1225), które w § 28 i 29 mówi o zagospodarowaniu wód opadowych w obrębie własnej działki(...)". Dodatkowo w piśmie z dnia 2 maja 2024 r. biegły M. D. jednoznacznie stwierdził, że L. R. nie zmienił kierunku spływu wód opadowych.
Zdaniem SKO, skoro L. R. (właściciel działki nr [...]) nie naruszył przepisu art. 234 ust. 1 pkt 1 P.w., to brak podstaw do wydania przez Wójta decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 234 ust. 3 tej ustawy, tj. decyzji nakazującej L. R. przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr [...]będącej własnością J. B. Wydanie decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 P.w. wymaga zaistnienia dwóch elementów: właściciel gruntu musi dokonać zmiany stanu wody na gruncie oraz zmiana ta musi szkodliwie oddziaływać na grunty sąsiednie. W rozpatrywanej sprawie nie zaistniał żaden z elementów wymienionych w tym przepisie. Po pierwsze biegły w zakresie hydrologii stwierdził, że L. R. właściciel działki nr [...]nie zmienił kierunku spływu wód powierzchniowych, czyli nie doszło do naruszenia art. 234 ust. 1 pkt 1 P.w. Po drugie J. B. ani we wniosku z dnia 28 września 2022 r., ani w postępowaniu prowadzonym przez Wójta nie przedłożył żadnych dowodów, że wody opadowe napływające na działkę nr [...]przez przerwę w mijających się podmurówkach ogrodzenia (znajdującego się na granicy działek nr [...]i nr [...]) powodują szkody na działce nr [...]będącej własnością J. B.. Składane przez skarżącego do akt sprawy zdjęcia nie stanowią bowiem dowodu na to, że widoczne na nich kałuże powstały wyłącznie w wyniku napływu wody opadowej z działki nr [...]poprzez przerwę w mijających się podmurówkach ogrodzenia. Twierdzenie to SKO wywodzi z faktu, że działka nr [...]będąca własnością J. B. jest również zabudowana budynkiem mieszkalnym i gospodarczym (co obrazuje zdjęcie nr 3 z wizji terenowej przeprowadzonej przez Wójta w dniu 21 kwietnia 2022 r.), zatem kałuże mogły powstać również w wyniku spływu wody opadowej z dachów budynków znajdujących się na działce nr [...].
Poza tym zdaniem organu, zdjęcia składane przez J. B. (np. 21 zdjęć załączonych do pisma pełnomocnika strony z dnia 23 stycznia 2023 r.) w trakcie postępowania przed organem I instancji, nie mają wartości dowodowej również z tego powodu, że nie wiadomo kiedy zostały wykonane, a z niektórych nie sposób ustalić co obrazują, gdyż żadne z 21 zdjęć nie zostało opisane.
Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że celem uzupełnienia postępowania dowodowego, postanowieniem z dnia 17 lipca 2024 r., nr SKO.411/13/2024, zwrócił się do skarżącego o przedłożenie dowodów potwierdzających wystąpienie szkód na nieruchomości będącej jego własnością, tj. zalania podpiwniczenia budynku mieszkalnego, uschnięcia leszczyn i tui oraz pogorszenia jakości wody w studni. Jednocześnie Kolegium wskazało, że dowodami takimi mogą być oszacowanie szkód przez ubezpieczyciela a w przypadku jakości wody w studni, ekspertyza Sanepidu, z których będzie wynikało również, że szkody spowodowane są zmianą stanu wody na gruncie dokonaną przez L. R..
Przy piśmie z dnia 29 lipca 2024 r. J. B. przesłał 15 nieopisanych zdjęć i wyjaśnił, że obrazują one szkody powstałe po czerwcowych opadach deszczu i "rzece" płynącej z posesji L. R., która spowodowała szkody na tarasie domu mieszkalnego J. B. "odstały" płytki i pojawiła się wilgoć na ścianach. Jednocześnie wyjaśnił, że szkody zostały już usunięte. Przy piśmie z dnia 1 sierpnia 2024 r. skarżący przedłożył wynik badania wody ze studni znajdującej się na działce nr [...]w miejscowości K., wykonanego przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Łomży w dniach 29.07.2024 r. - 01.08.2024 r., z którego wynika, że w wodzie występują bakterie z grupy coli, enterokoki kałowe oraz Escherichia coli. Niemniej z przedłożonych wyników nie wynika co było powodem skażenia wody w studni tymi bakteriami.
SKO zapoznało się z przedłożonymi przez skarżącego zdjęciami oraz wynikiem badań wody i stwierdziło, że nie stanowią one dowodu na to, iż na działce nr [...]wystąpiły szkody spowodowane spływem powierzchniowym wód z działki nr [...]będącej własnością sąsiada. Po pierwsze dlatego, że na podstawie przełożonych zdjęć nie da się ocenić czy faktycznie wystąpiła szkoda, kiedy ona wystąpiła i czy jedyną okolicznością jej powstania był przepływ wód opadowych przez przerwę w mijających się podmurówkach ogrodzenia między działką nr [...]i nr [...]. Uszkodzenie tarasu mogło być wywołane szeregiem innych przyczyn np. nieprawidłowym ułożeniem płytek, również zawilgocenie ścian budynku mieszkalnego może być spowodowane przez inne czynniki, np. wadliwą ich izolację.
Poza tym SKO w postanowieniu nr SKO.411/ 13/2024 z dnia 17 lipca 2024 r. wskazało, że dowodem na szkody powstałe w budynku oraz drzewostanie powinny być udokumentowane oszacowaniem szkody przez ubezpieczyciela, a nie zdjęciami. W chwili obecnej nie ma możliwości dokonania oględzin zaistniałej szkody, bo skarżący w piśmie z dnia 29 lipca 2024 r. wskazał, że szkody powstałe na tarasie i ścianach budynku zostały usunięte w wyniku remontu. Po drugie dlatego, że z wyniku badania wody ze studni wykonanego przez Sanepid nie wynika, co spowodowało skażenie wody. Z uwagi na to, że bakterie coli w studni występują najczęściej w wyniku długotrwałego i stałego zanieczyszczenia przydomowej studni fekaliami a źródłem tego zanieczyszczenia może być nieszczelne szambo znajdujące się w pobliżu studni lub podwyższenie poziomu wód podziemnych spowodowane gwałtownymi opadami atmosferycznymi lub roztopami, Kolegium uznało, że przełożone wyniki badania wody w studni nie stanowią dowodu na to, że została ona skażona przez powierzchniowy spływ wód opadowych z działki nr [...].
Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniósł J. B., w której zaskarżonej decyzji zarzucił:
I. rażące naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:
a) art. 7 k.p.a., art. 75 k.p.a., 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 84 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie materiału dowodowego, który nie został zebrany w sposób wyczerpujący, niewyjaśniający dokładnie stanu faktycznego sprawy;
b) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że dostarczone przez skarżącego dowody są niewystarczające, stwierdziwszy brak opisania zdjęć, i brak dostarczenia wyceny szkody dokonanej przez ubezpieczyciela;
c) art. 78 § 1 k.p.a. i art. 79 § 1 i 2 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia istotnego dowodu w sprawie, tj. zbadania jakości wody w studni skarżącego;
d) art. 9 k.p.a. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie czynnego udziału stron w postępowaniu;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 234 ustawy prawo wodne, poprzez błędne przyjęcie, że L. R. nie zmienił kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych ze szkodą dla sąsiedniego gruntu należącego do J. B. oraz że celowo nie odprowadzał on wód i ścieków na nieruchomości skarżącego podczas gdy odwołujący w sposób niebudzący wątpliwości wykazał szkody jakie poniósł poprzez celową ingerencję w odpływ wód opadowych przez sąsiada;
b) § 28 i 29 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowania poprzez jego niezastosowanie i nie zakazanie L. R. dokonywania zmiany naturalnego spływu wód opadowych.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postepowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił, że argumentacja zaskarżonej decyzji przedstawiona przez SKO jest nie do zaakceptowania. Organ snuje hipotezy na poparcie twierdzeń i potrzeby uzasadniania decyzji odmawiającej nakazania sąsiadowi skarżącego wykonania czynności w celu zapobieżenia zalewania działki nr [...]w K. Skarżący uważa, że w tak istotnym dokumencie jakim jest ostateczna decyzja SKO w sprawie, nie powinno być miejsca na stwierdzenia i zwroty typu: może płytki były wadliwie ułożone, a być może woda w kałużach pochodzi z własnego dachu lub wodę w studni zatruło nieszczelne szambo. Przez ponad dwa lata prowadzenia postępowania dowodowego należało ustalić, czy w pobliżu studni znajduje się szambo i czy jest ono nieszczelne a nie snuć oderwane od rzeczywistości hipotezy.
Dalej skarżący wyjaśnił, że pozostaje z sąsiadem L. R. w nagannych relacjach. Właściciel działki nr [...]w sposób jawny i celowy dokucza i działa na szkodę skarżącego. Doprowadziło to do sytuacji, że w 2021 r. L. R. został ukarany przez Sąd Rejonowy w Kolnie Wydział Karny w sprawie [...] za uszkodzenie płotu oddzielającego nieruchomości stron. Aktualnie działania sąsiada skupiają się na zalewaniu i odprowadzaniu wód opadowych ze swojej posesji bezpośrednio na podwórze skarżącego.
