II SA/BK 510/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BiałymstokuBiałystok2021-11-04
NSAbudowlaneŚredniawsa
prawo budowlaneotwory okienneotwory drzwiowesamowola budowlanapozwolenie na budowęprojekt zamiennypozwolenie na użytkowanienadzór budowlanylegalizacja budowyelewacja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę spółki na decyzję odmawiającą nakazania likwidacji otworów okiennych i drzwiowych w budynku, uznając je za legalnie wykonane w trakcie budowy.

Spółka A. Sp. z o.o. Sp.k. zaskarżyła decyzję odmawiającą nakazania likwidacji otworów okiennych i drzwiowych w budynku, twierdząc, że powstały one samowolnie. Organy nadzoru budowlanego oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały jednak, że otwory te zostały wykonane legalnie w trakcie budowy, na podstawie zatwierdzonych projektów zamiennych i pozwoleń, a ich istnienie zostało usankcjonowane pozwoleniem na użytkowanie budynku. Sąd podkreślił, że kwestionowanie legalności tych otworów oznacza w istocie kwestionowanie decyzji o pozwoleniu na budowę i użytkowanie, co wykracza poza zakres postępowania naprawczego.

Spółka A. Sp. z o.o. Sp.k. wniosła skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą nakazania likwidacji otworów okiennych i drzwiowych w ścianach północnej i zachodniej budynku biurowo-handlowo-usługowego. Spółka zarzucała samowolę budowlaną, twierdząc, że pierwotny projekt nie przewidywał tych otworów, a projekty zamienne dotyczyły jedynie zagospodarowania terenu. Organy nadzoru budowlanego oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznały jednak, że otwory te powstały w trakcie budowy, na podstawie zatwierdzonych projektów zamiennych i pozwoleń, a ich istnienie zostało usankcjonowane ostateczną decyzją o pozwoleniu na użytkowanie budynku. Sąd podkreślił, że decyzja o pozwoleniu na użytkowanie stanowi gwarancję legalności obiektu i wyklucza możliwość prowadzenia postępowania naprawczego w tym zakresie. Sąd odwołał się do zapisów w dzienniku budowy, oświadczeń kierownika budowy oraz zeznań byłego pracownika inwestora, a także do dokumentacji projektowej, która potwierdzała istnienie tych otworów już na etapie budowy i w projektach zamiennych. Sąd uznał, że zarzuty spółki dotyczące legalności otworów i zakresu projektów zamiennych wykraczają poza zakres postępowania i stanowią w istocie próbę podważenia decyzji o pozwoleniu na budowę i użytkowanie, które są ostateczne. W związku z tym, skarga została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, otwory okienne i drzwiowe wykonane w elewacji budynku mogą zostać uznane za legalnie wykonane, jeśli powstały w trakcie budowy na podstawie zatwierdzonych projektów zamiennych i zostały usankcjonowane ostateczną decyzją o pozwoleniu na użytkowanie, nawet jeśli nie były przewidziane w pierwotnym projekcie budowlanym.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że otwory okienne i drzwiowe w elewacji północnej i zachodniej budynku powstały legalnie w trakcie budowy, na podstawie zatwierdzonych projektów zamiennych i pozwoleń. Istnienie tych otworów zostało potwierdzone przez różne dowody, w tym zapisy w dzienniku budowy, oświadczenia kierownika budowy, zeznania świadków oraz dokumentację projektową. Co więcej, ostateczna decyzja o pozwoleniu na użytkowanie budynku potwierdziła zgodność wykonania obiektu z prawem, co wyklucza możliwość prowadzenia postępowania naprawczego w celu ich likwidacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (22)

Główne

P.b. art. 51 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 51 § 7

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Pomocnicze

P.b. art. 50 § 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 36a § 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 59 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 28

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 35 § 1 pkt. 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 45 § 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 16

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 76 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 76 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

P.b. art. 9 § 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

warunki techniczne z 1994 r. art. 12 § 4 pkt 1

Rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

warunki techniczne z 2002 r.

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

p.p.s.a. art. 106 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.b. art. 48

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 30 § 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 42 § 2 pkt 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Argumenty

Skuteczne argumenty

Otwory okienne i drzwiowe zostały wykonane legalnie w trakcie budowy na podstawie zatwierdzonych projektów zamiennych. Legalność wykonania otworów została usankcjonowana ostateczną decyzją o pozwoleniu na użytkowanie budynku. Postępowanie naprawcze nie jest właściwe do kwestionowania ostatecznych decyzji o pozwoleniu na budowę i użytkowanie.

Odrzucone argumenty

Otwory okienne i drzwiowe zostały wykonane samowolnie, bez wymaganych pozwoleń i projektów. Projekt zamienny dotyczył jedynie zagospodarowania terenu, a nie samego budynku. Odstępstwo od warunków technicznych nie obejmowało otworów drzwiowych. Decyzja o pozwoleniu na użytkowanie wygasła, co czyni budynek użytkowanym nielegalnie.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja o pozwoleniu na użytkowanie przesądza zatem o zgodności z prawem wzniesionego obiektu i czyni bezprzedmiotowym postępowanie nadzorcze dotyczące procesu budowlanego. Nie można prowadzić postępowania legalizacyjnego w stosunku do obiektu, którego legalność potwierdza inny akt administracyjny. Wszelkie zarzuty skargi, dotyczące zakresu udzielonego inwestorowi odstępstwa od warunków technicznych oraz braku uwzględnienia przez organy etapowości inwestycji, sprowadzają się w istocie do kwestionowania prawidłowości decyzji Prezydenta z kwietnia 2002 r., zmieniającej udzielone inwestorowi w 1999 r. pozwolenie na budowę. Tym samym wykraczają one poza przedmiot kontrolowanego postępowania.

Skład orzekający

Marek Leszczyński

przewodniczący

Elżbieta Lemańska

członek

Małgorzata Roleder

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że ostateczna decyzja o pozwoleniu na użytkowanie budynku przesądza o legalności wykonanych robót budowlanych i wyklucza możliwość prowadzenia postępowania naprawczego w celu ich likwidacji, nawet jeśli istnieją wątpliwości co do zgodności z pierwotnym projektem lub przepisami."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z interpretacją przepisów Prawa budowlanego obowiązujących w określonym czasie oraz z analizą dokumentacji projektowej i administracyjnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy złożonej interpretacji przepisów Prawa budowlanego w kontekście legalności wykonania otworów okiennych i drzwiowych w budynku. Choć nie jest to przypadek sensacyjny, stanowi cenne studium przypadku dla prawników zajmujących się prawem budowlanym i nieruchomościami.

Legalność otworów okiennych i drzwiowych: kiedy pozwolenie na użytkowanie zamyka drogę do roszczeń?

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bk 510/21 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2021-11-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Lemańska
Małgorzata Roleder /sprawozdawca/
Marek Leszczyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II OSK 261/22 - Wyrok NSA z 2025-03-06
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1333
art. 51 ust. 1 pkt 2, ust. 7
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. Sp.k. w B. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania wykonania określonych robót budowlanych oddala skargę
Uzasadnienie
Na wniosek U. S.A. w B. (dalej: "U."), decyzją z dnia [...] sierpnia 1999 r. nr [...] Prezydent Miasta B. (dalej: "Prezydent") udzielił pozwolenia na budowę budynku biurowo-handlowo-usługowego wraz z przyłączami infrastruktury technicznej i kontenerowej stacji transformatorowej na działkach nr: [...] położonych przy ul. [...] w B. Na wniosek B. sp. z o.o. w W. (dalej: "B." lub "inwestor"), decyzja powyższa została zmieniona w zakresie zagospodarowania działki, układu wewnętrznego lokali oraz zmiany wyglądu elewacji na mocy decyzji Prezydenta z dnia [...] kwietnia 2002 r. nr [...]. W decyzji tej przyjęto załącznik graficzny – przedłożony projekt zamienny zagospodarowania terenu dla funkcji komunikacyjnej (parkingi i dojazdy) oraz budynku handlowo-usługowo-biurowego w zakresie układu wewnętrznego lokali i wyglądu elewacji – jako integralną część decyzji z dnia [...] sierpnia 1999 r. Podkreślono przy tym, że warunki i zobowiązania inwestora zawarte w tej decyzji pozostają aktualne. Decyzja ta stała się ostateczna dnia [...] maja 2002 r.
W dniu [...] maja 2002 r. B. zwrócił się do Prezydenta o wydanie pozwolenia na użytkowanie obiektu, zawiadamiając, że zakończono związane z nim roboty budowlane, wykonane na podstawie pozwolenia z dnia [...] sierpnia 1999 r. zmienionego w dniu [...] kwietnia 2002 r. Do wniosku tego załączono m.in. oryginał dziennika budowy, oświadczenie kierownika budowy W. T. o wykonaniu budynku zgodnie z projektem budowlanym i warunkami pozwolenia na budowę z dnia [...] sierpnia 1999 r. zmienionego w dniu [...] kwietnia 2002 r., a także zaświadczenia właściwych organów o braku wniesienia sprzeciwu na użytkowanie przedmiotowego obiektu budowlanego. Po przeprowadzeniu w dniu [...] czerwca 2002 r. oględzin, w trakcie których stwierdzono zakończenie robót budowlanych zgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym zmienionym w kwietniu 2002 r., poza zrealizowaniem wszystkich przewidzianych projektem miejsc parkingowych, decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r. nr [...] Prezydent udzielił B. pozwolenia na użytkowanie przedmiotowego budynku, pod warunkiem wykonania pozostałych miejsc parkingowych na dzikach nr [...], w terminie do dnia [...] grudnia 2003 r. i zawiadomienia organu o wykonaniu tego obowiązku. W decyzji tej wskazano następujące parametry budynku: powierzchnia użytkowa: 3.650,8 m2, kubatura: 20.814 m3.
Następnie decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...] Prezydent zatwierdził projekt budowlany oraz udzielił na rzecz R. sp. z o.o. w Ł.(dalej: "R.") pozwolenia na roboty budowlane, polegające na przebudowie pomieszczeń usługowo-handlowych o łącznej powierzchni użytkowej 514,40 m2 oraz na wykonaniu otworu drzwiowego w budynku zgodnie z przedłożonym projektem budowlanym datowanym na [...] lipca 2005 r. Projekt ten dotyczył przebudowy dwóch pomieszczeń usługowo-handlowych położonych na parterze przedmiotowego budynku.
Kolejną decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...] Prezydent zatwierdził projekt budowlany i udzielił A. S.A. w W. (dalej: "A.") odział w B. pozwolenia na roboty budowlane polegające na przebudowie V piętra oraz części parteru przedmiotowego budynku, zgodnie z przedłożonym projektem budowlanym sporządzonym w sierpniu 2005 r. Projekt zakładał zmodernizowanie V piętra o powierzchni około 480 m2 oraz utworzenie na parterze budynku punktu przyjmowania ogłoszeń z zapleczem o powierzchni 35,96 m2.
Wnioskiem z dnia [...] września 2020 r. A. Sp. z o.o. Sp. k. w B. (dalej: "Spółka") zwróciła się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Powiatu Grodzkiego w B. (dalej: "PINB") o kontrolę legalności wykonania okien i drzwi znajdujących się w elewacji północnej i zachodniej ww. budynku, zaś w przypadku stwierdzenia w tym zakresie samowoli budowlanej, o wszczęcie procedury legalizacyjnej. Spółka wyjaśniła w piśmie, że przedmiotowa kwestia jest istotna z punktu widzenia inwestycji planowanej przez nią na terenie sąsiednim i ma zasadniczy wpływ na rozwiązania projektowe, które mają zostać przyjęte na tym terenie.
W reakcji na ww. wniosek PINB zwrócił się do Prezydenta o udostępnienie akt sprawy dotyczącej udzielenia pozwolenia na budowę oraz pozwolenia na użytkowanie przedmiotowego budynku. W odpowiedzi Prezydent udostępnił PINB zarchiwizowane pełne lub szczątkowe akta ww. sprawy, a także akta dotyczące zagospodarowania pasa drogowego na skrzyżowaniu ul. [...] i ul. [...] w B. (budynek położony jest u zbiegu tych ulic) oraz akta dotyczące wykonania przyłącza kablowego SN 15kV.
Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. PINB zawiadomił Spółkę oraz Wspólnotę Lokali Użytkowych przy [...] w B. (dalej: "Wspólnota") o wszczęciu postępowania w sprawie istniejących otworów okiennych i drzwi w ścianie północno-zachodniej budynku biurowo-handlowo-usługowego usytuowanego przy ul. [...] w B. W dniu [...] grudnia 2020 r. przeprowadzono czynności kontrolne na terenie ww. nieruchomości, w trakcie których wykonano fotografie elewacji północnej i zachodniej budynku. W dniu [...] grudnia 2020 r. przeprowadzono natomiast rozmowę telefoniczną z K. H., będącą w latach budowy obiektu, pracownikiem B.. Wyjaśniła ona, że przedmiotowe otwory okienne i drzwiowe powstały w trakcie budowy obiektu – przy czym te istniejące w ścianie północnej powstały za zgodą Prezydenta i po uprzednim uzyskaniu ministerialnego pozwolenia na tymczasowe odstępstwo do czasu realizacji pozostałych etapów budowy, natomiast te, które zostały usytuowane w ścianie zachodniej - na podstawie pozwolenia na budowę.
W administracyjnych aktach sprawy znajduje się, wydane na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. 1994, Nr 89, poz. 414 ze zm.; dalej: "P.b."), postanowienie Prezydenta z dnia [...] kwietnia 2002 r. nr [...] o udzieleniu zgody na odstępstwo od wymogu § 12 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 1999 r., Nr 15, poz. 143; dalej: "warunki techniczne z 1994 r.") umożliwiające wykonanie ścian z otworami okiennymi w przedmiotowym budynku bezpośrednio przy granicy z działką nr [...] (k. 86 akt adm.). W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że pismem z dnia [...] kwietnia 2002 r. p.o. zastępcy dyrektora Departamentu Architektury, Budownictwa, Geodezji i Kartografii w Ministerstwie Infrastruktury przychylił się do udzielenia zgody na przedmiotowe odstępstwo i upoważnił Prezydenta do wyrażenia na nie zgody w drodze postanowienia. W związku zaś z tym, że wniosek B. z dnia [...] lutego 2002 r. skierowany do Prezydenta w sprawie udzielenia przedmiotowego odstępstwa, dotyczył zarówno otworów okiennych, jak i drzwiowych, a także wejścia na działkę nr [...], PINB zwrócił się w dniu [...] lutego 2021 r. do Prezydenta o wyjaśnienie, czy otwory okienne i otwór drzwiowy w ścianie północnej budynku objęte były pozwoleniem na budowę. W odpowiedzi z dnia [...] lutego 2021 r. Prezydent poinformował, że odnalezione akta dotyczące budowy przedmiotowego budynku i oddania go do użytkowania są niepełne, jednakże na podstawie zachowanej dokumentacji można domniemywać, że projekt zamienny obejmował wykonanie okien i drzwi w ściennie posadowionej od strony działki nr [...].
Decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 i ust. 7 P.b. (Dz.U. 2020, poz. 1333 ze zm.), PINB odmówił wydania Wspólnocie będącej właścicielem przedmiotowego budynku, nakazu wykonania robót budowlanych polegających na likwidacji otworów okiennych i drzwiowych istniejących w zewnętrznej ścianie zachodniej tego budynku, usytuowanej od strony działki nr [...] oraz otworów okiennych i drzwiowych istniejących w zewnętrznej ścianie północnej tego budynku, usytuowanej przy granicy z działką nr [...]. W uzasadnieniu decyzji PINB wskazał, że w sprawie ustalono, że budynek został wybudowany na podstawie pozwolenia na budowę z dnia [...] sierpnia 1999 r. zmienionego m.in. w zakresie wyglądu elewacji decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r., zaś w chwili budowy stanowił on pierwszy etap większego zamierzenia inwestycyjnego. Budynek został przekazany do użytkowania zgodnie z decyzją Prezydenta z dnia [...] czerwca 2002 r. Organ ustalił, że działki sąsiednie były wówczas własnością B., a ich granice miały inny przebieg niż obecnie. Na podstawie mapy poinwentaryzacyjnej z 2001 r. PINB stwierdził, że ściana północna usytuowana była przy granicy z działką nr [...], podczas gdy w chwili obecnej ściana ta graniczy z wąskim pasem gruntu stanowiącym działkę nr [...]. Ściana zachodnia budynku była natomiast usytuowana na działkach nr [...] i [...], które zostały podzielone. Obecnie ściana ta posadowiona jest na działce nr [...] (wydzielonej z działki nr [...]) wzdłuż granicy z działką nr [...] (również wydzielonej z działki nr [...]) oraz na działce nr [...], (wydzielonej z działki nr [...]). Aktualnie działki, na których posadowiony jest budynek, stanowią własność Wspólnoty, natomiast właścicielem działek sąsiednich jest Spółka.
