II SA/Bk 524/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BiałymstokuBiałystok2023-10-12
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanesamowola budowlanazgłoszenie budowypozwolenie na budowębudynek gospodarczygarażroboty budowlanenadzór budowlanylegalizacjapostępowanie administracyjne

WSA uchylił postanowienia PINB i PWINB wstrzymujące roboty budowlane garażu, wskazując na błędy w ustaleniu stanu prawnego i faktycznego sprawy.

Skarżący A.T. zaskarżył postanowienia PINB i PWINB wstrzymujące roboty budowlane garażu, argumentując, że obiekt jest budynkiem gospodarczym związanym z produkcją rolną i korzysta ze zwolnienia z obowiązku zgłoszenia. Organy obu instancji uznały obiekt za garaż realizowany bez wymaganego zgłoszenia, wszczynając postępowanie legalizacyjne. WSA uchylił zaskarżone postanowienia, wskazując na błędy w zastosowaniu przepisów prawa obowiązujących w dacie powstania samowoli budowlanej oraz niewystarczającą analizę cech obiektu.

Sprawa dotyczyła skargi A.T. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PWINB) utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) wstrzymujące prowadzenie robót budowlanych związanych z budową garażu. Organy uznały, że realizacja obiektu o wymiarach ok. 5,44 m x 6,40 m nastąpiła bez wymaganego zgłoszenia, co stanowi samowolę budowlaną. Skarżący argumentował, że obiekt jest budynkiem gospodarczym związanym z produkcją rolną i powołał się na nowelizację Prawa budowlanego z dnia 3 czerwca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił zaskarżone postanowienia, stwierdzając, że organy obu instancji zastosowały błędny stan prawny, nie ustalając daty powstania samowoli budowlanej i przepisów obowiązujących w tym czasie. Sąd podkreślił, że ocena samowoli budowlanej powinna być dokonywana według przepisów obowiązujących w dacie jej dokonania, a nie w dacie wydawania postanowień. Ponadto, organy nie dokonały wystarczającej analizy cech obiektu budowlanego w celu jego właściwej kwalifikacji, co doprowadziło do niekonsekwencji w porównaniu do innej, równolegle prowadzonej sprawy dotyczącej wiaty. Sąd nakazał ponowne przeprowadzenie postępowania z uwzględnieniem wskazanych wytycznych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy zastosowały błędny stan prawny, nie ustalając daty powstania samowoli budowlanej i przepisów obowiązujących w tym czasie.

Uzasadnienie

Ocena samowoli budowlanej powinna być dokonywana według przepisów obowiązujących w dacie jej dokonania, a nie w dacie wydawania postanowień. Brak ustalenia daty powstania obiektu uniemożliwia prawidłowe zastosowanie przepisów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Organy powinny podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Organy powinny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Uzasadnienie postanowienia powinno zawierać ustalenie stanu faktycznego oraz ocenę prawną.

k.p.a. art. 126

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

P.b. art. 29 § 1

Ustawa - Prawo budowlane

Nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia, budowa wolnostojących garaży o powierzchni zabudowy do 35 m2.

P.b. art. 30

Ustawa - Prawo budowlane

P.b. art. 48 § 1

Ustawa - Prawo budowlane

P.b. art. 48 § 5

Ustawa - Prawo budowlane

P.b. art. 29 § 2

Ustawa - Prawo budowlane

Nie wymaga pozwolenia na budowę oraz zgłoszenia jednokondygnacyjny budynek gospodarczy i wiata o prostej konstrukcji, związane z produkcją rolną o powierzchni zabudowy do 150 m2, przy rozpiętości konstrukcji nie większej niż 6 m i wysokości nie większej niż 7 m, których obszar oddziaływania mieści się w całości na działce lub działkach, na których zostały zaprojektowane.

p.p.s.a. art. 119 § 3

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

p.p.s.a. art. 120

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie art. 3 § 8

Definicja budynku gospodarczego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy zastosowały błędny stan prawny, nie ustalając daty powstania samowoli budowlanej i przepisów obowiązujących w tym czasie. Organy nie dokonały wystarczającej analizy cech obiektu budowlanego w celu jego właściwej kwalifikacji. Niekonsekwencja organów w ocenie obiektu w porównaniu do innych spraw.

Godne uwagi sformułowania

Ocena, czy miała miejsce samowola budowlana dokonywana jest zawsze według przepisów prawa budowlanego obowiązujących w dacie jej dokonania. Data powstania obiektu budowlanego jest okolicznością, której ustalenie ma pierwszorzędne znaczenie dla oceny, czy w konkretnej sprawie mamy do czynienia z samowolą budowlaną.

Skład orzekający

Małgorzata Roleder

przewodniczący sprawozdawca

Marta Joanna Czubkowska

członek

Grzegorz Dudar

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie daty powstania samowoli budowlanej jako kluczowego elementu oceny prawnej w sprawach budowlanych."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki interpretacji przepisów Prawa budowlanego w kontekście zmian legislacyjnych i daty powstania obiektu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak istotne jest prawidłowe ustalenie stanu prawnego i faktycznego w postępowaniach administracyjnych, zwłaszcza w kontekście zmieniających się przepisów. Podkreśla wagę dokładności organów i konsekwencji w ich działaniu.

Kiedy liczy się data: jak błąd w ustaleniu stanu prawnego doprowadził do uchylenia decyzji w sprawie samowoli budowlanej.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bk 524/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-10-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Grzegorz Dudar
Małgorzata Roleder /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Joanna Czubkowska
Symbol z opisem
6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Grzegorz Dudar, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. T. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2023 r. nr WOP.7722.39.2023.ASN w przedmiocie wstrzymania prowadzenia robót budowlanych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Siemiatyczach z dnia 27 kwietnia 2023 roku numer NB.7356-5/23; 2. zasądza od Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku na rzecz skarżącego A. T. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 czerwca 2023 r. nr WOP.7722.39.2023.ASN Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowalnego (dalej: "PWINB") utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. (dalej: "PINB") z dnia 27 kwietnia 2023 r., nr [...], wstrzymujące A.T. (dalej: "Skarżący", "inwestor"), prowadzenie dalszych robót budowlanych związanych z budynkiem garażowym o wymiarach około 5,44 m x 6,40 m, znajdującym się na działce o nr geod. [...] i [...] w miejscowości B., Gmina N. - z powodu realizacji obiektu bez wymaganego zgłoszenia w organie architektoniczno-budowlanym Starostwa Powiatowego w S.
U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia.
W dniu 26 kwietnia 2023 r. PINB poinformował Skarżącego o wszczęciu w dniu 4 kwietnia 2023 r. postępowania administracyjnego w sprawie budynku garażowego o wymiarach około 5,44 m x 6,40 m, znajdującego się na działce o nr geod. [...] i [...] w miejscowości B., Gmina N., a następnie postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2023 r., nr [...], wstrzymał inwestorowi prowadzenie dalszych robót budowlanych związanych z obiektem - z powodu jego realizacji bez wymaganego zgłoszenia w organie architektoniczno-budowlanym Starostwa Powiatowego w S. Jednocześnie PINB poinformował o możliwości złożenia wniosku o legalizację przedmiotowego obiektu przez inwestora w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w wyniku kontroli przeprowadzonej w dniu 4 kwietnia 2023 r. ustalono, że na działce o nr geod. [...] oraz [...] w m. B. znajduje się garaż konstrukcji stalowo-drewnianej o wymiarach około 5,44 x 6,40 m z dachem jednospadowym, kryty blachą trapezową, poszycie ścian również z blachy trapezowej, posadzka betonowa. W obiekcie znajdował się samochód osobowy i ciągnik rolniczy.
Ponieważ inwestor nie okazał dokumentów świadczących o legalnej realizacji obiektu, PINB zwrócił się z pytaniem do Starostwa Powiatowego w S. o udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy Skarżący dokonał zgłoszenia budowy obiektu, ewentualnie czy występował w latach 2007-2015 z wnioskiem o pozwolenie na budowę – uzyskując od starostwa odpowiedź negatywną.
Organ I instancji doszedł do przekonania, że przedmiotowa inwestycja wymagała dokonania zgłoszenia budowy (art. 29 ust. 1 pkt 14 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, dalej: "P.b."), czego inwestor nie dopełnił, stanowi więc samowolę budowlaną. Jednocześnie organ powiatowy poinformował Inwestora o możliwości złożenia wniosku o legalizację wraz z dokumentami legalizacyjnymi, a także konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej.
W wyniku rozpatrzenia zażalenia Skarżącego PWINB postanowieniem z dnia 5 czerwca 2023 r. nr WOP.7722.39.2023.ASN, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.
Organ odwoławczy stwierdził za organem I instancji, że zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 14 "P.b." nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, budowa wolnostojących garaży o powierzchni zabudowy do 35 m2. Inwestor takiego zgłoszenia nie dokonał, a zatem powstała samowola budowlana wymagająca legalizacji w świetle przepisów prawa budowlanego. Z tego względu w ocenie organu postępowanie legalizacyjne obiektu zostało przez PINB podjęte i prowadzone prawidłowo, zgodnie z art. 48 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 5 P.b.
Organ II instancji nie zgodził się z zarzutami zażalenia. W jego ocenie z akt sprawy nie wynika, aby od daty przeprowadzonych oględzin, tj. 4 kwietnia 2023 r., do dnia wydania postanowienia przez PINB dostęp do akt był w jakikolwiek sposób ograniczony. Organ odwoławczy nie ma również informacji o podjęciu przez Skarżącego próby złożenia dodatkowych wyjaśnień. Wskazał, że dodatkowe wyjaśnienia można złożyć również drogą korespondencyjną. Zdaniem PWINB stan faktyczny obiektu został wyjaśniony w sposób dostateczny i prawidłowo podjęte zostało postępowanie legalizacyjne. Organ nie ma zaś podstaw, aby uwzględniać w przedmiotowym postepowaniu innych postępowań toczących się przed WSA w Białymstoku.
Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o uchylenie postanowienia PWINB oraz poprzedzającego jego wydanie postanowienia PINB z dnia 26 kwietnia 2023 r.
W ocenie Skarżącego, PINB błędnie ustalił charakter i funkcję obiektu, kwalifikując go jako garaż a nie budynek gospodarczy. W jego ocenie przedmiotowy obiekt to budynek gospodarczy przeznaczony do wykonywania prac warsztatowych oraz do przechowywania materiałów, narzędzi, sprzętu i płodów rolnych, służący do prowadzenia działalności rolniczej. Skarżący wskazał, że prowadzi w nim czynności związane z prowadzonym gospodarstwem rolnym. A w czasie żniw obiekt służy również jako budynek, w którym przechowuje zbiór roślin uprawnych, innych niezbędnych materiałów i sprzętu rolniczego. Skarżący zwrócił uwagę, że w postanowieniu widnieje zapis, że podczas oględzin wewnątrz obiektu znajdował się również ciągnik – maszyna rolnicza.
Skarżący zaznaczył, że dwukrotnie podejmował próby złożenia wyjaśnień w urzędzie w formie ustnej informacji. Przy każdej sytuacji towarzyszyła mu żona. Jak wskazał, informacja usłyszana od urzędnika była jednoznaczna, że i tak nic to nie zmieni, więc zniechęcony nie podjął próby pisemnej. Zarzucił organowi, że nie utrwalił w aktach sprawy tej sytuacji, nawet w drodze adnotacji. Oznajmił również, że prowadzi działalność rolniczą, co można było zauważyć podczas oględzin na posesji, gdzie w spornym budynku znajdowały się narzędzia i sprzęty związane z rolnictwem. Zdaniem Skarżącego organ administracji nie podjął w sprawie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Skarżący załączył do skargi dokumenty na wykazanie swoich twierdzeń, w tym zdjęcia obiektu budowlanego jako pełniącego funkcję obiektu gospodarczego.
Ponadto wskazał, że w dniu 3 czerwca 2023 r. weszła w życie nowelizacja ustawy - Prawo budowlane. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 29 ust. 2 (pkt 33 – dop. Sądu) nie wymaga pozwolenia na budowę oraz zgłoszenia jednokondygnacyjny budynek gospodarczy i wiata o prostej konstrukcji, związane z produkcją rolną o powierzchni zabudowy do 150 m2, przy rozpiętości konstrukcji nie większej niż 6 m i wysokości nie większej niż 7 m, których obszar oddziaływania mieści się w całości na działce lub działkach, na których zostały zaprojektowane. Stwierdził również, że w planach ma powiększenie powierzchni budynku gospodarczego do maksymalnej wartości, tj. 150 m2, gdyż ułatwi to prace w gospodarstwie rolnym.
W jego ocenie urzędnicy organu nadzoru budowalnego swoim postępowaniem naruszyli art. 9 k.p.a., a on sam był wielokrotnie wprowadzany w błąd. Organy powinny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Dla przykładu wskazał na sytuację, gdy urzędnicy podjęli próbę kontroli i wejścia na działkę bez stosownych dokumentów czy legitymacji, a dopiero po tym incydencie rozpoczęto postępowanie administracyjne.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a także rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym. PWINB nadmienił, że niezależnie od tego czy budynek ostatecznie będzie funkcjonował jako gospodarczo-garażowy, czy też garażowy, wymagał i nadal wymaga zgłoszenia w stosownym organie architektoniczno-budowlanym przed rozpoczęciem budowy, a powyższego stanu nie zmienia wprowadzona nowelizacja Prawa budowanego.
W piśmie z dnia 26 lipca 2023 r. Skarżący powołał się na definicję budynku gospodarczego, zawartą w § 3 pkt 8 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinni odpowiadać budynki i ich usytuowanie. W jego ocenie nie jest zasadne powoływanie się przez organ na wyjątek z art. 29 ust. 1 pkt 14 P.b. Właściwe jest odniesienie do art. 29 ust. 2 pkt 33 ustawy, ponieważ funkcja obiektu związana jest z produkcją rolną. Skarżący wskazał również na niekonsekwencję organu, skoro w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę Powiatowego Zarządu Dróg w S. (prowadzona równolegle sprawa o sygn. II SA/Bk 523/23) organ stwierdził, że wiata jest związana z produkcją rolną. Skarżący podkreślił, że prowadzi działalność rolną, a obiekty będące na jego działkach pełnią funkcję związaną z produkcją rolną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Sąd uchylił postanowienia organów obydwu instancji, jednakże częściowo z przyczyn innych niż wskazane w skardze.
W niniejszym postępowaniu kontroli sądowej zostało podane opisane powyżej postanowienie PWINB z dnia 5 czerwca 2023 r. nr WOP.7722.39.2023.ASN, utrzymujące w mocy postanowienie PINB w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych polegających na budowie budynku garażowego o wymiarach ok. 5,44 m x 6,40 m na działce Skarżącego.
W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że organ II instancji prawidłowo oparł postępowanie legalizacyjne na przepisach Prawa budowlanego (rozdział 5b ustawy) w wersji obowiązującej w chwili wydania postanowienia, przytaczając w podstawach prawnych rozstrzygnięcia właściwy dziennik ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 682 ze zm.). PWINB usunął tym samym błąd organu I instancji, który w podstawach prawnych postanowienia zapewne omyłkowo przytoczył nieaktualny publikator, to jest Dz. U. z 2021 r., poz. 2351, co jednak pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Sąd wskutek wnikliwej analizy kontrolowanego postępowania administracyjnego doszedł jednak do wniosku, że organy nadzoru budowlanego I i II instancji dla oceny, czy przedmiotowy obiekt wymagał pozwolenia na budowę lub zgłoszenia, czy też mógł być budowany bez pozwolenia i bez zgłoszenia, zastosowały błędny stan prawny, bo obowiązujący w chwili wydania postanowień. Nie budzi wątpliwości, że dla stwierdzenia popełnienia samowoli budowlanej zastosowanie powinny mieć przepisy obowiązujące w chwili powstania samowoli budowlanej. Ponadto zdaniem Sądu organy nie dokonały wystarczającej analizy cech obiektu budowlanego w celu dokonania jego właściwej kwalifikacji.
Podkreślić trzeba, że data powstania obiektu budowlanego jest okolicznością, której ustalenie ma pierwszorzędne znaczenie dla oceny, czy w konkretnej sprawie mamy do czynienia z samowolą budowlaną oraz ewentualnie jaki tryb (zgłoszenie lub pozwolenie na budowę) powinien być zastosowany. Prawidłowe zastosowanie przepisów prawa budowlanego zawsze wymaga możliwie precyzyjnego ustalenia daty rozpoczęcia jego budowy, celem zastosowania właściwych przepisów reglamentujących proces inwestycyjny. Tymczasem w niniejszej sprawie wydaje się, że organy nie poddały pod rozwagę powyższej okoliczności, lecz zastosowały przepis dotyczący zwolnienia budowy garażu z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę (art. 29 ust. 1 pkt 14 P.b.) według stanu prawnego obowiązującego w chwili wydania postanowienia. Nie określono zatem stanu prawnego z dnia powstania obiektu budowlanego, co jest kluczowe przy ocenie, czy mamy do czynienia z samowolą budowlaną.
W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie zauważa się, że ustalenie zaistnienia przesłanki materialnoprawnej polegającej na wymogu uzyskania pozwolenia na budowę, zawartej w art. 48 ust. 1 P.b., oceniane jest według stanu prawnego kształtowanego momentem wykonywania robót budowlanych, ponieważ następcza zmiana treści art. 29 P.b., co do zasady, nie usuwa, z mocą wsteczną, wymagań prawnych obowiązujących w dacie wykonywania robót budowlanych przez inwestora. Ustawodawca rozróżnia bowiem samo zdarzenie prawne, jakim jest samowola budowlana lub inne odstępstwo od warunków prowadzenia robót budowlanych od likwidacji skutków działania inwestora, które następuje w toku postępowania, którego przebieg określają przepisy obowiązujące w dacie rozstrzygania przez organ nadzoru budowlanego danej sprawy (por. wyrok NSA z 12 września 2023 r., II OSK 1043/20; z 22 maja 2020 r., II OSK 3132/19; wyrok NSA z 10 września 2020 r., II OSK 1254/18; wyrok NSA z 13 grudnia 2019 r., II OSK 314/18; wyrok NSA z 6 grudnia 2018 r., II OSK 104/17; wyrok NSA z 26 września 2018 r., II OSK 109/18). A zatem ocena, czy miała miejsce samowola budowlana dokonywana jest zawsze według przepisów prawa budowlanego obowiązujących w dacie jej dokonania, a ocena prawna tego stanu musi być każdorazowo determinowana przez przepisy obowiązujące w dacie przeprowadzenia ostatnich robót budowlanych, które składały się na aktualną konstrukcję i parametry takiego samowolnie pobudowanego obiektu (vide wyrok WSA w Olsztynie z 31 stycznia 2023 r., II SA/Ol 789/22 oraz wyrok NSA z dnia 18 maja 2007 r., II OSK 782/06)
W okolicznościach niniejszej sprawy ma to istotne znaczenie, albowiem z dużą dozą prawdopodobieństwa można stwierdzić, że data powstania obiektu (garażu lub - jak twierdzi Skarżący - obiektu gospodarczego związanego z produkcją rolną) będzie miała wpływ na ocenę, czy w stosunku do niego wymagane było uzyskanie pozwolenia na budowę lub zgłoszenia, czy też mógł być budowany bez pozwolenia i bez zgłoszenia. Data realizacji spornego obiektu nie została jednakże wskazana w żadnym miejscu uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, zarówno organu I jaki i II instancji. W konsekwencji braku powyższego ustalenia nie wiadomo jakie przepisy należy uwzględnić przy ocenie zaistnienia ewentualnej samowoli budowlanej. W świetle powyższego, brak jest także podstaw do twierdzenia, że sporny obiekt wymagał zgłoszenia.
Przy założeniu natomiast, na co wskazuje inwestor w protokole oględzin, że obiekt budowlany wybudowano około 10 lat temu, należy wziąć pod uwagę, że od 2013 r. do dnia wydania zaskarżonych postanowień przepisy regulujące zwolnienie niektórych zamierzeń budowlanych z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, zwłaszcza mający zastosowanie w sprawie katalog obiektów zawarty w art. 29 Prawa budowlanego, podlegały wielu zmianom legislacyjnym. Wystarczy wspomnieć chociażby o nowelizacji P.b. z 20 lutego 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 443), wchodzącej w życie z dniem 28 czerwca 2015 r., która polegała m. in. na zwiększeniu powierzchni "wolno stojących parterowych budynków gospodarczych" z 25 m2 do 35 m2. Wynika z powyższego, że do dnia poprzedzającego wejście w życie noweli, tj. do 27 czerwca 2015 r., zwolnienie z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę obejmowało wyłącznie wolno stojące parterowe budynki gospodarcze o powierzchni zabudowy do 25 m2. Należy mieć na uwadze, że powierzchnia spornego obiektu wynosi około 34,81 m2. Nie bez znaczenia jest również fakt, że do czasu uszczegółowienia przepisu poprzez literalne dodanie garaży do ówczesnego art. 29 ust. 1 pkt 2 P.b., w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budził wątpliwości pogląd, że garaże (mające status budynków odrębnych w sensie konstrukcyjno-budowlanym i funkcjonalnym oraz mających przeznaczenie gospodarcze) również należą do kategorii wolno stojących budynków gospodarczych (vide wyrok NSA z 8 października 2019 r., II OSK 2773/17, LEX nr 3059491). Dla sprawy istotna może być również nowelizacja P.b. z 13 lutego 2020 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 471), wchodząca w życie z dniem 19 stycznia 2020 r., która w dużym stopniu zmieniła dotychczasowe regulacje prawa budowlanego, w tym w zakresie katalogu obiektów zwolnionych z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia.
Sąd pragnie tym samym podkreślić wagę ustalenia daty (okresu) powstania samowoli budowlanej oraz analizy rodzaju wybudowanego obiektu budowlanego, a tym samym konieczność położenia na te kwestie właściwego ciężaru dowodowego. Ustalenie w sposób jednoznaczny czy realizacja spornego obiektu w dacie jego powstania wymagała pozwolenia na budowę czy też zgłoszenia ma wpływ na tryb legalizacji, w tym także na ewentualne zastawanie odpowiednich przepisów przejściowy w związku z nowelizacja ustawy Prawo Budowlane, która weszła w życie w dniu 3 czerwca 2023 r. Poczynione w tym zakresie ustalenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu postanowienia, stosownie do wymogów z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775; dalej: "k.p.a."). Nadmienić trzeba, że na potrzeby ustalenia daty budowy nie jest wykluczone oparcie się na oświadczeniu inwestora wskazującego, że budowę zakończono 10 lat temu (vide protokół czynności z 4 kwietnia 2023 r.), zwłaszcza gdy kwestia ta pozostaje bezsporna, jednakże w przypadku istotnych wątpliwości co do daty budowy organ ma do dyspozycji różnego rodzaju środki dowodowe, takie jak zeznania świadków, zdjęcia lotnicze, ortofotomapa, a nawet dowód z opinii biegłego. Podkreślić trzeba, że z uwagi na zasady ogólne procedury administracyjnej, wynikające choćby z art. 6, art. 7, art. 8 czy art. 9 k.p.a., rolą organu jest poparcie ustaleń na wszechstronnie zebranym i ocenionym materiałem dowodowym.
Przechodząc do oceny zarzutów skargi wskazać trzeba, że Skarżący zarzuca organom błędną kwalifikację obiektu budowlanego posadowionego na jego działce, argumentując, że nie stanowi on garażu, lecz budynek gospodarczy związany z produkcją rolną. Na poparcie swojej tezy opisuje sposób użytkowania obiektu, polegający na przechowywaniu i dokonywaniu czynności związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym, m.in. przechowywaniu roślin uprawnych, innych niezbędnych materiałów i sprzętu rolniczego, w tym maszyny rolniczej (ciągnika). Skarżący usiłuje w ten sposób skorzystać z dobrodziejstwa zwolnienia z art. 29 ust. 2 pkt 33 P.b.
Sąd pragnie podkreślić, że przytaczany przez Skarżącego ww. przepis, zwalniający z pozwolenia na budowę oraz ze zgłoszenia "jednokondygnacyjny budynek gospodarczy i wiatę o prostej konstrukcji, związane z produkcją rolną, o powierzchni zabudowy do 150 m2, przy rozpiętości konstrukcji nie większej niż 6 m i wysokości nie większej niż 7 m, których obszar oddziaływania mieści się w całości na działce lub działkach, na których zostały zaprojektowane", został przez ustawodawcę dodany do P.b. na mocy art. 2 ust. 1 lit. b ustawy z dnia 9 maja 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy - Prawo budowlane oraz ustawy o transporcie kolejowym (Dz.U z 2023 r. poz. 967) i wszedł w życie dopiero z dniem 3 czerwca 2023 r. Zgodnie z art. 4 ust 2 ustawy nowelizującej: "Do postępowań w sprawie zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 ustawy zmienianej w art. 2, jednokondygnacyjnych budynków gospodarczych i wiat, o których mowa w art. 29 ust. 2 pkt 33 ustawy zmienianej w art. 2 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, wszczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i niezakończonych przed tym dniem, stosuje się przepisy dotychczasowe." W przypadku zaś postępowań w sprawie wydania pozwolenia na budowę budynku gospodarczego stosuje się przepisy nowe – art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej. W zależności zatem od wyniku pierwszego etapu legalizacji, zastosowanie znajdzie odpowiedni przepis przejściowy.
Dlatego też, wobec braku kluczowych ustaleń w niniejszym postępowaniu, w zakresie daty powstania samowoli budowlanej i przepisów obowiązujących w czasie jej powstania, a także kwalifikacji obiektu budowlanego, ocenę zastosowania przepisu art. 29 ust. 2 pkt 33 P.b. uznać należy za przedwczesną. Niemniej jednak rację ma Skarżący wykazując na niekonsekwencję organów w potraktowaniu niniejszego obiektu o powierzchni około 34,81 m2 w odniesieniu do wiaty, będącej przedmiotem sporu w prowadzonym równolegle postępowaniu (vide wyrok WSA w Białymstoku z dnia 12 października 2023 r., II SA/Bk 523/23). Oba obiekty znajdują się na tej samej nieruchomości i w obu obiektach organ stwierdził istnienie maszyn rolniczych. Nie mniej jednak tylko w stosunku do wiaty (z przyczyn bliżej nie określonych), organ uznał, że obiekt jest związany z produkcją rolną. Świadczy to zdaniem Sądu o nie dokonaniu wystarczającej analizy cech obiektu budowlanego w celu jego właściwej kwalifikacji.
Reasumując stwierdzić należy, że organy nie zastosowały przepisów prawa obowiązujących w dacie powstania ewentualnej samowoli budowlanej, czym naruszyły art. 6 k.p.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego celem ustalenia stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza daty powstania samowoli oraz rodzaju spornego obiektu budowlanego, organy nadzoru naruszyły przepisy k.p.a., w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3.
Z uwagi na powyższe uchybienia powodujące konieczność uchylenia postanowień organów I i II instancji bezcelowe byłoby odnoszenie się do pozostałych, pomniejszych zarzutów podniesionych w skardze oraz pismach Skarżącego.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zastosuje się do wskazanych powyżej wytycznych i rozstrzygnie niniejszą sprawę stosownie do dokonanych ustaleń.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
O kosztach orzeczono w pkt 2, oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023 poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), zasądzając na rzecz Skarżącego od organu kwotę 100 zł, na którą składa się koszt wpisu od skargi.
Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI