II SA/Bk 510/23

II SA/Bk 510/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Grzegorz Dudar /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Roleder
Marta Joanna Czubkowska
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1191
art. 35
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 98
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi H.W. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 18 maja 2023 r. nr OB-I.621.1.15.2023.AO w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 6 maja 2023 r. nr OB-I.621.1.15.2023.AO Wojewoda Podlaski po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez H. W. (dalej powoływana także jako skarżąca) od decyzji Burmistrza Łap z dnia 29 marca 2023 r. o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawiał się następująco.
W związku z zawiadomieniem Centrum Usług Społecznych z dnia 22 grudnia 2021 r. skierowanym do Burmistrza Łap (dalej powoływany także jako organ pierwszej instancji), wszczęte zostało postępowanie o wymeldowanie H. W. z pobytu stałego w lokalu położonym w Ł. przy ul. [...]. W ww. zawiadomieniu wskazano, że H. W. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w T., a lokal przy ul. [...] w Ł. jest obecnie niezamieszkały.
Decyzją Burmistrza Łap z dnia 29 marca 2022 r. orzeczono o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego w lokalu w lokalu położonym w Ł. przy ul. [...]. Organ pierwszej instancji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalił, że umową dożywocia sporządzoną w formie aktu notarialnego z dnia 30 maja 2019 r. Repertorium A Nr [...], H. W. przeniosła na rzecz Gminy Łapy własność lokalu położonego w Ł. przy ul. [...] w zamian za zapewnienie jej (stosownie do art. 908 k.c.) dożywocia - polegającego na zapewnieniu jej dożywotniego pobytu w domu opieki społecznej oraz pochówku odpowiadającego miejscowym zwyczajom. Organ pierwszej instancji wskazał, że umowa dożywocia pomiędzy skarżącą a Gminą Łapy zawarta została na wyraźną prośbę skarżącej (w piśmie z 12 grudnia 2018 r. zaoferowała bowiem Burmistrzowi Łap lokal przy ul. [...] w Ł. w zamian za dopłatę do pobytu w Domu Pomocy Społecznej w T., gdzie została umieszczona). Po konsultacji z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej oraz ze względu na stan zdrowia skarżącej, sprawę potraktowano jako pilną i Rada Miejska w Łapach uchwałą z dnia 18 stycznia 2019 r. wyraziła Burmistrzowi Łap zgodę na nabycie nieruchomości. Podczas oględzin lokalu przeprowadzonych w toku postępowania organ pierwszej instancji ustalił m.in., że lokal ten jest niezamieszkały, jest świeżo wyremontowany i wyposażony w nowe meble i urządzenia. Obecna w trakcie oględzin pracownica Centrum Usług Społecznych w Łapach – J. D. podała do protokołu, że pozostałe w lokalu drobne rzeczy H. W., takie jak: pamiątki, obrazki czy listy znajdują się w magazynie Centrum Usług Społecznych w Łapach. (protokół z dnia 1 marca 2022 r.). W ocenie organu pierwszej instancji również przesłuchani w sprawie świadkowie potwierdzili, że od około 1,5 roku skarżąca nie przebywa w lokalu i znajduje się w domu pomocy społecznej.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca podnosząc, że nie zgadza się z faktami wskazanymi w zaskarżonej decyzji, a przepisanie mieszkania nie było dobrowolne, a dokonane pod presją i przymusem pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie towarzyszył jej również zamiar stałej zmiany miejsca pobytu, gdyż na dzień dzisiejszy nie wyklucza opuszczenia Domu Pomocy Społecznej. Wystąpiła ponadto do sądu z wnioskiem o przydzielenie adwokata, w celu odzyskania jej nieruchomości.
Wojewoda Podlaski decyzją z dnia 4 maja 2022 r. nr OB.-I.621.1.12.2022.BW utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu odwoławczego, centrum spraw życiowych skarżącej z całą pewnością nie znajduje się w lokalu położonym w Ł. przy ul. [...] i stan taki trwa od niemalże 3 lat. Bezsprzecznym jest, że skarżąca w maju 2019 r. zamieszkała w Domu Pomocy Społecznej w T., zaraz po przeniesieniu własności przedmiotowego lokalu na rzecz Gminy Łapy (akt notarialny umowy dożywocia z dnia 30 maja 2019 r.). Powyższe potwierdzają również zeznania wszystkich świadków przesłuchanych w sprawie, tj. osób zamieszkujących w bliskim sąsiedztwie lokalu oraz pracownica Centrum Usług Społecznych w Łapach. Jakkolwiek skarżąca podnosi, że przekazanie przedmiotowego lokalu na rzecz Gminy Łapy nie było dobrowolne, a dokonane pod presją pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej i nie wyklucza ona jednocześnie opuszczenia Domu Pomocy Społecznej, to jednak ważącym w niniejszej sprawie pozostaje, iż obecnie skarżąca nie ma obiektywnej możliwości realizacji woli przebywania w przedmiotowym lokalu. Stąd też dalsze utrzymywanie zameldowania skarżącej w przedmiotowym lokalu, w którym faktycznie nie mieszka, byłoby potwierdzeniem fikcji meldunkowej, na którą przepisy z zakresu ewidencji ludności nie pozwalają.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożyła skarżąca. Podkreśliła, że nie zgadza się z wydaną decyzją i nadal podtrzymuje, iż została oszukana i chce odzyskać mieszkanie. Wskazała, że w każdej sytuacji może opuścić Dom Pomocy Społecznej i będzie potrzebowała mieszkania, które zostało jej ukradzione.