Wedle ustaleń organu, w ścianie zachodniej przedmiotowego budynku istnieje dwadzieścia sześć otworów okiennych i jeden otwór drzwiowy. Na kondygnacjach od II do VI - licząc od lewej strony, wykonane są dwa okna o wymiarach 1,80 m x 1,50 m oraz dwa okna o wymiarach 0,90 m x 1,50 m. Na poziomie I kondygnacji istnieją natomiast trzy okna o wymiarach 1,80 m x 1,50 m, trzy okna o wymiarach 0,90 m x 1,50 m oraz wejście do budynku z dostępem od strony działki nr [...]. W ścianie północnej, usytuowanej przy granicy z działką nr [...], na poziomie I kondygnacji wykonane są natomiast dwa otwory okienne o wymiarach 1,80 m x 1,50 m, wejście do lokalu usługowego o szerokości 1 m i dwa otwory okienne o wymiarach 1,20 m x 0,60 m. Organ ustalił, że według niepełnej i szczątkowej dokumentacji projektowej udostępnionej z archiwum Urzędu Miejskiego w B., w elewacji zachodniej zaprojektowanych zostało osiemnaście otworów okiennych. Na każdej z sześciu kondygnacji projekt przewidywał bowiem po dwa okna o szerokości 1,80 m (w sumie 12 sztuk) i po jednym oknie o szerokości 0,90 m (w sumie 6 sztuk) umiejscowionych od lewej krawędzi tej elewacji. Projekt zatwierdzony decyzją z dnia [...] sierpnia 1999 r. nie uwzględniał zatem pięciu okien o szerokości 0,90 m, znajdujących się na kondygnacjach od II do VI, a także dwóch okien o szerokości 0,90 m, jednego okna o szerokości 1,80 m oraz wejścia do budynku - w poziomie I kondygnacji (parter). W ścianie północnej pierwotny projekt przewidywał natomiast trzy okna doświetlające klatkę schodową, podczas gdy aktualnie w ścianie tej istnieją dwa okna z ww. trzech zaprojektowanych, a ponadto dwa dodatkowe okna i wejście do lokalu usługowego.
PINB wskazał, że Prezydent udzielił w dniu [...] kwietnia 2002 r. zgody na usytuowania od strony północnej, ściany z otworami okiennymi po granicy z działką nr [...]. Otwory okienne i wyjście na ww. działkę oznaczone są w zatwierdzonej dokumentacji projektowej. Organ powołał się przy tym na informację przekazaną przez K. H. - ówczesnego pracownika B. (kierownika kontraktu), z której wynika, że wszystkie otwory w elewacji zachodniej i północnej przedmiotowego budynku, powstały w trakcie jego budowy i na podstawie pozwoleń, zaś uzyskane odstępstwo na otwory w ścianie północnej miało być odstępstwem tymczasowym – udzielonym do czasu realizacji dalszych etapów budowy w zabudowie pierzejowej. Ponadto organ wskazał, że w dzienniku budowy nr [...] (tom IVA), wydanym dnia [...] kwietnia 2001 r., kierownik budowy W. T. zamieścił w dniu [...] maja 2002 r. zapis, że: "(...) rozpoczęto realizację robót zamiennych i dodatkowych, objętych zamienną decyzją pozwolenia na budowę [...]. Rozpoczęto wykuwanie otworów okiennych w elewacjach i świetlikowych na dachu". Organ wyjaśnił przy tym, że na obecnym etapie nie było możliwości uzyskania wyjaśnień od W. T. i tym samym skonfrontowania powyższego zapisu ze stanem faktycznym, z powodu jego śmierci.
Dysponując zgromadzonym w toku sprawy materiałem dowodowym, PINB stwierdził, że wszystkie otwory w ścianie północnej i zachodniej budynku powstały w trakcie jego budowy, przy czym wykonanie otworów w ścianie zachodniej nie naruszało przepisów, w tym § 12 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2002, Nr 75, poz. 690; dalej: "warunki techniczne z 2002 r."), natomiast wykonanie otworów w ścianie północnej nastąpiło na podstawie odstępstwa i projektu zamiennego. PINB zwrócił również uwagę, że skoro przesłanką wydania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, była zgodność wykonanych robót z projektem (w tym ocena charakteru ewentualnych odstępstw przez pryzmat kryteriów wskazanych w art. 36a P.b.), to wyrażona w tej decyzji ocena, korzysta z wszystkich domniemań jakie przysługują ostatecznej decyzji administracyjnej. W przypadku stwierdzenia istotnych odstępstw, organ architektoniczno-budowlany miał bowiem obowiązek odmowy udzielenia pozwolenia na użytkowanie. Tym samym organ nie dopatrzył się podstaw do przeprowadzenia postępowania naprawczego na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 7 P.b., stwierdzając, że wykonanie otworów okiennych i drzwiowych nastąpiło na etapie budowy w oparciu o projekt zamienny oraz usankcjonowane zostało wydanym pozwoleniem na użytkowanie budynku w takim stanie.
Odwołanie od ww. decyzji złożyła Spółka, która nie zgodziła się z ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez PINB, wskazując, że z dokumentów nie wynika, aby B. miał prawną możliwość realizacji kwestionowanych przez Spółkę robót budowlanych. Spółka podkreśliła, że dokumentem takim nie jest w szczególności projekt zamienny, który dotyczył wyłącznie zagospodarowania terenu wokół budynku, a nie samego budynku i jego elewacji.
Pismami z dnia [...] kwietnia 2021 r. P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: "PWINB") zwrócił się do Wspólnoty oraz do B. S.A. w W. (sądząc, że jest ona następcą prawnym B.), z prośbą o wypożyczenie pełnej dokumentacji dotyczącej otworów okiennych w kontrolowanym obiekcie budowlanym, mogącej potwierdzać legalność wszystkich wykonanych otworów okiennych i drzwiowych w ścianie północnej oraz zachodniej. Pismem datowanym również na [...] kwietnia 2021 r. PWINB zwrócił się do PINB o podjęcie czynności służbowych celem weryfikacji, czy inwestor wywiązał się z warunku zawartego w udzielonym mu pozwoleniu na użytkowanie przedmiotowego budynku, zaś w przypadku negatywnych ustaleń, polecił rozważenie ewentualności wygaszenia udzielonego pozwolenia na użytkowanie. Wraz z pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. Wspólnota złożyła do akt: decyzję o pozwoleniu na użytkowanie z dnia [...] czerwca 2002 r., pozew Wspólnoty przeciwko Spółce o ochronę posiadania oraz akt notarialny z dnia [...] grudnia 2009 r. – umowę sprzedaży zawartą między T. A., a B. Pismem z dnia [...] maja 2021 r. B. S.A. poinformowała, że nie jest następcą prawnym B. oraz, że nie posiada przedmiotowej dokumentacji. W reakcji na to pismo PWINB w dniu [...] maja 2021 r. zwrócił się z analogiczną prośbą do B. W dniu [...] maja 2021 r. Wspólnota złożyła do akt kserokopie kart z dziennika budowy oraz z instrukcji bezpieczeństwa pożarowego obowiązującej w przedmiotowym budynku, datowanej na październik 2001 r.
Decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję PINB, podzielając ustalenia organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wszystkie otwory wykonane zarówno w ścianie zachodniej jak i północnej budynku, powstały w trakcie jego budowy. Roboty te prowadzone były legalnie, w oparciu o decyzje zatwierdzające projekty budowlane i udzielające pozwolenia na roboty budowlane. Co więcej stan ten usankcjonowało udzielone przez Prezydenta pozwolenie na użytkowanie obiektu w obecnym kształcie, które trwa nieprzerwanie od 18 lat. PWINB zwrócił również uwagę, że sporne otwory drzwiowe i okienne w elewacji północnej, są zaznaczone jako istniejące w projekcie budowlanym, zatwierdzonym decyzją Prezydenta z dnia [...] września 2005 r. - udzielającą na rzecz R. pozwolenia na roboty budowane, polegające na przebudowie pomieszczeń usługowo-handlowych oraz na wykonaniu otworu drzwiowego na parterze budynku. WPINB wskazał również, że wbrew twierdzeniom Spółki, sporne otwory okienne i drzwiowe zostały naniesione również na projekt dotyczący zagospodarowania pasa drogowego na skrzyżowaniu ul. [...] i ul. [...] w B. - stanowiący załącznik do decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia [...] października 2001 r. nr [...]. Zostały one również uwzględnione jako istniejące w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego budynku, która zawiera schemat dróg ewakuacyjnych. PWINB wskazał przy tym, że mimo starań o uzupełnienie dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, brak jest zestawienia stolarki okiennej i drzwiowej oraz widoku elewacji wynikającej z projektu zamiennego, co wyjaśniłoby wszelkie wątpliwości odnośnie wyglądu elewacji od strony północnej i zachodniej przed przyjęciem budynku do użytkowania. W konsekwencji, w ocenie organu odwoławczego, brak jest podstaw, aby kwestionować legalność otworów okiennych istniejących w ścianie zachodniej budynku oraz otworów okiennych i drzwiowych istniejących w ścianie północnej. PWINB podkreślił przy tym doniosłość udzielonego inwestorowi pozwolenia na użytkowanie budynku, zwracając uwagę, że kwestia wypełnienia przez inwestora warunku zawartego w pozwoleniu na użytkowanie, zostanie zweryfikowana w odrębnym postępowaniu.
Odnosząc się zaś do podniesionej w odwołaniu okoliczności, że przedmiotowa zabudowa miała być dopiero pierwszym etapem większej inwestycji, PWINB wskazał, że z uwagi na brak zrealizowania dalszych etapów tego zamierzenia, jest ona bez znaczenia. Organ ten zwrócił również uwagę na nieprawdziwość twierdzenia Spółki, że obecna granica między działkami nr [...] i nr [...] przebiega po ścianie istniejącego budynku, powodując, że drzwi otwierają się na działkę Spółki. PWINB podkreślił przy tym, że Spółka nie udokumentowała podnoszonych przez nią tez o braku legalności spornych otworów okiennych i drzwiowych.
W ocenie PWINB w sprawie nie zachodzi konieczność wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem z tego względu, że roboty te zostały wykonane zgodnie z przepisami techniczno-budowlanymi (uzyskana zgoda na odstępstwo) i z tzw. sztuką budowlaną. W takiej sytuacji, w oparciu o art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 7 P.b., organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję stwierdzającą brak takiej konieczności. Jednocześnie organ odwoławczym stwierdził brak podstaw do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, bowiem zachowana dokumentacja dotycząca obiektu nie jest kompletna. Co więcej niezależnie od tego, czy postępowanie zakończyłoby się decyzją o umorzeniu postępowania, czy też odmową nakazania określonych czynności lub robót, nie ma to wpływu na zakres praw i obowiązków stron.
W skardze na ww. decyzję, skierowanej do sądu administracyjnego, Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła naruszenie:
1) art. 51 ust. 1 pkt 2 i 3 w zw. z art. 51 ust. 7 P.b. polegające na uznaniu, że w niniejszej sprawie nie doszło do samowolnego wykonania robót budowlanych polegających na wykuciu otworów okiennych i drzwiowych, podczas gdy z żadnych dokumentów nie wynika, aby inwestor miał prawną możliwość realizacji w/w robót budowlanych;
2) art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 36a ust. 1 P.b. przez przyjęcie stanowiska, że wykonanie przez inwestora przedmiotowych otworów okiennych i drzwiowych nastąpiło w oparciu o decyzję o zmianie pozwolenia na budowę i zatwierdzonym tą decyzją projektem zamiennym, co potwierdzone zostało decyzją o pozwoleniu na użytkowanie, podczas gdy projekt zamienny dotyczył wyłącznie zagospodarowania terenu wokół budynku (a nie samego budynku), w związku z czym, nie mógł on obejmować jakichkolwiek robót budowlanych związanych z samym budynkiem (a tym bardziej ingerencją w jego ściany konstrukcyjne);
3) art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9 ust. 1 P.b. przez uznanie, że inwestor posiadał ważne postanowienie o odstępstwie od warunków technicznych, pozwalających na wykonanie zgodnie z prawem w ścianie budynku otworów okiennych i drzwiowych, podczas gdy:
a) odstępstwo nie zostało skonsumowane w udzielonej decyzji o zmianie pozwolenia na budowę, bowiem projekt zamienny nie obejmował robót budowlanych związanych z samym budynkiem (a dotyczył jedynie zagospodarowania terenu wokół budynku);
b) odstępstwo nie obejmowało w swojej sentencji wykucia otworu drzwiowego, a jedynie okienny, a tym samym błędne uznanie organów obu instancji, że o zakresie odstępstwa decydował sam wniosek inwestora, a nie wydane postanowienie o odstępstwie od warunków technicznych;
4) aft. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz z art. 36a ust. 1 i art. 28 ust. 1 P.b. przez brak jednoznacznego wykazania, popartego wiarygodnym materiałem dowodowym w jakiej dacie (w jakim okresie) wykonane zostały roboty budowlane polegające na wybiciu przedmiotowych otworów okiennych i drzwiowych w oparciu projekt budowlany zamienny, przyjęcie bowiem wskazywanej przez organy daty rozpoczęcia ww. robót budowlanych w dniu [...] maja 2002 r. i ich odebrania w dniu [...] maja 2002 r., (ustalonych na podstawie dziennika budowy) powoduje, że w konsekwencji wszelkie roboty budowlane objęte decyzją o zmianie pozwolenia na budowę, wykonane zostały w warunkach samowoli budowlanej, bowiem decyzja o zmianie pozwolenia na budowę ostateczna stała się dopiero w dniu [...] maja 2002 r., a więc po wykonaniu ww. robót budowlanych;
5) art. 59 ust. 1 P.b. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. przez uznanie że wszelkie wykonane przez inwestora roboty budowlane, zostały usankcjonowane warunkowym pozwoleniem na użytkowanie zrealizowanego budynku, podczas, gdy:
a) nie sposób przyjąć stanowiska, że wydanie pozwolenia na użytkowanie budynku, zawsze będzie oznaczało legalizację wszystkich dokonanych przez inwestora robót budowlanych;
b) organy nie ustaliły precyzyjnej daty (okresu), w której wykonane zostały przedmiotowe otwory okienne i drzwiowe, w związku z czym nie ma żadnych podstaw do uznania, że jednocześnie istniały one w dniu wydawania decyzji o warunkowym przyjęciu do użytkowania budynku;
6) art. 59 ust. 1 P.b. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. przez przyjęcie stanowiska, że legalność wykonanych przez inwestora robót budowalnych potwierdzona została decyzją o pozwoleniu na użytkowanie wybudowanego budynku, podczas gdy, jak wskazuje sam organ II instancji, decyzja o pozwoleniu na użytkowanie wydana została pod warunkiem wykonania pozostałych miejsc parkingowych do dnia [...] grudnia 2003 r., a spełnienie przez inwestora wymienionego warunku, nie zostało przez organ wyjaśnione, natomiast wskazana okoliczność może świadczyć, że ww. decyzja o pozwoleniu na użytkowanie wygasła wiele lat temu i obecnie budynek użytkowany jest nielegalnie;
7) art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez brak wyczerpującego i rzetelnego przeanalizowania zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym nie odniesienie się do zarzutów powoływanych przez Spółkę w toku prowadzonego postępowania polegających m.in. na:
a) etapowości inwestycji, tj. faktu, że przedmiotowy budynek miał być jedynie I etapem większej inwestycji; w następnych etapach miały być dobudowywane kolejne obiekty realizowane w formie zabudowy pierzejowej, co wykluczało możliwość realizacji we wskazanych miejscach okien i drzwi;
b) braku odniesienia się do projektu budowlanego zamiennego, w którym wprost wskazano, że projekt ten zachowa swą aktualność do momentu rozpoczęcia realizacji dalszych etapów inwestycji;
c) nie wzięciu pod uwagę okoliczności przebiegu granicy między działkami ewidencyjnymi inwestora i Spółki (nr [...] i [...]), która biegnie po ścianie istniejącego budynku i powoduje, że wejście do lokalu przez np. otworzenie drzwi, skutkuje tym, że w całości znajdują się one na działce skarżącej Spółki;
8) art. 6, art. 7 i art. 80, k.p.a, przez zaniechanie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w niezbędnym zakresie, co skutkowało dokonaniem błędnej oceny faktycznej, a w konsekwencji również prawnej w skarżonej sprawie;
9) art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. przez brak rzetelnego i przekonującego wyjaśnienia przesłanek, jakimi kierował się organ odwoławczy wydając skarżoną decyzję, polegających m.in. na ustaleniu stanu faktycznego w sprawie na podstawie poszlak i domniemań oraz w oparciu o niepełny materiał dowodowy, bez choćby rozważenia oczywistej potrzeby odtworzenia brakujących dokumentów akt sprawy;
W oparciu o powyższe zarzuty Spółka wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji. W uzasadnieniu umotywowała zarzuty skargi, podkreślając, że zatwierdzony decyzją z dnia [...] sierpnia 1999 r. projekt budowlany nie przewidywał w elewacji zachodniej i północnej żadnych otworów okiennych i drzwiowych. W ocenie skarżącej wynikało to z decyzji Prezydenta z dnia [...] lipca 1999 r. o warunkach zabudowy, która w sentencji rozstrzygnęła, że przedmiotowy budynek ma być realizowany w zabudowie pierzejowej, co wyklucza istnienie we wspomnianych elewacjach okien i drzwi. Spółka podniosła, że projekt zamienny zatwierdzony decyzją z kwietnia 2002 r. dotyczył wyłącznie zagospodarowania terenu dla obsługi komunikacyjnej budynku. Taki zakres opracowania został oznaczony na części graficznej projektu zagospodarowania terenu, zaś zatwierdzony projekt zamienny nie zawierał żadnej części architektoniczno-budowlanej (w tym rzutów i przekrojów). Skarżąca wskazała również, że udzielone odstępstwo od warunków technicznych umożliwiające wykonanie ściany z otworami okiennymi bezpośrednio przy granicy z działką nr [...], nie zostało uwzględnione w zatwierdzonym projekcie zamiennym, a zatem inwestor nie uzyskał uprawnienia do realizacji robót budowlanych w sposób w nim opisany. Co więcej, dotyczyło ono jedynie otworów okiennych i nie uwzględniało drzwi. Przyjęcie zaś budynku do użytkowania nie mogło decydować o wykonaniu robót budowlanych zgodnie z zatwierdzonymi projektami w sytuacji, gdy projekty te nie przewidywały posadowienia spornych otworów okiennych i drzwiowych. Ponadto, w ocenie Spółki, znaczenie w sprawie powinna mieć kwestia etapowości zamierzenia inwestycyjnego, którego realizację rozpoczęła budowa przedmiotowego budynku, a także okoliczność, że wszelkie rozwiązania zamienne zachowują swą aktualność do momentu rozpoczęcia realizacji dalszych etapów inwestycji (informacja zawarta w opisie technicznym do projektu zagospodarowania terenu w projekcie zamiennym). Spółka podniosła również, że obowiązujący na przedmiotowym obszarze miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, nakazuje realizację zabudowy pierzowej m.in. wzdłuż ul. [...] i ul. [...] w B. Spółka zwróciła ponadto uwagę na braki w materiale dowodowym, wskazując na niewystarczający charakter wyjaśnień złożonych przez byłego pracownika B. oraz na niewykonanie warunku zawartego w udzielonym B. pozwoleniu na użytkowanie budynku, która to okoliczność rodzi wątpliwości co do aktualności tej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
W toku rozprawy w dniu [...] września 2021 r. pełnomocnik strony skarżącej poparł skargę i argumenty w niej zawarte. Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że mimo braku projektu zamiennego sprawa mogła zostać rozpoznana, gdyż pozwalał na to pozostały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Pełnomocnik uczestnika postępowania (Wspólnoty) wniosła o oddalenie skargi, wskazując, że jest w posiadaniu projektu zamiennego, który wraz z pismem procesowym datowanym na [...] września 2021 r. składa do akt sprawy, doręczając jednocześnie jego odpis pełnomocnikowi strony skarżącej. Pełnomocnik organu oświadczył, że otrzymał ww. stanowisko uczestnika postępowania, jednakże bez projektu zamiennego. Na wniosek pełnomocnika strony skarżącej oraz pełnomocnika organu, sąd postanowił odroczyć rozprawę i jej nowy termin wyznaczyć z urzędu, a ponadto zobowiązać pełnomocnika uczestnika postępowania do doręczenia załącznika do pisma z dnia [...] września 2021 r. pełnomocnikowi organu oraz wyznaczyć stronom postępowania 14-dniowy termin na ewentualne ustosunkowanie się do złożonych na rozprawie dokumentów.
W piśmie procesowym z dnia [...] września 2021 r. pełnomocnik Wspólnoty wniosła o oddalenie skargi, podkreślając, że sporne otwory okienne i drzwiowe zostały objęte zamiennym projektem budowlanym, zatwierdzonym ostateczną decyzją z kwietnia 2002 r., a także odnosząc się do zarzutów skargi. Wraz z pismem pełnomocnik złożyła do akt: decyzję Prezydenta z dnia [...] kwietnia 2002 r. zatwierdzającą zamienny projekt budowlany; opis techniczny do projektu zamiennego przedmiotowego budynku (Część "B") sporządzony dnia [...] kwietnia 2001 r. wraz z kompletem załączników graficznych zawierających m.in. rzuty wszystkich kondygnacji oraz projekty czterech elewacji; decyzję Prezydenta o pozwoleniu na użytkowanie z dnia [...] czerwca 2002 r. oraz wykaz stolarki drewnianej.
W piśmie procesowym z dnia [...] września 2021 r. pełnomocnik strony skarżącej zaprezentował odpowiedź na stanowisko Wspólnoty oraz wniósł o przedłożenie przez Wspólnotę oryginału dokumentu: "Opis techniczny do projektu zamiennego (...)", z uwagi na uzasadnione wątpliwości, co do dokumentacji projektowej, załączonej do pisma pełnomocnika Wspólnoty, podkreślając, że Spółka nie miała i nie ma wiedzy o drugim projekcie zamiennym. Pełnomocnik zwrócił uwagę na braki danych ww. dokumentacji, (w tym w metryce) oraz brak wzmianki o udzielonym odstępstwie. Niezależnie od powyższego, pełnomocnik Spółki wskazał, że dokument ten nie był znany organom rozstrzygającym sprawę, w związku z czym nie stanowił on przedmiotu oceny ani kontroli instancyjnej.
Na rozprawie w dniu [...] listopada 2021 r. pełnomocnik Wspólnoty okazała pełnomocnikowi Spółki oryginał projektu zamiennego, z którym pełnomocnik ten zapoznał się w trakcie zarządzonej przerwy. Pełnomocnik Spółki poparł skargę, wskazując, że w sprawie istnieje jeden projekt zamiennym, a nie dwa. Jest to projekt datowany na marzec 2002 r. Wskazał, że na oryginale przedstawionego mu do wglądu projektu zamiennego nie ma pieczątki organu, która przesądza o zatwierdzeniu danego projektu przez organ. Wskazał ponadto, że decyzja o pozwoleniu na użytkowanie przedmiotowego obiektu została wyeliminowana z obrotu prawnego przez PINB decyzją z dnia [...] października 2021 r. stwierdzającą wygaśnięcie, na mocy art. 162 § 1 pkt 2 k.p.a., decyzji Prezydenta z dnia [...] czerwca 2002 r., której kserokopię złożył do akt sprawy. Pełnomocnik uczestnika postępowania wniosła o oddalenie skargi oraz wskazała, że decyzja o wygaszeniu pozwolenia na użytkowanie jest nieostateczna, zaś Wspólnota się od niej odwoła, w związku z czym pozwolenie to nie zostało jeszcze wyeliminowane z obrotu prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja PWINB utrzymująca w mocy decyzję PINB odmawiającą wydania Wspólnocie nakazu wykonania robót budowlanych polegających na likwidacji otworów okiennych i drzwiowych istniejących w ścianach zewnętrznych budynku usługowo-handlowo-biurowego, położonego przy ul. [...] w B., od strony zachodniej i północnej. Organy obu instancji nie dopatrzyły się w kontrolowanej sprawie zaistnienia przesłanek z art. 51 ust. 7 P.b. w zw. z art. 50 ust. 1 P.b., uzasadniających wydanie względem Wspólnoty decyzji, o której mowa w art. 51 ust. 1 pkt 2 P.b. Wedle tych przepisów, organ nadzoru budowlanego nakłada w drodze decyzji obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania, jeżeli roboty budowlane (w przypadkach innych niż określone w art. 48 P.b.) zostały wykonane: (1) bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia lub (2) w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska, lub (3) na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 30 ust. 1 P.b., lub (4) w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę, projekcie budowlanym lub w przepisach. Cytowane wyżej przepisy regulują tryb tzw. postępowania naprawczego, mającego na celu sanowanie robót budowlanych (innych niż określone w art. 48 P.b. - dotyczącym postępowania legalizacyjnego), które wykonano w warunkach samowoli budowlanej. Rację ma przy tym pełnomocnik uczestnika postepowania, że w tego typu sprawach, istotne jest rozróżnienie samego zdarzenia prawnego, jakim jest samowola budowlana, od usuwania jej skutków. Naruszenia przepisów prawa budowlanego oceniane są bowiem według ich brzmienia obowiązującego w dacie popełnienia samowoli budowlanej, natomiast zastosowanie przepisów dotyczących usuwania jej skutków (jakkolwiek uzależnione od okoliczności konkretnej sprawy), co do zasady następuje według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydawania decyzji przez właściwy organ (por. m.in. wyrok NSA z 2 grudnia 2010 r., II OSK 1974/10, czy uchwała składu 7 sędziów NSA z 16 grudnia 2013 r., II OPS 2/13 - oba dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: "CBOSA").
Kwestią podlegającą ocenie organów nadzoru budowlanego obu instancji w kontrolowanej sprawie, była legalność wykonania otworów okiennych i drzwiowych istniejących w zachodniej oraz północnej elewacji wyżej opisanego budynku. Nie ulega przy tym wątpliwości, że projekt budowlany zatwierdzony decyzją Prezydenta z sierpnia 1999 r., przewidywał w ścianie północnej na poziomie parteru dwa okna o szerokości 1,2 m, doświetlające klatkę schodową zaprojektowaną w północno-wschodniej części budynku; natomiast w ścianie zachodniej przewidywał dwa okna o szerokości 1,80 m oraz jedno okno o szerokości 0,9 m, które miały doświetlać pomieszczenie handlowo-usługowe o powierzchni około 310 m2, zaprojektowane w północno-wschodniej części budynku. Okna te zlokalizowano obok siebie, w niewielkiej odległości od lewej krawędzi elewacji zachodniej (vide: rzut parteru zawarty w projekcie budowlanym z lipca 1999 r.). Analogiczny układ okien w elewacji zachodniej, został zaprojektowany również dla kolejnych kondygnacji nadziemnych, tj. dla pięter od I do IV oraz dla antresoli stanowiącej szóstą kondygnację nadziemną (zwaną również V piętrem). Z rzutów tych kondygnacji wynika, że wzdłuż całej ściany zachodniej budynku zaprojektowano pomieszczenia (od czterech do pięciu) o przeznaczeniu handlowym, usługowym lub biurowym z których jedynie dwa (zlokalizowane w północno-zachodniej części budynku), miały być doświetlane ww. oknami. Taki też układ okien uwidoczniony został na rysunku elewacji zachodniej zawartym w przedmiotowym projekcie budowlanym.
Słusznie zatem organy ustaliły, że pozwoleniem na budowę z sierpnia 1999 r. nie były objęte obecnie istniejące w elewacji północnej dwa okna o szerokości 1,8 m oraz drzwi - przynależące do pomieszczenia usługowego; natomiast w odniesieniu do elewacji zachodniej: na poziomie parteru - dwa okna o szerokości 0,9 m i jedno o szerokości 1,8 m oraz drzwi – przynależące do pomieszczeń przebudowanych przez R. na podstawie projektu zatwierdzonego decyzją Prezydenta z dnia [...] września 2005 r.; zaś na wysokości pozostałych pięciu kondygnacji nadziemnych – po jednym oknie o szerokości 0,9 m, które zostały umiejscowione jako kontynuacja rzędów okien, objętych projektem zatwierdzonym decyzją z sierpnia 1999 r. Legalność tych właśnie otworów okiennych i drzwiowych stanowi kwestię sporną w kontrolowanej sprawie.
Jak słusznie zauważył PWINB, w projekcie przebudowy pomieszczeń usługowo-handlowych położonych na parterze przedmiotowego budynku, datowanym na lipiec 2005 r. i zatwierdzonym na wniosek R. we wrześniu 2005 r., wszystkie ww. otwory drzwiowe i okienne zostały uwzględnione jako otwory istniejące (vide: załącznik graficzny do tego projektu stanowiący rzut parteru). Z kolei rzuty antresoli znajdujące się w projekcie przebudowy V piętra, zatwierdzonym na wniosek A. decyzją Prezydenta z dnia [...] października 2005 r., uwzględniają dodatkowe okno o szerokości 0,9 m (vide: rzuty V piętra znajdujące się w ww. projekcie – stan istniejący i projektowany). Oznacza to, że ww. otwory okienne i drzwiowe istniały w 2005 r. Ze względu na brak udokumentowanych robót budowlanych prowadzonych po tym roku, przyjąć należy, że dodatkowe okno o szerokości 0,9 m, istniało w 2005 r. również na każdej z pozostałych kondygnacji nadziemnych. Sporne okna i drzwi w elewacji północnej i zachodniej przedmiotowego budynku powstały zatem między 1999 r. a 2005 r. Zwrócić przy tym należy uwagę na załącznik graficzny, zawarty w projekcie zagospodarowania pasa drogowego na skrzyżowaniu ulic [...] i [...] przy budynku handlowo-usługowo-handlowym w B., stanowiącym załącznik do decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia [...] października 2001 r. (vide: pieczęć na stronie tytułowej tego projektu), stanowiący rzut parteru. Rzut ten uwzględnia wszystkie sporne otwory drzwiowe i okienne usytuowane w parterze przedmiotowego budynku, co może oznaczać, że otwory te stanowiły przedmiot opracowania projektowego już około 2001 r.
