II SA/Bk 523/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BiałymstokuBiałystok2023-10-12
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanesamowola budowlanapozwolenie na budowęzgłoszenie budowynadzór budowlanyroboty budowlanewiatylegalizacja budowynowelizacja prawa budowlanego

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia organów nadzoru budowlanego dotyczące wstrzymania robót budowlanych wiaty, wskazując na błędy w stosowaniu przepisów prawa budowlanego w zależności od daty powstania samowoli budowlanej.

Sprawa dotyczyła skargi Powiatowego Zarządu Dróg na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, które utrzymało w mocy decyzję o wstrzymaniu robót budowlanych związanych z wiatą o powierzchni 58,13 m2, realizowaną bez pozwolenia na budowę. Sąd uchylił postanowienia obu instancji, stwierdzając, że organy wadliwie zastosowały przepisy prawa budowlanego, nie ustalając prawidłowo daty powstania samowoli budowlanej i nie stosując przepisów obowiązujących w tym momencie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku rozpoznał skargę Powiatowego Zarządu Dróg na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, które utrzymało w mocy decyzję o wstrzymaniu robót budowlanych dotyczących wiaty o wymiarach 3,1 m x 18,75 m (58,13 m2). Organy nadzoru budowlanego uznały obiekt za samowolę budowlaną, wymagającą legalizacji. Sąd uchylił postanowienia obu instancji, wskazując na istotne naruszenia prawa procesowego i materialnego. Kluczowym błędem było wadliwe zastosowanie przepisów Prawa budowlanego. Organ pierwszej instancji oparł się na przepisach obowiązujących w dacie wydania postanowienia, natomiast organ odwoławczy przedwcześnie zastosował nowelizację Prawa budowlanego z dnia 3 czerwca 2023 r. Sąd podkreślił, że dla oceny samowoli budowlanej kluczowe jest ustalenie daty jej powstania i zastosowanie przepisów obowiązujących w tym momencie. Organy nie ustaliły tej daty, co uniemożliwiło prawidłową ocenę legalności obiektu. Sąd wskazał również na brak uzasadnienia organu odwoławczego co do spełnienia przesłanek z nowej regulacji. W związku z tym sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia, z zaleceniem dokładnego ustalenia stanu faktycznego i prawnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy nadzoru budowlanego wadliwie zastosowały przepisy prawa budowlanego, nie ustalając prawidłowo daty powstania samowoli budowlanej i stosując przepisy nieobowiązujące w dacie jej powstania.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że ocena samowoli budowlanej musi być dokonana według przepisów obowiązujących w dacie jej powstania. Organy nie ustaliły tej daty, co skutkowało zastosowaniem niewłaściwego stanu prawnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

P.b. art. 48 § 1

Ustawa - Prawo budowlane

Dotyczy stwierdzenia popełnienia samowoli budowlanej i wymogu uzyskania pozwolenia na budowę. Ocena według stanu prawnego z daty wykonania robót budowlanych.

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada praworządności.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada podejmowania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi uzasadnienia decyzji.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia postanowienia organu.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa zasądzenia kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa zasądzenia kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 119 § 3

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

p.p.s.a. art. 120

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Pomocnicze

P.b. art. 29 § 2

Ustawa - Prawo budowlane

Przepis ten zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę oraz zgłoszenia budowę jednokondygnacyjnych budynków gospodarczych i wiat o prostej konstrukcji, związanych z produkcją rolną, o powierzchni zabudowy do 150 m2, przy rozpiętości konstrukcji nie większej niż 6 m i wysokości nie większej niż 7 m, których obszar oddziaływania mieści się w całości na działce lub działkach, na których zostały zaprojektowane. Wszedł w życie 3 czerwca 2023 r.

P.b. art. 29 § 2

Ustawa - Prawo budowlane

Przepis ten zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę oraz zgłoszenia budowę wiat o powierzchni zabudowy do 50 m2. (w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją).

P.b. art. 30

Ustawa - Prawo budowlane

Dotyczy zgłoszenia budowy.

Ustawa o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy - Prawo budowlane oraz ustawy o transporcie kolejowym art. 2 § 1

Dodanie art. 29 ust. 2 pkt 33 do P.b.

Ustawa o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy - Prawo budowlane oraz ustawy o transporcie kolejowym art. 4 § 1

Przepis przejściowy dotyczący postępowań w sprawie wydania pozwolenia na budowę.

Ustawa o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy - Prawo budowlane oraz ustawy o transporcie kolejowym art. 4 § 2

Przepis przejściowy dotyczący postępowań w sprawie zgłoszenia.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nadzoru budowlanego wadliwie zastosowały przepisy prawa budowlanego, nie ustalając prawidłowo daty powstania samowoli budowlanej. Zastosowanie przepisów obowiązujących w dacie powstania samowoli budowlanej jest kluczowe dla oceny jej legalności. Organ odwoławczy przedwcześnie zastosował nowelizację Prawa budowlanego z dnia 3 czerwca 2023 r. bez wystarczającego uzasadnienia.

Godne uwagi sformułowania

dla oceny, czy w konkretnej sprawie mamy do czynienia z samowolą budowlaną oraz ewentualnie jaki tryb (zgłoszenie lub pozwolenie na budowę) powinien być zastosowany, okolicznością która ma pierwszorzędne znaczenie w tej kwestii jest data jej powstania. następcza zmiana treści art. 29 P.b., co do zasady, nie usuwa, z mocą wsteczną, wymagań prawnych obowiązujących w dacie wykonywania robót budowlanych przez inwestora. ocena, czy miała miejsce samowola budowlana dokonywana jest zawsze według przepisów prawa budowlanego obowiązujących w dacie jej dokonania

Skład orzekający

Małgorzata Roleder

przewodniczący sprawozdawca

Marta Joanna Czubkowska

członek

Grzegorz Dudar

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych Prawa budowlanego, znaczenie daty powstania samowoli budowlanej dla oceny jej legalności, zasady stosowania przepisów w kontekście nowelizacji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji budowy wiaty, ale zasady prawne są uniwersalne dla oceny samowoli budowlanej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak istotne są przepisy przejściowe i dokładne ustalenie stanu faktycznego (daty powstania obiektu) w prawie budowlanym. Pokazuje też, jak zmiany legislacyjne mogą wpływać na postępowania administracyjne.

Zmiana prawa budowlanego. Kiedy nowa ustawa działa wstecz?

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bk 523/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-10-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Grzegorz Dudar
Małgorzata Roleder /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Joanna Czubkowska
Symbol z opisem
6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Grzegorz Dudar, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Powiatowego Zarządu Dróg w Siemiatyczach na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2023 r. nr WOP.7722.38.2023.ASN w przedmiocie wstrzymania prowadzenia robót budowlanych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Siemiatyczach z dnia 27 kwietnia 2023 roku numer NB.7356-4/23; 2. zasądza od Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku na rzecz strony skarżącej Powiatowego Zarządu Dróg w Siemiatyczach kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 czerwca 2023 r. nr WOP.7722.38.2023.ASN Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowalnego (dalej: "PWINB") utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. (dalej: "PINB") z dnia 27 kwietnia 2023 r., nr [...], wstrzymujące A.T. (dalej także jako: "Skarżący", "inwestor"), prowadzenia dalszych robót budowlanych związanych z wiatą o wymiarach 3,1 m x 18,75 m, znajdującą się na działce o nr geod. [...] i [...] w miejscowości Bo., Gmina N. - z powodu realizacji obiektu bez wymaganego pozwolenia na budowę.
U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia.
W dniu 26 kwietnia 2023 r. PINB poinformował Skarżącego o wszczęciu w dniu 4 kwietnia 2023 r. postępowania administracyjnego w sprawie wiaty o wymiarach 3,1 m x 18,75 m, znajdującej się na działce o nr geod. [...] i [...] w miejscowości B., Gmina N., a następnie postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2023 r., nr [...], wstrzymał inwestorowi prowadzenie dalszych robót budowlanych związanych z obiektem - z powodu jego realizacji bez wymaganego pozwolenia na budowę. Jednocześnie organ poinformował o możliwości złożenia wniosku o legalizację przedmiotowego obiektu przez inwestora w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w wyniku kontroli przeprowadzonej w dniu 4 kwietnia 2023 r. ustalono, że na działce o nr geod. [...] oraz [...] w miejscowości B. znajduje się wiata o wymiarach 3,1 m x 18,75 m z dachem jednospadowym, krytym blachą trapezową. Obiekt posiada wysokość od 1,75 m do 2,25 m, konstrukcja betonowo-drewniana, ściany boczne z blachy trapezowej. Ścianę tylną stanowi ogrodzenie działki z prefabrykowanych elementów betonowych. Pod wiatą znajdowały się maszyny rolnicze oraz betoniarka.
Ponieważ inwestor nie okazał dokumentów świadczących o legalnej realizacji obiektu, PINB zwrócił się z pytaniem do Starostwa Powiatowego w S. o udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy Skarżący dokonał zgłoszenia budowy obiektu, ewentualnie czy występował w latach 2007-2015 z wnioskiem o pozwolenie na budowę – uzyskując od starostwa odpowiedź negatywną.
Organ I instancji doszedł do przekonania, że ze względu na przekroczenie powierzchni zabudowy (3,1 m x 18,75 m = 58,13 m2) przedmiotowy obiekt wymagał uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, czego inwestor nie dopełnił, stanowi więc samowolę budowlaną. Zgodnie bowiem z art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. 2021 poz. 2351) nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę oraz zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 budowa wiat o powierzchni zabudowy do 50 m2. Jednocześnie organ powiatowy poinformował Inwestora o możliwości złożenia wniosku o legalizację wraz z dokumentami legalizacyjnymi, a także konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej.
W wyniku rozpatrzenia zażalenia Skarżącego organ odwoławczy postanowieniem z dnia 5 czerwca 2023 r. nr WOP.7722.38.2023.ASN, uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
Organ uzasadniając wydanie decyzji kasatoryjnej podzielił stanowisko organu I instancji, że przepis art. 29 ust. 1 pkt 2 zwalnia budowę o powierzani zabudowy do 50 m2 z konieczności uzyskania pozwolenia na budowę oraz zgłoszenia w organie architektoniczno – budowlanym. Jednakże w związku z tym, że powierzchnia zabudowy wiaty przekracza 50 m2, obiekt przed rozpoczęciem budowy wymagał uzyskania pozwolenia na budowę. Takiego zaś pozwolenia inwestor nie posiada, stąd mamy do czynienia z samowolą budowlana wymagającą legalizacji obiektu..
Organ odwoławczy zaznaczył natomiast, że w dniu 3 czerwca 2023 r. weszła w życie nowelizacja ustawy - Prawo budowlane. Zgodnie z art. 29 ust. 2 pkt 33 P.b. nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę oraz zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 budowa jednokondygnacyjnych budynków gospodarczych i wiat o prostej konstrukcji, związanych z produkcją rolną, o powierzchni zabudowy do 150 m2, przy rozpiętości konstrukcji nie większej niż 6 m i wysokości nie większej niż 7 m, których obszar oddziaływania mieści się w całości na działce lub działkach, na których zostały zaprojektowane. W związku z tym, że funkcja wiaty znajdującej się na działkach nr [...] i [...] związana jest z produkcją rolną, jej powierzchnia zabudowy nie przekracza 150 m2, rozpiętość konstrukcji nie przekracza 6 m, zaś wysokość – 7 m, jednocześnie mieści się w obszarze oddziaływania działek własnych, nowelizacja przepisów objęła obiekt.
W ocenie organu odwoławczego prowadzone postępowanie administracyjne wymaga ponownej analizy z uwzględnieniem aktualnego stanu prawnego nieruchomości. Takiego postępowania nie może podjąć organ w postępowaniu kontrolnym z uwagi na dwuinstancyjność działania organów nadzoru budowlanego. Z tego względu organ II instancji przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, zalecając PINB, aby ponownie prowadząc postępowanie uwzględnił ww. przepisy nowelizacyjne, a następnie wydał stosowne rozstrzygnięcie.
Odnosząc się zaś do zarzutów odwołania, organ uznał, że nie zasługują one na uwzględnienie. Brak jest bowiem podstaw do twierdzenia, że działania organu powiatowego były nieprawidłowe, w szczególności, aby dostęp do akt był w jakikolwiek sposób ograniczony. PWINB nie ma również informacji o podjęciu przez Skarżącego próby złożenia dodatkowych wyjaśnień, a dodatkowe wyjaśnienia można również złożyć drogą korespondencji. W ocenie organu stan faktyczny obiektu został wyjaśniony w sposób dostateczny i prawidłowo podjęte zostało postępowanie legalizacyjne. Dodał też, że nie ma podstaw uwzględniać w przedmiotowym postępowaniu innych postępowań toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na powyższe rozstrzygnięcie kasacyjne złożył Powiatowy Zarząd Dróg w S. (dalej: "Skarżący"), występujący w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez PWINB, ewentualnie uchylenie postanowienia w całości oraz orzeczenie o utrzymaniu w mocy postanowienia PINB, a także o zasądzenie kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy również pod nieobecność Skarżącego.
Zaskarżonemu postanowieniu Skarżący zarzucił:
1. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 6 k.p.a., tzw. zasady praworządności, polegającej na wydaniu postanowienia w oparciu o stan prawny nieistniejący w dniu orzekania;
2. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie prawa, tzw. błąd subsumpcji, poprzez błędne zastosowanie normy prawnej, tj. art. 29 ust. 2 pkt 33 ustawy – Prawo budowlane do danego stanu faktycznego i prawnego;
3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 2 pkt 33 ustawy – Prawo budowlane, poprzez jego błędną interpretację.
W ocenie Powiatowego Zarządu Dróg, organ I instancji słusznie wydając rozstrzygnięcie oparł się na brzmieniu ustawy – Prawo budowlane w dniu wszczęcia postępowania, albowiem art. 29 ust. 2 pkt 33 P.b. nie będzie miał zastosowania w niniejszej sprawie. Ponadto Skarżący nie zgadza się, że obszar oddziaływania obiektu mieści się w całości na jednej działce. Wskazuje, że jedna ze ścian obiektu to betonowe fragmenty ogrodzenia, a jednospadowy spadek dachu powoduje spływ wód opadowych na drogę powiatową. Również i z tego powodu znowelizowany przepis ustawy – Prawo budowlane nie może mieć zastosowania w stanie faktycznym sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a także o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym. PWINB nadmienił, że w sprawie nie powinny mieć zastosowania przepisy w brzmieniu obowiązującym przed 3 czerwca 2023 r. Wskazując na treść art. 4 ust. 2 ustawy nowelizującej z 9 maja 2023 r. organ podnosi, że przepis ten dotyczy postępowań w sprawie zgłoszenia, natomiast organy nadzoru budowalnego wszczęły postepowanie w sprawie legalności budowy wiaty na działkach rolnych, a tym samym w świetle znowelizowanej wersji ustawy, która weszła w życie w dniu 3 czerwca 2023 r., taki obiekt nie podlega już regulacji ustawowej, gdyż spełnia przesłanki z art. 29 ust. 2 pkt 33 P.b. Dodał także, że kwestia ewentualnego odprowadzenia wód opadowych nie jest związana z legalnością obiektu, lecz jego zgodności z przepisami dotyczącymi warunków technicznych, co także przemawia za przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Sąd uchylił postanowienia organów obydwu instancji, jednakże częściowo z przyczyn innych niż wskazane w skardze.
W niniejszym postępowaniu kontroli sądowej zostało podane opisane powyżej postanowienie PWINB z dnia 5 czerwca 2023 r. nr WOP.7722.38.2023.ASN, utrzymujące w mocy postanowienie PINB w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych polegających na budowie wiaty o wymiarach 3,1 m x 18,75 m na działce Skarżącego.
W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że organ II instancji prawidłowo oparł postępowanie legalizacyjne na przepisach ustawy - Prawo budowlane (rozdział 5b) w wersji obowiązującej w chwili wydania postanowienia, przytaczając w podstawach prawnych rozstrzygnięcia właściwy dziennik ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 682 ze zm.). PWINB usunął tym samym błąd organu I instancji, który w podstawach prawnych postanowienia zapewne omyłkowo przytoczył nieaktualny publikator, to jest Dz. U. z 2021 r., poz. 2351, co jednak pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Sąd wskutek wnikliwej analizy kontrolowanego postępowania administracyjnego doszedł jednak do wniosku, że organy nadzoru budowlanego zarówno I i II instancji dla oceny, czy przedmiotowy obiekt wymagał pozwolenia na budowę lub zgłoszenia, czy też ewentualnie mógł być budowany bez pozwolenia i bez zgłoszenia, zastosowały odmienny stan prawny, przy czym obie instancje uczyniły to w sposób wadliwy. PINB niezasadnie zastosował w tym zakresie przepisy obowiązujące w chwili wydania postanowienia, z kolei organ II instancji, wydając postanowienie kasacyjne, wadliwie nakazał organowi I instancji stosowanie art. 29 ust. 2 pkt 33 P.b., a więc przepisu wchodzącego w życie z dniem 3 czerwca 2023 r. - na mocy art. 2 ust. 1 lit. b ustawy z dnia 9 maja 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy - Prawo budowlane oraz ustawy o transporcie kolejowym (Dz.U z 2023 r. poz. 967). Tymczasem nie może budzić wątpliwości, że dla stwierdzenia popełnienia samowoli budowlanej zastosowanie powinny mieć przepisy obowiązujące w chwili powstania samowoli budowlanej.
W tym miejscu podkreślić należy, że dla oceny, czy w konkretnej sprawie mamy do czynienia z samowolą budowlaną oraz ewentualnie jaki tryb (zgłoszenie lub pozwolenie na budowę) powinien być zastosowany, okolicznością która ma pierwszorzędne znaczenie w tej kwestii jest data jej powstania. Prawidłowe zastosowanie przepisów prawa budowlanego zawsze bowiem wymaga możliwie precyzyjnego ustalenia daty rozpoczęcia jego budowy, celem zastosowania właściwych przepisów reglamentujących proces inwestycyjny.
Tymczasem w niniejszej sprawie wydaje się, że organy nie poddały pod rozwagę powyższej okoliczności, skoro z jednej strony organ I instancji powołał się na art. 29 ust. 2 pkt 2 P.b. w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania postanowienia, uznając, że budowa wiaty ze względu na przekroczenie powierzchni zabudowy (pow. wiaty wynosi 58,13 m2) nie może być zwolniona z wymogu uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, a z drugiej strony organ odwoławczy wadliwie (przedwcześnie) zastosował przepis dotyczący zwolnienia budowy wiaty z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę oraz zgłoszenia (art. 29 ust. 2 pkt 33 P.b.), a więc stan prawny wchodzący w życie z dniem 3 czerwca na mocy ww. ustawy nowelizującej. Tym samym w sprawie niniejszej nie określono stanu prawnego z dnia powstania obiektu budowlanego, co jest kluczowe przy ocenie, czy mamy do czynienia z samowolą budowlaną.
W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie zauważa się, że ustalenie zaistnienia przesłanki materialnoprawnej polegającej na wymogu uzyskania pozwolenia na budowę, zawartej w art. 48 ust. 1 P.b., oceniane jest według stanu prawnego kształtowanego momentem wykonywania robót budowlanych, ponieważ następcza zmiana treści art. 29 P.b., co do zasady, nie usuwa, z mocą wsteczną, wymagań prawnych obowiązujących w dacie wykonywania robót budowlanych przez inwestora. Ustawodawca rozróżnia bowiem samo zdarzenie prawne, jakim jest samowola budowlana lub inne odstępstwo od warunków prowadzenia robót budowlanych od likwidacji skutków działania inwestora, które następuje w toku postępowania, którego przebieg określają przepisy obowiązujące w dacie rozstrzygania przez organ nadzoru budowlanego danej sprawy (por. wyrok NSA z 12 września 2023 r., II OSK 1043/20; z 22 maja 2020 r., II OSK 3132/19; wyrok NSA z 10 września 2020 r., II OSK 1254/18; wyrok NSA z 13 grudnia 2019 r., II OSK 314/18; wyrok NSA z 6 grudnia 2018 r., II OSK 104/17; wyrok NSA z 26 września 2018 r., II OSK 109/18). A zatem ocena, czy miała miejsce samowola budowlana dokonywana jest zawsze według przepisów prawa budowlanego obowiązujących w dacie jej dokonania, a ocena prawna tego stanu musi być każdorazowo determinowana przez przepisy obowiązujące w dacie przeprowadzenia ostatnich robót budowlanych, które składały się na aktualną konstrukcję i parametry takiego samowolnie pobudowanego obiektu (vide wyrok WSA w Olsztynie z 31 stycznia 2023 r., II SA/Ol 789/22 oraz wyrok NSA z dnia 18 maja 2007 r., II OSK 782/06)
Powyższe uwagi mają istotne znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy, albowiem z dużą dozą prawdopodobieństwa można stwierdzić, że data powstania wiaty będzie miała wpływ na ocenę, czy w stosunku do niej wymagane było uzyskanie pozwolenia na budowę, czy też mogła być budowana bez pozwolenia i bez zgłoszenia.
Przy założeniu, na co wskazuje inwestor w protokole oględzin, że obiekt budowlany powstał około 10 lat temu, należy wziąć pod uwagę, że od 2013 r. do dnia wydania zaskarżonych postanowień przepisy regulujące zwolnienie niektórych zamierzeń budowlanych z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, zwłaszcza mający zastosowanie w sprawie katalog obiektów zawarty w art. 29 P.b., podlegały wielu zmianom legislacyjnym. Wystarczy wspomnieć chociażby o nowelizacji prawa budowlanego z 13 lutego 2020 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 471), wchodząca w życie z dniem 19 stycznia 2020 r., która w dużym stopniu zmieniła dotychczasowe regulacje prawa budowlanego, w tym w zakresie katalogu obiektów zwolnionych z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia.
Sąd pragnie tym samym podkreślić wagę ustalenia daty (okresu) powstania samowoli budowlanej oraz analizy rodzaju wybudowanego obiektu budowlanego, a tym samym konieczność położenia na owe kwestię właściwego ciężaru dowodowego. Ustalenie w sposób jednoznaczny czy realizacja spornego obiektu w dacie jego powstania wymagała pozwolenia na budowę czy też zgłoszenia ma wpływ na tryb legalizacji, w tym także na zastawanie odpowiednich przepisów przejściowy w związku z nowelizacja ustawy Prawo Budowlane, która weszła w życie w dniu 3 czerwca 2023 r.
Odnosząc się bowiem do argumentacji PWINB Sąd pragnie podkreślić, że przepis art. 29 ust. 2 pkt 33 P.b., zwalniający zarówno z pozwolenia na budowę jak i ze zgłoszenia "jednokondygnacyjny budynek gospodarczy i wiatę o prostej konstrukcji, związane z produkcją rolną, o powierzchni zabudowy do 150 m2, przy rozpiętości konstrukcji nie większej niż 6 m i wysokości nie większej niż 7 m, których obszar oddziaływania mieści się w całości na działce lub działkach, na których zostały zaprojektowane", został przez ustawodawcę dodany do P.b. na mocy art. 2 ust. 1 lit. b ustawy z dnia 9 maja 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy - Prawo budowlane oraz ustawy o transporcie kolejowym (Dz.U z 2023 r. poz. 967) i – jak już wskazano - wszedł w życie z dniem 3 czerwca 2023 r. Zgodnie z art. 4 ust 2 ustawy nowelizującej "Do postępowań w sprawie zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 ustawy zmienianej w art. 2, jednokondygnacyjnych budynków gospodarczych i wiat, o których mowa w art. 29 ust. 2 pkt 33 ustawy zmienianej w art. 2 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, wszczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i niezakończonych przed tym dniem, stosuje się przepisy dotychczasowe." W przypadku zaś postępowań w sprawie wydania pozwolenia na budowę opisanej na wstępie wiaty stosuje się przepisy nowe – art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej.
W zależności zatem od wyniku pierwszego etapu legalizacji, zastosowanie znajdzie odpowiedni przepis przejściowy.
Dlatego też, wobec braku kluczowych ustaleń w niniejszym postępowaniu, w zakresie daty powstania samowoli budowlanej i przepisów obowiązujących w czasie jej powstania, wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, zastosowanie przepisu art. 29 ust. 2 pkt 33 P.b. uznać należy za przedwczesne. Dodatkowo wskazania wymaga również, że organ odwoławczy nie uzasadnił na jakiej podstawie przyjął zaistnienie przesłanek do uznania wiaty za obiekt, o którym mowa w art. 29 ust. 2 pkt 33 P.b., tzn. nie wykazał takich przesłanek jak: związek obiektu z produkcją rolną, rozpiętość konstrukcji nie większa niż 6 m i wysokość nie większa niż 7 m, czy też mieszczenie się wiaty w całości na obszarze oddziaływania na działce, na której została zaprojektowana. W tym zakresie brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia organu, w tym odniesienia się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego potwierdzającego powyższe twierdzenie organu.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że organy nie zastosowały przepisów prawa obowiązujących w dacie powstania ewentualnej samowoli budowlanej, czym naruszyły art. 6 k.p.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego celem ustalenia stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza daty powstania samowoli, organy nadzoru naruszyły przepisy k.p.a., w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3.
Z uwagi na powyższe uchybienia powodujące konieczność uchylenia postanowień organów I i II instancji bezcelowe byłoby odnoszenie się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zastosuje się do wskazanych powyżej wytycznych i rozstrzygnie niniejszą sprawę stosownie do dokonanych ustaleń. Poczynione ustalenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu postanowienia, stosownie do wymogów z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775; dalej: "k.p.a."). Nadmienić trzeba, że na potrzeby ustalenia daty budowy nie jest wykluczone oparcie się na oświadczeniu inwestora wskazującego, że budowę zakończono 10 lat temu (vide protokół czynności z 4 kwietnia 2023 r.), zwłaszcza gdy kwestia ta pozostaje bezsporna, jednakże w przypadku istotnych wątpliwości co do daty budowy organ ma do dyspozycji różnego rodzaju środki dowodowe, takie jak zeznania świadków, zdjęcia lotnicze, ortofotomapa, a nawet dowód z opinii biegłego. Ustaloną w sposób niewątpliwy datę realizacji wiaty należy następnie odnieść do obowiązujących w tym czasie przepisów prawa budowlanego aby przesądzić, czy dla tego typu obiektów wymagane było pozwolenie na budowę czy też zgłoszenie, co z kolei ma wpływ na tryb legalizacji. Podkreślić trzeba, że z uwagi na zasady ogólne procedury administracyjnej, wynikające choćby z art. 6, art. 7, art. 8 czy art. 9 k.p.a., rolą organu jest poparcie ustaleń na wszechstronnie zebranym i ocenionym materiałem dowodowym.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
O kosztach orzeczono w pkt 2, oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023 poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), zasądzając na rzecz Skarżącego od organu kwotę 100 zł, na którą składa się koszt wpisu od skargi w kwocie 100 zł.
Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI