II SA/Bk 452/24

II SA/Bk 452/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-10-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Lemańska /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Roleder
Marta Joanna Czubkowska
Symbol z opisem
6153 Warunki zabudowy  terenu
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 października 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 13 czerwca 2024 r. nr S-KO.433/43/2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o ustaleniu warunków zabudowy oddala skargę.
Uzasadnienie
I. Zaskarżonym postanowieniem z 13 czerwca 2024 r. nr S-KO.433/43/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży, na podstawie art. 61a § 1 w związku z art. 17 pkt 1 k.p.a., odmówiło A. Z. (dalej: wnioskodawca lub skarżący) wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności:
1) decyzji Wójta Gminy Grabowo z 5 lipca 2021 r. nr MP.6730.4.2021 ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku inwentarskiego - obory o obsadzie 39 DJP wraz z podziemnymi kanałami na gnojowicę o pojemności 8[...] m3, zbiornika na nieczystości bytowe o pojemności 9,5 m3 oraz dwóch silosów zbożowych o pojemności 16 ton każdy na materiały sypkie, na działce nr [...] w miejscowości K., gmina Grabowo;
2) decyzji ww. Wójta z 16 września 2021 r. nr MP.6730.4.1.2021 zmieniającej decyzję z 5 lipca 2021 r.
II. 1. Zaskarżone postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z 5 lipca 2021 r. Wójt ustalił C. Z. (dalej: inwestor) warunki zabudowy dla opisanej powyżej inwestycji. W postępowaniu prowadzącym do wydania tej decyzji, postanowieniem z 14 maja 2021 r. Wójt odmówił A. Z. (właścicielowi działki sąsiedniej nr [...]) udziału w charakterze strony. Decyzja z 5 lipca 2021 r. stała się prawomocna 22 lipca 2021 r.
Decyzją z 16 września 2021 r. Wójt zmienił ww. decyzję w zakresie pkt 1 ppkt "j" (zmniejszył wysokość silosów). Rozstrzygnięcie zmieniające nie zostało zaskarżone i uprawomocniło się –według zamieszczonej na niej informacji - 16 września 2021 r.
2. Wnioskiem z 10 maja 2022 r. A. .wystąpił o stwierdzenie z urzędu nieważności decyzji Wójta z 5 lipca 2021 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i § 2 oraz art. 235 k.p.a.
W piśmie z 30 maja 2022 r. nr SKO.028/926/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży poinformowało wnioskodawcę, że nie znaleziono podstaw do wszczęcia z urzędu postępowania nieważnościowego. Skarga A. Z. na powyższe pismo została odrzucona postanowieniem WSA w Białymstoku z 7 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 478/22, na podstawie art. [...] § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej: p.p.s.a.
Następnie postanowieniem z 8 czerwca 2022 r. nr S-KO.433/118/2022, wydanym na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., SKO odmówiło wszczęcia, na wniosek A. Z., postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 5 lipca 2021 r. – z powodu braku przymiotu strony wnioskodawcy. Wyjaśniło, że skarżący nie był ani stroną, ani pełnomocnikiem strony w postępowaniu o wydanie C. Z. decyzji o warunkach zabudowy. Nie ma on zatem interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności tej decyzji. Skarżący również sam interesu nie wykazał, co prowadziło do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie. 3. Skarga A. Z. na powyższe postanowienie została oddalona wyrokiem z 8 września 2022 r. o sygn. II SA/Bk 479/22. Sąd podzielił ocenę Kolegium o braku interesu prawnego skarżącego w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji Wójta z 5 lipca 2021 r. Stwierdził, że skarżący nie był stroną ani pełnomocnikiem strony w postępowaniu zakończonym decyzją ustalającą warunki zabudowy na działce nr [...]; jego wniosek o przyznanie przymiotu strony został rozpatrzony negatywnie; nie świadczy o istnieniu przymiotu strony fakt bycia przez skarżącego stroną postępowania o wydanie decyzji środowiskowej dla zamierzenia polegającego na budowie na działce inwestycyjnej obory o obsadzie 120 DJP, a także fakt wznowienia na wniosek skarżącego postępowania o pozwolenie na budowę dla tej inwestycji, czy też uchylenie przez WSA w Białymstoku odmowy wstrzymania wykonania tej decyzji we wznowionym postępowaniu (wyrok z 30 sierpnia 2022 r. II SA/Bk 416/22). Zdaniem sądu skarżący nie wskazał żadnego przepisu prawa odnoszącego się wprost do jego praw lub obowiązków. Nie zostało wykazane, by należąca do skarżącego działka nr 61 podlegała jakimkolwiek negatywnym oddziaływaniom inwestycji. Nie wskazano też przepisu prawa materialnego świadczącego o posiadaniu interesu prawnego w postępowaniu nieważnościowym.