Wyrokiem z 20 września 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 410/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza Łap z dnia 29 marca 2022 roku.
Sąd podkreślił, że decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Opuszczenie miejsca pobytu musi cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element woli, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Gdyby zamiaru opuszczenia lokalu wskazany podmiot nie wyraził w sposób jasny, zadaniem organu ewidencyjnego jest weryfikacja, czy okoliczności sprawy wskazują na istnienie po jego stronie zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania (por. wyroki NSA: z dnia 23 maja 2019 r., sygn. II OSK 1354/19; z dnia 17 lipca 2020 r., sygn. II OSK 391/20, CBOSA). Rolą organu prowadzącego postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania jest więc weryfikacja, czy okoliczności sprawy wskazują na istnienie po stronie osoby, której dotyczy wymeldowanie, zamiaru trwałego i dobrowolnego zerwania więzi z miejscem zameldowania.
Sąd wskazał także, że dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego to takie działanie, które wynika z własnej woli zainteresowanego - nie zaś z powodu presji czy bezprawnego działania innych osób. W przypadku zatem opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu przymusu fizycznego, psychicznego, czy też uniemożliwienia dostępu do lokalu, nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości przebywania w lokalu i realizowania w nim interesów życiowych. Innymi słowy, o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem - nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. W orzecznictwie przyjmuje się, że jako równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać również sytuację, w której osoba w nim zameldowana została usunięta przez dysponenta lokalu bądź przymuszona do jego opuszczenia, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne.
W ocenie sądu, w analizowanej sprawie zgromadzony materiał dowodowy w postaci dokumentów potwierdzających przeniesienia własności lokalu w drodze aktu notarialnego – umowy dożywocia oraz przesłuchania świadków – sąsiadów skarżącej, był niewystarczający do podjęcia decyzji o wymeldowaniu H. W. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w Ł. Wnioski organów w tym zakresie były co najmniej przedwczesne, w sytuacji kiedy skarżąca podnosiła, że została oszukana i wykorzystano jej trudną sytuację rodzinną i zdrowotną. Organy dokonując oceny pominęły w swoich ustaleniach faktycznych okoliczności, w jakich skarżąca została przewieziona do DPS, czy też przekazane zostały klucze od mieszkania. Organ pierwszej instancji nie podjął nawet próby zweryfikowania konsekwentnych wyjaśnień skarżącej, z wyjaśnieniami pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej, którzy zajmowali się skarżącą oraz brali udział w przewożeniu skarżącej do Domu Pomocy Społecznej.
Zdaniem sądu ewentualne spory z umowy o dożywocie związane z prawem skarżącej do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu może rozstrzygnąć jedynie sąd powszechny. Zaskarżona decyzja podlegała zatem uchyleniu nie z tego powodu, że skarżąca wskazała, iż podejmie kroki prawne zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego tej umowy, ale przed wszystkim z uwagi na konieczność uzupełnienia stanu faktycznego i wyczerpującego uzasadnienia związanego z dobrowolnym lub przymusowym opuszczeniem przez skarżącą lokalu i odniesienia do okoliczności, które organ pominął, a które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prowadząc ponownie postępowanie, organ pierwszej instancji ustali okoliczności w jakich nastąpiło opuszczenie lokalu, przesłuchując na tą okoliczność świadków, którzy brali udział w tym zdarzeniu. Ponadto ustali, czy toczą się jakieś postępowania przez sądem powszechnym, na które powołuje się skarżąca. Dopiero powiązanie ze sobą wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności umożliwi organowi właściwą ocenę materiału dowodowego i uznanie czy zachodzą w sprawie przesłanki niezbędne do wymeldowania skarżącej z pobytu stałego.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ pierwszej instancji przesłuchał w charakterze świadków: B. K. i J. D. - pracowników socjalnych Centrum Usług Społecznych w Łapach, J. Z. - pracownika Urzędu Miejskiego w Łapach zatrudnionego w referacie Nieruchomości i R. W. - opiekunkę skarżącej. B. K. zeznała, że opiekowała się skarżącą ponad 10 lat, była to osoba wymagająca całodobowej opieki osób drugich. Swoje miejsce zamieszkania opuszczała sporadycznie, w związku z wizytami lekarskimi, później wizyty były w mieszkaniu. Z uwagi na fakt, że skarżąca potrzebowała całodobowej opieki, a ich ośrodek zapewniał wyłącznie opiekę dzienną, dobrowolnie z własnej inicjatywy w 2018 r. złożyła wniosek o umieszczenie jej w trybie pilnym w DPS w T. W tym samym ośrodku przebywała jej siostra. H. W. nie ma żadnej rodziny - jej syn zmarł w kwietniu 2018 r., nie ma spadkobierców. Czuła się samotna i dlatego też zdecydowała się przenieść do DPS, a lokal przy ul. [...] w Łapach przekazać gminie w formie umowy o dożywocie. Skarżąca wiedziała, że nie będzie jej stać na utrzymywanie przedmiotowego lokalu, kiedy będzie przebywać w DPS. W dniu 31 maja 2019 r. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Łomży wydało decyzję o umieszczeniu H. W. w DPS w T. Tego samego dnia H. W. służbowym samochodem CUS została przewieziona przez świadka, opiekunkę oraz kierowcę do DPS w T. Zdaniem świadka, skarżąca opuściła lokal przy ul. [...] w Łapach dobrowolnie, bez żadnego przymusu. Była bardzo zadowolona ze zmiany mieszkaniowej i życiowej, cieszyła się na spotkanie z siostrą oraz że będzie miała zapewnioną całodobową opiekę, że nie będzie sama. Z kolei J. D. zeznała, że skarżąca po zamieszkaniu w DPS nie podejmowała prób powrotu do opuszczonego lokalu. Świadek J. Z. zeznała zaś, że w grudniu 2018 r. wpłynęło pismo skarżącej z prośbą o przejęcie jej mieszkania przy ul. [...] w Ł., w zamian za umieszczenie jej i dopłacanie do pobytu w DPS w T. W maju 2019 r., wraz ze współpracownikiem udała się do mieszkania H. W. w celu spisania danych z jej dowodu, niezbędnych do przygotowania protokołu uzgodnień. Skarżąca, ze względu na stan zdrowia, musiała upoważnić D. P. do opłacenia i pobrania wypisu z rejestru gruntów i budynków. Skarżąca skarżyła się, że jest samotna, nie ma żadnej rodziny, ciężko jej się poruszać i nie wychodzi z przedmiotowego lokalu, znajdującego się na IV piętrze. Powiedziała, że potrzebuje pomocy i dlatego też wystąpiła z prośbą do Burmistrza Łap o przejęcie jej mieszkania, ponieważ chce zamieszkać w DPS, aby mieć zapewnioną całodobową opiekę. Prosiła, aby jak najszybciej załatwić jej sprawę. Przygotowano protokół uzgodnień, który został podpisany przez strony w dniu 27 maja 2019 r., a następnie w dniu 30 maja 2019 r. został podpisany akt notarialny, przenoszący prawo własności lokalu przy ul. [...] w Ł. na rzecz Gminy Łapy. Tego samego dnia skarżąca została przewieziona do DPS w T. Natomiast z zeznań R. W. wynika, że skarżąca chciała zamieszkać w DPS - najpierw myślała o U., ale ostatecznie znalazło się miejsce w T. Uważała, że nie poradzi sobie finansowo z utrzymaniem mieszkania, a poza tym wymagała całodobowej opieki. Większość rzeczy skarżąca oddała, a część zabrała ze sobą np. radio, ubrania. Świadek zeznała, że kiedy rozmawiała z nią przez telefon, to skarżąca powiedziała, że raz została przewieziona przez pracowników DPS w T. do Ł., ponieważ chciała odwiedzić grób syna. Skarżąca dobrowolnie podjęła decyzję o przeprowadzce do DPS w T.