Organy obu instancji dostrzegły ponadto zapis w dzienniku budowy, sporządzony w dniu [...] maja 2002 r. przez kierownika budowy W. T., wedle którego: "Rozpoczęto realizację robót zamiennych i dodatkowych objętych zamienną decyzją pozwolenia na budowę nr [...]. Rozpoczęto wykuwanie otworów okiennych w elewacjach i świetlikowych na dachu." (k. 47 akt adm.). Jak wynika z akt sprawy, decyzja zamienna wspomniana przez kierownika budowy, została wydana w dniu [...] kwietnia 2002 r. na podstawie art. 36a P.b. (Dz.U. 2000, Nr 106, poz. 1126 ze zm.) i dotyczyła zmiany pozwolenia na budowę z dnia 18 sierpnia 1999 r. przez przyjęcie, jako integralną część ww. decyzji, załącznika graficznego – przedłożonego projektu zamiennego zagospodarowania terenu dla funkcji komunikacyjnej (parkingi i dojazdy) oraz budynku handlowo-usługowo-biurowego w zakresie układu wewnętrznego lokali i wyglądu elewacji na nieruchomościach przy ul. [...] (k. 31 akt adm. II inst.). W aktach sprawy znajduje się jedynie kserokopia projektu zagospodarowania terenu dla funkcji komunikacyjnej - parkingi i dojazdy w rejonie ulic fabrycznej, [...] i [...], opatrzonego urzędową pieczęcią potwierdzającą, że stanowi on załącznik do decyzji z dnia [...] kwietnia 2002 r. (k. 108 akt adm.). W aktach sprawy nie ma natomiast projektu zamiennego dotyczącego budynku handlowo-usługowo-biurowego w zakresie układu wewnętrznego lokali i wyglądu elewacji, zatwierdzonego ww. decyzją, bowiem dokumentacji tej nie odnaleziono w archiwach Urzędu Miejskiego w B. (vide: pismo Prezydenta z dnia [...] października 2020 r., k. 26 akt adm.). Mimo podjętych przez organy prób uzyskania tej dokumentacji od Wspólnoty lub B., nie udało się jej odnaleźć oraz załączyć do akt sprawy.
Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że możliwość wglądu w projekt zamienny dotyczący przedmiotowego budynku (w zakresie układu wewnętrznego lokali i wyglądu elewacji), zatwierdzony decyzją z kwietnia 2002 r., rozstrzygnęłaby sporną kwestię w sposób bezsprzeczny. W szczególności pomocne byłyby w tym względzie rzuty poszczególnych kondygnacji oraz rysunki elewacji północnej i zachodniej. Nie budzi przy tym wątpliwości sądu, że zatwierdzony w kwietniu 2002 r. projekt zamienny, obejmował swoim opracowaniem zarówno zagospodarowanie terenu dla funkcji komunikacyjnej (parkingi i dojazdy), jak też i sam budynek - w zakresie układu wewnętrznego lokali oraz wyglądu elewacji. Wynika to bowiem wprost z treści rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Prezydenta z dnia [...] kwietnia 2002 r., jak również z części wstępnej tej decyzji, w której wskazano, że wniosek inwestora inicjujący postępowanie w sprawie zmiany pozwolenia na budowę, dotyczył nie tylko zagospodarowania działki, ale też układu wewnętrznego lokali oraz zmiany wyglądu elewacji. Powyższe oznacza zaś, że wszelkie podnoszone przez stronę skarżącą twierdzenia, jakoby decyzja z kwietnia 2002 r. zatwierdzała jedynie projekt zamienny zagospodarowania terenu i nie obejmowała projektu zamiennego budynku, stoją w sprzeczności z literalną treścią ww. decyzji i z tego względu nie zasługują na aprobatę sądu. Oceny tej nie zmienia również podnoszony przez Spółkę fakt, że zakres inwestycji objętej projektem zamiennym dotyczącym zagospodarowania terenu, pokrywa się z decyzją Prezydenta z dnia [...] marca 2002 r. o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla funkcji komunikacyjnej. Uwadze strony skarżącej umknęło bowiem, że w decyzji Prezydenta z dnia [...] lipca 1999 r. o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla realizacji przedmiotowego budynku (stanowiącej prawdopodobnie przedmiot oceny w postępowaniu o udzielenie pozwolenia na budowę zakończonego wydaniem decyzji w sierpniu 1999 r.), warunki obsługi w zakresie komunikacji zostały ustalone jedynie tymczasowo, co rodziło konieczność wystąpienia przez inwestora w okresie późniejszym z nowym wnioskiem o docelowe ustalenie warunków zabudowy dla tak sprecyzowanego zadania inwestycyjnego. Finalnie zatem zgodzić się należy ze stanowiskiem organów obu instancji, że decyzja z kwietnia 2002 r. dotyczyła zmiany decyzji z sierpnia 1999 r. nie tylko w zakresie zagospodarowania terenu dla funkcji komunikacyjnej, ale też w odniesieniu do samego budynku – w zakresie obejmującym układ wewnętrzny lokali oraz wygląd jego elewacji. To zaś, że dokumentacji stanowiącej projekt zamienny budynku nie odnaleziono na etapie postępowania administracyjnego, nie świadczy o tym, że taka dokumentacja nigdy nie powstała i nie została zatwierdzona przez właściwy organ architektoniczno-budowlany, tym bardziej, że pozostałe dowody zgromadzone w sprawie, przemawiają za przyjęciem tezy, że taka dokumentacja faktycznie powstała i została urzędowo zatwierdzona do realizacji w dniu [...] kwietnia 2002 r.
Świadczą o tym przede wszystkim: wyżej wspomniany zapis kierownika budowy w dzienniku budowy z dnia [...] maja 2002 r., oświadczenie kierownika budowy z dnia [...] maja 2002 r. (k. bez nr – między k. 48, a k. 49 akt adm.) oraz informacje przekazane organowi I instancji przez ówczesnego pracownika B. – K. H. (k. 60 akt adm.). Wynika z nich w sposób jednoznaczny, po pierwsze, że decyzja z kwietnia 2002 r. dotyczyła robót budowlanych polegających na wykonaniu otworów okiennych w elewacjach, a po drugie, że wszystkie otwory w elewacji północnej i zachodniej powstały w trakcie budowy przedmiotowego budynku oraz na podstawie udzielonych pozwoleń - co z kolei oznacza, że sporne otwory wykonano w trakcie budowy, a więc przed dniem [...] maja 2002 r. (vide: wniosek o wydanie pozwolenia na użytkowanie, k. 40 akt adm. II inst.). Ustalenia poczynione w tym względzie przez organy obu instancji (wbrew zarzutom z pkt 4 i pkt 5 lit. b. skargi), zasługują zatem na pełną aprobatę sądu, zaś nawet w przypadku ustalenia, że inwestor przystąpił do realizacji robót budowlanych objętych projektem zamiennym, przed uzyskaniem przez decyzję z dnia [...] kwietnia 2002 r. przymiotu ostateczności – jak wymagało tego ówczesne brzmienie art. 28 P.b., organy nie miały podstaw, aby nałożyć z tego powodu na Wspólnotę obowiązek, o którym mowa w art. 51 ust. 1 pkt 2 P.b. Okoliczność powyższa nie wyczerpuje bowiem przesłanki z art. 51 ust. 7 P.b. w zw. z art. 50 ust. 1 pkt 1 P.b., tj. wykonania robót budowlanych bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę, skoro finalnie taką decyzję uzyskano.
Sąd nie dopatrzył się przy tym powodów, dla których ww. dowodom należałoby odmówić wiarygodności, a tym samym uznać poczynione na ich podstawie ustalenia organów obu instancji, za wadliwe. Strona skarżąca zaś nie przedstawiła żadnego przeciwdowodu podważającego treści z nich wynikające - jak to trafnie zauważył organ odwoławczy. Przede wszystkim zauważyć należy, że zgodnie z art. 45 ust. 2 P.b. (poprzednio ust. 1) dziennik budowy stanowi urzędowy dokument przebiegu robót budowlanych oraz zdarzeń i okoliczności zachodzących w toku wykonywania tych robót. Zgodnie z art. 76 § 1 i 2 k.p.a. dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez podmioty, w zakresie poruczonych im z mocy prawa lub porozumienia spraw wymienionych w art. 1 pkt 1 i 4 k.p.a. (w tym przypadku z mocy art. 42 ust. 2 pkt 1 P.b. w ówczesnym brzmieniu), korzystają ze szczególnej mocy dowodowej, ponieważ stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Z dokumentem urzędowym związane jest domniemanie prawdziwości jego treści. Organ prowadzący postępowanie nie może wobec tego swobodnie oceniać, ani też kwestionować jego treści. Istota dokumentu urzędowego, jakim jest dziennik budowy, polega więc na tym, że dokument ten odzwierciedla i potwierdza stan faktyczny, istniejący w chwili dokonywania w nim wpisów przez osobę do tego uprawnioną. Dopiero przeprowadzenie dowodu przeciwko jego treści, może, wedle art. 76 § 3 k.p.a., podważyć domniemanie prawdziwości zawartych tam danych (por. m.in.: wyrok WSA w Gliwicach z 29 kwietnia 2021 r., II SA/Gl 71/21, Lex nr 3178234, wyrok WSA w Krakowie z 7 kwietnia 2020 r., II SA/Kr 54/20, Lex nr 3058949, czy wyrok WSA w Warszawie z 27 lutego 2020 r., VI SA/Wa 2107/19, Lex nr 3034073). Strona, która twierdzi, że zawarte w dokumencie urzędowym oświadczenia i poświadczenia upoważnionego podmiotu, od którego dokument ten pochodzi, są niezgodne z rzeczywistością, powinna tę okoliczność udowodnić. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w kontrolowanej sprawie.
Trudno również odmówić wiarygodności oświadczeniu kierownika budowy z dnia [...] maja 2002 r., wedle którego: "Budynek został wykonany zgodnie z projektem budowlanym, warunkami pozwolenia na budowę z dnia [...] sierpnia 1999 r., przepisami i obowiązującymi Polskimi Normami, a także ze zmianami zatwierdzonymi decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2002 r." Zauważyć bowiem należy, że poza odpowiedzialnością karną za poświadczenie nieprawdy, kierownik budowy, będący osobą wykonującą samodzielne funkcje techniczne w budownictwie, podlega oraz podlegał w latach ówczesnych, m.in. odpowiedzialności zawodowej w budownictwie, obwarowanej czasowym zakazem wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie połączonym z obowiązkiem złożenia, w wyznaczonym terminie, egzaminu warunkującego uzyskanie uprawnień budowlanych. Co więcej, jak już wyżej wskazano, zarówno przedmiotowe oświadczenie, jak również wpis kierownika budowy, sporządzony w dniu [...] maja 2002 r. w dzienniku budowy, są w pełni spójne z informacjami przekazanymi przez K. H., która w latach budowy obiektu, pełniła obowiązki kierownika kontraktu - co potwierdza zgromadzona w sprawie dokumentacja zawierająca jej imienne podpisy: wniosek z dnia [...] lutego 2002 r. wystosowany w imieniu B. do Prezydenta w sprawie odstępstwa od warunków technicznych (k. 26 akt adm. II inst.), czy wniosek z dnia [...] maja 2002 r. o wydanie pozwolenia na użytkowanie obiektu wraz z wykazem załączonej dokumentacji (k 39-40 akt adm. II inst.). Była ona zatem osobą czynnie zaangażowaną w formalno-prawną obsługę procesu budowy przedmiotowego obiektu, a tym samym niewątpliwie znane są jej okoliczności w jakich budowę zrealizowano. Okoliczność zaś, że reprezentowała ona wówczas interesy inwestora, mogłaby teoretycznie budzić wątpliwości co do jej bezstronności (co podnosi strona skarżąca), jednakże jedynie w sytuacji, gdyby przekazane przez nią informacje stały w wyraźniej sprzeczności z pozostałem materiałem dowodowym. Ze względu natomiast na ich spójność, sąd nie dostrzega podstaw ku temu, aby informacjom tym odmówić mocy dowodowej. Słusznie zatem organy obu instancji oparły swoje ustalenia m.in. na wyżej opisanych dowodach, które z powodu braku dokumentacji źródłowej, w korelacji z decyzją Prezydenta z dnia [...] kwietnia 2002 r., uzupełniły braki stanu faktycznego, w stopniu wystarczającym do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie.
Ustalenia organów potwierdza również dokumentacja projektowa, datowana na [...] kwietnia 2001 r., przedłożona na etapie postępowania sądowego przez uczestnika postepowania pt.: "Opis techniczny do projektu zamiennego budynku handlowo-usługowo-handlowego przy ul. [...] i [...] w B. Część B" wraz z kompletem załączników graficznych. Jakkolwiek rację ma strona skarżąca, że z uwagi na brak opatrzenia jej urzędowymi pieczęciami, nie sposób uznać jej za dokumentację zatwierdzoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r., jednakże w ocenie sądu, stanowi ona potwierdzenie tego, że przed wydaniem ww. decyzji, już w trakcie budowy obiektu, trwały prace związane z przygotowaniem projektu zamiennego dotyczącego przedmiotowego budynku. Za przyjęciem takiej tezy przemawiają bowiem odręczne poprawki i zapiski naniesione na rzuty kondygnacji podziemnej oraz parteru znajdujące się w tej dokumentacji. Odręczny zapisek widniejący na rzucie parteru opatrzono bowiem datą [...] września 2001 r. oraz adnotacją: "B. – budowa", natomiast rzut parteru zawiera odręczne szkice, stanowiące poprawki projektowe, których cześć została uwzględniona w rzucie parteru znajdującym się w dokumentacji projektowej dotyczącej projektu zagospodarowania pasa drogowego na skrzyżowaniu ul. [...] i ul. [...] w B., zatwierdzonej decyzją Prezydenta z dnia [...] października 2001 r. Na uwagę zasługuje przede wszystkim fakt, że w rzucie parteru w ścianie północnej przewidziano, oprócz dwóch okien doświetlających klatkę schodową (objętych projektem zatwierdzonym w 1999 r.), także dwa otwory okienne o szerokości 1,8 m oraz drzwi; natomiast w ścianie zachodniej, obok trzech okien objętych projektem pierwotnym (zatwierdzonym w 1999 r.), dodatkowe dwa okna – jedno o szerokości 1,8 m oraz drugie o szerokości 0,9 m. W rzucie nie uwzględniono natomiast jeszcze jednego, obecnie istniejącego okna o szerokości 0,9 m oraz posadowionych obok niego drzwi. Drzwi te naniesiono jedynie odręcznie wraz pozostałymi poprawkami uwidocznionymi w południowo-zachodniej i środkowej części parteru. Poprawki te pokrywają się w dużej części z rzutem parteru zawartym we wspomnianym wyżej, zatwierdzonym w październiku 2001 r. projekcie zagospodarowania pasa drogowego na skrzyżowaniu ul. [...] i ul. [...] w B., który uwzględnia zarówno drzwi w elewacji zachodniej, jak i posadowione obok nich okno o szerokości 0,9 m. Podkreślić przy tym należy, że w rzucie tym widoczne są wszystkie otwory okienne i drzwiowe istniejące obecnie w parterze elewacji północnej i zachodniej przedmiotowego budynku. W konsekwencji sąd uznał, że przedłożony na etapie postępowania sądowego przez Wspólnotę projekt zamienny (stanowiący jedynie cześć "B" opracowania – vide: ogólny opis opracowania, k. 124 akt), jest projektem "roboczym" i stanowi dowód prowadzenia w 2001 r. prac projektowych związanych ze zmianą układu wewnętrznego lokali oraz wyglądu elewacji północnej oraz zachodniej przedmiotowego budynku, (w których przewidziano wszystkie obecnie istniejące otwory okienne i drzwiowe). Taki zaś przedmiot opracowania w pełni pokrywa się z projektem zamiennym budynku, zatwierdzonym decyzją z kwietnia 2002 r., co uprawdopodobnia tezę, że w oparciu o ww. projekt roboczy sporządzono finalny projekt zamienny budynku, który wraz z projektem zagospodarowania terenu dla funkcji komunikacyjnej, załączono do wniosku o zmianę pozwolenia na budowę z 1999 r. Prawdopodobnym jest również to, że zawarty w nim rzut parteru odpowiadał w swoim kształcie rzutowi parteru znajdującemu się w projekcie dotyczącym zagospodarowania pasa drogowego na skrzyżowaniu ul. [...] i [...] w B., zatwierdzonym decyzją z [...] października 2001 r., bowiem nie sposób przyjąć, aby inwestor (oraz jego poprzednik prawny), inicjując postępowania przed tym samym organem architektoniczno-budowlanym, posługiwał się różnymi projektami dotyczącymi tej samej inwestycji.
Przedłożona przez uczestnika postępowania dokumentacja dotycząca projektu zamiennego budynku, stanowiła przedmiot uzupełniającej oceny sądu, dokonanej na zasadzie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), która (wbrew obawom strony skarżącej) nie zmierzała do czynienia nowych ustaleń faktycznych w zastępstwie organów administracji publicznej, lecz do wyjaśnienia podnoszonych przez stronę skarżącą wątpliwości, co do zakresu opracowania projektowego zatwierdzonego decyzją Prezydenta z dnia [...] kwietnia 2002 r. Ocena ta potwierdziła ustalenia organów obu instancji, które podlegają kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu, a zostały poczynione na podstawie dokumentacji zgromadzonej w administracyjnych aktach sprawy.
Powyższej oceny nie zmienia również, ani podnoszona przez Spółkę kwestia obowiązujących ówcześnie (oraz obecnie) na przedmiotowym obszarze ustaleń planistycznych, przewidujących zabudowę w formie pierzejowej, ani też ewentualne zatwierdzenie przez Prezydenta projektu zamiennego, obejmującego roboty budowlane, na których wykonanie inwestor nie uzyskał wymaganego prawem odstępstwa od przepisów techniczno-budowlanych. Zgodnie bowiem z art. 35 ust. 1 pkt. 1 P.b. w zw. z art. 36a ust. 1 P.b. (Dz.U. 2000, Nr 106, poz. 1126) przed wydaniem decyzji o zmianie pozwolenia na budowę (wymaganej w przypadku
istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę), właściwy organ sprawdzał m.in. zgodność projektu zagospodarowania działki lub terenu z: (a) miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego i wymaganiami ochrony środowiska, (b) wymaganiami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, (c) przepisami, w tym techniczno-budowlanymi. Roboty budowlane można było natomiast rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę (ówczesne brzmienie art. 28 P.b.). Zarówno więc kwestia zgodności projektu zamiennego zagospodarowania terenu z ustaleniami planistycznymi obowiązującymi na przedmiotowym obszarze (w tym zgodność z wymaganiami określonymi w decyzji ustalającej warunki zabudowy i zagospodarowania terenu), jak i z przepisami techniczno-budowlanymi (w tym z udzielonymi inwestorowi zgodami na odstępstwa od tych przepisów), podlegała ocenie właściwego wówczas organu administracji architektoniczno-budowlanej, który w przypadku stwierdzenia naruszeń w ww. zakresie, obowiązany był do wydania decyzji odmawiającej zatwierdzenia projektu i udzielenia pozwolenia na budowę lub odmawiającej zmiany takiej decyzji (art. 35 ust. 3 P.b. w zw. z art. 36a ust.1 P.b.). Dopóki zatem w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja udzielająca pozwolenia na budowę i zatwierdzająca projekt budowlany obejmujący określone roboty budowlane, oceniony przez właściwy organ jako zgodny z ustaleniami planistycznymi oraz z przepisami prawa, organy nadzoru budowlanego nie mają podstaw do tego, aby uznać, że wykonane na jego podstawie roboty budowlane, stanowią samowolę budowlaną (chyba, że zostały one wykonane w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia lub zagrożenia środowiska lub w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno-budowlanym lub w przepisach – czego w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono). Wszelkie więc zarzuty skargi, dotyczące zakresu udzielonego inwestorowi odstępstwa od warunków technicznych oraz braku uwzględnienia przez organy etapowości inwestycji, mającej być realizowaną w zabudowie pierzejowej przewidzianej na tym obszarze, sprowadzają się w istocie do kwestionowania prawidłowości decyzji Prezydenta z kwietnia 2002 r., zmieniającej udzielone inwestorowi w 1999 r. pozwolenie na budowę. Tym samym wykraczają one poza przedmiot kontrolowanego postępowania i z tego powodu nie mogły wywołać skutku oczekiwanego przez stronę skarżącą.