Skarżący wskazał też, że L. R. na działce nr [...]w K. podniósł nawierzchnię, nasypał kamienie i piasek, usytuował spad w stronę ogrodzenia, wykopał rowek i wykonał przepust wody opadowej prosto w stronę działki skarżącego. Woda początkowo przepływała przez przestrzeń między dwiema podmurówkami ogrodzenia. Po wydaniu natomiast decyzji Wójta w dniu 20 czerwca br. L. R. powiększył "otwór" ponad dwukrotnie.
Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie istotna jest opinia biegłego hydrologa M. D. z listopada 2023 r. Rzeczoznawca po przeprowadzeniu wizji lokalnej w sposób jednoznaczny stwierdził, że w wyniku czynności podejmowanych przez L. R. na działce nr [...]wzrosło natężenie spływów wzdłuż ogrodzenia w kierunku działki nr [...]należącej do J. B.. Biegły zalecił przeprowadzenie konkretnych czynności naprawczych.
Na koniec skarżący wyjaśnił, że w aktach przedmiotowej sprawy znajdują się liczne fotografie obrazujące skalę zalewania nieruchomości skarżącego przez L. R..
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest zaskarżona decyzją SKO w Łomży z dnia 19 sierpnia 2024 r., nr SKO.411/13/2024, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 20 czerwca 2024 r., nr OŚ.6331.3.2022/24, którą odmówiono nakazania L. R. właścicielowi działki nr [...]położonej w miejscowości K., gm. G., wykonania prac i urządzeń zapobiegających szkodom dla gruntów sąsiednich.
Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1087; dalej: P.w.).
Zgodnie z art. 234 ust. 1 P.w. właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Z kolei ust. 3 tego przepisu stanowi, że jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, celem postępowania prowadzonego w trybie art. 234 ust. 3 P.w. jest eliminacja szkodliwego oddziaływania na grunty, do którego doszło na skutek zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4 października 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 959/24). Jednakże warunkiem koniecznym do nałożenia nakazów na podstawie przywołanego przepisu jest powiązanie związkiem przyczynowo -skutkowym działań właściciela gruntów powodujących zmianę stosunków wodnych z występującą szkodą (por. wyrok NSA z dnia 17 września 2024 r., sygn. akt III OSK 349/23). Przy czym podkreślenia wymaga, że zmiana stanu wody na gruncie, to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej i roztopowej bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu, zasypanie istniejącego rowu, utwardzenie powierzchni działki kostką brukową, wzniesienie murowanego ogrodzenia, czy wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Kr 629/24). Aby jednak wydać decyzję, o której mowa w art. 234 ust. 3 P.w., wymagane jest precyzyjne ustalenie stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie.
W stanie faktycznym sprawy organy po kolejnym przeprowadzeniu postępowania stanęły na stanowisku, że właściciel działki nr [...]nie dokonał zmiany kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych, roztopowych ani nie zmienił kierunku odpływu wód ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Ponadto nie stwierdzono wprowadzania ścieków na grunty sąsiednie. Brak szkody, zdaniem organów, determinuje rozstrzygnięcie całej sprawy.
Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca podlegają uchyleniu, gdyż zasadny jest zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 84 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. polegający na niewyjaśnieniu stanu faktycznego, które to naruszenie w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mimo kilkukrotnego rozpoznawania sprawy ustalenia organów sprowadziły się do wizji lokalnej w dniu 21 kwietnia 2022 r., z której sporządzono notatkę, oględzin w dniu 3 listopada 2022 r., z których sporządzono protokół oraz ekspertyzy hydrologicznej z listopada 2023 r. sporządzonej przez uprawnionego hydrologa M. D.. Ponadto w ramach ustosunkowania się do zarzutów do ekspertyzy, biegły hydrolog w piśmie z dnia 4 grudnia 2023 r. dokonał kolejnych wyjaśnień. Także w odpowiedzi na żądanie ze strony organu odwoławczego, skarżący w piśmie z dnia 29 lipca 2024 r. opisał szkody na swojej nieruchomości i przedstawił dowody w postaci zdjęć i Sprawozdania z badań wody w studni wykonanych przez Powiatową Stację Sanitarno – Epidemiologiczną w Łomży w dniach 27 lipca – 1 sierpnia 2024 r.
W sprawie, zdaniem Sądu, zabrakło podstawowych ustaleń potrzebnych do jej prawidłowego rozstrzygnięcia. Organy ani razu nie wypytały skarżącego i uczestnika o to, kto i kiedy oraz jakie roboty wykonał na swoich działkach, jak i skąd spływała woda na obie działki wcześniej z jednej działki na drugą i jak spływa obecnie, a także jakie skutki wywoływała ta woda na obu działkach wcześniej i obecnie. Dopiero na rozprawie w dniu 21 listopada 2024 r. skarżący i uczestnik złożyli wyjaśnienia, z których to dopiero wyłonił się rzeczywisty stan faktyczny w sprawie.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że nie jest rolą sądu administracyjnego ustalanie stanu faktycznego w sprawie, gdyż obowiązek ten należy do organów administracji publicznej. Jednakże w sytuacji, która wystąpiła w sprawie, zaszła taka konieczność. Uzyskane od stron wyjaśnienia nie służą bowiem załatwieniu sprawy przez sąd za organy, tylko wykazaniu, że organy nie wyjaśniły sprawy, a wyjaśnienia te są nieodzowne dla jej prawidłowego załatwienia.
Z wyjaśnień stron wynika (dokładnie są one zapisane w protokole rozprawy), że zarówno skarżący jak i uczestnik dokonali na swoich działkach różnych robót. Skarżący wykonał nowy zjazd na swoją działkę, rozebrał piwnicę i wyrównał po niej teren podnosząc go, przez co woda spływająca z drogi na jego działkę płynie wzdłuż zbudowanego płotu (uczestnik także twierdzi, że skarżący podniósł ten teren), zbudował płot na podmurówce, w wyniku czego powstała szczelina pomiędzy tą podmurówką a płotem sąsiada, przez którą płynie woda. Podmurówka płotu zahamowała też naturalny spływ wody z działki nr [...]na działkę nr [...]. Natomiast uczestnik utwardził kamykami teren na swojej działce, po którym poruszają się pojazdy, przez co podniósł teren o ok. 2 cm (fakt niesporny). Dodatkowo uczestnik rozebrał część swego płotu (w miejscu przy szczelinie). W tym zakresie istnieje spór, jaka część płotu i w którym miejscu została rozebrana oraz jaki to przynosi skutek.
Już z powyższego widać, że twierdzenia organów odnośnie tego, że właściciel działki nr [...]nie zmienił kierunku wód powierzchniowych (przynajmniej częściowo), jest niezgodne z prawdą. Organ odwoławczy nieprawidłowo też zinterpretował ekspertyzę hydrologiczną sporządzoną przez hydrologa M. D.. Hydrolog ten w piśmie z dnia 4 grudnia 2023 r. jednoznacznie stwierdził, że "Nachylenie działki nr [...]sprawia, że część wód z drogi uzupełniona spływami z uszczelnionej powierzchni działki i dachów budynku, spływa zgodnie z nachyleniem w kierunku działki nr [...](za. 3). Taki spływ na część siedliskową sąsiedniej działki jest spływem nieuprawnionym...". Wprawdzie biegły ten powołał się nieprawidłowo na przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1225), gdyż przepisy te, co trafnie wykazał organ odwoławczy, nie miały zastosowania w sprawie niniejszej – na ich podstawie orzekają organy nadzoru budowlanego, jednakże nie zmienia to faktu, że biegły hydrolog prawidłowo wskazał, że woda z działki nr [...]spływa na działkę nr [...], a charakter tego spływu zmienił się po podniesieniu terenu na działce nr [...]i wybudowaniu płotu na działce nr [...].
Z wyjaśnień stron na rozprawie wynika jednoznacznie, że dostrzegają one istniejący problem z napływającą wodą opadową z drogi na ich posesje i następnie z odpływem tej wody z działki nr [...]na działkę nr [...]. Do tego dochodzi wskazywane przez skarżącego odprowadzanie przez sąsiada wody opadowej powstałej na jego działce nr [...]na działkę nr [...]. Ze złożonych na rozprawie zdjęć przez skarżącego (k. 36-41) ewidentnie widać spływającą wartkim strumieniem wodę po działce nr [...], wzdłuż podmurówki płotu, w kierunku istniejącej szczeliny pomiędzy płotami, co oznacza, że woda ta następnie wpływa na działkę nr [...].
Zdaniem Sądu nie budzi zatem wątpliwości, że obie strony zmieniły stosunki wodne na swoich działkach, co ewidentnie przyczyniło się do częściowej zmiany kierunku spływu wód opadowych z działki nr [...]na działkę nr [...]. Kto się bardziej przyczynił do tej zmiany, to kwestia oceny przez organy w postępowaniu, które należy nadal prowadzić. Niemniej poza sporem pozostaje, że pełne skutki tych zmian dotykają obecnie tylko działki skarżącego nr [...]. Aby więc je wyeliminować, należy poszukiwać jakichś konkretnych rozwiązań, choćby takich jak wspomniały strony na rozprawie, a mianowicie, że trzeba zastosować rury, które by odprowadziły wodę spływającą po obydwu stronach podmurówki płotu, do rzeczki (niecki) znajdującej się za zabudowaniami obu działek. W tym celu potrzeba najpierw dokładnie ustalić stan faktyczny w sprawie, tzn. jak dokładnie wyglądały obie działki przed dokonaniem przez ich właścicieli zmian na ich terenie oraz jak wtedy spływała woda opadowa z drogi na te działki a następnie czy spływała z jednej działki na drugą, a jeżeli tak to w jakim zakresie. Następnie trzeba dokładnie ustalić, które zmiany zagospodarowania obu działek wpłynęły i w jaki sposób na spływ wód opadowych z działki nr [...]na działkę nr [...], gdyż to będzie determinować zakres rozwiązań, które organy zastosują celem wyeliminowania zaistniałego problemu. Wymagać to będzie skorzystania z wszelkich dostępnych dowodów, w tym z materiałów, których domaga się strona skarżąca, a mianowicie powstałych z interwencji Policji. Prawdopodobnie może też zachodzić potrzeba uzyskania wiedzy specjalistycznej w celu ustalenia konkretnych rozwiązań technicznych prowadzących do likwidacji skutków zalewania. W każdym bądź razie, działania te muszą zostać podjęte przez organy. Natomiast wyjaśnienia złożone przez strony na rozprawie należy potraktować nie jako wiążące dla organów ustalenia stanu faktycznego, tylko jako jedno ze źródeł wiadomości potrzebnych do jego ustalenia.
W tym miejscu, zdaniem Sądu, należy zwrócić jeszcze uwagę na kolejny aspekt tej sprawy. Oba organy stanęły na stanowisku, że spływająca woda opadowa z działki nr [...]nie wyrządza szkód na działce nr [...]. W tym celu organy argumentowały, że dołączone przez skarżącego zdjęcia są nieczytelne, bez daty, a kałuże na działce nr [...]mogły powstać także z wód opadowych z tej działki. Odnośnie zawilgocenia ścian budynku skarżącego, odstania płytek z tarasu jego domu mieszkalnego, pojawienia się wilgoci w budynku czy też zakażenia wody w studni, organy stanęły na stanowisku, że skarżący nie udowodnił, że przyczyną tego wszystkiego jest zalewanie jego działki z działki sąsiada.
Zdaniem Sądu stanowisko organów jest całkowicie niezasadne. Przedmiotowe postępowanie nie ma za cel ustalenia wysokości szkody powstałej wskutek zalewania działki skarżącego wodami spływającymi z działki sąsiada i tym samym ustalenia wysokości odszkodowania z tego tytułu (przez ubezpieczyciela – jak chce organ odwoławczy), tylko doprowadzenie w trybie art. 234 P.w. do sytuacji, aby szkodom zapobiec. Na tym etapie postępowania wydaje się wielce prawdopodobne, że woda spływająca wartkim strumieniem po działce nr [...]wzdłuż podmurówki płotu wybudowanego przez skarżącego, wpływająca następnie szczeliną na działkę skarżącego (i ewentualnie dalszym otworem w płocie sąsiada, o czym jest mowa na rozprawie), siłą rzeczy musi spływać w dół po działce skarżącego, w miejsce, gdzie znajdują się jego budynki i wyrządzać szkodę w tych budynkach. Jaki jest procentowy udział w powstawaniu tej szkody w związku z płynącą w ten sposób wodą, w odniesieniu do procentowego udziału w tej szkodzie w związku z generowaną wodą opadową na działce skarżącego, pozostaje bez wpływu na konieczność zastosowania przepisu art. 134 P.w. Ustalenia w tej mierze mogą mieć jedynie wpływ na zastosowane przez organy rozwiązania. Na gruncie przepisu art. 234 ust. 1 i 2 P.w. właściciel działki nr [...]ponosi bowiem odpowiedzialność za skutki swoich niedozwolonych działań, zaś właściciel działki nr [...]za skutki swoich.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy wezmą pod uwagę argumentację przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku, a przy wydawaniu rozstrzygnięcia zobowiązane będą uwzględnić dokonaną wykładnię omawianych przepisów.
Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Na zasądzone koszty składają się wpis sądowy w kwocie 300 zł, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.