Organ pierwszej instancji, w oparciu o powyższy materiał dowodowy i po ustaleniu, że nie toczy się żadne postępowanie z powództwa skarżącej przed Sądem Rejonowym w Białymstoku, decyzją z dnia 29 marca 2023 r., orzekł o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego w lokalu położonym przy ul. [...] w Ł.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją, skarżąca w złożonym odwołaniu podkreśliła, że nie przepisała mieszkania dobrowolnie, odbyło się to pod presją i przymusem pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie mogła przebywać od 2019 r. w lokalu przy ul. [...] w Ł., ponieważ lokal nie należał już do niej, a w dniu przepisania tego lokalu musiała oddać klucze swojej byłej opiekunce. Nie miała zamiaru zmieniać na stałe miejsca pobytu i w chwili obecnej nie wyklucza opuszczenia DPS. Podkreśliła, że w Sądzie Okręgowym w Białymstoku toczy się sprawa o odzyskanie mieszkania, więc decyzja o jej wymeldowaniu nie powinna zostać wydana.
Zaskarżoną decyzją z 6 maja 2023 r. Wojewoda Podlaski utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Przytaczając obowiązujące przepisy dotyczące wymeldowania z pobytu stałego oraz istotę ewidencji ludności, wskazał, że w odniesieniu do niniejszej sprawy bezspornym jest, iż H. W. od końca maja 2019 r. nie mieszka i nie koncentruje swoich spraw życiowych w lokalu przy ul [...] w Ł. Od czasu wyprowadzki z przedmiotowego lokalu skarżąca więcej już tam nie przebywała. Powyższe wynika z całości zgromadzonego materiału dowodowego tj. zeznań świadków oraz wyjaśnień samej skarżącej, która w piśmie z dnia 7 lutego 2022 r. podała, że od 31 maja 2019 r. nie mieszka w miejscu stałego zameldowania i wynika to także z treści złożonego przez nią odwołania. Skoro więc H. W. od 4 lat nie mieszka w lokalu przy ul. [...] w Ł. to nie ma żadnych wątpliwości, że opuszczenie przez nią przedmiotowego lokalu ma charakter trwały. Jakkolwiek skarżąca twierdzi, że została zmuszona przez pracowników opieki społecznej do zrzeczenia się prawa do przedmiotowego lokalu i opuszczenia tego lokalu, to jednak analiza materiału dowodowego nie potwierdza, że opuszczenie przez H. W. tego lokalu nie miało dobrowolnego charakteru. Organ zaznaczył, że to sama skarżącą wszczęła procedurę umieszczenia jej w DPS bowiem w 2018 r. wystąpiła z wnioskiem (kserokopia w aktach sprawy) o przejęcia jej mieszkania przez Gminę Łapy w zamian za zapewnienie jej pobytu w DPS i dopłacanie do tego pobytu, a w dniu 30 maja 2019 r. podpisała umowę przeniesienia własności lokalu przy ul. [...] w Ł. na rzecz Gminy Łapy. Ponadto również z zeznań osób bezpośrednio zaangażowanych w postępowanie związane z umieszczeniem H. W. w DPS w T. tj. pracowników Centrum Usług Społecznych w Łapach oraz referatu Nieruchomości Urzędu Miejskiego w Łapach bezsprzecznie wynika, że to sama H. W. podjęła decyzję o rezygnacji z pobytu w dotychczasowym miejscu stałego zameldowania i zamieszkaniu w DPS z uwagi na stan zdrowia, który uniemożliwiał jej samodzielne funkcjonowanie, a nie miała też rodziny, która mogłaby sprawować nad nią opiekę w przedmiotowym lokalu (protokoły przesłuchań świadków – B. K. i J. D. z dnia 12 grudnia 2022 r. oraz pismo J. Z. z dnia 2 stycznia 2023 r.). Zeznania wskazanych świadków potwierdzają, że nikt nie zmuszał H. D. do darowania przedmiotowego lokalu Gminie Łapy - była to więc jakkolwiek uwarunkowana realiami życia skarżącej, to jednak jej samodzielna decyzja. Również R. W., która była przez około 3 lata opiekunką H. W., a więc z całą pewnością dobrze znała skarżącą, jej stan zdrowia i problemy, potwierdziła że skarżąca sama zdecydowała o zrzeczeniu się przedmiotowego lokalu i przeniesieniu się do DPS w T., gdyż zdawała sobie sprawę, że sama sobie nie poradzi i nie będzie jej stać na utrzymanie lokalu przy ul. [...] w Ł., przy jednoczesnym pobycie w DPS. Zarówno świadek – R. W. jak również świadkowie – B. K. oraz J. Z. zgodnie zeznały, że skarżąca wymagała całodobowej opieki, którą jako osoba samotna, mogła mieć zapewnioną tylko w DPS i dlatego też podjęła decyzję o opuszczeniu miejsca stałego zameldowania. Dodatkowo B. K. potwierdziła, że H. W. była świadoma, że z chwilą zamieszkania w DPS w T. będzie to jej nowe centrum spraw życiowych, a z kolei J. D. zeznała, że od czasu wyprowadzki skarżąca nie podejmowała żadnych prób, żeby tam powrócić. Okoliczności niniejszej sprawy jednoznacznie więc potwierdzają, że opuszczenie przez skarżącą miejsca stałego zameldowania nastąpiło w wyniku podjętej przez nią, a więc dobrowolnej decyzji.
Instytucje zameldowania oraz wymeldowania z danego lokalu mają tylko i wyłącznie charakter ewidencyjny i jako takie nie rodzą żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądzają o ich utarcie. Są to zatem wyłącznie akty, których istota sprowadza się do administracyjnej rejestracji danych o rzeczywistym miejscu pobytu oznaczonej osoby. Tak więc wynik postępowania w sprawie odzyskania przekazanego przez H. W. Gminie Łapy przedmiotowego lokalu nie ma wpływu na wymeldowanie skarżącej z tego lokalu. Jedynie faktyczne przebywanie w danym lokalu, jako w centrum życiowym, jest decydujące przy badaniu zasadności wniosku o wymeldowanie. Zauważyć należy, że decyzja o wymeldowaniu ma wyłącznie charakter ewidencyjny, czyli rejestrowy, a więc oznacza tylko i wyłącznie, że strona opuściła dany lokal i w nim nie przebywa przez określony czas, a swoje interesy życiowe koncentruje w innym miejscu. Bezspornym pozostaje fakt niezamieszkiwania skarżącej w miejscu dotychczasowego zameldowania od 4 lat oraz dobrowolny charakter opuszczenia przedmiotowego lokalu i to wyczerpuje zakres rozpoznania niniejszej sprawy. Natomiast ewentualna zmiana stanu faktycznego w przyszłości (np. powrót i ponowne zamieszkanie H. W. w przedmiotowym lokalu) będzie stanowiła podstawę do kolejnej rejestracji miejsca zamieszkiwania skarżącej w formie ponownego zameldowania - podkreślić jednak należy, iż taka hipotetyczna sytuacja pozostaje bez wpływu na niniejsze postępowanie, gdyż organy administracji są obowiązane o rozstrzyganie o stan faktyczny istniejący w dacie wydania orzekania, a nie o niepewne zdarzenia przyszłe, które w żaden sposób nie są przewidywalne. Należy mieć również na uwadze, że postępowania sądowe z takiego zakresu jak sprawa z pozwu H. W. co do zasady mogą toczyć się latami, a więc wstrzymywanie się z zakończeniem postępowania w sprawie wymeldowania do czasu rozstrzygnięcia przez sąd sprawy dotyczącej odzyskania lokalu, spowodowałoby utrzymywanie fikcji meldunkowej (która już i tak trwa od 4 lat), na którą przepisy z zakresu ewidencji ludności nie pozwalają.
Skargę na powyższą decyzję wywiódł pełnomocnik skarżącej, ustanowiony w ramach prawa pomocy, zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2022 r. poz. 1191 ze. zm., dalej powoływana jako u.e.l.) i uznanie, że jedynie faktyczne przebywanie w lokalu ma znaczenie w sprawie wymeldowania, w sytuacji gdy niezbędne jest jeszcze ustalenie dobrowolności opuszczenia mieszkania bez przymusu fizycznego i psychicznego, zaś w Sądzie Okręgowym w Białymstoku toczy się postępowanie dotyczące przedmiotowego lokalu (sygn. akt I C 2547/22);
- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiał dowodowego, w tym toczącego się postępowania o unieważnienie umowy dożywocia oraz niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący okoliczności zawarcia umowy dożywocia z dnia 30 maja 2019 r. w tym świadomości skarżącej;
- art. 98 k.p.a. poprzez niezawierzenie postępowania przez organy postępowania w sytuacji, gdy zawieszeniu postępowania nie sprzeciwiały się strony, a samo zawieszenie postępowania nie zagraża interesowi społecznemu.
Pełnomocnik skarżącej wniósł o dopuszczenie dowodu z akt sprawy toczącej się przed Sądem Okręgowym w Białymstoku dotyczącej odzyskania lokalu, w tym wniesionego pozwu wraz z załącznikami (sygn. akt I C 2547/22), na okoliczność niezbędnego wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie tj. braku dobrowolności przez przekazaniu lokalu położonego w Ł. przy ul. [...].
Wskazując na powyższe, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości decyzji Wojewody Podlaskiego i poprzedzającej ją decyzji wydanej przez Burmistrza Łap z dnia 29 marca 2023 r. oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu, nieopłaconej w całości ani w części.
W odpowiedzi na skargę, Wojewoda Podlaski podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.
Pismem z dnia 25 sierpnia 2023 r., Sąd Okręgowy w Białymstoku, Wydział I poinformował, że sprawa o sygn. akt I C 2547/22 dotyczy stwierdzenia nieważności umowy o dożywocie z dnia 30 maja 2019 r., zawartej w formie aktu notarialnego pomiędzy skarżącą a Gminą Łapy. Sprawa jest na etapie postępowania dowodowego, w dniu 20 marca 2023 r. zostało wydane postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia, zgodnie z którym zakazano Gminie Łapy zbywania i obciążania należącej do gminy prawa własności lokalu mieszkalnego nr 24 o pow. 48,40 m2 położonego przy ul. [...] w Ł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białystoku, zważył co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
W wyrokowanej sprawie dla rozpatrzenia skargi istotne znaczenie ma fakt, że sprawa była już przedmiotem oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w prawomocnym wyroku z 20 września 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 410/22. W tym zakresie wskazać należy, że zgodnie z dyspozycją art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem ponownego rozpoznania przez ten sąd oraz organ administracji publicznej, będą one obowiązane podporządkować się ocenie prawnej i wskazaniom wyrażonym w uzasadnieniu poprzednio wydanego wyroku, jeżeli nie zostanie on uchylony, nie ulegnie istotnej zmianie stan faktyczny sprawy lub zmianie nie ulegną przepisy prawa. W wyroku z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10 (wyrok jak i inne orzeczenia przywoływane w niniejszym uzasadnieniu dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych - CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Kontrola legalności przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji, wydanej w ramach związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a., sprowadza się, zatem w głównej mierze do oceny, czy organy podporządkowały się ocenie prawnej i wskazaniom wyrażonym w poprzednim wyroku, gdyż jest to główne kryterium poprawności nowowydanej decyzji.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. II FSK 1889/12 uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.
Między oceną prawną a wskazaniami, co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek, ponieważ ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organu administracji publicznej w sprawie, a wskazania określają sposób postępowania w przyszłości (wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2006 r. I GSK 2395/05). Wskazania stanowią konsekwencję oceny prawnej przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi. Celem wskazań jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia i wytyczenie kierunku działalności organów przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. (Komentarz do p.p.s.a. pod red. prof. Romana Hausera i prof. Marka Wierzbowskiego, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2013, str. 593).
W tym miejscu przywołać należy również brzmienie art. 170 p.p.s.a., który stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W orzecznictwie na tle przepisu art. 170 p.p.s.a. wskazuje się wręcz, że odstąpienia od już raz prawomocnie sformułowanej oceny prawnej nie mogą usprawiedliwiać nawet możliwe wady oceny prawnej zawartej w tymże poprzednim wyroku. Inne stanowisko, byłoby nie do pogodzenia z podstawowymi zasadami porządku prawnego, w tym zwłaszcza z art. 2 (zasada pewności prawa), art. 7 (zasada praworządności) oraz art. 178 ust. 1 Konstytucji RP (zasada związania sędziego Konstytucją i ustawą). Innymi słowy, rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami inny spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym, wcześniejszym wyroku (wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 1112/19).
We wskazanym wyroku z 20 września 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 410/22, WSA w Białymstoku, w aspekcie zasadności wymeldowania skarżącej z pobytu stałego z mieszkania przy ul. [...] w Ł. przesądził dwie kluczowe dla rozstrzygnięcia kwestie – po pierwsze, że centrum życiowe skarżącej H. W., z uwagi na jej zamieszkanie w DPS w T. nie mieści się we wskazanym powyżej mieszkaniu (str. 7 uzasadnienia wyroku) oraz, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był niewystarczający dla oceny, czy nastąpiło dobrowolne opuszczenie lokalu przez skarżącą (str. 10 uzasadnienia wyroku). Sąd wskazał także, że ewentualne spory w związku z zawarciem umowy o dożywocie oraz prawo skarżącej do zamieszkiwania w spornym lokalu może rozstrzygnąć jedynie sąd powszechny. Sąd zalecił, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy ustaliły okoliczności w jakich nastąpiło opuszczenie lokalu przez skarżącą, przesłuchując na tę okoliczność świadków, którzy brali udział w tym zdarzeniu oraz ustaliły, czy toczy się przed sądem powszechnym postępowanie, na które wskazywała skarżąca podczas rozprawy.
W ocenie sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, organy ponownie rozpoznając sprawie nie naruszyły art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 170 p.p.s.a. bowiem w prawidłowy sposób, zgodny z zaleceniami sądu zawartymi w wyroku 20 września 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 410/22, przeprowadziły uzupełniające postępowanie dowodowe, zmierzające do ustalenia, czy skarżąca w sposób dobrowolny opuściła mieszkanie nr [...] przy ul. [...] w Ł. W tym celu przesłuchani zostali świadkowie – pracownicy Centrum Usług Społecznych w Łapach jak również pracownik referatu Nieruchomości Urzędu Miejskiego w Łapach. Z zeznań powyższych osób, których skutecznie nie podważyła skarżąca, wynika że w dniu 31 maja 2019 r. H. W. dobrowolnie opuściła uprzednio przekazane w drodze umowy dożywocia mieszkanie. Skarżąca zabrała z mieszkania część swoich rzeczy i następnie została przewieziona, samochodem należącym do Centrum Usług Społecznych w Łapach, w asyście p. B. K. i R. W. do Domu Pomocy Społecznej w T. Z zeznań powyższych osób wynikało, że skarżąca była zadowolona z przeprowadzki, szczególnie, że w DPS-ie będzie miała zapewnioną całodobową opiekę. Powyższe okoliczności, w ocenie sądu, wskazują że skarżąca dobrowolnie opuściła mieszkanie w dniu 31 maja 2019 r. i zamieszkała w Domu Pomocy Społecznej w T.
W kontekście zarzutów postawionych w skardze, w szczególności naruszenia art. 35 u.e.l., wyjaśnić należy, że wbrew zarzutom skargi organy nie przyjęły, że jedynie faktyczne przebywanie w lokalu ma znaczenia w sprawie o wymeldowanie. Organy dokonały prawidłowej wykładni art. 35 u.e.l. przyjmując, że do opuszczenia miejsca pobytu stałego cechować musi zatem zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w lokalu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Organy wykazały obie przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącej z pobytu stałego z mieszkania nr [...] przy ul. [...] w Ł. – skarżąca od ponad 4 lat nie przebywała w tymże lokalu, przeprowadzając się do DPS w T. zabrała niezbędne rzeczy osobiste, gdzie znajduje się obecnie jej centrum życiowe. Zaznaczyć także należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, że wymóg dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego nie może podważać czysto ewidencyjnego charakteru instytucji zameldowania oraz prowadzić do utrzymywania tzw. fikcji meldunkowej, czyli sytuacji, w której strona faktycznie od dłuższego czasu nie zamieszkuje pod adresem stałego zameldowania – wyrok NSA z 5 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 527/22, CBOSA).
Powyższej oceny nie może zmienić toczący się spór prawny, pomiędzy skarżącą a Gminą Łapy w przedmiocie oceny ważności umowy dożywocia, zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 30 maja 2019 r. przed Sądem Okręgowym w Białymstoku, pod sygn. akt I C 2547/22. Wskazać bowiem należy, że zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie z pobytu stałego, służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Oznacza to, że nie rodzi ono ani nie pozbawia uprawnień do lokalu. Postępowanie meldunkowe, służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu jedynie potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Organ meldunkowy jedynie gromadzi informacje w postaci danych o miejscu pobytu konkretnej osoby. Na tej podstawie ewidencja ludności rejestruje faktyczne dane dotyczące miejsca pobytu osoby. Ewidencja ludności nie odzwierciedla stanu prawnego lokalu, a jedynie fakt przebywania w nim danej osoby. Decyzja o wymeldowaniu pobytu stałego w lokalu, nie ogranicza prawa do przebywania w lokalu, ani też nie powoduje utraty prawa własności, czy współwłasności do tego lokalu, ani też nie przywraca prawa posiadania, czy też prawa własności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2012 r., sygn. II OSK 2284/12, CBOSA). Wskazał na to również WSA w Białymstoku we wcześniejszym wyroku, który zapadł w niniejszej sprawie, podkreślając że ewentualne spory z umowy o dożywocie związane z prawem skarżącej do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu może rozstrzygnąć jedynie sąd powszechny, zaś zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu nie z tego powodu, że skarżąca wskazała, iż podejmie kroki prawne zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego tej umowy, ale przed wszystkim z uwagi na konieczność uzupełnienia stanu faktycznego i wyczerpującego uzasadnienia związanego z dobrowolnym lub przymusowym opuszczeniem przez skarżącą lokalu.
W realiach niniejszej sprawy należy oddzielić okoliczności związane z zawarciem umowy dożywocia, gdzie skarżąca wskazywała, że została oszukana, wprowadzona w błąd i wykorzystano jej trudną sytuację rodzinną i zdrowotną w celu przeniesienia własności mieszkania na rzecz gminy od okoliczności dotyczących opuszczenia lokalu przez skarżącą. Pierwsze z powyższych okoliczności są przedmiotem ustalania i badania w toczącym się postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Białymstoku, którego przedmiotem jest ustalenie nieważności umowy dożywocia, zawartej w dniu 30 maja 2019 r. i jako takie nie mają decydującego wpływu na ocenę, czy skarżąca dobrowolnie i świadomie opuściła lokal przy ul. [...] w Ł. Przeprowadzone uzupełniające postępowanie dowodowe potwierdziło, że skarżąca chciała zamieszkać w DPS, z uwagi na stan zdrowia w asyście pracowników opieki społecznej została przewieziona do DPS samochodem służbowym CUS w Ł., dlatego też brak jest podstaw do przyjęcia, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne. Podkreślić należy, że skarżąca, zarówno na etapie postępowania administracyjnego jak i sądowego podnosiła jedynie zarzuty związane z okolicznościami zawarcia umowy dożywocia i wprowadzenia jej w błąd, co do konieczności przekazania lokalu mieszkalnego na rzecz gminy, natomiast nie podnosiła, że pod przymusem fizycznym czy psychicznym została zmuszona do opuszczenia lokalu i przewieziona wbrew jej woli do DPS w T.
W niniejszej sprawie sąd podziela stanowisko organów, że zaistniały przesłanki do wymeldowania skarżącej z pobytu stałego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym z dowodów z zeznań świadków, w sposób wystarczający dla podjęcia decyzji co do istoty sprawy, prawidłowo ocenionego w zgodzie z art. 80 k.p.a., wynika że skarżąca od ponad 4 lat nie mieszka w przedmiotowym lokalu z zamiarem stałego w nim przebywania oraz, że opuściła ten lokal dobrowolnie. Okoliczność wytoczenia przez skarżącą powództwa o ustalenie nieważności zawartej w formie aktu notarialnego umowy dożywocia, w wyniku której prawo własności lokalu zostało przeniesione ze skarżącej na gminę Ł., nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem jak słusznie zauważył Wojewoda, rejestracja zameldowania nie jest źródłem jakichkolwiek praw majątkowych, w tym do własności lokalu, w którym zostało dokonane zameldowanie. Ewentualne przywrócenie prawa własności skarżącej do spornego lokalu w przyszłości będzie mogło stanowić nową okoliczność, która ewentualnie pozwoli na ponowne zameldowanie skarżącej na pobyt stały w tymże lokalu, oczywiście o ile będzie się tam znajdowało jej miejsce stałego pobytu. Miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami (zob. wyroki WSA: w Warszawie z dnia 22 września 2005 r. sygn. IV SA/Wa 600/05, w Krakowie z dnia 20 listopada 2020 r., sygn. III SA/Kr 789/20, CBOSA).
Zdaniem sądu, organy administracji orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły ani przepisów prawa materialnego, tj. ustawy o ewidencji ludności w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, ani też przepisów postępowania tj. art. 7, art. 75 § 1, 77 § 1, art. 78 § 1 i 2 i art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wbrew zarzutom skarżącej, w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia niniejszej sprawy (art. 7 k.p.a.), zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) - przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny materiału dowodowego wskazanych w art. 80 k.p.a. W uzasadnieniach decyzji przedstawiły w wystarczający sposób motywy podjętych rozstrzygnięć w zgodzie z art. 107 § 3 k.p.a.
Podkreślić raz jeszcze należy, że wbrew stanowisku skarżącej toczące się postępowanie przed Sądem Okręgowym w Białymstoku o ustalenie nieważności umowy dożywocia nie miało wpływu na zasadność wymeldowania skarżącej z pobytu stałego, w szczególności oceny przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu. Dlatego też zarzuty naruszenia art. 78 § 1 i 2 k.p.a. (nie uwzględnienia wniosków dowodowych skarżącej) jak i art. 98 k.p.a. (nie zawieszenia postępowania w sprawie) nie zasługiwały na uwzględnienie. Dodatkowo jedynie należy wskazać, że art. 98 § 1 k.p.a. wskazuje na możliwość zawieszenia postępowania na żądanie strony, ale jedynie takiego, które zostało wszczęte na jej żądanie, natomiast przedmiotowe postępowanie – o wymeldowanie skarżącej z pobytu stałego – toczy się z urzędu. Tym samym art. 98 k.p.a. nie mógł mieć zastosowania w realiach niniejszej sprawy.
Mając na uwadze, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny, a następnie w sposób niewadliwy dokonały jego subsumpcji do ustalonych w ustawie przesłanek wymeldowania z pobytu stałego, brak jest podstaw by przyjąć, że proces decyzyjny stosowania tych regulacji przebiegł nieprawidłowo i by kończąca go zaskarżona decyzja była wadliwa.
Mając powyższe na uwadze sąd, nie podzielając zarzutów skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.