Za legalnością wykonanych w elewacji północnej oraz zachodniej otworów okiennych i drzwiowych, wykonanych na podstawie projektu zamiennego, przemawia również, (jak to słusznie ustaliły organy obu instancji), decyzja Prezydenta z dnia [...] czerwca 2002 r., na mocy której udzielono inwestorowi warunkowego pozwolenia na użytkowanie przedmiotowego budynku, wybudowanego na podstawie pozwolenia z [...] sierpnia 1999 r. zmienionego decyzją z [...] kwietnia 2002 r. Decyzja ta została wydana po dołączeniu przez inwestora wszystkich wymaganych prawem dokumentów, po przeprowadzeniu wizji lokalnej oraz w wyniku stwierdzenia na miejscu budowy m.in. zgodności wykonania obiektu z warunkami zabudowy i zagospodarowania terenu oraz z warunkami pozwolenia na budowę (art. 59 ust. 1 pkt 1 P.b. w ówczesnym brzmieniu). Zauważyć przy ty wypada, że wedle art. 59 ust. 5 P.b. Prezydent był wówczas zobligowany do odmowy wydania pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego, w przypadku niespełnienia ww. wymagania, co oznacza, że tego typu niespójności nie stwierdzono na etapie oddawania budynku do użytkowania.
Jak wskazuje się w orzecznictwie, postępowanie w sprawie pozwolenia na użytkowanie jest końcowym etapem procesu inwestycyjnego skierowanym na sprawdzenie, czy zrealizowany obiekt jest zgodny z obiektem projektowanym, na który organ administracyjny udzielił pozwolenia budowlanego, a więc z tym, co zakładano na etapie wstępnym procesu inwestycyjnego. Instytucja pozwolenia na użytkowanie została wprowadzona m.in. w celu zagwarantowania inwestorowi takiego zakończenia prawnego procesu inwestycyjnego, aby mógł on korzystać ze zrealizowanej i zakończonej prawnie inwestycji - użytkować obiekt. Wydanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie i uzyskanie przez tę decyzję przymiotu ostateczności, chronionego zasadą trwałości określoną w art. 16 k.p.a., stanowi dla inwestora ustawową gwarancję, że może on prawnie korzystać ze zrealizowanego w sposób legalny obiektu budowlanego i to w pełnym znaczeniu tego "korzystania", jako korzystanie z rzeczy (obiektu stanowiącego nieruchomość lub jej część), tak w znaczeniu publiczno-prawnym jak i prywatno-prawnym (A. Plucińska-Filipowicz, Prawo Budowlane w Orzecznictwie Sądów Administracyjnych [w:] Nieruchomości 2012, nr 8). Istnienie w obrocie prawnym decyzji o pozwoleniu na użytkowanie jest swoistym potwierdzeniem legalności obiektu budowlanego, którego to pozwolenie dotyczy. Nie można prowadzić postępowania legalizacyjnego w stosunku do obiektu, którego legalność potwierdza inny akt administracyjny. Jest to sprzeczne z regułami porządku prawnego, zasadami legalności i praworządności - art. 6 i 7 k.p.a. i podważa zaufanie do organów państwa (por. m.in. wyrok: NSA z 1 sierpnia 2012 r., OSK 2012/11, CBOSA). Decyzja o pozwoleniu na użytkowanie przesądza zatem o zgodności z prawem wzniesionego obiektu i czyni bezprzedmiotowym postępowanie nadzorcze dotyczące procesu budowlanego oraz ma takie znaczenie, że wzniesione obiekty budowlane nie mogą podlegać ponownemu sprawdzeniu (pod kątem legalności wybudowania) przez organy nadzoru budowlanego - dotyczy to trybu zwykłego, jak i wznowieniowego. Ostateczna decyzja o pozwoleniu na użytkowanie kończy postępowanie legalizacyjne oraz proces inwestycyjny i wyklucza możliwość ponownego prowadzenia postępowania naprawczego w trybie art. 50 i art. 51 P.b. (tak m.in. NSA w wyroku z 7 listopada 2019 r., II OSK 1051/18; w wyroku z 2 lutego 2018 r., II OSK 1628/17 i w wyroku z 18 stycznia 2018 r., II OSK 807/16 - CBOSA).
Poglądy wyrażone w wyżej cytowanych orzeczeniach, skład orzekający w zupełności podziela. Dopóki zatem w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja udzielająca inwestorowi pozwolenia na użytkowanie przedmiotowego obiektu, organy nadzoru budowlanego są związane wynikającym z jej treści stwierdzeniem o zrealizowaniu obiektu budowlanego w zgodności z warunkami zabudowy i zagospodarowania terenu oraz z warunkami pozwolenia na budowę i nie mogą czynić w tym względzie odmiennych ustaleń. Podnoszona zaś przez Spółkę, kwestia wygaśnięcia przedmiotowej decyzji w dniu [...] października 2021 r., nie ma w istocie wpływu na kontrolowane postępowanie, bowiem bezsprzecznie, w dniu wydania zaskarżonej decyzji, pozwolenie na użytkowanie funkcjonowało w obrocie prawnym i tym samym wiązało organy nadzoru budowlanego. Na marginesie należy przy tym zauważyć, że nawet gdyby, ze względu na zaistnienie przesłanki z art. 162 § 1 pkt 2 k.p.a., doszło do skutecznego i ostatecznego wygaśnięcia pozwolenia na użytkowanie, kwestia legalności wykonanych w elewacji północnej oraz zachodniej otworów okiennych i drzwiowych, podlegałaby ocenie na podstawie pozostałego, a wyżej opisanego materiału dowodowego, który przemawia w swoim całokształcie, za brakiem istnienia podstaw, do nałożenia na Wspólnotę obowiązków, których domaga się skarżąca Spółka. Decyzja ta nie stanowi bowiem jedynego dowodu na okoliczność legalności robót budowlanych, wykonanych na podstawie projektu zamiennego, który niewątpliwie istniał. W konsekwencji nawet potencjalna możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] czerwca 2002 r., nie ma w istocie wpływu na wynik sprawy, a zatem zarzuty kwestionujące prawidłowość ustaleń faktycznych organów obu instancji, poczynionych w oparciu o ww. decyzję, nie mogły skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Reasumując, sąd uznaje za prawidłowe ustalenia organów obu instancji, wedle których kontrolowane postepowanie nie wykazało istnienia przesłanek, uzasadniających nałożenie na Wspólnotę obowiązków postulowanych przez stronę skarżącą. Zgromadzony materiał dowodowy nie dał bowiem podstaw ku temu, aby z całą pewnością stwierdzić, że sporne roboty budowlane wykonano bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę - co konsekwentnie podnosi Spółka, zainteresowana zrealizowaniem zabudowy na działkach sąsiednich, które nabyła posiadając wiedzę o istniejącym na działkach Wspólnoty stanie faktycznym. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji nie sposób również ustalić w sposób jednoznaczny, że roboty budowlane wykonano w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków zawartych w dokumentacji projektowej lub przepisach. Dla nałożenia obowiązków z art. 51 ust. 1 pkt 2 P.b. istnienie stanu robót niezgodnego z prawem, musi być jednoznaczne.
W ocenie sądu, materiał dowodowy, który udało się zgromadzić na etapie postepowania administracyjnego, dawał jednak wystarczającą podstawę do wydania zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Wbrew zarzutom skargi, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, a przede wszystkim z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 k.p.a., doprecyzowanej w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wedle zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, PWINB dokonał ponownego całościowego merytorycznego rozpatrzenia sprawy, podejmując trafne rozstrzygnięcie. Co więcej spełnia ono wymogi przewidziane w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., zaś w szczególności zaprezentowano w nim dowody, potwierdzające zajęte przez organ stanowisko, co do istoty zaistniałego sporu. Tym samym, podniesione przez stronę skarżącą zarzuty – co do zasady sprowadzające się głównie do polemiki z ustaleniami organów obu instancji, nie zasługiwały na uwzględnienie. Polemika ta zaś, jako nie znajdująca oparcia w materiale dowodowym oraz forsująca stronniczą, a przy tym wybiórczą ocenę materiału dowodowego prezentowaną przez stronę skarżącą, nie mogła doprowadzić do zdeprecjonowania wniosków, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Podkreślić przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o jego wadliwości, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi, jeżeli przeprowadzona kontrola zaskarżonego aktu, nie wykazała naruszeń prawa uzasadniających jego uchylenie. Stanowisko organu nie może zostać uznane za nieprawidłowe z tego jedynie względu, że pozostaje odmienne od oczekiwań strony skarżącej.
Reasumując sąd nie doszukał się takich naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które musiałyby skutkować koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, w związku z czym skargę oddalił, orzekając na mocy z art. 151 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI