II SA/Bk 462/24

II SA/Bk 462/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-01-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk
Barbara Romanczuk
Elżbieta Lemańska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Barbara Romanczuk, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 stycznia 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 4 kwietnia 2024 r., nr 406.296/E-8/26/2024 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 4 kwietnia 2024 r. nr 406.296/E-8/26/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku stwierdziło niedopuszczalność odwołania R.1 S. (prawidłowo powinno być R. S.) od zawiadomienia z 15 stycznia 2024 r. znak O.531.91.2024.AK.
Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z 11 stycznia 2024 r. nr O.SR.530.000003.2024.AŁ Burmistrz Łap przyznał J. K. (przedstawicielce ustawowej A. S. i S. S.) świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 500 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2023 r. do 30 września 2024 r. na ww. małoletnich.
Zawiadomieniem z 15 stycznia 2024 r. Burmistrz Łap poinformował R. S. jako dłużnika alimentacyjnego o wydaniu decyzji.
W piśmie z 12 lutego 2024 r. zatytułowanym "Odwołanie na decyzję numer O.SR.530.000003.2024.AŁ z dnia 11 stycznia 2024 r. doręczoną mi 1 lutego 2024 r." R. S. wywiódł do SKO w Białymstoku odwołanie jak w tytule pisma.
Zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z 4 kwietnia 2024 r. SKO stwierdziło niedopuszczalność odwołania od ww. zawiadomienia. Kolegium wyjaśniło, że organ pierwszej instancji wystosował do skarżącego informację zawiadamiającą go o decyzyjnym przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Pismo to nie stanowi decyzji administracyjnej, zatem warunki do skutecznego wniesienia odwołania nie zostały zachowane z przyczyn przedmiotowych. Uzasadniało to stwierdzenie niedopuszczalności odwołania wniesionego od zawiadomienia (art. 134 k.p.a.).
Skargę na powyższe postanowienie wywiódł do sądu administracyjnego R. S. (pismo z 1 maja 2024 r., nadane 9 maja 2024 r.). Wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zobowiązanie Centrum Usług Społecznych w Łapach do udostępnienia sądowi wszystkich akt sprawy dotyczących przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Skarżący podkreślił, że SKO błędnie zidentyfikowało przedmiot odwołania jako odwołanie od zawiadomienia o decyzji, podczas gdy odwołał się od decyzji z 11 stycznia 2024 r. Pomyłka ta powinna prowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia. W opinii skarżącego jako osoba obciążona alimentami z funduszu alimentacyjnego jest bezpośrednio zainteresowany i posiada pełną legitymację do wniesienia odwołania. Decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych na rzecz dzieci reguluje jego prawa finansowe, wpływa na sytuację prawną i majątkową.
Nie przesyłając ww. skargi do sądu administracyjnego wraz z odpowiedzią na nią – postanowieniem z 10 czerwca 2024 r. znak 406.296/1/E-8/26/24, wydanym w trybie autokontrolnym na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.), SKO uwzględniło skargę z 1 maja 2024 r. i uchyliło w całości postanowienie własne z 4 kwietnia 2024 r. Wskazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na błędne zidentyfikowanie przez poprzedni skład Kolegium przedmiotu zaskarżenia, tj. jako zawiadomienia a nie decyzji.
Kolejnym postanowieniem z 19 czerwca 2024 r. nr 406.573/E-8/26/2024 SKO, na podstawie art. 134 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 127 § 1 i 2 k.p.a., stwierdziło niedopuszczalność odwołania R. S. od decyzji z 11 stycznia 2024 r. nr O.SR.530.000003.2024.AŁ – z przyczyn podmiotowych. Wyjaśniło, że żaden konkretny przepis nie przyznaje odwołującemu się prawa strony oraz żaden przepis k.p.a. nie upoważnia go do wniesienia odwołania w zaistniałej sytuacji.
Skargi na postanowienia SKO w Białymstoku z 4 kwietnia 2024 r., 10 czerwca 2024 r. oraz z 19 czerwca 2024 r. wywiódł do sądu administracyjnego R. S. Uczynił to w jednym piśmie z 10 lipca 2024 r., które nadał w urzędzie pocztowym 11 lipca 2024 r.
SKO w Białymstoku, przesyłając do tutejszego sądu ww. skargi w dniu 26 lipca 2024 r. – załączyło również wcześniej wniesioną skargę (pismo z 1 maja 2024 r.) na postanowienie z 4 kwietnia 2024 r.
W tych okolicznościach zarządzeniami z 30 lipca 2024 r. Przewodniczący Wydziału II WSA w Białymstoku dokonał rejestracji skarg w ten sposób, że:
- skargę na postanowienie SKO z 4 kwietnia 2024 r. (stwierdzające niedopuszczalność odwołania od zawiadomienia z 15 stycznia 2024 r.) zawartą w pismach z 1 maja 2024 r. i z 10 lipca 2024 r. zarejestrował pod sygnaturą II SA/Bk 462/24 (sprawa niniejsza);
- skargę na postanowienie SKO z 10 czerwca 2024 r. (autokontrolne) zawartą w piśmie z 10 lipca 2024 r. zarejestrował pod sygnaturą II SA/Bk 463/24;
- skargę na postanowienie SKO z 19 czerwca 2024 r. (stwierdzające niedopuszczalność odwołania od decyzji z 11 stycznia 2024 r.) zawartą w piśmie z 10 lipca 2024 r. zarejestrował pod sygnaturą II SA/Bk 464/24.
Niniejsza sprawa dotyczy skargi R. S. wniesionej na pierwsze z wymienionych postanowień SKO – postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania z 4 kwietnia 2024 r. Skarżący wniósł o jego uchylenie i zobowiązanie organu pierwszej instancji do udostępnienia mu wszystkich akt sprawy dotyczących przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jako podstawę prawną żądań wskazał: art. 127, art. 134, art. 155, art. 162, art. 163, art. 77 § 1, art. 104 § 1, art. 57 § 5 pkt 2, art. 28, art. 29 k.p.a. Wyjaśnił, że w toku postępowania mogły zostać naruszone następujące regulacje Konstytucji RP: art. 2 (zasada demokratycznego państwa prawa), art. 7 (zasada legalizmu), art. 32 (zasada równości), art. 45 (prawo do sądu), art. 77 ust. 2 (prawo do odszkodowania za niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej), art. 78 (prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji) i art. 61 (prawo do informacji o działalności organów władzy publicznej). Zdaniem skarżącego postanowienie SKO z 4 kwietnia 2024 r. narusza kluczowe zasady k.p.a. i normy konstytucyjne, które gwarantują stronie prawo do obrony oraz prawidłowego rozpatrzenia sprawy.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:
1. naruszenie przepisów procedury administracyjnej i postępowania przed sądami administracyjnymi:
- nieprzekazanie skargi do sądu administracyjnego: zgodnie z art. 54 p.p.s.a., co stanowi naruszenie obowiązujących przepisów,
- wydanie nowego postanowienia w dniu 10 czerwca 2024 r. zamiast przekazania skargi do sądu. Takie działanie może być uznane za niezgodne z art 54 p.p.s.a.,
2. wydanie nowego postanowienia przed upływem terminu do złożenia skargi do sądu administracyjnego: wydanie postanowienia z 19 czerwca 2024 r., przed upływem terminu na złożenie skargi do sądu administracyjnego, narusza prawo strony do pełnego wykorzystania przysługującego terminu do złożenia skargi,
3. brak zachowania stabilności decyzji administracyjnych: działanie organu administracyjnego polegające na wydawaniu sprzecznych postanowień w krótkich odstępach czasu może naruszać zasady pewności prawa i stabilności decyzji administracyjnych, co jest jednym z fundamentów postępowania administracyjnego,
4. nieprawidłowe stosowanie przepisów dotyczących postanowień o niedopuszczalności odwołania:
- art. 134 k.p.a.: SKO stwierdziło niedopuszczalność odwołania w dwóch różnych kontekstach, co wskazuje na brak spójności i konsekwencji w stosowaniu przepisów,
- art. 127 § 1 k.p.a.: mogło dojść do nieprawidłowego uznania, co stanowiło decyzję administracyjną, a co nie,
5. brak jasności i jednoznaczności postanowień: wydanie sprzecznych postanowień (jedno uchylające skargę, a drugie stwierdzające niedopuszczalność odwołania) może wprowadzać zamieszanie i naruszać zasady zaufania do organów administracyjnych,
6. wątpliwości dotyczące bezstronności i prawidłowości postępowania dowodowego (wskazał na nepotyzm i wpływ osobistych powiązań na wydanie decyzji),
7. naruszenie prawa do odwołania (art. 127 § 1 k.p.a.): postanowienie odrzucające odwołanie jako niedopuszczalne narusza fundamentalne prawo strony do korzystania z instancji odwoławczej, co jest podstawą demokratycznego państwa prawnego,
8. przesłanki uchylenia decyzji (art. 155, 162, 163 k.p.a.): błędna interpretacja przepisów przez organ administracyjny doprowadziła do sytuacji, w której decyzja wymaga ponownego rozpatrzenia w świetle interesu społecznego lub słusznego interesu strony,
9. procedura dowodowa (art. 77 § 1 k.p.a.): niewłaściwa ocena zgromadzonych dowodów oraz ich niepełne rozważenie przez organ odwoławczy podważa zasadność zaskarżonego postanowienia,
10. nieprawidłowe zrozumienie przedmiotu odwołania (SKO błędnie zidentyfikowało przedmiot odwołania, jako od zawiadomienia a nie od decyzji);
11. naruszenie procedur i błędy w procesie decyzyjnym opisane w skardze;
12. naruszenie prawa do bycia stroną w postępowaniu: odrzucenie odwołania z przyczyn podmiotowych, pomimo posiadania pełnej legitymacji do wniesienia odwołania jako osoba bezpośrednio zainteresowana,
13. kwestionowanie podstaw przedmiotowych niedopuszczalności odwołania: odwołanie zostało złożone od wyraźnej decyzji administracyjnej, która weszła do obrotu prawnego, co podważa argumenty Kolegium o braku podstaw do zaskarżenia decyzji,
14. status decyzji administracyjnej: Kolegium odwoławcze błędnie stwierdziło, że informacja z dnia 11 stycznia 2024 r. o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie stanowi decyzji administracyjnej,
15. zachowanie terminu na wniesienie odwołania (art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.): termin na wniesienie odwołania został zachowany zgodnie z przepisami prawa, co powinno być wzięte pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy,
16. wykładnia pojęcia "nabycie praw" w kontekście art. 154 i 155 k.p.a.: decyzja o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego kształtuje prawa i obowiązki strony, co uzasadnia ponowne rozpatrzenie sprawy w świetle błędnej interpretacji zasad dotyczących możliwości zaskarżenia tej decyzji.
Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów m.in. z akt wcześniej prowadzonych postępowań przed sądem powszechnym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania sądowego opisując przebieg sprawy i wywodząc o wydaniu postanowienia autokontrolnego, co – w jego ocenie – wywołało utratę bytu prawnego postanowienia z 4 kwietnia 2024 r. zaskarżonego w sprawie niniejszej. Odnosząc się do zarzutu nieprzekazania skargi do sądu Kolegium wyjaśniło, że nastąpiło to na skutek niedopatrzenia spowodowanego uwzględnieniem tej skargi oraz koniecznością ponownego rozpatrzenia odwołania skarżącego.
Postanowieniem z 14 sierpnia 2024 r. sąd zawiesił postępowanie sądowe w na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wskazał, że rozstrzygnięcie w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 463/24, w której zaskarżono postanowienie autokontrolne z 10 czerwca 2024 r. nr 406.296/1/E-8/26/24, będzie miało istotny wpływ na wynik sprawy niniejszej. W wyniku autokontroli wyeliminowano bowiem z obrotu prawnego (ostatecznie ale jeszcze nieprawomocnie na datę zawieszenia) postanowienie z 4 kwietnia 2024 r. Jeśli dojdzie do prawomocnego uchylenia postanowienia autokontrolnego, przywrócony zostanie byt prawny postanowienia z 4 kwietnia 2024 r., który w chwili obecnej – z uwagi na nieprawomocność postanowienia autokontrolnego – pozostaje "w zawieszeniu". A zatem występuje sytuacja, w której rozstrzygnięcie sprawy niniejszej zależy od wyniku innego postępowania, tj. ze skargi na postanowienie autokontrolne w sprawie II SA/Bk 463/24.
W piśmie z 4 września 2024 r. skarżący złożył wnioski o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów.
Wyrokiem z 19 września 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 463/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił postanowienie autokontrolne Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 10 czerwca 2024 r. nr 406.296/1/E-8/26/2024. Z kolei wyrokiem z 19 września 2024 r. w sprawie II SA/Bk 464/24 sąd uchylił również wydane następnie, na skutek postanowienia autokontrolnego, postanowienie SKO z 19 czerwca 2024 r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania. Obydwa te wyroki uprawomocniły się, co uzasadniało podjęcie niniejszego postępowania sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W sprawie niniejszej sąd kontroluje postanowienie z 4 kwietnia 2024 r., którym SKO stwierdziło niedopuszczalność odwołania od zawiadomienia z 15 stycznia 2024 r. znak O.531.91.2024.AK.
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że wyrokiem z 19 września 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 463/24 WSA w Białymstoku uchylił postanowienie SKO z 10 czerwca 2024 r. znak 406.296/1/E-8/26/24, uchylające ww. postanowienie SKO z 4 kwietnia 2024 r. W związku z tym postanowienie z 4 kwietnia 2024 r. nie zostało skutecznie wyeliminowane z obrotu prawnego, a co za tym idzie, wniosek SKO o umorzenie postępowania sądowego w niniejszej sprawie okazał się niezasadny.
Aktualnie nie budzi wątpliwości w sprawie, że przedmiotem zaskarżenia odwołaniem, złożonym przez skarżącego 12 lutego 2024 r., była decyzja Burmistrza Łap z 11 stycznia 2024 r. nr O.SR.530.000003.2024.AŁ w przedmiocie przyznania J. K. (przedstawicielce ustawowej A. S. i S. S.) świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 500 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2023 r. do 30 września 2024 r. na ww. małoletnich. W zaskarżonym postanowieniu z 4 kwietnia 2024 r. SKO błędnie przyjęło, że przedmiotem zaskarżenia skarżący uczynił zawiadomienie z 15 stycznia 2024 r.
Wprost wynika z treści odwołania, że wolą skarżącego było zaskarżenie decyzji a nie zawiadomienia. Odwołanie jest w tym zakresie jednoznacznie sformułowane. Organ dokonał więc nieuzasadnionej modyfikacji przedmiotu żądania. Jeśli treść odwołania budzi wątpliwości, organ ma możliwość wezwania wnoszącego pismo o jego sprecyzowanie. Podkreślić jednak ponownie należy, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie było przesłanek do takich działań. Nadto błędnie w zaskarżonym postanowieniu określono odwołującego jako R.1 S. Podobna pomyłka miała miejsce w postanowieniu SKO z 10 czerwca 2024 r., gdzie określono skarżącego jako R. S.1, co wytknął WSA w Białymstoku w sprawie II SA/Bk 463/24.
Należy też podkreślić, że w zaistniałej sytuacji sąd nie może odnieść się do zarzutów skargi odnoszących się merytorycznie do przedmiotu sprawy. Wydając postanowienie w trybie art. 134 k.p.a. także organ nie rozpatruje sprawy merytorycznie. Poza kontrolą sądu w sprawie niniejszej pozostają więc zarzuty odnośnie bezstronności i prawidłowości postępowania dowodowego, niewłaściwej oceny dowodów. Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie nie jest decyzja Burmistrza Łap z 11 stycznia 2024 r., a wyłącznie postanowienie SKO z 4 kwietnia 2024 r., która ma charakter stricte procesowy a nie merytoryczny.
W ponownie prowadzonym postępowaniu SKO powinno "załatwić" odwołanie z 12 lutego 2024 r. zgodnie z jego treścią (przyjmując, że przedmiotem zaskarżenia była decyzja Burmistrza Łap z 11 stycznia 2024 r.), w szczególności rozważyć czy a jeśli tak to jaki wpływ na sposób załatwienia odwołania ma aktualny stan prawny sprawy (należy zweryfikować, czy ww. decyzja pozostaje jeszcze w obrocie prawnym i w zależności od ustaleń uwzględnić ten fakt w wydanym orzeczeniu).
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. sąd uchylił zaskarżone postanowienie jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd nie orzekał o kosztach postępowania sądowego z uwagi na ustawowe zwolnienie skarżącego w sprawie niniejszej z obowiązku ponoszenia tych kosztów (art. 239 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.). Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.