II SA/Bk 511/23

II SA/Bk 511/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-09-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-07-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk
Elżbieta Lemańska /sprawozdawca/
Grzegorz Dudar /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Sygn. powiązane
I OSK 797/24 - Wyrok NSA z 2025-04-04
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 września 2023 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 24 maja 2023 r. nr 406.553/E-10/22/2023 w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy Trzcianne z dnia 12kwietnia 2023 r. o nr GOPS.5012.11.2023.PG.
Uzasadnienie
I. Zaskarżoną decyzją z 24 maja 2023 r. nr 406.553/E-10/22/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy T. z 12 kwietnia 2023 r. znak: GOPS.5012.11.2023.PG odmawiającą udzielenia M.L. pomocy społecznej w formie zasiłku celowego.
Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
II. 1. M.L. (dalej: wnioskodawca, skarżący) 6 lutego 2023r. wywiódł do Wojewody Podlaskiego "Skargę na działanie MOPS w M.". Przy piśmie z 20 lutego 2023 r. Wojewoda przekazał "Skargę" do rozpoznania Dyrektorowi MOPS w M., który następnie zgodnie z postanowieniem SKO nr 406.281-282/AH/XIV/23 z 6 marca 2023 r. przekazał dokumentację rodziny skarżącego do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T.
2. W dniu 30 marca 2023 r. pracownik socjalny GOPS w T. przeprowadził z wnioskodawcą wywiad środowiskowy. W jego trakcie sprecyzowano żądanie jako wniosek o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie zadłużenia z tytułu nieopłaconych rachunków i na bieżące wydatki. Ustalono też, że wnioskodawca mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem. Cierpi na liczne dolegliwości takie jak nadciśnienie tętnicze, zwyrodnienie stawów, stan po złamaniu kręgu odcinka lędźwiowego kręgosłupa. W związku z urazem kręgosłupa nie pracuje i nie posiada żadnego źródła dochodu. Na podstawie decyzji Starosty M. nr ZE.6120.1.32.2023.EK z 20 stycznia 2023 r. utracił status osoby bezrobotnej z dniem 9 stycznia 2023 r.
W przedłożonym oświadczeniu majątkowym z 30 marca 2023 r. wnioskodawca wskazał, że utrzymuje się z odpowiednika polskiego "500+" i oczekuje na ubezpieczenie zdrowotne w celu podjęcia dalszego leczenia.
Pracownicy GOPS ustalili także, że wnioskodawca ma przyznane "niemieckie zasiłki rodzinne" tzw. Kindergeld na syna na okres od czerwca 2021 r. do sierpnia 2025 r. wypłacane bezpośrednio na jego rachunek bankowy. W styczniu 2023 r. otrzymał z tego tytułu 219 euro. W styczniu 2023 r. matka syna strony uiściła także na jego konto alimenty w kwocie 50 euro.
Do akt sprawy włączono wyliczenie dochodu strony za styczeń 2023 r., z którego wynika, że dochód ten wyniósł 1255,16 zł, co daje na osobę 627,58 zł. W dokumencie z 12 kwietnia 2023 r. zatytułowanym "Ustalenie dochodu rodziny" obliczono wartość dochodów uzyskiwanych przez rodzinę wnioskodawcy posługując się kursem walut obcych NPB dotyczącym waluty euro z 12 kwietnia 2023 r.
3. Decyzją z 12 kwietnia 2023 r. znak GOPS 5012.11.2023.PG Wójt Gminy T. odmówił udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego. Zdaniem organu, rodzina wnioskodawcy w styczniu 2023 r. osiągnęła dochód wyższy od kwoty kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 z późn. zm.), dalej: u.p.s., tj. od kwoty 1 200 zł, w związku z czym prawo do pomocy w formie zasiłku celowego nie przysługuje. W ocenie organu nie zaszła również przesłanka zastosowania art. 41 pkt 1 u.p.s. Wnioskodawca nie wykazał, że jego sytuacja życiowa wypełnia znamiona "przypadku szczególnie uzasadnionego". Mimo twierdzeń o stanie zdrowia uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia, nie przedstawił on dokumentacji medycznej potwierdzającej tę sytuację zdrowotną (np. karty leczenia szpitalnego, zaświadczenia lekarskiego, kosztów poniesionych w związku z leczeniem etc.).
4. Odwołanie wniósł M.L. Wskazał, że niemieckie świadczenie Kindergeld oraz polskie świadczenie wychowawcze tzw. "500+" są świadczeniami tożsamymi. Świadczy o tym wskazanie przez Wojewodę Podlaskiego w piśmie z z 21 marca 2023 r. nr PS-IX.9471.356.2023.JJ, iż nie ma możliwości pobierania świadczeń rodzinnych w pełnej wysokości za ten sam okres, na to samo dziecko z dwóch krajów. Stwierdził, że uprzednie zobowiązanie go do zwrotu zasiłku rodzinnego i świadczenia wychowawczego jako nienależnie pobranych wskazuje na tożsamość świadczeń polskich z niemieckim Kindergeld, w związku z tym podobnie jak polskie świadczenie wychowawcze niemiecki Kindergeld nie powinien być brany pod uwagę przy obliczaniu dochodu rodziny.
5. Decyzją z 24 maja 2023 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem Kolegium, według art. 8 ust. 3 u.p.s. przychodem w rozumieniu ustawy jest każdy rodzaj dochodu, każda suma uzyskana przez beneficjenta, bez względu na źródło uzyskania. Odliczeniu od dochodu podlegają jedynie te przychody, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 u.p.s. Nieuzasadniony jest więc argument strony o konieczności zaprzestania wliczania świadczenia Kindergeld do dochodu rodziny. W zakresie odstąpienia przez organ pierwszej instancji od zastosowania wyjątku przewidzianego w art. 41 pkt 1 u.p.s. SKO poparło argumentację przedstawioną w decyzji pierwszej instancji. Jak wskazało, wnioskodawca w żaden sposób nie udowodnił, że brak źródła dochodu wynika z jego sytuacji zdrowotnej.
6. Skargę do sądu administracyjnego wywiódł M.L. Wniósł o uchylenie decyzji SKO w całości ze względu na naruszenie przepisów prawa. Skarżący przedstawił sytuację rodzinną i majątkową w jakiej się znalazł, w tym wskazał, że wskutek udzielania informacji o nim i jego rodzinie osobom trzecim, sąd niemiecki w K. próbował odebrać mu syna. Nie zgodził się z kwalifikacją wypłacanej synowi przez jego matkę kwoty 50 euro jako alimentów. Zarzucił MOPS działanie będące zaprzeczeniem celów, do realizacji których powołano tę jednostkę. Wskazał, że gdy mieszkał wraz z synem w piwnicy domu jednorodzinnego, chcąc poprawić warunki bytowe systematycznie w miarę możliwości wykańczał pomieszczenia na parterze - urzędnicy MOPS mieli nawiązać kontakt ze współwłaścicielami nieruchomości i na ich wniosek zabronili dalszych prac remontowych. Wyjaśnił również, że uległ wypadkowi, którego skutkiem było złamanie kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. Mimo wnioskowania w MOPS o pomoc, nigdy nie została mu udzielona. Funkcjonował wyłącznie dzięki pomocy rodziny i osób życzliwych. Z powodu braku środków finansowych nie jest w stanie poddać się rehabilitacji, a uznanie przez GOPS, że jego dochód przekracza kryterium dochodowe sprawia, iż nie otrzymał pomocy w postaci ubezpieczenia społecznego ze środków państwowych. Skarżący zakwestionował również działania pracowników MOPS w zakresie informowania Urzędu Skarbowego o majątku, którego nie posiada.
7. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
III. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z powodów innych niż w niej wskazane.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wynika stąd, że sąd ma nie tylko prawo, ale też obowiązek oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego w całokształcie, w tym może uwzględnić nieprawidłowość niepodniesioną w zarzutach skargi.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. sąd uwzględnia skargę i uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Braki w zakresie wykładni zastosowanych przepisów, niewyjaśnienie zastosowanej podstawy prawnej i konsekwentnie braki postępowania wyjaśniającego w obydwu instancjach uniemożliwiają dokonanie oceny w zakresie prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego.
IV. Stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 z późn. zm.), dalej: u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, a także przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kwoty wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. wynikają obecnie z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021.poz. 1296), dalej: rozporządzenie, w związku z art. 9 u.p.s. Obecna wysokość kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie (600 zł) obowiązuje od 1 stycznia 2022 r. Dodać też trzeba, że przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, oprócz spełniania kryterium dochodowego, uwarunkowane jest również wystąpieniem jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 u.p.s. (np. bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność) lub innej uzasadniającej udzielenie pomocy społecznej.
Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący wnosił o przyznanie zasiłku celowego na spłatę zadłużenia tytułem nieopłaconych rachunków oraz na bieżące wydatki. Zgodnie z art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1); zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).
Prawidłowe rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na zasadzie art. 39 ust. 1 u.p.s. wymaga w pierwszej kolejności ustalenia, czy wnioskodawca spełnia ustawowe kryterium dochodowe. W przypadku skarżącego jako osoby w rodzinie, którą tworzy wraz z małoletnim synem, wynosi ono 1200 zł (2x600 zł).
Sposób ustalania dochodu na potrzeby przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowany jest szczegółowo w art. 8 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Stosownie zaś do treści art. 8 ust. 4 u.p.s. dochody pozyskiwane ze źródeł wymienionych w tym przepisie nie podlegają wliczeniu do dochodu ustalanego na potrzeby przyznania świadczeń z u.p.s. Z powyższego wynika więc zasada, iż na potrzeby stosowania ustawy o pomocy społecznej ustala się i wlicza dochód z każdego źródła, chyba że został z tego wliczania wyłączony.
W katalogu z art. 8 ust. 4 u.p.s. w punkcie 7 wymienione jest świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 oraz z 2021 r. poz. 1162 i 1981). W związku z tym do dochodu nie powinno się wliczać tzw. świadczenia "500+". Do dochodu wliczane są natomiast świadczenia rodzinne w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.) dalej: u.ś.r., ponieważ nie wymieniono ich w przepisie art. 8 ust. 4 u.p.s.
V. Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy niniejszej wskazać trzeba, że przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącego organy uznały, iż w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (czyli w styczniu 2023 r.) na dochód ten składały się zarówno pieniądze, które wpłynęły na konto skarżącego w ramach niemieckiego świadczenia Kindergeld w kwocie 219 euro (którego to wpływu skarżący nie kwestionuje) jak i środki, które przelała matka dziecka w kwocie 50 euro, nazwane w tytule przelewu "alimentami". Posługując się kursem euro/pln NBP z 12 kwietnia 2023r. (z dnia wydania decyzji w pierwszej instancji) wyliczono łączny dochód rodziny skarżącego w styczniu 2023 r. w kwocie 1 255,16 zł, co stanowi przekroczenie progu dochodu rodziny o 55,16 zł. Daje to kwotę dochodu na osobę w rodzinie 627,58 zł, co z kolei stanowi przekroczenie progu dochodu przewidzianego na jedną osobę pozostającą w rodzinie o 27,58 zł.
VI. Sąd jednak zwraca uwagę, że organy nie tylko nie zastosowały się do przepisów u.p.s. o wyliczaniu dochodu w oparciu o konkretnie wskazane przez ustawę miesiące, ale wliczając do dochodu skarżącego za styczeń 2023 r. świadczenie Kindergeld nie zrealizowały zasady przekonywania z art. 11 k.p.a. i nie wyjaśniły sprawy w jej całokształcie (art. 7 k.p.a.). Pomijając nawet pierwszą z ww. okoliczności, tj. to, że z niejasnych przyczyn przeliczyły wartość Kindergeld wypłacanego w euro według kursu tej waluty z daty wydania decyzji pierwszej instancji (12 kwietnia 2023 r.) a nie ze stycznia 2023 r., kiedy Kindergeld zostało wypłacone (według reguły z art. 8 ust. 3 u.p.s. – "suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku") - to nie wskazały czym w istocie to niemieckie świadczenie jest i dlaczego nie można odliczyć go od dochodu na zasadzie art. 8 ust. 4 pkt 7 u.p.s. jako tożsamego z polskim świadczeniem wychowawczym nazywanym potocznie "500+". W decyzji organu pierwszej instancji próżno w ogóle szukać powołania się na przepis art. 8 ust. 4 u.p.s. Został on wskazany dopiero na etapie odwoławczym, z tym że znowu – bez jakiegokolwiek wyjaśnienia.
Zasada przekonywania (art. 11 k.p.a.) stanowi, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Zgodnie zaś z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Dopiero prawidłowe zrealizowanie powyższych zasad pozwala sądowi administracyjnemu na weryfikację legalności wydanych decyzji. Ich niezrealizowanie z kolei czyni decyzję nieweryfikowalną i z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej.
Zdaniem sądu, decyzja organu pierwszej instancji jest arbitralna, a organ odwoławczy w ogóle pominął zarzuty odwołania, w których wprost skarżący wskazywał, że ponieważ otrzymywał już decyzje o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych z powodu pobierania Kindergeld – jest ono "tym samym co polskie 500+". Powoływał się też skarżący na wypowiedzi organów wywodząc, iż jeśli wystąpi w Polsce o "500+" to świadczenie niemieckie będzie pomniejszone o tę kwotę. Wyjaśnienia skarżący w tym zakresie nie uzyskał, w szczególności organy nie wskazały, czy niemieckie świadczenie Kindergeld jest świadczeniem tego samego rodzaju co świadczenie wychowawcze lub inne wymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. czy też jest tożsame (bądź co najmniej wykazuje podobieństwo) do polskich świadczeń rodzinnych. Wyjaśnienie to ma kluczowe znaczenie dla ustalenia dochodu skarżącego i jego prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji powinno składać się z dwóch elementów, uzasadnienia faktycznego i prawnego, a uzasadnienie prawne jest nie tylko przytoczeniem przepisów prawa ale przede wszystkim wyjaśnieniem podstawy prawnej decyzji. To ostatnie nie znalazło się w żadnej z decyzji wydanych w obydwu instancjach, z istotnym naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na niezbędność zrealizowania w sprawie zasady przekonywania i zasady prawdy obiektywnej, sprowadzających się w szczególności do wyjaśnienia powodów wliczenia Kindergeld do dochodu, wskazuje treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Otóż skarżący już w oświadczeniu z 30 marca 2023 r. wywiódł, że "utrzymuje się z "odpowiednika 500+" czyli Kindergeld. Organy tego twierdzenia nie zakwestionowały. Dalej wskazać trzeba, że organy w swoich decyzjach posługują się określeniem "niemieckie zasiłki rodzinne" (pierwsza instancja) oraz "zasiłek rodzinny z Niemiec" (druga instancja). Mogłoby to sugerować ich tożsamość z polskimi zasiłkami rodzinnymi, jednak nie jest to do końca jasne, bowiem brak jest wypowiedzi organów czy chodzi im stricte o zasiłek rodzinny na podobieństwo zasiłku rodzinnego polskiego, czy raczej o szerzej rozumianą kategorię wspólnotowych "świadczeń rodzinnych". Nie wiadomo więc w jakim kontekście w sprawie niniejszej organy posłużyły się pojęciem "niemieckie zasiłki rodzinne" w odniesieniu do Kindergeld. Nie usuwa wątpliwości treść dokumentów przedłożonych przez skarżącego, w których wskazuje się jedynie, że polskie zasiłki rodzinne i świadczenie wychowawcze stanowią element tzw. koszyka świadczeń klasycznych w rozumieniu systemu zabezpieczenia społecznego opartego o rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE, nr L 166 z 30.04.2004 r. ze zm., dalej: rozporządzenie PE i Rady) – vide pismo Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 13 marca 2020 r., pismo z Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku z 21 marca 2023 r. nr PS-IX.9471.356.2023.JJ, decyzje Wojewody Podlaskiego z 4 sierpnia 2022 r. nr PS-IX.9471.969.2021.AS.ZR5-NP oraz nr PS-IX.9471.696.2021.AS.ŚW3-NP. Wątpliwości pogłębia jeszcze wypowiedź Wojewody Podlaskiego w pismach z 14 kwietnia 2023 r. i z 20 czerwca 2023 r., który wskazał skarżącemu, że "świadczenie wychowawcze jest świadczeniem porównywanym do niemieckiego zasiłku rodzinnego Kindergeld" (k. 5 i 27).
Wobec powyższego brak jakiejkolwiek wypowiedzi wykładniczej odnośnie charakteru Kindergeld w decyzjach wydanych w sprawie niniejszej wyklucza możliwość uznania, że organy wyjaśniły sprawę w sposób dostateczny do rozstrzygnięcia oraz że została zrealizowana zasada przekonywania. Nie jest jasne czy nazwanie w zaskarżonych decyzjach Kindergeld zasiłkiem rodzinnym było wynikiem jego porównania do polskich zasiłków rodzinnych, a następnie ustaleniem ich tożsamości oraz czy wiązało się z wykluczeniem podobieństwa do polskiego świadczenia wychowawczego. Wskazać należy, na co sąd już zwracał uwagę, że o ile świadczenie wychowawcze nie wlicza się do dochodu ustalanego na potrzeby orzeczenia o prawie do świadczenia z pomocy społecznej (art. 8 ust. 4 pkt 7 u.p.s.), o tyle już zasiłki rodzinne i dodatki do zasiłków rodzinnych podlegają wliczeniu jako niewymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. Kwalifikacja Kindergeld jest zatem niezbędna w sprawie niniejszej.
Sąd ma w polu widzenia, że zgodnie z art. 1 lit. "z" rozporządzenia PE i Rady "świadczenie rodzinne" oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają wyrównać utrzymanie rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych wspomnianych w załączniku I tego rozporządzenia. Jak wynika w szczególności z jego preambuły, koordynuje ono system zabezpieczenia społecznego w tym sensie, że obywatele wspólnotowi ani nie powinni ponosić szkody z tego tytułu, że korzystają z zasady swobodnego przepływu pracowników i osób (a więc nie powinni tracić uprawnienia do określonych świadczeń, w tym rodzinnych, w rozumieniu tego rozporządzenia), ani nie powinni otrzymywać z tego tytułu nieuprawnionych korzyści (w postaci kumulowania się świadczeń) – vide punkt 1 preambuły i art. 10 rozporządzenia PE i Rady. Niewątpliwie więc nie jest możliwa realizacja świadczeń z dwóch państw członkowskich, jeśli zostały one przyznane za jeden i ten sam okres - z tego samego tytułu (zakaz kumulacji). Decyduje o tym podobieństwo świadczeń, w tym świadczeń rodzinnych. Wyjaśnił to zagadnienie TSUE w wyroku z 8 maja 2014 r., sygn. C-347/12 (nr w lex: 1455340) wskazując, iż "świadczenia z zabezpieczenia społecznego winny być postrzegane jako będące tego samego rodzaju, niezależnie od cech właściwych różnym ustawodawstwom krajowym, w sytuacji gdy ich przedmiot, cel, podstawa wyliczenia i warunki przyznania są identyczne. Natomiast cechy czysto formalne nie powinny być postrzegane jako istotne elementy kwalifikacji świadczeń. W istocie ze względu na liczne różnice między krajowymi systemami zabezpieczenia społecznego wymóg całkowitego podobieństwa podstawy obliczania oraz warunków przyznawania świadczeń prowadziłby do znacznego ograniczenia stosowania zakazu kumulacji zawartego w art. 12 rozporządzenia nr 1408/71. Taki skutek stałby w sprzeczności z celem tego zakazu, czyli unikaniem bezzasadnych kumulacji świadczeń społecznych." Idea ta jest także wyrażona w fakcie, że osoby uprawnione do niemieckiego świadczenia Kindergeld oraz świadczenia wychowawczego w Polsce otrzymują dodatek dyferencyjny, co wynika z art. 68 ust. 2 rozporządzenie PE i Rady, tzn. otrzymują wyrównanie do świadczenia wyższego przyznawanego według zasady pierwszeństwa wynikającej z art. 68 ust. 1 ww. rozporządzenia. Nadal jednak trzeba stwierdzić, że ani z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, ani z uzasadnienia decyzji odwoławczej nie wynika, co organ pierwszej instancji miał na myśli nazywając Kindergeld zasiłkiem rodzinnym a organ odwoławczy wykluczając Kindergeld z katalogu art. 8 ust. 4 u.p.s., zwłaszcza gdy z kolei Wojewoda wypowiada się o "porównywaniu świadczenia wychowawczego do Kindergeld". Jak wskazał WSA w Gdańsku w sprawie III SA/Gd 278/18 (wyrok z 18 października 2018 r.) dotyczącej zasad ustalania dochodu na podstawie u.p.s., "organy ustalając dochód rodziny skarżącej obowiązane były w pierwszej kolejności rozważyć czy Kindergeld jest świadczeniem tego samego rodzaju co świadczenie wychowawcze, czy też jest odpowiednikiem zasiłku rodzinnego" (orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to istota rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej z uwagi na treść art. 8 ust. 4 u.p.s., w szczególności punktu 7 tego przepisu, do której organy się nie odniosły z istotnym, uniemożliwiającym weryfikację decyzji naruszeniem art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. i wspomnianego art. 8 ust. 4 u.p.s. Bez wypowiedzi w tym zakresie nie można uznać, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona do rozstrzygnięcia.
Niewątpliwie katalog zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. ma charakter zamknięty, tak więc w sferze świadczeń obowiązujących na gruncie prawa polskiego nie ma wątpliwości, które świadczenia podlegają pominięciu na etapie ustalania dochodu na mocy art. 8 u.p.s. Zważając jednak na skomplikowane realia prawne dotyczące prawa UE, w które wpisuje się sytuacja skarżącego, organy administracji publicznej winny co najmniej wyjaśnić powody wydania decyzji odmownej, mając na uwadze że ustawodawca wymaga od nich uzasadnienia prawnego zawierającego nie tylko wskazanie podstawy prawnej ale i jej wyjaśnienie (art. 107 § 3 k.p.a.). Dopiero wszechstronne wyjaśnienie w tym zakresie (charakter Kindergeld) umożliwi weryfikację legalności zaskarżonej decyzji.
VII. Powyższe powody uchylenia zaskarżonych decyzji zwalniają w zasadzie sąd z kontroli ich legalności w zakresie w jakim zawierają odmowę przyznania specjalnego zasiłku celowego na zasadzie art. 41 pkt 1 u.p.s., tj. w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego, pod warunkiem wykazania szczególnie uzasadnionego przypadku. Sąd jednak zwraca uwagę, że powodem odmowy przyznania tego specjalnego zasiłku było nieprzedłożenie przez skarżącego dokumentacji medycznej potwierdzającej sytuację zdrowotną, tj. kart leczenia szpitalnego, zaświadczenia lekarskiego i kosztów poniesionych w związku z podjętym leczeniem. Jednak nie może ujść uwadze, że w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym 30 marca 2023 r. wskazano wprost, iż sytuacja zdrowotna skarżącego to "stan po urazie złamania kręgu odcinka lędźwiowego kręgosłupa", z którego to tytułu został skierowany na zabiegi fizjoterapeutyczne. Pracownik socjalny w dokumencie wywiadu wskazał: "ksero skierowania dołączone do akt sprawy". Mimo takiego zapisu - w aktach administracyjnych tego dokumentu brak. Kserokopia tego dokumentu została dołączona do skargi. Wynika z niej, że skierowanie wystawił lekarz SP ZOZ w Łapach w Poradni chirurgii urazowo-ortopedycznej stwierdzając, iż doszło do "złamania kręgu odcinka lędźwiowego kręgosłupa" w związku z czym skierowanie na rehabilitację zawiera wskazanie "Priorytet: CITO". Nadto, jak wskazał pracownik organu w wywiadzie środowiskowym, z uwagi na spowodowaną ww. urazem niezdolność do pracy skarżący utracił z dniem 9 stycznia 2023 r. status osoby bezrobotnej.
Dalej wskazać trzeba, co sądowi wiadome jest z urzędu z racji rozpoznawania innych spraw ze skargi M.L. (w tym np. sprawy II SA/Bk 597/23 ze skargi na decyzję SKO w Białymstoku z 3 lipca 2023 r. znak 406.775/E-1/22/2023), w których również orzekało ww. Kolegium, że skarżący tuż po urazie kręgosłupa występował do MOPS o pomoc społeczną w postaci zasiłku okresowego i pierwotna decyzja odmowna została uchylona przez Kolegium z uwagi na nierozważenie przyznania tej pomocy na zasadzie "szczególnie uzasadnionego przypadku" z art. 41 pkt 2 u.p.s. Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji taką pomoc w maju 2023 r. przyznał za listopad 2022 r. uznając, iż doznany uraz kręgosłupa jest "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 u.p.s. Powstała więc sytuacja, w której w stosunku do tej samej osoby dwukrotnie tę samą przesłankę organy potraktowały odmiennie – raz na korzyść, następnym razem na niekorzyść strony. Odmienność podejścia do obydwu tych spraw nie znalazła odzwierciedlenia w uzasadnieniach wydanych decyzji, co w świetle art. 8 k.p.a. budzi uzasadnione zastrzeżenia z punktu widzenia legalności. Jak stanowi bowiem art. 8 k.p.a. w § 1, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Brak zatem wyjaśnienia powodów odmiennego potraktowania sytuacji skarżącego wpływa na ocenę legalności decyzji wydanej w sprawie niniejszej jako naruszającej w szczególności art. 8 § 1 k.p.a., również w związku z art. 11 k.p.a.
VIII. Reasumując główne powody uchylenia zaskarżonych decyzji stwierdzić należy, że sąd nie może zweryfikować ich legalności i dokonać subsumcji stanu faktycznego w sytuacji, gdy ten stan faktyczny (w sprawie niniejszej - charakter świadczenia niemieckiego Kindergeld) nie został wyjaśniony przez organy. Sąd administracyjny nie zastępuje organów w ustalaniu stanu faktycznego sprawy, ale kontroluje zastosowanie przepisów prawa w konkretnym, ustalonym przez organy stanie faktycznym.
Mając powyższe na względzie sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.
"a" i "c" w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.