Wyrok z 8 września 2022 r. w sprawie II SA/Bk 479/22 stał się prawomocny 5 listopada 2022 r.
III. 1. W piśmie z 25 maja 2024 r. (wpływ do organu 7 czerwca 2024 r.) skarżący ponownie wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta z 5 lipca 2021 r. oraz decyzji zmieniającej z 16 września 2021 r. jako wydanych z naruszeniem prawa materialnego, tj. rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy w związku z art. 156 § 1 pkt 2 in principio k.p.a. W ocenie wnioskodawcy decyzja ta bezpośrednio go dotyczyła, a pozbawienie go przymiotu strony odbyło się z obejściem przez inwestora przepisów prawa budowlanego wskutek podzielenia działki inwestycyjnej, aby skarżący nie był bezpośrednim sąsiadem inwestycji. Wnioskodawca wskazał, że decyzja o warunkach zabudowy z 5 lipca 2021 r. jest niezgodna z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie ustalenia wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu - w zakresie wyznaczenia obszaru analizowanego, obowiązującej linii zabudowy oraz wyznaczenia szerokości elewacji frontowej dla nowej zabudowy. Ponadto niezgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. poz. 1839 ze zm.) ustalono brak konieczności uzyskania decyzji środowiskowej. Podkreślił, że inwestor nie posiadał i nie posiada działki siedliskowej, błędnie ustalono strony postępowania na podstawie art. 28 k.p.a. oraz doszło do sporządzenia analizy i projektu decyzji przez jedną osobę, co jest nieprawidłowe. Odnośnie decyzji zmieniającej z 16 września 2021 r. wnioskodawca zaznaczył, że wydano ją na podstawie niewłaściwego przepisu k.p.a., bowiem jej podstawą powinien być art. 155 k.p.a. Wniosek o zmianę jest de facto ponownym rozpatrzeniem sprawy. Tymczasem wniosek złożono 16 września 2021 r. i Wójt w tym samym dniu wydał decyzję zmieniającą bez postępowania.
2. Zaskarżonym postanowieniem z 13 czerwca 2024 r. SKO w Łomży, orzekając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Organ przedstawił dotychczasowy stan faktyczny sprawy oraz obszernie zacytował rozważania sądu w sprawie zakończonej wyrokiem z 8 września 2022 r., II SA/Bk 479/22. Powołując się na związanie oceną prawną sądu wynikające z art. 153 p.p.s.a. Kolegium wyjaśniło, że skoro postanowieniem z 8 czerwca 2022 r., od którego sąd prawomocnie oddalił skargę, odmówiono skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o ustaleniu warunków zabudowy – z uwagi na brak interesu prawnego, to ponowny jego wniosek w tej samej sprawie nie może spowodować odmiennego rozstrzygnięcia ani przez Kolegium, ani przez sąd. Musiało to skutkować ponowną odmową wszczęcia postępowania.
3. Skargę do sądu administracyjnego wywiódł A. Z. Zarzucił organowi powielenie rozważań sądu w sprawie II SA/Bk 479/22 bez rozpatrzenia jego wniosku i marginalne jedynie wskazanie, że skarżący nie posiada interesu prawnego w sprawie. Zauważył, że sąd nie orzekał o istocie sprawy, ale oddalił skargę na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, dlatego organ może badać istnienie przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji. Dalej skarżący argumentował, że wgląd do decyzji o warunkach zabudowy uzyskał w kwietniu 2024r. w związku z toczącym się postępowaniem w prokuraturze. Analiza decyzji skłoniła go do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie jej nieważności. Spodziewał się bowiem, że w decyzji Wójt wyjaśnił jak określił strony postępowania, jak ustalił obszar oddziaływania budynku obory na 39 DJP, jakie warunki ustalono w tej decyzji skoro inwestor uzyskał pozwolenie na budowę obiektu o pow. 1[...]0 m kw. dla 39 DJP i w jakim systemie będą przetrzymywane zwierzęta (co wpływa na stopień uciążliwości obiektu). Z decyzji wynika, że zamierzono oborę z podziemnymi kanałami na gnojowicę, tymczasem powstały kanały podrusztowe otwarte.
Następnie autor skargi zaznaczył, że we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji przedstawił szereg niezgodności decyzji z obowiązującymi przepisami prawa, jednak organ jego stanowiska nie podzielił, a nawet nie wskazał, że skarżący składał wniosek do Wójta o przyznanie przymiotu strony oraz że wydano niezaskarżalne postanowienie odmowne bez podania podstawy prawnej.
Dalej skarżący argumentował o konieczności poprzedzenia decyzji o warunkach zabudowy decyzją środowiskową, skoro w pkt 2 decyzji stwierdzono, że obsada zwierząt wyniesie 40 DJP. Ponownie wskazał, że inwestor nie posiada działki siedliskowej, a jedynie budynek inwentarski na działce nr [...], który posłużył do wyznaczenia nieprzekraczalnej linii zabudowy. W decyzji brak jest zaznaczonego obszaru analizowanego i analizy urbanistycznej oraz uzasadnienia dla określenia parametrów zabudowy znacznie odbiegających od zastanych. Zdaniem skarżącego naruszenia prawa są rażące. Zaznaczył, że jeżeli jego interes prawny wynikający z podstawowych praw do nieograniczonego korzystania z nieruchomości (własności i jej zabudowy), prawa do równego traktowania przez władze publiczne (art. 140 k.c., art. 32 Konstytucji RP) nie jest ważny i nie zasługuje na rozważenie, to organ po dostarczeniu informacji przez wnioskodawcę obowiązany jest z urzędu sprawdzić, czy decyzja nie jest rzeczywiście obarczona wadą prawną. Tymczasem wydano warunki zabudowy w zabudowie zagrodowej dla inwestora nieposiadającego siedliska, nie zbadano kontynuacji funkcji i parametrów, a inwestor różnym organom rozbieżnie oświadcza o sposobie użytkowania budynku inwentarskiego na działce nr [...]. Skarżący czuje się pokrzywdzony, bowiem pozbawiono go statusu strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. w sytuacji, w której inwestor zadeklarował budynek o obsadzie 39 DJP, jednak uzyskał decyzje pozwalające na wykonanie budynku na około 120 DJP, a mimo to stanu zgodnego z prawem nie chcą wyegzekwować organy nadzoru budowlanego. Takie działanie pozbawiło go, oprócz statusu strony, także uprawnień wynikających z art. 101 ustawy o samorządzie gminnym. Skarżący wyjaśnił, że obecnie odebrane prawa miał zagwarantowane przed podziałem działki w 2021 r., gdy właściciel działki nr [...] planował pobudowanie obory o obsadzie 150 DJP, dokładnie w tym samym miejscu, tj. na działce [...]. Wówczas proces budowlany przebiegał z uwzględnieniem norm prawnych. Decyzja środowiskowa wydana została jednak z rażącym naruszeniem prawa i stało się to powodem uchylenia pozwolenia na budowę. Za każdym razem planowano pobudować oborę w odległości 20 m od domu skarżącego. Nie udało się to zgodnie z prawem i podjęto próbę sfinalizowania budowy obory o pow. zabudowy 1[...]0 m kw. w odległości 23 m od jego domu pozbawiając go udziału w postępowaniach przed każdym z organów. Końcowo skarżący stwierdził, gdyby urzędnicy od początku działali na podstawie prawa, sprawą nie musiałyby zajmować się dziś WSA, GUNB, RDOŚ, RPO i Prokurator, a on nie byłby skazany na zamieszkiwanie w domu przy zamkniętych oknach, "w smrodzie, kurzu i hałasie".
4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
IV. Skarga podlega oddaleniu.
1. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że nie budzi wątpliwości dopuszczalność skargi bez uprzedniego złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z aktualnego brzmienia przepisów art. 127 § 3 k.p.a., art. 144 k.p.a. oraz art. 52 § 1 p.p.s.a. (tego ostatniego w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. poz. 935) wynika, że w obecnym stanie prawnym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest środkiem zaskarżenia, od złożenia którego uzależniona jest możliwość skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego (zamiast wielu vide np. postanowienie NSA z 21 kwietnia 2022 r., sygn. I OSK 539/22, orzeczenia.nsa.gv.pl).
2. Merytoryczna ocena zaskarżonego postanowienia wskazuje natomiast, że nie narusza ono prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. W postanowieniu rozstrzygnięto o niedopuszczalności prowadzenia postępowania nieważnościowego na wniosek skarżącego, o czym orzeczono na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (żądanie wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Norma prawna zawarta w tym przepisie wskazuje dwie samodzielne podstawy do odmowy wszczęcia postępowania: 1) gdy żądanie wniesione zostało przez osobę niebędącą stroną w sprawie, 2) jeżeli z "innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte". Tak sformułowane przesłanki wskazują na przyczyny o charakterze podmiotowym i przedmiotowym, których zaistnienie uniemożliwia rozpoczęcie procedowania w sprawie i załatwienie jej w formie decyzji administracyjnej. Przesłanki podmiotowe pozostają w związku z osobą wnioskodawcy (jego sytuacją prawną, tj. przede wszystkim posiadaniem interesu prawnego). Przesłanki przedmiotowe to wszystkie inne uniemożliwiające skuteczne wszczęcie postępowania, np. gdy żądanie wszczęcia dotyczy sprawy już rozstrzygniętej i prawomocnie zakończonej.
3. W sprawie niniejszej zaskarżonym postanowieniem odmówiono skarżącemu, na zasadzie art. 61a § 1 k.p.a., wszczęcia na jego wniosek postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Wójta z 5 lipca 2021 r. ustalającej inwestorowi warunki zabudowy dla inwestycji w zabudowie zagrodowej na działce nr [...] oraz ostatecznej decyzji Wójta z 16 września 2021 r. zmieniającej ww. decyzję. Odmowa motywowana jest brakiem po stronie skarżącego interesu prawnego, co zostało już przesądzone w postępowaniu zakończonym postanowieniem Kolegium z 8 czerwca 2021 r., od którego sąd oddalił skargę wyrokiem z 8 czerwca 2022 r. w sprawie II SA/Bk 479/22.
Nie budzi wątpliwości, że do postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji stosuje się ogólne zasady postępowania administracyjnego dotyczące wszczęcia postępowania, w tym właśnie m.in. przepis art. 61a § 1 k.p.a. Bezspornie również strony postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji ustala się na takich samych zasadach jak strony postępowania zakończonego decyzją wydaną w trybie zwykłym, objętą nadzorem w postępowaniu nieważnościowym.
W sprawie podkreślenia wymaga, że zaskarżone postanowienie odmowne nie jest pierwszym wydanym na skutek inicjatywy skarżącego o stwierdzenie nieważności ww. decyzji. W obrocie prawnym funkcjonuje już bowiem ostateczne i prawomocne postanowienie Kolegium z 8 czerwca 2022r., którym – na mocy art. 61a §1 k.p.a. – odmówiono skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta z 5 lipca 2021 r., z uwagi na brak przymiotu strony postępowania. Postanowienie to było przedmiotem skargi do sądu administracyjnego, który wyrokiem z 8 września 2022 r. sygn. II SA/Bk 479/22 skargę oddalił. Od powyższego rozstrzygnięcia żadna ze stron nie wniosła skargi kasacyjnej, wobec czego orzeczenie uprawomocniło się. Miało to ten skutek, że postanowienie Kolegium z 8 czerwca 2022 r. stało się prawomocne.
Wobec faktu, że obecnie przeprocedowany przez Kolegium wniosek z 25 maja 2024 r. o wszczęcie postępowania nieważnościowego dotyczy tej samej decyzji Wójta z 5 lipca 2021 r. i zmieniającej ją decyzji z 16 września 2021 r., a także złożony został przez tego samego wnioskodawcę - kluczowe znaczenie w sprawie ma ocena interesu prawnego skarżącego sformułowana w poprzednim postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem w sprawie II SA/Bk 479/22. Zgodnie bowiem z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. A zatem wyrok z 8 września 2022 r. po uzyskaniu prawomocności związał strony, sąd, który je wydał, a także inne sądy i inne organy państwowe. Zasada z art. 170 p.p.s.a. powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy. Przepis art. 170 p.p.s.a. gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (vide wyrok NSA z 14 maja 2024r., I GSK 1361/20 i przytoczone tam orzecznictwo).
Niewątpliwie z powyżej opisaną sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej, w której – jak wyżej zaznaczono – zachodzi tożsamość wnioskodawcy i stanu faktycznego, a zatem występuje tożsamość przedmiotowa i podmiotowa z prawomocnie zakończoną sprawą II SA/Bk 479/22. Tożsamość wnioskodawcy nie budzi zastrzeżeń. Jeśli chodzi o tożsamość przedmiotową, to należy wskazać, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest oparte na ściśle określonych przesłankach wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Są to tzw. kwalifikowane wady decyzji tkwiące w jej rozstrzygnięciu (wydanie bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; gdy decyzja dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa). A zatem wadliwość kwalifikowaną bada się na datę wydania decyzji. Nie można jednak przystąpić do tego badania, jeśli wniosek o wszczęcie postępowania nieważnościowego złożył podmiot niebędący stroną postępowania zwykłego zakończonego decyzją. Nie może bowiem skutecznie żądać oceny merytorycznej decyzji z punktu widzenia nieważności podmiot, który nie posiada przymiotu strony w postępowaniu zakończonym tą decyzją. Skoro zaś już raz przymiot ten został zbadany z wynikiem negatywnym (przesądzonym prawomocnie), ponowne prowadzenie postępowania z wniosku tej samej osoby o stwierdzenie nieważności tego samego rozstrzygnięcia jest niedopuszczalne. Sytuacja ta odpowiada przesłance niedopuszczalności prowadzenia postępowania "z innych uzasadnionych przyczyn" z art. 61a § 1 k.p.a., tzn. nie jest możliwe prowadzenie postępowania nieważnościowego (jego wszczęcie) na wniosek podmiotu, którego brak interesu prawnego został już raz prawomocnie przesądzony. W sprawie w istocie wystąpiła więc sytuacja, w której pierwsza odmowa wszczęcia postepowania nastąpiła z przyczyn podmiotowych (brak interesu prawnego), a druga przede wszystkim z przyczyn przedmiotowych (res iudicata) w związku z przyczynami podmiotowymi nadal aktualnymi.
Wyjaśnić trzeba, że pojęcie "innych uzasadnionych przyczyn" jest niedookreślone (tzw. klauzula generalna). Ze swojej natury nie wskazuje przyczyn w sposób skonkretyzowany i kazuistyczny. W orzecznictwie wskazuje się, że przez "inne uzasadnione przyczyny" należy rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub nie ma w przepisach prawa podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym, także gdy uprawnienia lub obowiązki wynikają z mocy samego prawa. Z kolei użyte przez ustawodawcę kategoryczne sformułowanie "nie może być wszczęte" wyraźnie wskazuje, że określone w art. 61a § 1 k.p.a. przyczyny muszą być znane organowi w chwili złożenia wniosku, czyli muszą cechować się oczywistością zaistnienia. Na tak wczesnym etapie organ bada jedynie kwestie o charakterze formalnoprawnym, analizując czy miało miejsce zaistnienie podstaw do wszczęcia postępowania w przedmiocie zgłoszonego wniosku. Prowadzi to do konkluzji, że na tym etapie nie ma znaczenia zasadność wniosku bądź jej brak. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym a nie merytorycznym (zob. wyroki NSA: z 26 stycznia 2023 r., sygn. II OSK 225/20; z 5 kwietnia 2023 r., sygn. I GSK 424/19; z 5 kwietnia 2023 r., sygn. I GSK 509/19).
Zdaniem sądu sytuacja skarżącego w sprawie niniejszej odpowiada wyżej wskazanemu rozumieniu "innych uzasadnionych przyczyn". Mają one swe źródło w prawomocnym zanegowaniu interesu prawnego, co wiąże sąd w sprawie niniejszej i wiązało organ przy rozpatrywaniu wniosku z 25 maja 2024r.
4. Nie ma podstaw aby skutecznie zarzucać organowi nieprawidłowość polegającą na zaledwie powtórzeniu oceny prawnej sformułowanej przez sąd w sprawie II SA/Bk 479/22, bowiem ocena ta pozostaje aktualna. W powyższym orzeczeniu przesądzono, że skarżący nie wykazał, aby stanowiąca jego własność działka nr 61 podlegała jakimkolwiek negatywnym oddziaływaniom inwestycji, dla której Wójt decyzją z 5 lipca 2021 r. ustalił warunki zabudowy. Sąd podkreślił, że skarżący nie był stroną ani pełnomocnikiem strony w postępowaniu zakończonym decyzją o warunkach zabudowy. Odnotował fakt wydania przez Wójta postanowienia z 14 maja 2021 r. o odmowie przyznania statusu strony postępowania. Sąd wprost stwierdził, że "istotnie, działka skarżącego nr 61 nie sąsiaduje bezpośrednio z działką inwestycyjną. Na skutek podziału działki nr [...], została ona oddzielona od działki inwestycyjnej wąskim pasem gruntu stanowiącym część działki nr [...]. Niezależnie od dokonanego podziału, z załącznika graficznego do decyzji Wójta z dnia 5 lipca 2021 r. wynika, że planowana inwestycja będzie zlokalizowana w bliskim sąsiedztwie działki skarżącego. Jakkolwiek w sprawach inwestycji stwarzających uciążliwości dla otoczenia, interes prawny mają osoby posiadające działki w strefie ich oddziaływania, a nie tylko osoby posiadające działki bezpośrednio graniczące z działkami inwestycyjnymi, to w sprawie niniejszej skarżący nie wykazał, aby planowana inwestycja w ujemny (uciążliwy) sposób oddziaływała na jego działkę. Nie wynika to również z decyzji Wójta z dnia 5 lipca 2021 r. ustalającej warunki zabudowy – w jej treści wskazano bowiem, że inwestycja nie zalicza się do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko i nie zachodzi konieczność przeprowadzenia procedury środowiskowej, a także, że przedmiotowa inwestycja nie wpłynie na pogorszenie stanu środowiska oraz na zdrowie ludzi, nie spowoduje ograniczenia sposobu zagospodarowania działek sąsiednich, przez co nie zostaną naruszone interesy osób trzecich (k. 56 akt adm.). W pkt 4 decyzji zawarto zaś wymagania dotyczące ochrony interesu osób trzecich (k. 55 akt adm.). Z powyższego nie wynika zatem, aby inwestycja, dla której Wójt ustalił dnia 5 lipca 2021 r. warunki zabudowy, w sposób negatywny oddziaływała na działkę skarżącego". Dalej sąd administracyjny w sprawie II SA/Bk 479/22 wyjaśnił, że: "Na powyższe nie ma wpływu podnoszony przez skarżącego fakt, że zyskał on przymiot strony w postępowaniu o wydanie decyzji środowiskowej dla zamierzenia polegającego na budowie na działce inwestycyjnej obory o obsadzie 120 DJP, bowiem po pierwsze postępowanie to dotyczy inwestycji o innych parametrach, (które mogą mieć znaczenie w kontekście ustalenia negatywnego oddziaływania inwestycji na działkę skarżącego), a po drugie, w postępowaniu tym katalog stron ustalany jest odmiennie niż w postępowaniu w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy (...). Również toczące się na wniosek skarżącego postępowanie wznowieniowe dotyczące pozwolenia na budowę wydanego względem ww. inwestycji, a także wyrok WSA w Białymstoku z dnia 30 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 416/22 uchylający rozstrzygnięcia zapadłe w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania tej decyzji w postępowaniu wznowieniowym, nie świadczą o posiadaniu przez skarżącego interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności decyzji Wójta z dnia 5 lipca 2021 r. W tym względzie podkreślić należy, że art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego, formułuje katalog stron postępowania w sprawie pozwolenia na budowę w sposób odmienny względem postępowania w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Porównanie treści art. 74 ust. 3a ustawy środowiskowej, art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego oraz art. 28 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. pozwala na stwierdzenie, że w każdym z tych postępowań krąg stron ustalany jest na podstawie odmiennie sformułowanych przesłanek. Podnoszone przez skarżącego okoliczności odnoszące się do ww. postępowań nie mają więc wpływu na istnienie po stronie skarżącego interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności decyzji Wójta z dnia 5 lipca 2021 r. Postępowania te są postępowaniami odrębnymi względem ustalenia warunków zabudowy dla wyżej opisanej inwestycji (o opisanych tam parametrach) i tym samym nie stanowią jego formalnej kontynuacji, mimo tego, że dotyczą tej samej działki inwestycyjnej oraz tego samego inwestora."
Tym samym wyrok z 8 września 2022 r. ostatecznie przesądził o braku legitymacji prawnej skarżącego w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji Wójta z 5 lipca 2021 r. Z tego też względu nie ma racji autor skargi twierdząc, że organ może badać istnienie przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji. Do tego etapu organ mógłby przejść dopiero po ustaleniu, że skarżącemu przysługuje przymiot strony, czego jednak nie mógł uczynić z przyczyn wskazanych powyżej.
5. Tożsame powody uzasadniają twierdzenie, że skarżący – z tych samych powodów - nie posiada również legitymacji do wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta z 16 września 2021 r. zmieniającej decyzję z 5 lipca 2021 r. (k. 65 akt admin.). Krąg osób, które mają interes prawny w wydaniu decyzji zmieniającej jest bowiem identyczny jak w postępowaniu zakończonym decyzją zmienioną (por. wyrok z 14 września 2023 r., II SA/Go 7[...]/22). Zresztą w stanie faktycznym sprawy II SA/Bk 479/22 odnotowano wydaną decyzję zmieniającą i sąd sformułował ocenę prawną mając na względzie pozostawanie w obrocie prawnym również i tej decyzji.
V. Powyższych konkluzji nie może zmienić argumentacja wniosku z 25 maja 2024 r. (k. 6 akt admin.) oraz skargi. Skoro pierwszy wniosek o stwierdzenie nieważności z przyczyn podmiotowych nie kwalifikował się w ogóle do merytorycznego rozpoznania, a organ w ogóle nie przystąpił do oceny przesłanek nieważnościowych w stosunku do decyzji z 5 lipca 2021 r., to w kolejnym postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania; instytucja odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego kończy się bowiem aktem formalnym a nie merytorycznym.
Z tego względu nie mogą odnieść zamierzonego skutku zarzuty naruszenia (nieobowiązującego już) rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu (Dz.U. nr 164 poz. 1608 ze zm.), czy też § 3 pkt 104 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. poz. 1839 ze zm.). Na tym etapie sąd nie jest uprawniony do oceny, czy sporna inwestycja mieści się w katalogu przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Podobnie pozostałe argumenty tak skargi jak i wniosku o stwierdzenie nieważności (np. ten o błędnym sporządzeniu analizy urbanistycznej i projektu decyzji przez tę samą osobę) nie poddają się kontroli sądu jako zmierzające do merytorycznej kontroli decyzji Wójta z 5 lipca 2021 r., pomijając ocenę wyrażoną w wyroku z 8 września 2022 r.
Sąd nie jest także władny w niniejszym postępowaniu ocenić, czy zmiana decyzji z 5 lipca 2021 r. decyzją z 16 września 2021 r. zasadnie została oparta na art. 154 § 2 k.p.a. a nie art. 155 k.p.a., co wskazuje się we wniosku z 25 maja 2024 r. Przy czym zauważyć należy, że decyzja zmieniająca również stała się ostateczna i prawomocna.
Jak widać z powyższego nie sposób czynić organowi zarzutu z tego, że – będąc na mocy art. 170 p.p.s.a. związanym wyrokiem sądu – powołuje się na tenże wyrok w późniejszym postanowieniu wydanym w tożsamej sprawie. Przy czym nie jest tak, że organ w całości przepisał ww. orzeczenie. Stanowi ono jedynie część uzasadnienia prawnego. Z punktu widzenia zgodności z prawem istotne jest zaś, że kontrolowane postanowienie zawiera wszystkie wymagane prawem elementy, w tym prawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne oraz właściwą podstawę prawną. Organ wyjaśnił zasadność swojego rozstrzygnięcia, nie uchybiając zasadzie przekonywania z art. 11 k.p.a. Fakt, że skarżący nie podziela poglądu organu, nie stanowi o naruszeniu przez SKO art. 107 § 3 k.p.a. Błędnie jedynie powołał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia art. 153 p.p.s.a. a nie art. 170 p.p.s.a., ale nie ma to żadnego wpływu na wynik sprawy. Uchybienia w zakresie prawa materialnego bądź prawa procesowego, aby prowadziło do uwzględnienia skargi, musi mieć wpływ na wynik sprawy. Z taką nieprawidłowością w sprawie nie mamy do czynienia.
Inicjowanie kolejnego postępowania w sprawie zakończonej ostatecznym postanowieniem odmawiającym wszczęcia postępowania nie jest środkiem wzruszenia wadliwego rozstrzygnięcia podobnego. Można tego dokonać tylko w trybie nadzwyczajnym, tj. poprzez uchylenie lub zmianę postanowienia, stwierdzenie jego nieważności lub wznowienie postępowania w przypadkach przewidzianych w k.p.a. Niniejsze postępowanie nie dotyczy jednak takiej sytuacji.
VI. Podsumowując, stan prawny i faktyczny sprawy niniejszej odpowiada hipotezie art. 61a § 1 k.p.a. Zgłoszone żądanie wszczęcia postępowania nieważnościowego zostało już ostatecznie rozstrzygnięte postanowieniem Kolegium z 8 czerwca 2022 r. Organ nie naruszył prawa odmawiając wszczęcia postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego z 25 maja 2024 r.
Mając na uwadze powyższe należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.