II SA/Bk 514/19

II SA/Bk 514/19 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2019-09-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-07-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący/
Marcin Kojło /sprawozdawca/
Marek Leszczyński
Symbol z opisem
6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 3352/19 - Wyrok NSA z 2023-01-31
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2204
art. 129 ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 września 2019 r. sprawy ze skargi G. C. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości w związku z wybudowaniem linii elektroenergetycznej oddala skargę
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017 r. G. C. (dalej również jako "Skarżący" zwrócił się o ustalenie odszkodowania za skutki wydania decyzji ograniczających sposób korzystania z nieruchomości oznaczonej pierwotnie jako działki nr: [...], położonej w obrębie K., obecnie oznaczonej jako działki nr: [...] położonych w obrębie numer [...] m. S., dokonanych na podstawie decyzji Naczelnika Gminy S.: z dnia [...] września 1974 r. znak [...] zezwalającej Zakładowi Energetycznemu Okręgu Centralnego na budowę napowietrznej linii energetycznej WN-110 kV na odcinku O.; z dnia [...] lutego 1978 r. znak [...] zezwalającej Zakładowi Energetycznemu
w B. na prowadzenie prac związanych z budową linii energetycznej 110 kV S.; z dnia [...] stycznia 1979 r. znak [...] zezwalającej Zakładowi Energetycznemu w B. na prowadzenie prac związanych z budową linii elektroenergetycznej 110 kV do projektowanej GPZ-2 w S. oraz decyzji Wojewody S. z dnia [...] września 1979 r. znak [...] zatwierdzającej pod względem urbanistycznym i architektonicznym plan realizacyjny zagospodarowania terenu inwestycji - budowy wyjść liniowych 20 kV ze stacji GPZ-2.
Skarżący wskazał, że wymienione działki stanowiły własność S. C., któremu nie ustalono i nie wypłacono odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Dodał, że jemu, jako następcy syngularnemu przysługuje roszczenie o wypłatę odszkodowania.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak [...], Prezydent Miasta S. działający jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej – po ponownym rozpatrzeniu wniosku na skutek uchylenia przez organ odwoławczy pierwotnie wydanych decyzji w tej sprawie – w punkcie pierwszym rozstrzygnięcia odmówił ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, w tym zmniejszenia jej wartości, w związku z wybudowaniem na niej linii energetycznych WN-110 kV na postawie decyzji zezwalających Naczelnika Gminy S.: z dnia [...] września 1974 r. znak [...], z dnia [...] lutego 1978 r. znak [...], z dnia [...] stycznia 1979 r. znak [...], w skład której wchodzą działki nr [...], położone w obrębie nr [...]. W punkcie drugim decyzji organ umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, w tym zmniejszenia jej wartości, w związku z wybudowaniem na niej linii energetycznych 20 kV, na podstawie decyzji Wojewody S. z dnia [...] września 1979 r. numer [...], w skład której wchodzą działki o numerach [...], położone w obrębie nr [...] i działka [...] położona w obrębie [...]. W punkcie trzecim decyzji organ umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, w skład której wchodzą działki [...]. W podstawach prawnych decyzji organ wskazał art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 128 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm. – dalej: "u.g.n.") i art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U z 1961 r. nr 18, poz. 94 ze zm.).
Z treści uzasadnienia decyzji wynika, iż organ pierwszej instancji kierując się wytycznymi zawartymi w wydanych w tej sprawie decyzjach Wojewody P.
z dnia [...] marca 2018 r. i z dnia [...] stycznia 2019 r., przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie następców prawnych Zakładu Energetycznego Okręgu Centralnego i Zakładu Energetycznego w B., oraz zmierzające do ustalenia kręgu osób uprawnionych do żądania odszkodowania.
Organ pierwszej instancji wskazał, że obecnym właścicielem linii elektroenergetycznych 110 kV na odcinku S. jest PGE Dystrybucja S.A.
z siedzibą w L.
W odniesieniu do wniosku o ustalenie odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności do działek o numerach [...] położonych w obrębie K. (obecnie [...] obręb [...]) organ stwierdził, że pierwotnie przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność S. C., który wraz z żoną Jadwigą aktem notarialnym Rep[...] z dnia [...] czerwca 1993 r. podarował przedmiotowe działki synowi G. C.. Akt ten stanowił podstawę wprowadzenia zmian w księdze wieczystej. Zdaniem organu wnioskodawca nabył prawo własności nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej pod tytułem szczególnym (singularnym). Tym samym nie wstąpił
w ogół praw i obowiązków pierwotnego właściciela. Prawo do żądania odszkodowania za ograniczenie prawa własności pod budowę linii energetycznej nie zostało przeniesione w drodze umowy wraz z prawem własności nieruchomości.
Z tego powodu organ odmówił ustalenia odszkodowania w odniesieniu do nieruchomości oznaczonych nr [...]
Odnosząc się zaś do kwestii ustalenia odszkodowania za skutki związane
z wydaniem ww. decyzji Wojewody S. z dnia [...] września 1979 r., organ pierwszej instancji wskazał, że decyzja te nie zezwala w sposób oczywisty
i bezsporny na wybudowanie linii elektroenergetycznej 20 kV na działkach [...]. Decyzja ta nie ogranicza prawa własności wskazanych działek. Organ ustalił ponadto, że wskazane we wniosku działki nr [...] stanowiące własność G. C. odpowiadają działkom nr [...], zaś działce [...] odpowiada działka [...]. Działki [...]odpowiadające działkom [...] nie stanowią zaś własności wnioskodawcy. Działka [...] nie pojawia się w decyzjach Naczelnika Gminy S.
Z uwagi na powyższe organ umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie
w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności w związku z wydaniem decyzji Wojewody S. z dnia [...] września 1979 r. zatwierdzającej pod względem urbanistycznym i architektonicznym plan realizacyjny zagospodarowania terenu inwestycji - budowy wyjść liniowych 20 kV ze stacji GPZ-2, jak również postępowanie dotyczące działek [...]
Po rozpatrzeniu odwołania G. C., Wojewoda P. decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w pkt. 1 i umorzył w tym zakresie postępowanie przed organem pierwszej instancji. W zakresie pkt 2 Wojewoda postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest podmiot, któremu udzielono zezwolenia na zajęcie nieruchomości oraz wskazał, że przeprowadzone
w tym zakresie postępowanie wyjaśniające wykazało, że następcą prawnym podmiotów wskazanych w decyzjach zezwalających na takie zajęcie jest PGE Dystrybucja S.A. z siedzibą w L.
Zdaniem organu odwoławczego, uprawionymi do odszkodowania nie mogą być osoby, które nabyły nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej po wybudowaniu tychże urządzeń. Roszczenia odszkodowawcze przysługują bowiem właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu, a także ich następcom prawnym. Obowiązek zapłaty odszkodowania wiąże się ściśle z faktem doznania uszczerbku
w przysługującym danemu podmiotowi wprawie własności. Natomiast wyjątkiem jest wejście w ogół praw i obowiązków byłego właściciela, czyli tzw. sukcesja uniwersalna, która w przypadku osób fizycznych dokonuje się w drodze dziedziczenia.
Wojewoda nie podzielił stanowiska, że następstwo Skarżącego po S. C. nastąpiło na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1993 r. Rep. A [...], w związku z ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 ze zm.). Organ wskazał, że nie należy utożsamiać nabycia gospodarstwa rolnego z wejściem w ogół praw i obowiązków po osobie, której należy się odszkodowanie. W przypadku prawa do odszkodowania, o jakim mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n., a wcześniej także w art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - brak jest przepisu prawa, który dopuszczałby możliwość przenoszenia tego uprawnienia przez właściciela (wywłaszczonego lub jego spadkobiercę), w drodze umowy, na inny podmiot. Roszczenie o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie jest skuteczne względem każdego właściciela nieruchomości, bowiem nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość i niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości.
Zdaniem organu odwoławczego, skoro organ pierwszej instancji stwierdził brak uprawnienia wnioskodawcy do domagania się odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości powinien umorzyć przedmiotowe postępowanie, a nie oddalić wniosek i w tym zakresie zaskarżona odwołaniem decyzja podlegała zmianie w pkt. 1.
Wojewoda za prawidłowe uznał natomiast rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w zakresie pkt 2 i 3 zaskarżonej decyzji, w którym orzeczono o umorzeniu postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
Zdaniem organu odwoławczego, Skarżący nie może być osobą uprawioną do wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie, gdyż przejście praw nastąpiło
w drodze umowy cywilnoprawnej. Ponadto, organ pierwszej instancji słusznie uznał, że skoro S. C. na dzień wydania decyzji ograniczających korzystanie z nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (obecnie jako działki nr: [...]) nie był jej właścicielem, to postępowanie w tym zakresie jest bezprzedmiotowe i jako takie winno zostać umorzone.
