II SA/Bk 352/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BiałymstokuBiałystok2022-09-15
NSAAdministracyjneWysokawsa
pomoc społecznazasiłek celowyopałuznanie administracyjnepostępowanie dowodoweprawo do informacjiobowiązek współdziałaniatrudna sytuacja życiowauchylenie decyzji

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając, że organ nieprawidłowo zastosował przepis ograniczający pomoc społeczną bez należytego zbadania sytuacji wnioskodawczyni.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup opału w wyższej kwocie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza, powołując się na negatywne przesłanki z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, takie jak brak współpracy z pracownikiem socjalnym i odmowa podjęcia pracy. Sąd administracyjny uchylił decyzję SKO, stwierdzając, że organ nie wykazał w sposób należyty podstaw do zastosowania art. 11 ust. 2 u.p.s., nie zbadał przyczyn ewentualnej odmowy podjęcia pracy ani nie ocenił sytuacji życiowej wnioskodawczyni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza Miasta A. o przyznaniu T. D. zasiłku celowego na zakup opału w kwocie 200 zł. Skarżąca kwestionowała wysokość świadczenia, wskazując na swoją trudną sytuację materialną, śmierć męża, chorobę córki oraz drastyczny wzrost cen opału. SKO powołało się na art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zarzucając wnioskodawczyni brak współpracy z pracownikiem socjalnym, bierną postawę na rynku pracy oraz nieuzasadnione wydatki na prywatną szkołę córki. Sąd uznał, że SKO nie wykazało w sposób należyty podstaw do zastosowania art. 11 ust. 2 u.p.s. Nie ustalono jednoznacznie, czy skarżącej zaproponowano pracę, a jeśli tak, to jakie były przyczyny odmowy. Sąd podkreślił, że opieka nad schorowanymi rodzicami i córką mogła stanowić uzasadnioną przyczynę odmowy. Ponadto, SKO nie odniosło się do braku współpracy z MOPS, a wydatki na szkołę córki były poniesione przed utratą dochodów przez męża i szkoła zwolniła ją z czesnego. Sąd wskazał również na naruszenie art. 9 K.p.a. poprzez brak pouczenia o konsekwencjach braku współpracy. Sąd nakazał organowi ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem oceny prawnej sądu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nieprawidłowo zastosował art. 11 ust. 2 u.p.s., ponieważ nie wykazał w sposób należyty podstaw do jego zastosowania, nie zbadał przyczyn ewentualnej odmowy podjęcia pracy ani nie ocenił sytuacji życiowej wnioskodawczyni.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ odwoławczy pochopnie powołał się na art. 11 ust. 2 u.p.s., nie wyjaśniając, czy skarżącej faktycznie zaproponowano pracę, jakie były przyczyny odmowy, ani nie oceniając sytuacji życiowej (opieka nad rodzicami i córką). Brak było także dowodów na brak współpracy z MOPS.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

u.p.s. art. 11 § ust. 2

Ustawa o pomocy społecznej

Okoliczności takie jak brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, odmowa podjęcia zatrudnienia lub inne formy aktywizacji mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

K.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej - obowiązek organu wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych.

K.p.a. art. 8 § par. 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej.

K.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

K.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu rozpatrzenia całości materiału dowodowego.

K.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.

K.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ich prawa i obowiązki.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu w przypadku istotnego naruszenia przepisów postępowania.

Pomocnicze

u.p.s. art. 2 § ust. 1

Ustawa o pomocy społecznej

Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

u.p.s. art. 3 § ust. 4

Ustawa o pomocy społecznej

Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

u.p.s. art. 4

Ustawa o pomocy społecznej

Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

u.p.s. art. 39 § ust. 1 i 2

Ustawa o pomocy społecznej

Przepisy dotyczące przyznawania pomocy w formie zasiłku celowego.

K.p.a. art. 10 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu.

K.p.a. art. 79a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy nie wykazał w sposób należyty podstaw do zastosowania art. 11 ust. 2 u.p.s. Nie ustalono jednoznacznie, czy skarżącej zaproponowano pracę, a jeśli tak, to jakie były przyczyny odmowy. Opieka nad schorowanymi rodzicami i córką mogła stanowić uzasadnioną przyczynę odmowy podjęcia pracy. Wydatki na prywatną szkołę córki nie obciążają obecnie budżetu skarżącej i zostały poniesione przed utratą dochodów. Organ naruszył art. 9 K.p.a. poprzez brak pouczenia o konsekwencjach braku współpracy. Organ naruszył art. 7, 8, 77, 80, 107 K.p.a. poprzez dowolne wnioski i niepełne uzasadnienie.

Odrzucone argumenty

Organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny. Wnioskodawczyni spełnia przesłanki ustawowe do przyznania świadczenia. Wysokość świadczenia jest ograniczona możliwościami finansowymi organu. Wnioskodawczyni odmówiła podjęcia pracy w CIS i konsekwentnie odmawia współpracy z pracownikiem socjalnym. Wnioskodawczyni wykazuje bierną postawę na rynku pracy i nie wykorzystuje własnego potencjału. Zapisanie córki do prywatnej szkoły generuje ponadstandardowe koszty i stanowi irracjonalny wydatek.

Godne uwagi sformułowania

organy administracji mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego SKO w S. nie sprostało powyższym zasadom, bowiem zbyt pochopnie, bez należytej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, powołały się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na art. 11 ust. 2 u.p.s. aktywacja normy zrekonstruowanej w oparciu o art. 11 ust. 2 u.p.s. następuje, m.in. gdy ustalone w sprawie okoliczności uzasadniają ocenę, że był brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym lub też, że odmowa podjęcia pracy była nieuzasadniona. ograniczenie pomocy społecznej w oparciu o art. 11 ust. 2 u.p.s. może nastąpić jedynie wówczas, gdy wnioskujący obiektywnie miał możliwość podjęcia działań aktywizacyjnych, jednakże intencjonalnie z takiej sposobności nie skorzystał. Kolegium nie wyjaśniło w sposób należyty na jakiej podstawie przyjęło, że w sprawie mógł mieć zastosowanie art. 11 ust. 2 u.p.s. brak jest jednoznacznych dowodów, że skarżącej w ogóle została zaproponowana jakakolwiek praca w CIS w A. wydatki wnioskodawczyni związanych z zapisaniem córki do prywatnej szkoły, w ocenie sądu, nie winny być postrzegane jako okoliczność mogąca stanowić przeszkodę w przyznaniu wnioskowanego świadczenia organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków

Skład orzekający

Małgorzata Roleder

przewodniczący

Grzegorz Dudar

sprawozdawca

Elżbieta Lemańska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, obowiązki organów w zakresie postępowania dowodowego i uzasadniania decyzji, zasada informowania stron (art. 9 K.p.a.), ocena sytuacji życiowej wnioskodawców pomocy społecznej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wnioskodawczyni, ale zasady interpretacji przepisów są uniwersalne dla spraw z zakresu pomocy społecznej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne badanie sytuacji życiowej wnioskodawców pomocy społecznej i jak organy mogą popełnić błędy proceduralne, które prowadzą do uchylenia decyzji. Pokazuje też ludzki wymiar pomocy społecznej.

