II SA/Bk 541/22

II SA/Bk 541/22 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2022-10-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk
Grzegorz Dudar /przewodniczący/
Małgorzata Roleder /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 877
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, Protokolant sekretarz sądowy Natalia Paulina Janowicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 października 2022 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta S.(dalej powoływany jako: "Prezydent" lub "organ I instancji"), odmówił D. P. (dalej: "skarżący") umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej
w kwocie 32.092,25 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości 21.353,24 zł.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...] lutego 2022 r. wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego wynikającego z tytułu wypłacenia osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego
w całości wraz odsetkami, umotywowany trudną sytuacją materialną i złym stanem zdrowia. Organ zwrócił uwagę, że wnioskodawca posiada zadłużenie alimentacyjne, które jest następstwem niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka od kilku lat. Z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych osobie uprawnionej w okresie od października 2008 r. do kwietnia 2018 r. skarżący posiada zadłużenie w wysokości 32.092,25 zł oraz odsetki ustawowe za opóźnienie w kwocie 21.353,24 zł. Oprócz tego ciąży na nim również zadłużenie, które powstało w wyniku wypłaty osobie uprawnionej zaliczki alimentacyjnej w terminie od września 2005 r. do września 2008 r. w kwocie 8.935,50 zł, jak również zaległość dla likwidatora Funduszu Alimentacyjnego w kwocie 13.639,25 zł.
Dalej powołując sią na art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r.
o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r., poz. 877 ze zm., dalej: "ustawa"), organ podał warunki umarzania należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podkreślając że rozstrzygnięcie wydawane na tej podstawie ma charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia przez organ występowania szczególnych okoliczności opartych na sytuacji dochodowej i rodzinnej. Odnosząc powyższe uwagi do sprawy niniejszej organ ustalił, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, zamieszkując w jednym pokoju w domu rodzinnym. Miesięcznie ponosi wydatki
z tytułu zużycia energii elektrycznej w wysokości 36 zł, zużycia gazu – 20 zł, opału - 100 zł, wywozu śmieci - 20 zł. Poza tym na zakup leków wydaje około 100 zł, ale wydatki te nie są stałe. Dochodem skarżącego jest zasiłek stały przyznany
w wysokości 719,00 zł w okresie od [...] stycznia 2022 r. do [...] października 2024 r., posiada on również orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane w dniu [...] października 2021 r., w którym wskazano na możliwość podjęcia zatrudnienia niepełnosprawnego w warunkach pracy chronionej. Skarżący obecnie nie spożywa alkoholu, pomimo wcześniejszego uzależnienia. W wyniku tego uzależnienia stwierdzono u niego halucynozę alkoholową i zaburzenia zachowania
w przebiegu zespołu uzależnienia od alkoholu. Poza tym skarżący ma halucynacje słuchowe oraz stany lękowe i cierpi na bezsenność, a także leczy się na nadciśnienie i pozostaje pod stałą opieką lekarza rodzinnego.
Na tej podstawie organ stwierdził, że brak jest podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego. Organ zauważył, że niepełnosprawność skarżącego pozwala na pracę w warunkach pracy chronionej. Taka praca uwzględniałaby między innymi stan zdrowia wnioskodawcy, jego możliwości oraz tempo pracy. Pomocą w jej znalezieniu służyłby Powiatowy Urząd Pracy w Sejnach, który dysponuje wieloma narzędziami wspierającymi aktywne poszukiwanie pracy przez osoby niepełnosprawne. Podjęcie odpowiedniego do stanu zdrowia wnioskodawcy zatrudnienia umożliwiłoby poprawę jego sytuacji materialnej, a także możliwość spłacenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń alimentacyjnych. Zdaniem organu, to dłużnik alimentacyjny powinien wykazać, że pomimo dołożenia wszelkich starań nie jest w stanie podjąć zatrudnienia i w konsekwencji poprawić na tyle swojej sytuacji życiowej, żeby spłacić zadłużenie. W interesie dłużnika leży, więc wykazanie takiej postawy. Końcowo organ wyjaśnił także, że środki finansowe, którymi dysponuje wnioskodawca nie pozwalają wprawdzie na jednorazową spłatę zadłużenia, ale pomimo trudnej sytuacji materialno-bytowej, dają one szansę na spłatę zadłużenia. Podsumowując powyższe, organ stwierdził, że umorzenie zadłużenia prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dziecka na wszystkich podatników, co jest niezgodne
z interesem społecznym.
W następstwie rozpoznania odwołania skarżącego, decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej jako: "Kolegium") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium potwierdziło okoliczności ustalone
w postępowaniu przed organem I instancji, tj. fakt, że skarżący jest osobą w wieku
49 lat, utrzymującą się samodzielnie z zasiłku stałego przyznanego mu do
[...] października 2024 r. w wysokości 719 zł miesięcznie. Skarżący zamieszkuje
w jednym pokoju w domu rodzinnym i według jego oświadczenia ponosi on miesięczne wydatki w łącznej wysokości 520 zł. Nadto z akt sprawy wynika, że dominującym problemem uzasadniającym trudną sytuację materialną skarżącego stanowi brak zatrudnienia spowodowany względami zdrowotnymi, co także stanowiło powód niełożenia na utrzymanie jego pełnoletniego już dziecka. Ze względu na chorobę (psychozę alkoholową) był zatrudniony tylko miesiąc i został zwolniony.
W związku z tym schorzeniem miał problemy z podjęciem pracy, a obecnie utrzymuje się z pomocy społecznej. Organ zaakcentował również, że ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od [...] lipca 2006 r., a niepełnosprawność od 23 roku życia. Z orzeczeń tych wynika, że skarżący nie był wykluczony zawodowo, ale mógł podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej.
Z wyżej wskazanych względów, Kolegium nie znalazło podstaw do zastosowania wnioskowanej ulgi, gdyż podobnie jak organ I instancji nie dopatrzyło się cech wyróżniających sytuację rodzinną i dochodową skarżącego od sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Kolegium zauważyło, że skarżący, co prawda dysponuje skromnym budżetem w postaci zasiłku stałego, z którego nie sposób zaspokoić wszystkie konieczne wydatki, tym niemniej nie ponosi on kosztów związanych z najmem mieszkania, gdyż zamieszkuje w domu rodzinnym. Poza tym skarżący, jak deklaruje, aktualnie nie spożywa alkoholu, co daje szansę na skuteczne podjęcie zatrudnienia i spłatę zadłużenia. Nie posiada także żadnych osób na utrzymaniu, a jego schorzenia nie są spowodowane czynnikami niezależnymi od jego woli, a wręcz przeciwnie. Skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które nie wyklucza go z rynku pracy, a wskazuje na możliwość podjęcia pracy w warunkach pracy chronionej. Być może w małej miejscowości w jakiej zamieszkuje nie ma takiego zakładu, ale to nie oznacza, że skarżący z tego powodu ma być zwolniony z ciążącego na nim obowiązku. W ocenie organu odwoławczego poszukiwania odpowiedniego zatrudnienia winny dotyczyć również innych miejscowościach i jak słusznie zauważył organ pierwszej instancji, wnioskodawca powinien przede wszystkim skorzystać z pomocy w znalezieniu stosownej pracy w Powiatowym Urzędzie Pracy w S..
Odnosząc się zaś do zarzutów zawartych w odwołaniu, Kolegium uznało je za bezzasadne. Przede wszystkim nie doszło do obrazy art. 30 ust. 1 ustawy, gdyż dotyczy on organu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, w tym przypadku Wójta Gminy S., zaś Prezydent Miasta S. jest organem wierzyciela i możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych przez MOPR w S. świadczeń alimentacyjnych na rzecz syna skarżącego, była badana w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy. Nadto kolegium stwierdziło, że organ
I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające i uzasadnił motywy swojego rozstrzygnięcia. Nie doszło także do naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., gdyż szczegółowo była badana sytuacja rodzinna i dochodowa wnioskodawcy,
a decyzja została właściwie uargumentowana. Bez znaczenia dla sprawy są natomiast wątpliwości odwołującego się odnośnie jego obowiązku alimentacyjnego, względem osoby uprawnionej do alimentów, gdyż nie ma prawomocnego rozstrzygnięcia kwestionującego jego ojcostwo.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący wywiódł skargę do tutejszego Sądu, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy. poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie i nieumorzenie zadłużenia alimentacyjnego skarżącego, z uwagi na ustalenie, że strona może podjąć pracę pozwalającą na spłatę zadłużenia. Skarżący podniósł, że zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności - posiada on bowiem ustalony stopień niepełnosprawności, ma stwierdzoną konieczność pracy w warunkach chronionych, zaś ewentualne zarobkowanie nie pozwoli mu na spłatę całości zadłużenia, z uwagi na stan zdrowia, niepełnosprawność, brak jakiegokolwiek doświadczenia w pracy, wykształcenie podstawowe i brak możliwości podjęcia pracy, która przyniesie dochód wystarczający na zaspokojenie długu.
2) przepisów proceduralnych, tj.:
- art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie całości materiału dowodowego zebranego w przedmiotowej sprawie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jak również dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów zgromadzonych
w niniejszej sprawie i uznanie, że fakt, iż skarżący nie spożywa obecnie alkoholu rzutuje na możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia i spłatę istniejącego od wielu lat zadłużenia. Zdaniem skarżącego organ nie uwzględnił okoliczności, że skarżący obecnie cierpi na psychozę alkoholową, wynikającą z zatrucia toksynami obecnymi
w organizmie skarżącego na skutek alkoholizmu,
- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 2 ustawy, poprzez przekroczenie uznania administracyjnego i ustalenie, że po stronie skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności i ustalenie, że skarżący jest
w stanie spłacić zadłużenie, podczas gdy realnie ujmując jego sytuację zawodową, ponoszone przez niego koszty życia codziennego oraz stan zdrowia i wydatki na leki, w zestawieniu z uzyskiwanym dochodem skarżącego, nie da się stwierdzić, że skarżący jest w stanie spłacić zadłużenie. Brak pomocy organów w tym zakresie powoduje stałe powiększanie się zadłużenia,
- art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie nieprawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. przedłożonych przez skarżącego dokumentów, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego stanowiącego podstawę orzeczenia, tj.: niewłaściwą ocenę możliwości zarobkowych, jego podstawowych wydatków potrzebnych do egzystencji na minimalnym poziomie, możliwości spłacenia zadłużenia z uwagi na stan zdrowia, miejsce zamieszkania i brak odpowiedniego doświadczenia oraz wykształcenia. Skarżący zarzucił także błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez uznanie, że skarżący może poszukiwać zatrudnienia w innej miejscowości i powinien skorzystać z pomocy PUP w Sejnach w celu znalezienia pracy, podczas gdy cierpi na silne lęki, będące następstwem choroby alkoholowej
i psychozy alkoholowej, w związku z czym codzienne wyjazdy do pracy w innej miejscowości stanowiłyby dla niego zbyt duże obciążenie psychiczne. Nadto podkreślił, że utrzymuje się tylko z zasiłku stałego i nie ma pojazdu umożliwiającego mu dojazd do pracy do innej miejscowości, chociażby na rozmowy kwalifikacyjne. Końcowo wskazał, że od dnia 8 kwietnia 2022 r. jest zarejestrowany w PUP
w Sejnach jako osoba poszukująca pracy, ale od tego czasu nie została przedstawiona mu ani jedna oferta pracy czy oferta szkolenia, posiadająca odpowiednie dla niego warunki pracy chronionej.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium podtrzymało w całości zajęte w sprawie stanowisko, wnosząc o jej oddalenie jako niezasadnej. Organ wyjaśnił, że rozpatrując wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych dokonał interpretacji art. 30 ust. 2 ustawy, w ten sposób, że przy ocenie sytuacji dłużnika wziął pod uwagę nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także możliwość poprawy jego sytuacji w przyszłości. Skarżący pomimo powikłań związanych ze stwierdzonym alkoholizmem i posiadania orzeczenia
o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie jest osobą ani w podeszłym wieku, ani wykluczoną zawodową i może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Brak przygotowania zawodowego, schorzenia i trudności w znalezieniu odpowiedniego zatrudnienia stanowią przeszkodę w spłaceniu zobowiązań alimentacyjnych, ale nie są to sytuacje nie do przezwyciężenia i nie stanowią podstawy do umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń alimentacyjnych. Skarżący jest osobą w wieku aktywności zawodowej, nie posiada nikogo na utrzymaniu, a zaległości nie powstały w sposób przez niego niezawiniony. Dlatego też zarzuty skarżącego podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja, wbrew wywodom skargi nie narusza przepisów prawa, zaś sądowa kontrola decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie z punktu widzenia ich legalności (art. 1 § 1 i 2 ustawy
z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r., poz. 877 ze zm. - zwanej dalej: "ustawą"), organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3).
Z treści tego unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciło uwagę Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy do organu, który, w ramach uznania administracyjnego, rozstrzyga w sprawie. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza jednak, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Wydanie decyzji przez organ musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy oraz jej analizą,
z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co wynika także z art. 25 wskazanej ustawy.
Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu
o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego
w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.
W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, że sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy
w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej.
Zdaniem sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Podanie skarżącego zostało bowiem rozpatrzone przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i zdrowotnej przedstawionej przez niego,
a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne.
Z zebranych przez organy dokumentów, w tym oświadczeń skarżącego wynikają wszystkie istotne informacje o sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, a także ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków. Zwrócić też należy uwagę, że wbrew zarzutom skargi, organ nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej oraz zdrowotnej skarżącego. Zauważyć jednakże należy, że umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie omawianego przepisu powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 14 grudnia 2021 r. II SA/Bk 805/21).
Jak wynika zaś z akt sprawy, skarżący (49 - letni mężczyzna) prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w jednym pokoju w domu rodzinnym. Na chwilę obecną jego dochód stanowi zasiłek stały w wysokości 719 zł. Jego miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, w tym zakupem leków wynoszą 520 zł. Skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu [...] października 2021 r. Zgodnie z jego treścią, stan zdrowia skarżącego powoduje konieczność zapewnienia częściowej pomocy
w pełnieniu ról społecznych, co wypełnia znamiona ustawowej definicji umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Zakres ograniczeń wynikający ze stwierdzonego schorzenia nie powoduje jednak całkowitej zależności skarżącego od otoczenia w samodzielnej egzystencji. Co więcej, zgodnie z omawianym orzeczeniem, niepełnosprawność skarżącego pozwala na pracę w warunkach pracy chronionej. Nadto ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od [...] lipca 2006 r.,
a niepełnosprawność od 23 roku życia. Z dołączonych do wniosku o umorzenie, orzeczeń o niepełnosprawności skarżącego, począwszy od 2006 r. wynika, że skarżący nie był wykluczony zawodowo, ale mógł podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Dominującym zaś problemem uzasadniającym trudną sytuację materialną skarżącego stanowi wedle jego twierdzenia brak zatrudnienia spowodowany względami zdrowotnymi, co także stanowiło powód niełożenia na utrzymanie jego pełnoletniego już dziecka. Ze względu na chorobę (psychozę alkoholową) był zatrudniony tylko miesiąc i został zwolniony. W związku z tym schorzeniem miał problemy z podjęciem pracy, a obecnie utrzymuje się z pomocy społecznej. Aktualnie jak podaje sam skarżący nie spożywa alkoholu, ale nie może znaleźć pracy, gdyż w miejscowości w której zamieszkuje brak jest zakładów pracy chronionej.
Mając na względzie powyższe, podzielić należy pogląd organów obu instancji, że wskazywane okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania skarżącego umorzenia omawianych należności. Sąd podobnie jak organy nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej skarżącego, jednakże w ocenie Sądu organy trafnie przyjęły, że nie są to przesłanki pozwalające na wyjątkowe potraktowanie skarżącego i dające podstawę do zwolnienia go z zobowiązania. W wyroku z dnia
29 maja 2020 r. NSA wskazał, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy
w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (I OSK 324/19, Lex
nr 3021687).
Tymczasem na podstawie ustalonych okolicznościach sprawy nie można stwierdzić bezwzględnie zaistnienia trwałej niemożności spłaty zadłużenia. Jak słusznie zauważa Kolegium, skarżący z uwagi na stan zdrowia został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, niepełnosprawność zaś skarżącego pozwala na pracę w warunkach pracy chronionej. Powyższe pozwoliło na uznanie, że skarżący nie jest wyłączony z aktywności zawodowej, może bowiem podjąć pracę w odpowiednio przystosowanych warunkach. Nie można zatem wykluczyć ewentualnej poprawy sytuacji materialnej skarżącego. Fakt zaś, że skarżący zamieszkuje w małej miejscowości, gdzie nie ma zakładu odpowiedniego do jego niepełnosprawności, a także nie posiada doświadczenia zawodowego czy też odpowiedniego wykształcenia nie oznacza, że skarżący z tego powodu ma być zwolniony z ciążącego obowiązku. Podnoszone przez skarżącego trudności
w znalezieniu odpowiedniej pracy niewątpliwie stanowią przeszkodę w spłacie zobowiązań alimentacyjnych, ale nie są to jednak sytuacje nie do przezwyciężenia i nie stanowią wbrew oczekiwaniom skarżącego podstawy do umorzenia omawianych należności. Słusznie przy tym wskazują organy, że skarżący powinien przede wszystkim skorzystać z pomocy w znalezieniu pracy w PUP w Sejnach. Jednocześnie w ocenie Sądu, skarżący nie dowiódł że czynione przez niego zabiegi celem znalezienia pracy np. we współpracy z urzędem pracy, pozostają nieskuteczne z uwagi na stan jego zdrowia. Jak wynika z uzasadnienia skargi, skarżący zarejestrował się w PUP w S. dopiero po wydaniu decyzji organu I instancji, a mianowicie w dniu [...] kwietnia 2022 r. (decyzja zapadła [...] kwietnia 2022 r.). Decyzja organu odwoławczego zapadła zaś [...] maja 2022 r., a zatem trudno twierdzić, aby w tak krótkim czasie, brak ofert pracy czy szkoleń przedstawionych skarżącemu, w sposób definitywny przesądzał o braku możliwości podjęcia zatrudnienia. Co więcej skarżący jest w wieku produkcyjnym, deklaruje, że aktualnie nie spożywa alkoholu, co jak trafnie oceniło Kolegium, daje szansę na skuteczne podjęcie zatrudnienia i spłatę zadłużenia. Nadto wskazać należy, że ww. orzeczenie o niepełnosprawności ma charakter okresowy, zostało wydane na określony czas,
tj. do [...] października 2024 r., nie można zatem wykluczyć poprawy zdrowia skarżącego. Zauważyć również należy, że skarżący posiada stały dochód, wprawdzie niewielki, ale nie ma on też innych osób na utrzymaniu, nie ponosi też kosztów związanych np. z najmem mieszkania, gdyż aktualnie mieszka w domu rodzinnym. Z materiału dowodowego wynika ponadto, że na skarżącym nie ciąży aktualnie obowiązek alimentacyjnego względem syna. Zatem skarżący został skutecznie uwolniony od przyszłych zobowiązań, co powinno pomóc mu w spłacie pozostałych ciążących na nim zaległości.
Reasumując stwierdzić należy, iż sytuacja rodzinna, dochodowa i zdrowotna skarżącego została w pełni uwzględniona przy rozpatrywaniu przesłanek stanowiących podstawę umorzenia, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który
w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący
i logiczny. Jak wynika ze szczegółowego uzasadnienia decyzji oraz treści dokumentów zawartych w aktach administracyjnych, organ zebrał wyczerpująco materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi w k.p.a. Ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego.
Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia
z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Wskazywane przez skarżącego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 14 lipca 2020 r. w sprawie sygn. akt I OSK 2861/19 zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz
z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny
i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (LEX
nr 3042656).
Końcowo podkreślić należy, że działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie czy to w wyniku podjęcia płatnej pracy, poprawy stanu zdrowia czy też zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem trudna sytuacja zdrowotna i materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności. Pouczyć też należy skarżącego, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Nadto na wniosek skarżącego organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono.