II SA/Bk 533/23

II SA/Bk 533/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-10-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk
Elżbieta Lemańska
Grzegorz Dudar /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 października 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi C. SA w B. na postanowienie Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektora Pracy w Białymstoku z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr BS-PPR-A.621.4.2023.6 w przedmiocie nałożenia grzywny za niewykonanie obowiązków oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2023 r., znak BS-PPR-A.621.4.2023.6 Okręgowy Inspektor Pracy w Białymstoku, po rozpoznaniu zażalenia C. S.A. w B. (dalej powoływana także jako skarżąca spółka), utrzymał w mocy postanowienie z dnia 13 marca 2023 r. znak BS-PPR-A.621.4.2023.1 nakładające na ww. spółkę grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 3000 zł w związku z niewykonaniem obowiązków wskazanych w tytule wykonawczym Nr [...] z dnia 13 marca 2023 r. wystawionym przez Inspektora Pracy PIP Okręgowego Inspektoratu Pracy w Białymstoku w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego postanowienia. W przypadku niewykonania obowiązku w terminie, nakładane będą kolejne grzywny w tej samej lub wyższej wysokości.
Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Inspektor Pracy w wyniku przeprowadzonej kontroli pracodawcy – skarżącej spółki - w nakazie z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr rej. [...] wydał m.in. decyzję nr 1, 3 i 5 nakazującą skarżącej spółce wypłacenie pracownikom wynagrodzenia wynikającego ze stawki osobistego zaszeregowania za pracę wykonaną w marcu 2022 r. (decyzja nr 1), wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego wykorzystanego w marcu 2022 r. (decyzja nr 3) a także wynagrodzenia za czas niezdolności pracowników do pracy wskutek choroby w marcu 2022 r. (decyzja nr 5).
W związku z niepodjęciem przez skarżącą spółkę czynności zmierzających do realizacji ww. nakazu płacowego, Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy w dniu 11 sierpnia 2022 r. na podstawie art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej powoływana jako u.p.e.a.) wystawił upomnienie wzywające skarżącą spółkę do wykonania obowiązków wynikających z decyzji nr 1, 3 i 5. Powyższe upomnienie zostało doręczone skarżącej spółce w dniu 30 sierpnia 2022 r.
Pomimo doręczenia ww. upomnienia, skarżąca spółka nie zrealizowała ciążących obowiązków, co znalazło potwierdzenie w kontroli przeprowadzonej w dniach 21 i 25 października 2022 r.; 5, 7 i 16 grudnia 2022 r.; 4, 12, 13 i 31 stycznia 2023 r., 22 i 24 lutego 2023 r. oraz 2 i 3 marca 2023 r. W konsekwencji w dniu 13 marca 2023 r. Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Białymstoku wystawił tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący obowiązek wypłaty stosownych wynagrodzeń oraz wydał postanowienie znak [...] o nałożeniu na skarżącą spółkę grzywny w wysokości 3000 zł celem przymuszenia realizacji obowiązków zawartych ww. tytule wykonawczym.
Skarżąca spółka w terminie wniosła zażalenie od ww. postanowienia, w którym wskazała na brak środków finansowych na realizację obowiązków zawartych w wystawionym tytule wykonawczym. Wskazała, że przygotowuje wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego zgodnie z ustawą z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2022 r., poz. 2309).
Po rozpatrzeniu zażalenia, wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2023 r. Okręgowy Inspektor Pracy w Białymstoku utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że przedstawione przez spółkę okoliczności, w tym trudna sytuacja finansowa nie stanowią pozytywnych przesłanek pozwalających na umorzenie postanowienia o nałożeniu grzywny. Stosownie do unormowania art. 84 Kodeksu pracy pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść tego prawa na inną osobę. Zgodnie zaś z regulacją art. 85 § 2 Kodeksu pracy wynagrodzenie za pracę płatne raz w miesiącu wypłaca się z dołu, niezwłocznie po ustaleniu jego pełnej wysokości, nie później jednak niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego. W przepisach tych wyrażona jest jedna z podstawowych norm ochronnych przewidujących ograniczenia w prawie dysponowania prawem do wynagrodzenia pracownika. Uzupełnieniem katalogu norm ochronnych przewidzianych w art. 85 Kodeksu pracy jest z kolei unormowanie art. 86 § 1 Kodeksy pracy, zgodnie z którym pracodawca jest obowiązany wypłacać wynagrodzenie w miejscu, terminie i czasie określonych w regulaminie pracy lub innych przepisach prawa pracy. Dlatego też w przypadku stwierdzenie nie wypłacenia należnego pracownikowi wynagrodzenia za pracę, inspektor pracy jest obowiązany do wydania decyzji nakazującej wypłatę wynagrodzenia, a w przypadku jej niewykonania - pomimo skierowanego do pracodawcy upomnienia - do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia. Jest to w takim przypadku obowiązek organu egzekucyjnego, od którego nie ma on prawa odstąpić. Przy tym w oparciu o regulacje art. 121 § 1 i 2 u.p.e.a. grzywna w celu przymuszenia może być nakładana kilkakrotnie w tej samej lub wyższej kwocie. W stosunku do osób prawnych nałożona grzywna nie może przekraczać kwoty 50 000 złotych. Ustalając wysokość grzywny w celu przymuszenia organ egzekucyjny wziął pod uwagę sytuację finansową spółki, cele prowadzonej egzekucji administracyjnej jak i zasadę, by zastosowany środek egzekucyjny był jak najmniej dla niego uciążliwy. Zauważył, że celem środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia jest spowodowanie wypłacenia przez pracodawcę należności pracowniczych. Ponadto podkreślił, iż postanowienia przepisu art. 125 u.p.e.a. dopuszczają możliwość umorzenia grzywny na wniosek zobowiązanego tylko w przypadku całkowitego wykonania obowiązków wskazanych w tytule wykonawczym. W przypadku całkowitego wykonania obowiązków zgodnie z art. 125 § 1 i 2 u.p.e.a. na wniosek zobowiązanego nałożone, a nieuiszczone lub nieściągnięte grzywny obligatoryjnie podlegają umorzeniu.
W przedmiotowym stanie faktycznym przeprowadzone postępowanie wykazało, iż decyzje nr 1, 3 i 5 nakazu nr [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. nie zostały zrealizowane w całości, co potwierdza sama spółka w zażaleniu. Zaskarżona grzywna może zostać umorzona jedynie na wniosek spółki po całkowitym uregulowaniu wymienionych należności i udokumentowaniu tego faktu inspektorowi pracy.
Od powyższego postanowienia, skarżąca spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając naruszenie art. 119 § 1 u.p.e.a. polegające na jego błędnym zastosowaniu, w przypadku, w którym nałożenie na skarżącego grzywny nie spowodowuje przymuszenia do wykonania nakazu płacowego.
Wskazując na powyższe pełnomocnik skarżącej spółki wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego jego wydanie postanowienia z dnia 13 marca 2023 r. i umorzenie postępowania oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej spółki zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, pełnomocnik spółki podkreślił, że skarżąca spółka znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i nie ma możliwości wykonania wskazanego nakazu płacowego. Dlatego też wymierzenie spółce grzywny w celu przymuszenia nie spowoduje wykonania nałożonego na nią obowiązku. Dodatkowo wskazał, że postanowieniem z 11 maja 2023 r. Sąd Rejonowy w B., na podstawie art. 286 ustawy Prawo restrukturyzacyjne dokonano zabezpieczenia na majątku skarżącej spółki poprzez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego w osobie A.S. Powyższe oznacza, że w niedalekiej przyszłości Sąd Rejonowy w B. otworzyć może postępowanie sanacyjne wobec skarżącej spółki.
W odpowiedzi na skargę, Okręgowy Inspektor Pracy w Białymstoku, podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Sąd oddalił skargę, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.
Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), w myśl którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym
i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Sąd rozstrzyga
w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wynika stąd, że sąd ma nie tylko prawo, ale też obowiązek oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego w całokształcie, w tym może uwzględnić uchybienie niepodniesione w zarzutach skargi.
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. sąd uwzględnia skargę
i uchyla decyzję administracyjną (postanowienie), jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Żadnej z przesłanek powodującej konieczność wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego sąd nie stwierdził, tak więc skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą wydania kwestionowanego przez skarżącą spółkę postanowienia stanowi art. 119 § 1 u.p.e.a. Stosownie do tegoż przepisu, grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego.
Zastosowana przez organ instytucja grzywny jest środkiem egzekucyjnym, którego celem jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego obowiązków o charakterze niepieniężnym. Jako środek przymuszający, jak już sama nazwa tego środka wyjaśnia jego charakter, ma na celu doprowadzenie do wykonania przez zobowiązanego określonego obowiązku. W badanej sprawie źródłem tego obowiązku jest nakaz płatniczy z [...] kwietnia 2022 r. nakazujący skarżącej spółce wypłatę poszczególnym pracownikom zaległych wynagrodzeń za miesiąc marzec 2022 r. Nie ulega wątpliwości, że dopóki istnieje w obrocie prawnym wymieniona decyzja, wynikające z niej obowiązki muszą być wykonane a w razie bezczynności zobowiązanego, wierzyciel obowiązany jest - na mocy art. 6 u.p.e.a - uruchomić środki prawne niezbędne do realizacji określonych obowiązków.
W ocenie sądu w niniejszej sprawie została zrealizowana określona w art. 6 u.p.e.a. przesłanka "uchylania się od wykonania obowiązków". Stosownie do brzmienia ww. przepisu wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku. Ustawa nie wyjaśnia, jak należy interpretować to pojęcie. W orzecznictwie przyjmuje się, że dla uznania, że wystąpiła omawiana przesłanka wystarczy sama bierność w wykonaniu obowiązku pomimo, że decyzja stała się wykonalna. Z akt sprawy wynika, czego nie kwestionowała skarżąca spółka, że ww. nakaz płatniczy nie został zrealizowany, a zatem skarżąca nie wykonała ciążących na niej obowiązków o charakterze niepieniężnym – wpłaty określonym pracownikom zaległych wynagrodzeń. Tym samym zachodziły przesłanki do nałożenia na skarżącą spółkę grzywny, bowiem jest ona stosowana właśnie w celu wykonania obowiązków wynikających z wydanego nakazu.
Kolejnym aspektem rozpatrywanej sprawy jest kwestia wyboru przez organ egzekucyjny środka, który będzie najodpowiedniejszy w danej sytuacji. W myśl u.p.e.a., do środków egzekucji zobowiązań niepieniężnych zalicza się: grzywnę w celu przymuszenia, wykonanie zastępcze, odebranie rzeczy ruchomej, odebranie nieruchomości i opróżnienie lokalu oraz przymus bezpośredni. Organ egzekucyjny dokonując wyboru właściwego środka egzekucyjnego winien kierować się zasadami postępowania egzekucyjnego, a w szczególności zasadą określoną w art. 7 § 2 u.p.e.a., który stanowi, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Jeżeli zatem organ egzekucyjny ma do wyboru grzywnę w celu przymuszenia lub wykonanie zastępcze, powinien rozważyć, który z tych środków należało zastosować w świetle wskazanej zasady.
Oceniając zaskarżone postanowienie sąd stwierdził, że organy zasadnie dokonały wyboru jako środka egzekucyjnego grzywny, bowiem żaden inny środek egzekucyjny nie mógł mieć zastosowania w sprawie - nie doprowadziłby do wykonania nałożonego obowiązku. Jedynie skarżąca spółka, jako pracodawca względem zatrudnionych pracowników, mógł wykonać nałożony na nią obowiązek – wypłaty zaległych wynagrodzeń, dlatego też w niniejszej sprawie nie mogło mieć zastosowanie wykonanie zastępcze. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że zastosowanie grzywny w celu przymuszenia nie powoduje powstania po stronie podmiotu zobowiązanego żadnych dodatkowych kosztów - ponad te związane z wykonaniem nakazu w wyznaczonym w niniejszym postanowieniu terminie. To od zobowiązanego zależy czy wykonany zostanie nałożony na niego obowiązek, a w konsekwencji - czy poniesie koszty nałożonej grzywny. Należy bowiem uwzględnić, że grzywna nakładana w postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie jest świadczeniem bezzwrotnym. W razie wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym, nałożone, a nieuiszczone lub nieściągnięte, grzywny podlegają umorzeniu (art. 125 § 1 u.p.e.a.), a po drugie na wniosek zobowiązanego, który wykonał obowiązek, grzywny uiszczone lub ściągnięte mogą być w uzasadnionych przypadkach zwrócone w wysokości 75% lub w całości (art. 126 u.p.e.a.). Z przepisów tych należy wyprowadzić wniosek, że grzywna w celu przymuszenia nie jest karą pieniężną w ścisłym sensie, a jedynie środkiem zmierzającym do wywarcia presji na zobowiązanego. Szerokie możliwości uniknięcia jej zapłaty lub zwrotu zapłaconej kwoty czynią z tego środka egzekucyjnego, co do zasady środek mniej uciążliwy od innych środków egzekucyjnych zobowiązań niepieniężnych.
Uwzględniając powyższe, w ocenie sądu, w realiach niniejszej sprawy zastosowany przez organy środek egzekucyjny jest odpowiedni do przymuszenia skarżącej spółki do wykonania obowiązku i stanowi wystarczającą dolegliwość, by spełnić swoje zadanie, polegające na skutecznym zmobilizowaniu zobowiązanej do zintensyfikowania działań faktycznych i prawnych celem wypłaty zaległych wynagrodzeń, który to obowiązek został nałożony stosownym nakazem przez inspektora pracy. Również wysokość nałożonej grzywny nie narusza prawa i stanowi współmierną dolegliwość dla zobowiązanej spółki. Kwota 3000 zł, w sytuacji gdy dopuszczalna wysokość grzywny wynosi 50 000 zł nie jawi się rażąco wygórowaną, nawet w sytuacji podnoszonych przez skarżącą spółkę problemów finansowych.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze wskazać przede wszystkim należy, że problemy finansowe skarżącej spółki, wbrew stanowisku autora skargi, nie są ujemną przesłanką wykluczającą możliwość nałożenia grzywny w celu realizacji obowiązku wynikającego z decyzji inspektora pracy. Jak wskazano powyżej, grzywna w celu przymuszenia, zważywszy na charakter obowiązku podlegające egzekucji – wypłaty zaległych wynagrodzeń pracowniczych – stanowi jedyną możliwość doprowadzenia do zgodności między stanem prawnym a pożądanym stanem faktycznym istniejącym w skarżącej spółce, dlatego też brak było podstaw do odstąpienia od jej nałożenia przez organ egzekucyjny. Wskazać wręcz należy, że gdyby nie problemy finansowe skarżącej spółki to zapewne wywiązywałaby się ona z obowiązków względem zatrudnionych pracowników i nie zostałaby wydana decyzja będąca podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego – nałożenia obowiązku wypłaty zaległych wynagrodzeń za marzec 2022 r. Wówczas, co jest oczywistym nie toczyłoby się jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne. Zatem brak środków finansowych na wypłatę zaległych wynagrodzeń (brak realizacji nałożonego obowiązku) jak i na uiszczenie grzywny w celu przymuszenia nie mogą stanowić uzasadnionej przesłanki do odstąpienia przez organ egzekucyjny od obowiązku przymusowego wykonania ciążącego na spółce obowiązku niepieniężnego (wszczęcia postępowania egzekucyjnego) i podejmowania w jego ramach wszystkich niezbędnych środków egzekucyjnych, w tym wymierzenia grzywny w wysokości 3000 zł celem przymuszenia do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym.
Zaznaczyć należy, że podnoszona w skardze okoliczność rozpoczęcia procedury restrukturyzacyjnej w skarżącej spółce, w tym wydania w dniu 11 maja 2023 r. postanowienia Sądu Rejonowego w B. o zabezpieczeniu majątku spółki poprzez ustanowienie tymczasowego nadzory sądowego nie mogła mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonego postanowienia. Sąd administracyjny dokonuje oceny legalności czynności organu według stanu prawnego i faktycznego z dnia jego podjęcia, czyli w niniejszej sprawie na dzień 27 kwietnia 2023 r., a wówczas tymczasowy nadzorca sądowy nie był ustanowiony.
Mając na względzie poczynione w toku postępowania ustalenia oraz zgromadzony materiał dowodowy, sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.