Odnosząc się do wniosku o przeprowadzenie dowodu z księgi wieczystej Wojewoda uznał, że dokument ten nie ma znaczenia dla przedmiotowej sprawy bowiem nie wnosi do niej nowych informacji. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż Skarżący aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 1993 r. nabył własność przedmiotowych nieruchomości. Nie ma więc potrzeby potwierdzania tego faktu poprzez przeprowadzanie kolejnego dowodu w sprawie.
W ocenie organu w sprawie nie doszło do naruszenia art. 19 ustawy z dnia
14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. – dalej: "k.p.a."), bowiem Prezydent Miasta S. działający jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej był z mocy prawa uprawniony do wydania skarżonej decyzji.
Z decyzją Wojewody nie zgodził się G. C. i w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wniósł
o uchylenie decyzji organów wydanych w obu instancjach i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Skarżący sformułował zarzuty naruszenia:
1) art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., w zw. z art. 84 i art. 85 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w zw. z art. 105 § 1 i art. 19 k.p.a., w zw. z art. 124 ust.1 i 4, art. 128 ust. 1 i 4 u.g.n., w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, w stopniu istotnym dla wyniku sprawy, poprzez odmowę jego zastosowania, podczas gdy działając jako właściciel działek, prawidłowo wskazał decyzje administracyjne ograniczające sposób korzystania z nieruchomości, prawidłowo wykazał, że wszedł w ogół praw
i obowiązków na obszarze działek z wybudowanymi liniami 110 kV i 20 kV wskazanymi we wniosku inicjującym, prawidłowo wskazał, że dotychczas nie było ustalone odszkodowanie za skutki decyzji administracyjnych ograniczających sposób korzystania z nieruchomości lub za skutki faktycznego wywłaszczenia, a zatem zachodziła konieczność zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i merytorycznego rozpatrzenia wniosku poprzez ustalenie wysokości odszkodowania zgodnie
z regulacjami zawartymi w art. 128 ust. 1 u.g.n. i art. 21 ust. 2 Konstytucji RP;
2) art. 105 § 1 w zw. z art. 19 k.p.a., w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., w zw. z art. 128 ust. 1 i 4, art. 124 ust. 1 i 4 u.g.n., w zw. z art. 35, art. 36 ust. 1 i 3, art. 55 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez błędne zastosowanie skutkujące umorzeniem postępowania, podczas gdy zgodnie ze stanem faktycznym, a także przepisami z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., należało merytorycznie rozpatrzyć wniosek właściciela działek i ustalić wysokość odszkodowania;
3) art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., w zw. art. 105 § 1 i art. 19 k.p.a. w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., w stopniu istotnym dla wyniku sprawy, poprzez bezpodstawne odrzucenie mocy dowodowej dokumentów urzędowych, zastąpienie faktów potwierdzonych w tych dokumentach prywatnymi poglądami organów administracji, a także poprzez wyjście organu odwoławczego poza zakres orzekania w przedmiotowej sprawie i bezpodstawne przypisanie umowie
o przekazaniu gospodarstwa rolnego ustawowemu następcy, cech umowy darowizny lub cech umowy cywilnoprawnej (naruszenie art. 19 k.p.a.), a także poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego, brak należytej oceny zebranych dowodów w sprawie oraz brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wskutek czego organ odwoławczy w istocie pozostawił wniosek bez merytorycznego rozpatrzenia, bez możliwości weryfikacji rozumowania organu, które uzasadniałoby to zaniechanie - co w konsekwencji, spowodowało odwrócenie mocy dowodowej przedłożonych dokumentów urzędowych do tego stopnia, że organ odwoławczy bezwzględnie zastosował przepisy z art. 105 § 1 k.p.a. i umorzył postępowanie w całości jako bezprzedmiotowe, podczas gdy zastosowanie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 9 k.p.a. umożliwiłoby prawidłowo ustalić stan faktyczny, a w konsekwencji merytorycznie rozpatrzeć wniosek właściciela nieruchomości i ustalić wysokość odszkodowania zgodnie z obowiązującymi przepisami;
4) art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, art. 19 k.p.a. w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 124 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 36 ust. 1
i 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu istotnym dla wyniku sprawy, poprzez zignorowanie przez organ odwoławczy zasady domniemania wiarygodności ksiąg wieczystych, a niejako w zamian, wadliwe interpretowanie zapisów księgi wieczystej sporządzonej na podstawie ww. umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego z dnia 28 czerwca 1993 r. sporządzonej w formie aktu notarialnego, w warunkach przekroczenia przepisów o właściwości (art. 19 k.p.a.), podczas gdy zastosowanie przepisów art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, pozwala prawidłowo ustalić stan faktyczny, a zatem umożliwia merytoryczne rozpatrzenie wniosku opartego o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., poprzez ustalenie wysokości odszkodowania, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP
o dopuszczalności wywłaszczenia tylko w przypadku wypłaty słusznego odszkodowania na rzecz wywłaszczonego.
Skarżący wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z księgi wieczystej sporządzonej w oparciu o akt notarialny Rep. [...] z dnia [...] czerwca 1993 r., na okoliczność, że wstąpił w ogół praw i obowiązków
po wywłaszczonym na mocy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż jest ustawowym następcą wywłaszczonego, co oznacza że od dnia wykonania tej umowy (28 czerwca 1993 r.), służy mu prawo do uzyskania odszkodowania na podstawie
art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. za skutki wydania władczych decyzji administracyjnych lub skutki faktycznego wywłaszczenia w związku z wybudowaniem i eksploatacją odcinków dwu linii 110 kV oraz odcinków ośmiu linii 20 kV na jego nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał dotychczasowe stanowisko
i wniósł o jej oddalenie.
Wniosek o oddalenie skargi sformułował także pełnomocnik uczestnika postępowania PGE Dystrybucja S.A. w L.
W piśmie z dnia [...] września 2019 r. Skarżący uzupełniając złożoną w tej sprawie skargę podtrzymał jej zarzuty i wniosek o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z księgi wieczystej i zawnioskował o stwierdzenie nieważności decyzji
z powodu naruszenia przepisów o właściwości, gdyż organ odwoławczy uchylił się od ustalenia stanu prawnego działek wskazanych we wniosku na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece i w zamian tego dokonał arbitralnej interpretacji umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego ustawowemu następcy wykluczają jego uprawnienie do dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Spór w sprawie dotyczy tego, czy Skarżący jest osobą uprawnioną do skutecznego ubiegania się o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania ze wskazanych we wniosku nieruchomości, w związku
z wybudowaniem w latach 70-tych ubiegłego wieku napowietrznej linii energetycznej na odcinku O. i S.
Zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przepis ten ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości,
o których mowa w art. 120 i art. 124 – 126 u.g.n., a odszkodowanie, o jakim w nim mowa wynikać może zarówno z przepisu art. 128 ust. 1 u.g.n. w sytuacji pozbawienia prawa, jak i z art. 128 ust. 4 u.g.n. w razie jego ograniczenia. Wskazuje się przy tym, że art. 129 ust. 5 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy
z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości należy zaś kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia i do zagadnień odszkodowawczych powstałych na tle tego szczególnego sposobu wywłaszczenia stosować przepisy u.g.n. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia
11 października 2018 r. sygn. I OSK 2899/16 oraz przywołane tam bogate orzecznictwo – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
W związku z powyższym nie może budzić wątpliwości, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie do tych wszystkich stanów faktycznych, w których nastąpiło odjęcie lub ograniczenie prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Posadowienie linii energetycznej na cudzej nieruchomości niewątpliwie jest ograniczeniem prawa własności.
Z akt sprawy wynika, że ograniczenie praw do nieruchomości nastąpiło
w oparciu o decyzje Naczelnika Gminy S.: z dnia [...] września 1974 r. znak: [...] zezwalającą Zakładowi Energetycznemu Okręgu Centralnego na budowę napowietrznej linii energetycznej WN-110 kV na odcinku O. i z dnia [...] lutego 1978 r. znak: [...], zezwalającą Zakładowi Energetycznemu w Białymstoku na prowadzenie prac związanych z budową linii energetycznej 110 kV S. Decyzje te zostały wydane na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Z ustaleń poczynionych przez organy wynika przy tym, że w dacie ograniczenia prawa własności S. C. był właścicielem tylko części działek wymienionych we wniosku.
Aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 1993 r. Rep. [...], S. C. i J. C. darowali synowi G. C. m.in. nieruchomości położone w S. o nr [...] i [...] (obecnie nr [...]). W akcie tym S. C. i J. C. oświadczyli, że umowę zawierają w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej, na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Uprawnienia do żądania przedmiotowego odszkodowania Skarżący wywodzi właśnie z tej czynności uważając, że na mocy ww. aktu notarialnego stanowiącego umowę o przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy ustawowemu, wszedł w ogół praw i obowiązków po wywłaszczonym.
Sąd podziela pogląd, że legitymację prawną do wystąpienia z roszczeniem
o odszkodowanie w sytuacji wymienionej w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma przede wszystkim osoba wywłaszczona, w stosunku do której nastąpiło ograniczenie prawa do korzystania z nieruchomości. Ponadto na zasadach ogólnych, na mocy sukcesji uniwersalnej, uprawnionym do zgłoszenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie jest także następca prawny osoby wywłaszczonej, a więc przede wszystkim spadkobierca poprzedniego właściciela będącego osobą fizyczną. Taki krąg podmiotów legitymowanych, jest generalnie charakterystyczny dla żądań (roszczeń) powstających w związku z wywłaszczeniem nieruchomości. Stanowisko to potwierdza art. 136 ust. 3 u.g.n., który w odniesieniu do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia - expressis verbis przesądza, że z takim żądaniem może wystąpić tylko poprzedni właściciel lub jego spadkobierca (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 10 listopada 2017 r. sygn. I OSK 793/17 oraz wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 4 kwietnia 2019 r. sygn. II SA/Bk 36/19
i z dnia 9 maja 2019 r. sygn. II SA/Bk 157/19, dostępne w CBOSA).
Tym samym należy uznać, że obowiązujące przepisy prawa nie przewidują, aby przejście prawa do uzyskania odszkodowania wynikało z faktu nabycia prawa własności konkretnej nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej.
W orzecznictwie dominuje pogląd, który podziela skład orzekający w tej sprawie, że wierzytelność o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość, albowiem nie jest roszczeniem wynikającym z zobowiązania realnego ani też nie podlega obowiązkowemu wpisowi do księgi wieczystej. Roszczenie o zapłatę odszkodowania nie jest skuteczne względem każdoczesnego właściciela nieruchomości,
a obowiązek zapłaty odszkodowania nie przechodzi na nabywcę własności takiej nieruchomości (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Białymstoku z dnia 20 października 2005 r. sygn. II SA/Bk 408/05, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2018 r. sygn. I OSK 2112/17, dostępne w CBOSA). Roszczenie o zapłatę odszkodowania za ograniczenie prawa rzeczowego nie przechodzi na nabywcę własności takiej nieruchomości i nie przysługuje każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości albowiem w przypadku prawa do odszkodowania, o jakim mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n., a wcześniej także
w art. 36 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, brak jest przepisu, który dopuszczałby możliwość przenoszenia tego uprawnienia przez właściciela w drodze umowy, na inny podmiot (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2019 r. sygn. I OSK 1905/17, dostępny
w CBOSA).
Skoro prawo do odszkodowania związane jest z uszczerbkiem
w przysługującym konkretnej osobie prawie własności, to nie przechodzi wraz z jej przeniesieniem na nowego właściciela nieruchomości. Przejście uprawnienia do uzyskania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości, może więc być dokonane wyłącznie w drodze sukcesji uniwersalnej, w wyniku której na nabywcę przechodzi ogół praw i obowiązków zbywcy, w tym więc prawa
do uzyskania odszkodowania za wywłaszczenie (względnie ograniczenie) prawa własności nieruchomości. Jednakże w tej konkretnej sprawie Skarżący nie jest następcą prawnym na zasadzie sukcesji uniwersalnej właściciela nieruchomości, któremu ograniczono prawo własności. Własność przedmiotowych nieruchomości Skarżący nabył w drodze sukcesji syngularnej, tj. na podstawie umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] czerwca 1993 r. Wojewoda trafnie zaś stwierdził, że nie należy utożsamiać nabycia gospodarstwa rolnego z wejściem
w ogół praw i obowiązków. W treści aktu notarialnego wskazano wyłącznie działki, które zostały darowane, a także, że umowa została zawarta w związku
z zaprzestaniem przez rodziców Skarżącego prowadzenia działalności rolniczej na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przeniesienie własności tych nieruchomości nie miało charakteru sukcesji uniwersalnej, skoro umowa darowizny dotyczyła zindywidualizowanej nieruchomości, stanowiącej gospodarstwo rolne, a przejęcie praw i obowiązków dotyczyło jedynie prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Wobec tego, że Skarżący nie jest następcą prawnym pod tytułem ogólnym właściciela nieruchomości, którego prawo zostało ograniczone wybudowaniem linii energetycznej, nie miał interesu prawnego w żądaniu ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oznaczonych obecnie nr [...]. Wojewoda zasadnie zatem zweryfikował decyzję organu pierwszej instancji w pkt 1, uchylając w tym zakresie zaskarżoną decyzję i umarzając postępowanie przez tym organem z zastosowaniem art. 105 § 1 k.p.a.
W odniesieniu do pozostałych działek objętych wnioskiem organy słusznie przyjęły, że w przypadku tych oznaczonych nr [...] nie mogło dojść do ograniczenia prawa własności na podstawie decyzji Wojewody S. z dnia [...] września 1979 r., bowiem decyzja ta zatwierdzała jedynie pod względem urbanistycznym i architektonicznym plan realizacyjny zagospodarowania terenu inwestycji budowy wyjść liniowych 20 kV za stacji GPZ-2. W stosunku natomiast do działek nr [...] odpowiadających działkom [...], ojcu Skarżącego na dzień wydania decyzji ograniczających korzystanie z nieruchomości nie przysługiwało prawo własności. W obu tych przypadkach postępowanie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć, co też uczynił organ pierwszej instancji, a Wojewoda powyższe zaaprobował.
Wobec powyższego Sąd nie znajduje podstaw do uwzględnienia stawianych
w skardze zarzutów naruszenia przepisów Konstytucji RP, u.g.n., k.p.a. oraz ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Niezrozumiałe są zarzuty naruszenia przepisów o właściwości. Zgodnie
z art. 19 k.p.a., organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Z treści art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jednoznacznie wynika, że odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania,
a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie – wydaje starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej. Zgodnie z art. 4 pkt 9b1 u.g.n., ilekroć
w ustawie mowa jest o staroście – należy przez to rozumieć również prezydenta miasta na prawach powiatu. Prezydent Miasta S. działający jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej był zatem z mocy prawa uprawniony do wydania skarżonej decyzji. Stosownie do treści art. 9a u.g.n., organem wyższego stopnia w sprawach określonych w ustawie, rozstrzyganych w drodze decyzji przez starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej (tak więc również prezydenta miasta na prawach powiatu), jest wojewoda.
Powyższe dowodzi, że orzekały w tej sprawie organy właściwe.
Natomiast zarzuty dotyczące niedostrzeżenia przez organ, że Skarżący wstąpił w ogół praw i obowiązków wywłaszczonego na mocy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, pominięcia jako dowodu księgi wieczystej, czy też bezpodstawne przypisanie umowie o przekazaniu gospodarstwa rolnego ustawowemu następcy, cech umowy darowizny lub cech umowy cywilnoprawnej, wiążą się z błędnym ustaleniem faktów i oceny przez organy zebranych dowodów
i nie mogą stanowić o naruszeniu ich właściwości. W ocenie Sądu ustalenia organów i ocena zebranych dowodów pozwoliły natomiast na stwierdzenie, że Skarżący nie miał w tej sprawie legitymacji prawnej do wystąpienia z roszczeniem
o odszkodowanie na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Oceny tej nie mógł zmienić dowód z księgi wieczystej, którego przeprowadzenia żądał Skarżący zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i postępowania sądowego. Dokument ten nie mógł wnieść nowych informacji w sprawie. Podkreślić należy, że organy nie kwestionowały prawa własności Skarżącego do nieruchomości nabytych w drodze umowy darowizny zawartej 28 czerwca 1993 r. Odmiennie jednak od Skarżącego interpretują skutki prawne tej umowy, zawartej w formie aktu notarialnego. Z tego też powodu nie było i nie ma potrzeby przeprowadzania dowodu z księgi wieczystej, który to dokument nie może zmienić oceny prawnej skutków przekazania Skarżącemu gospodarstwa rolnego.
Uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.).