Pomoc społeczna: Czy odmowa pracy zawsze oznacza brak świadczenia? Sąd wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 200 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bk 352/22 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2022-09-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Lemańska
Grzegorz Dudar /sprawozdawca/
Małgorzata Roleder /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 11 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 * 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 września 2022 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2022 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej powoływane także jako Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta A. z [...] stycznia 2022 r. nr [...] przyznającą T. D. (dalej powoływana także jako wnioskodawczyni, skarżąca) pomoc finansową w formie zasiłku celowego na zakup opału na miesiąc luty 2022 r. w kwocie 200 zł.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 20 stycznia 2022 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup opału. Z przeprowadzonego w dniu 25 stycznia 2022 r. wywiadu środowiskowego oraz innych zgromadzonych dokumentów ustalono, że dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił 0,00 zł. Wnioskodawczyni sama wychowuje córkę, bowiem jej mąż zmarł [...] grudnia 2021 r. za granicą. Ustalono również, że wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo, zarejestrowana jest w PUP, choruje przewlekłe, zaś córka – M. D. jest leczona z powodu refluksu, zapalenia żołądka i jelit. Ustalono również, że córka wnioskodawczyni uczy się w prywatnej szkole "[...]" w A., za którą matka opłaca czesne w wysokości ok. 500 zł. miesięcznie.
Wskazując na powyższe okoliczności, decyzją z [...] stycznia 2022 r. nr [...] Burmistrz Miasta A. przyznał T. D. pomoc finansową w formie zasiłku celowego na zakup opału na miesiąc luty 2022 r. w kwocie 200 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że wysokość świadczenia uwzględnia możliwości finansowe MOPS w A.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że nie zgadza się z wysokością przyznanego świadczenia, które w jej ocenie nie pokrywa w całości wydatków na opał. Podkreśliła, że aktualnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji bytowej, zaś otrzymywane środki z pomocy społecznej są jej jedynym źródłem utrzymania. Skarżąca wskazała, że w październiku 2021 r. otrzymała zasiłek celowy na zakup węgla w kwocie 200 zł i obecnie również w takiej samej wysokości, mimo że cena węgla wzrosła do 1500 zł za tonę. Zaznaczyła, że w grudniu 2021 r. zmarł jej mąż, co zwiąże się z brakiem alimentów na rzecz córki. Alimenty zaległe względem dziecka od zmarłego męża przekraczają 14 000 zł.
Zaskarżoną decyzją SKO w S. utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy.
Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy. Wnioskodawczyni jest samotną matką, która wychowuje jedną córkę. Aktualnie skarżąca nie pracuje, jest zarejestrowana w PUP w A. bez prawa do zasiłku. Źródłem utrzymania rodziny są świadczenia z pomocy społecznej oraz świadczenie wychowawcze. W miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku dochód rodziny wynosił 0,00 zł i nie przekraczał kryterium dochodowego rodziny, wynoszącym w niniejszej sprawie 1200 zł. Tym samym, organ pierwszej instancji słusznie uznał, że strona spełnia wszystkie przesłanki ustawowe warunkujące przyznanie świadczenia.
Organ odwoławczy znaczył jednocześnie, że samo spełnienie ustawowych przesłanek przyznania świadczenia, z uwagi iż decyzje w sprawie przyznania zasiłku celowego są wydawane w ramach uznania administracyjnego, nie oznacza automatycznego obowiązku jego przyznania. Organ w tym zakresie powinien kierować się zasadą dostosowania rodzaju formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Zatem także możliwości finansowe organu mają wpływ na limitowanie rozmiaru przyznawanych świadczeń, co oznacza że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych potrzeb osób uprawnionych do świadczeń z pomocy społecznej.
Zdaniem Kolegium w sprawie zaistniała także przesłanka negatywna, określona w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej powoływana jako u.p.s.), która może skutkować ograniczeniem wysokości lub rozmiaru świadczenia. Zdaniem Kolegium, z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni odmówiła podjęcia pracy w CIS, konsekwentnie odmawia współpracy z pracownikiem socjalnym, wykazuje bierną postawę na rynku pracy a także nie wykorzystuje własnego potencjału w przezwyciężaniu trudniej sytuacji bytowej. Kolegium podkreśliło, że mimo braku dochodu, wnioskodawczyni zapisała córkę do prywatnej szkoły, co generuje ponadstandardowe koszty i stanowi irracjonalny wydatek rodziny.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się skarżąca i złożonej do sądu administracyjnego skardze zakwestionowała wysokość przyznanego zasiłku celowego. W jej ocenie powinna istnieć rezerwa finansowa przeznaczona dla osób znajdujących się w losowej sytuacji kryzysowej, związane w jej przypadku z nagłą śmiercią męża w dniu [...] grudnia 2021 r. w Rosji. Podkreśliła, że zmuszona była pożyczyć środki finansowe na sprowadzenie prochów zmarłego męża do Polski i ich godne pochowanie.
Skarżąca wskazała także na zły stan zdrowia swojej córki, koszty związane z jej leczeniem, diagnozowaniem, zakupem leków i opłaceniem prywatnych wizyt lekarskich, bowiem kolejki w ramach NFZ są bardzo długie. Podkreśliła, że podrożały obiady w szkole oraz dietetyczne środki spożywcze, które musi przyjmować jej córka z uwagi na chory żołądek i jelita. Znacznie wzrosła również cena węgla – do 2000 zł, co przy wysokości przyznanego świadczenia – 200 zł nie wystarczy nawet na częściowe ogrzanie domu. Zaznaczyła, że córce nie przysługuje renta po zmarłym ojcu.
Skarżąca podkreśliła, że nie zgadza się ze stanowiskiem Kolegium jakoby w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka wynikająca z art. 11 ust. 2 u.p.s., bowiem zawsze współdziałała z pracownikiem socjalnym, co więcej to ona nie mogła się dodzwonić do MOPS-u kiedy była na kwarantannie a niezbędne były leki dla jej matki. Zaznaczyła, że nie była jej proponowana praca w CIS a jedynie odbycie bliżej nie sprecyzowanych kursów, mimo iż posiada ona wykształcenie nauczyciela i psychologa. Zaznaczyła, że kiedy był wakat na stanowisku psychologa w MOPS została zatrudniona inna osoba. Wskazała ponadto, że opiekuje się dwójką niepełnosprawnych rodziców, co uniemożliwia jej podjęcie pracy, a jednocześnie organy odmawiają jej przyznania statusu opiekuna, co jest sprzeczne z orzeczeniami komisji lekarskich, z których wynika, że jej matka wymaga stałej opieki. Skarżąca nie zgodziła się również z zarzutem niegospodarnego wydatkowania środków na prywatną szkołę córki, bowiem została ona do niej zapisana w 2019 r., kiedy to jej ojciec płacił alimenty. Dopiero od 2020 r., kiedy to zaczęła się pandemia i jej mąż zaczął mniej pracować, zaczęły się opóźnienia w opłacaniu alimentów. Jednocześnie wskazała, że szkoła rozumiejąc trudną sytuację córki związaną ze stratą ojca, zwolniła ją z czesnego do końca roku szkolnego.
Do skargi skarżąca przedłożyła szereg dokumentów obrazujących wydatki na zakup leków, zaświadczenia lekarskie obrazujące stan zdrowia jej oraz córki, orzeczenia i opinię dotyczące stanu zdrowia rodziców, wydruki korespondencji sms z pracownikiem MOPS, dokumenty związane z opłatami córki za szkołę.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium podtrzymując stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie.
Ustanowiony w ramach prawa pomocy, pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 15 lipca 2022 r. sprecyzował zarzuty skargi, wskazując na naruszenie przez organy następujących przepisów:
- art. 11 ust. 2 w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. polegające na odmowie przyznania skarżącej zasiłku celowego w wyższej wysokości, z powołaniem się na konsekwentną odmowę współpracy z pracownikiem socjalnym oraz bierną postawę na rynku pracy, a także brak wykorzystywania własnego potencjału w przezwyciężaniu trudniej sytuacji bytowej, bez przeprowadzenia wcześniejszych ustaleń co do przyczyn tej postawy;
- art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. polegające na przyznaniu skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego a zakup opału w wysokości znacznie niższej w stosunku do kosztu jego nabycia;
- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. polegające na wyciągnięciu przez organy obu instancji dowolnych wniosków końcowych oraz sporządzeniu uzasadnień decyzji, które uniemożliwiają ich kontrolę przez sąd administracyjny;
- art. 9 K.p.a. polegające na niepouczeniu w sposób wyraźny skarżącej, że niepodjęcie współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej prowadzić może do odmowy przyznania lub ograniczenia wnioskowanego świadczenia.
Wskazując na powyższe, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wyższej wysokości – z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2020 r., SK 66/19.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Na wstępie wskazać należy, że naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 K.p.a. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co jest niezbędnym elementem właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Tak więc organy administracji mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji (por. wyrok NSA z 17 października 2001 r., sygn. I SA 1110/01, Lex nr 75516). Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie dowodowe. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, a więc podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i następnie go rozpatrzyć. Dokładne ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie wszystkich nasuwających się w sprawie wątpliwości. Spełnienie normy wynikającej z przepisu art. 8 k.p.a. wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody oraz wskazanie ich w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.
W ocenie sądu, SKO w S. nie sprostało powyższym zasadom, mającym również zastosowanie w postępowaniu odwoławczym, bowiem zbyt pochopnie, bez należytej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, powołały się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na art. 11 ust. 2 u.p.s.. Kolegium wskazało, że w sprawie zaszły negatywne przesłanki wskazane w tymże przepisie, mogące skutkować ograniczeniem wysokości lub rozmiaru świadczenia, mimo że organ pierwszej instancji nie powoływał się we własnej decyzji na takie okoliczności.
Podkreślić należy, że stosownie do art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 4 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast wobec braku zastosowania się przez korzystającego z pomocy społecznej do wskazanej wyżej powinności organ może odmówić udzielenia tejże pomocy, o czym stanowi art. 11 ust. 2 u.p.s. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 2 u.p.s., brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Sąd zwraca uwagę, że aktywacja normy zrekonstruowanej w oparciu o art. 11 ust. 2 u.p.s. następuje, m.in. gdy ustalone w sprawie okoliczności uzasadniają ocenę, że był brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym lub też, że odmowa podjęcia pracy była nieuzasadniona. Przedmiotowe zastrzeżenie przekłada się na procesowy obowiązek poczynienia ustaleń, co do przyczyn, z powodu których praca nie została podjęta. Ograniczenie pomocy społecznej w oparciu o art. 11 ust. 2 u.p.s. może nastąpić jedynie wówczas, gdy wnioskujący obiektywnie miał możliwość podjęcia działań aktywizacyjnych, jednakże intencjonalnie z takiej sposobności nie skorzystał. Art. 11 ust. 2 u.p.s. jest wyraźnie treściowo skorelowany z zasadą pomocniczości wyartykułowaną w art. 2 ust. 1 u.p.s., w myśl której pomoc społeczna przysługuje, wyłącznie w takich krytycznych sytuacjach życiowych, z którymi beneficjent nie może poradzić sobie we własnym zakresie. Jeżeli jednostce proponuje się formę aktywizacji, która przy wykorzystaniu jej potencjału umożliwi wyjście z sytuacji kryzysowej, a jednostka bez uzasadnienia ją odrzuca, musi liczyć się z tym, że pomoc społeczna zostanie ograniczona lub całkowicie wyłączona.
Przekładając powyższe na realia niniejszej sprawy sąd przyjmuje, że Kolegium nie wyjaśniło w sposób należyty na jakiej podstawie przyjęło, że w sprawie mógł mieć zastosowanie art. 11 ust. 2 u.p.s. oraz nie wyjaśniło, czy przyznane wnioskodawczyni świadczenie – w kwocie 200 zł na zakup opału - zostało z tego tytułu pomniejszone. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie można wyczytać, czy gdyby nie treść art. 11 ust. 2 u.p.s. skarżącej mogłaby być przyznana pomoc w formie zasiłku celowego w wyższej wysokości.
Wskazać przede wszystkim należy, na co zwróciła uwagę skarżąca w skardze, że w aktach sprawy brak jest jednoznacznych dowodów, że skarżącej w ogóle została zaproponowana jakakolwiek praca w CIS w A. Co prawda w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego Cz. IV (k. 12 akt adm.) znajduje się wzmianka, że wnioskodawczyni nie wyraziła zgody na podjęcie pracy w ramach zajęć prowadzonych przez CIS, jednakże z twierdzeń skarżącej wynika, że nie była to praca lecz bliżej nieskonkretyzowane kursy. Także z zaświadczenia z PUP w A. (k. 6 akt adm.) wynika, że skarżącej nie przedstawiono jakiejkolwiek propozycji pracy bądź szkoleń. Jednocześnie z oświadczenia skarżącej złożonego do protokołu (k. 5 akt adm.) wynika, że zajęcia w ramach CIS dotyczyły psychoterapii, w których skarżąca nie mogła uczestniczyć z powodu opieki nad schorowanymi rodzicami i córką. Tym niemniej, zakładając nawet że skarżącej została przedstawiona oferta pracy, Kolegium w ogóle nie zbadało z jakich przyczyn skarżąca odmówiła jej podjęcia. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżącej z 25 stycznia 2022 r., w którym jako przyczynę odmowy uczestniczenia w zajęciach wskazuje konieczność poświęcenia czasu potrzebującym rodzicom i córce. Z dołączonych do akt sądowych dokumentów wynika, że matka skarżącej L. D. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności i wymaga stałej i długotrwałej opieki innych osób w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z kolei ojciec – J. D. cierpi na zaburzenia osobowości związane z traumatycznymi przeżyciami w związku z zesłaniem do ZSRR w młodości, jest całkowicie i trwale niezdolny do pracy i wymaga stałej ambulatoryjnej opieki psychiatrycznej. Nie jest także sporne w sprawie, że skarżąca jest osobą schorowaną, zaś jej córka cierpi na liczne schorzenia związane z układem pokarmowym. Do powyższych okoliczności SKO w S. w ogóle się nie odniosło i nie poddało ich ocenie w kontekście podstaw zastosowania art. 11 ust. 2 u.p.s.
Zdaniem sądu brak jest także w aktach sprawy jakichkolwiek dowodów wskazujących, że wnioskodawczyni nie współpracowała z pracownikami MOPS w A. w zakresie ustalenia jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Zaznaczyć należy, że na powyższą okoliczność nie powoływał się organ pierwszej instancji w uzasadnieniu wydanej decyzji, zaś z wydruków SMS przedłożonych do skargi, wynika, że skarżąca była w stałym kontakcie z pracownikami MOPS w okresie od listopada 2021 r. do lutego 2022 r. Także ta okoliczność nie została należycie zweryfikowana przez Kolegium, w zakresie możliwości zastosowania art. 11 ust. 2 u.p.s.
Powyższe zaniechanie organu odwoławczego stanowiło istotne naruszenie art. 7, art. 8 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a., bowiem w istocie jego twierdzenia w zakresie zastosowania art. 11 ust. 2 u.p.s. zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie poddawały się weryfikacji przez sąd, na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Powyższe uchybienie stanowiło jednocześnie naruszenie art. 107 § 3 K.p.a., bowiem nie można przyjąć, aby uzasadnienie faktyczne zawarte w uzasadnieniu decyzji odnosiło się do dowodów, na których oparte zostało rozstrzygnięcie.
Także kategoryczne twierdzenia Kolegium o irracjonalności wydatków wnioskodawczyni związanych z zapisaniem córki do prywatnej szkoły, w ocenie sądu, nie winny być postrzegane jako okoliczność mogąca stanowić przeszkodę w przyznaniu wnioskowanego świadczenia – zasiłku celowego na zakup opału - w wyższej wysokości. Wskazać bowiem należy, że skarżąca zapisała córkę do prywatnej szkoły w 2019 r., czyli w okresie, kiedy nie korzystała z pomocy społecznej, utrzymywała się ze środków finansowych przekazywanych przez męża. Dopiero od 2020 r., w związku z pandemią i brakiem pracy, mąż zaprzestał łożyć na utrzymanie córki i pojawiła się zaległość w opłacanych alimentach. Istotne jest również, że z uwagi na sytuację finansową i rodzinną (śmierć męża) skarżąca chciała przenieść córkę do publicznej szkoły, jednakże dyrekcja szkoły prywatnej umożliwiła córce kontynuowanie nauki bez opłacania czesnego (k. 19-20 akt sąd.), Tym samym okoliczność uczenia się córki w prywatnej szkole jako taka nie obciąża obecnie budżetu rodzinnego skarżącej.
Na uwzględnienie zasługiwał także podniesiony przez pełnomocnika skarżącej zarzut naruszenia art. 9 K.p.a., z którego wynika, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Skoro w niniejszej sprawie, Kolegium uznało za zasadne zastosować art. 11 ust. 2 u.p.s., winno było poinformować skarżącą, że określone okoliczności faktyczne, wynikające zdaniem organu odwoławczego ze zgromadzonego materiału dowodowego, mogą mieć wpływ na pomniejszenie określonych świadczeń z pomocy społecznej. Takiego pouczenia Kolegium nie wystosowało, co więcej zaniechało także zastosowania art. 10 § 1 K.p.a. nie informując skarżącej o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. W tym miejscu wskazać również należy na art. 79a § 1 K.p.a., z którego wynika, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony (a takie niewątpliwie zostało przez skarżącą złożone) wysyłając zawiadomienie z art. 10 § 1 K.p.a. organ jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Skoro, zdaniem Kolegium, skarżąca nie współpracowała z pracownikami pomocy społecznej i odmówiła podjęcia zaproponowanej pracy, przejawia bierną postawę na rynku pracy, obowiązkiem organu było wskazanie skarżącej, że takie postępowanie może skutkować ograniczeniem lub odmową przyznania świadczeń z pomocy społecznej, czego w niniejszej sprawie zabrakło.
Organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. W tym celu powinien przede wszystkim raz jeszcze przeanalizować dokładnie sytuację rodzinną i majątkową wnioskodawczyni, a chcąc zastosować w sprawie art. 11 ust. 2 u.p.s. powinien ustalić w sposób niebudzący wątpliwości, czy skarżącej została zaproponowana praca a jeżeli tak, to na jakim stanowisku oraz rozważyć, czy ewentualna odmowa jej podjęcia była usprawiedliwiona sytuacją życiową w jakiej znajduje się skarżąca. Kolegium winno również ocenić, czy sytuacja finansowa MOPS w A. pozwala ewentualnie na przyznanie wnioskowanego świadczenia w wyższej wysokości.
Mając na uwadze powyższe, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2022 r., poz. 329 ze zm.) orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI