II SA/BK 585/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła uchylenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego T.T. na dziecko L.T. oraz orzeczenia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Skarżący kwestionował te decyzje, argumentując, że do czasu orzeczenia sądu o pieczy nad dziećmi sprawował opiekę naprzemienną. Organy ZUS uznały, że skarżący nie sprawował faktycznej opieki nad dzieckiem i nie spełniał warunku wspólnego zamieszkiwania, co skutkowało uchyleniem świadczenia i obowiązkiem zwrotu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił obie decyzje, wskazując na istotne naruszenia prawa procesowego i materialnego. Sąd podkreślił, że ZUS nie zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania, co narusza zasadę czynnego udziału strony. Ponadto, uchylenie świadczenia z mocą wsteczną od daty jego przyznania zostało uznane za niedopuszczalne. Sąd wskazał również na potrzebę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu ustalenia faktycznej opieki nad dzieckiem oraz rozważenia, czy świadczenie, jeśli zostało przeznaczone na potrzeby dziecka, powinno podlegać zwrotowi. Sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organy administracji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaNaruszenia proceduralne w postępowaniu administracyjnym, zasada czynnego udziału strony, dopuszczalność uchylania świadczeń z mocą wsteczną, obowiązek przeprowadzania wywiadu środowiskowego w sprawach świadczeń rodzinnych.
Dotyczy specyfiki świadczeń wychowawczych i postępowania przed ZUS, ale zasady proceduralne są uniwersalne.
Zagadnienia prawne (4)
Czy uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego z mocą wsteczną jest dopuszczalne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc (na przyszłość od daty wydania decyzji). Nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia już pobranego.
Uzasadnienie
Sąd powołuje się na utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego działa na przyszłość. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia może nastąpić jedynie w trybie instytucji świadczenia nienależnie pobranego.
Czy organ ZUS ma obowiązek zawiadomić stronę o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie uchylenia świadczenia wychowawczego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, organ ma obowiązek zawiadomić wszystkie strony o wszczęciu postępowania z urzędu, zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a.
Uzasadnienie
Brak zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania narusza zasadę czynnego udziału strony (art. 10 § 1 k.p.a.) i może stanowić podstawę do wznowienia postępowania. Strona musi mieć możliwość podjęcia działań w celu ochrony swoich interesów.
Czy w przypadku sporów rodziców o faktyczną opiekę nad dzieckiem, organ ZUS powinien przeprowadzić wywiad środowiskowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w przypadku rozbieżności stanowisk rodziców co do sprawowania opieki, zasadne jest zwrócenie się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Uzasadnienie
Wywiad środowiskowy jest narzędziem do ustalenia osoby faktycznie sprawującej opiekę nad dzieckiem, co jest kluczowe dla przyznania świadczenia wychowawczego.
Czy świadczenie wychowawcze, które zostało przeznaczone na potrzeby dziecka, podlega zwrotowi, jeśli okaże się, że rodzic nie miał do niego prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Jeśli świadczenie zostało przeznaczone na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb dziecka, brak jest podstaw do żądania zwrotu takiego świadczenia.
Uzasadnienie
Świadczenie wychowawcze służy dziecku, a jego przeznaczenie na potrzeby dziecka może wyłączać obowiązek zwrotu, nawet jeśli formalnie rodzic nie miał do niego prawa.
Przepisy (16)
Główne
u.p.w.d. art. 4 § 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.w.d. art. 4 § 2
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.w.d. art. 5 § 2a
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.w.d. art. 22
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.w.d. art. 25
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.w.d. art. 27 § 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.w.d. art. 28 § 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 10 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 61 § 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
u.p.s.
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie zasady czynnego udziału strony poprzez brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania. • Naruszenie prawa materialnego poprzez uchylenie świadczenia z mocą wsteczną. • Niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu weryfikacji faktycznej opieki nad dzieckiem.
Godne uwagi sformułowania
uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. • uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. • świadczenie wychowawcze służy dziecku.
Skład orzekający
Elżbieta Lemańska
przewodniczący
Anna Bartłomiejczuk
sprawozdawca
Grzegorz Dudar
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Naruszenia proceduralne w postępowaniu administracyjnym, zasada czynnego udziału strony, dopuszczalność uchylania świadczeń z mocą wsteczną, obowiązek przeprowadzania wywiadu środowiskowego w sprawach świadczeń rodzinnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki świadczeń wychowawczych i postępowania przed ZUS, ale zasady proceduralne są uniwersalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnie przyznawanych świadczeń wychowawczych i pokazuje, jak istotne są formalne aspekty postępowania administracyjnego, które mogą prowadzić do uchylenia decyzji nawet po długim czasie.
“ZUS uchylił świadczenie wychowawcze wstecz? Sąd administracyjny wyjaśnia, dlaczego to błąd!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.