II SA/Bk 446/23

II SA/Bk 446/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-12-15
Data wpływu
2023-06-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Małgorzata Roleder /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Joanna Czubkowska
Elżbieta Lemańska
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II GSK 791/24 - Wyrok NSA z 2024-07-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono wyrok WSA w Białymstoku
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 8 ust. 3 i 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant sekretarz sądowy Natalia Paulina Janowicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 19 września 2023 r. o sygn. II SA/Bk 446/23 sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 22 maja 2023 r. nr 406.689/E-11/VI/23 w przedmiocie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 22 maja 2023 r. nr 406.689/E-11/VI/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej: "Kolegium", "SKO") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy T. (dalej także jako: "organ
I instancji") z dnia 11 maja 2023 r. znak: GOPS.552.4.2023.MZ odmawiającą przyznania M. L. (dalej: "skarżący") pomocy w formie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 3 marca 2023 r. skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Mońkach z wnioskiem o pomoc w formie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Z uwagi na wyłączenie pracowników organu, Kolegium postanowieniem z dnia 9 marca 2023 r. nr 406.321-322/AH/XlV/23 wyznaczyło do załatwienia sprawy Wójta Gminy T.
Decyzją z dnia 11 maja 2023 r. znak GOPS.552.4.2023.MZ organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zdaniem organu rodzina wnioskodawcy w lutym 2023 r. osiągnęła dochód wyższy od kwoty kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2021 poz. 2268 z późn. zm., dalej: "u.p.s."), tj. od kwoty 1200 zł, w związku z czym pomoc w formie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie przysługuje.
Organ I instancji przytoczył treść art. 2 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2022 poz. 2561, dalej: "u.ś.o.z.") i stwierdził, że w stosunku do osób objętych tym przepisem dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego i stwierdzeniu spełnienia kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ustawy o pomocy społecznej oraz stwierdzeniu braku okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy (tj. ustaleniu, że nie zachodzą dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny wskazujące, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe). Organ wyjaśnił również, że prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przysługuje przez okres 90 dni od dnia złożenia wniosku w miejscu zamieszkania.
Następnie organ I instancji wskazał, że z przeprowadzonego w dniu 30 marca 2023 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego i posiadanej dokumentacji wynika, że skarżący nie posiada prawa do ubezpieczenia zdrowotnego, posiada obywatelstwo polskie i zamieszkuje na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, lecz nie spełnia kryterium dochodowego wynikającego z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Skarżący zamieszkuje wspólnie z małoletnim synem A. L. Organ stwierdził, że źródło utrzymania rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (luty 2023 r.) stanowi niemiecki zasiłek rodzinny w kwocie 250 euro oraz dobrowolna pomoc finansowa od matki na zakup obuwia dla syna w kwocie 40 euro i wycieczkę szkolną w kwocie 13 euro.
Do akt sprawy włączono wyliczenie dochodu za luty 2023 r., z którego wynika, że wyniósł on 1371,35 zł, co daje na osobę kwotę 685,67 zł. W dokumencie z 11 maja 2023 r. zatytułowanym "Ustalenie dochodu rodziny" obliczono wartość dochodów uzyskiwanych przez rodzinę wnioskodawcy posługując się kursem walut obcych NPB dotyczącym waluty euro z 11 maja 2023 r.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł odwołanie w dniu 16 maja 2023 r. Powołując się na pisma Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 21 marca 2023 r. oraz 14 kwietnia 2023 r. podniósł, że niemieckie świadczenie Kindergeld oraz polskie świadczenie wychowawcze tzw. "500+" są świadczeniami tożsamymi. Stwierdził, że nie jest prawdą, że matka ich syna płaci co miesiąc 50 euro tytułem alimentów. Skarżący dodał, że w Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku miał zostać ogłoszony wyrok w sprawie karnej, w której jest oskarżony o wyłudzenie 124 zł i 50 euro. Wyrok sądu I instancji był pozytywny, lecz z uwagi na jego nieprecyzyjność złożył apelację.
Kolegium decyzją z dnia 22 maja 2023 r. nr 406.689/E-11/VI/23 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu odwoławczego poruszana przez skarżącego problematyka zbiegu uprawnień do świadczeń w ramach koordynacji pomocy społecznej, w powiązaniu z faktem, że skarżącemu odmówiono świadczenia wychowawczego "500+" z tego powodu, że pobiera zasiłek rodzinny z Niemiec, nie daje podstaw do przyjęcia, że nie należy wliczać do dochodu rodziny pobieranego zasiłku rodzinnego z Niemiec. Organ odwoławczy wskazał, że co prawda świadczenie wychowawcze "500+" jest porównywalne do części zasiłku rodzinnego w Niemczech (tj. zasiłku na utrzymania dziecka), jednakże w polskim systemie prawnym "Kindergeld" można by porównać do wszystkich "polskich" świadczeń związanych z utrzymaniem dzieci (świadczenia wychowawczego, zasiłków rodzinnych, dodatków rodzinnych). W ocenie Kolegium niemiecki zasiłek rodzinny z pewnością nie jest świadczeniem identycznym z "500+".
Organ II instancji zaznaczył, że zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo inne niż ubezpieczeni osoby posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które posiadają obywatelstwo polskie lub uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z o cudzoziemcach, spełniające kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 u.p.s., co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy, na zasadach i w zakresie określonych dla ubezpieczonych.
Następnie Kolegium wyjaśniło pojęcie dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. oraz wskazało na świadczenia, których nie wlicza się do dochodu, stosownie do art. 8 ust. 4 u.p.s. Organ stwierdził, że - podobnie jak organ I instancji - nie mógł przyjąć, że skarżący nie miał żadnego dochodu. W ocenie SKO dochodem skarżącego jest zasiłek rodzinny z Niemiec w kwocie 250 euro oraz dobrowolna pomoc finansowa od matki dla syna Skarżącego w wysokości 53 euro, co stanowiło (uwzględniając kursy walut na dzień wydawania skarżonej decyzji) dochód w wysokości 1371,35 zł. Przepis art. 8 u.p.s. jest jasny i nie pozwala uznać zagranicznych zasiłków rodzinnych, a nawet nieformalnych (kieszonkowego, darowizn, pożyczek, itp.) za kwoty nie wchodzące do dochodu, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s. Końcowo Kolegium uznało, że skarżący nie spełnia przesłanki uzyskania wnioskowanego świadczenia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. Tym samym nie sposób przyjąć, że organ I instancji, wydając decyzję, postąpił niezgodnie z obowiązującym prawem.
Skargę na decyzję organu drugiej instancji złożył do sądu administracyjnego M. L. Wniósł o jej uchylenie w całości z uwagi na naruszenie prawa.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.
Wyrokiem z 19 września 2023 r. tutejszy sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem sądu organy obydwu instancji nie zrealizowały należycie zasady przekonywania i zasady prawdy obiektywnej (art. 11 i 7 k.p.a.), a nadto błędnie wyliczyły dochód skarżącego. Uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Spór w sprawie dotyczył głównie tego, czy otrzymywane przez skarżącego świadczenie niemieckie Kindergeld powinno się odliczać od dochodu na podstawie art. 8 ust. 4 pkt 7 u.p.s. Sąd przy tym wskazał na regulację art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. i dopuszczalność przyznania prawa do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wyłącznie osobom spełniającym kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 u.p.s.
Sąd zaprezentował stanowisko, zgodnie z którym organy nie wskazały czym w istocie jest niemieckie świadczenie Kindergeld i dlaczego nie można odliczyć go od dochodu na zasadzie wynikającej z ww. przepisu, tj. jako świadczenia podobnego do polskiego świadczenia wychowawczego nazywanego potocznie "500+". Uznał, że wyjaśnienie tej kwestii ma kluczowe znaczenie dla ustalenia dochodu skarżącego i jego prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Sąd zwrócił uwagę na treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w tym: oświadczenia skarżącego z 30 marca 2023 r., zgodnie z którym utrzymuje się z "odpowiednika 500+" czyli Kindergeld; wydanych w sprawie decyzji, w których organy posługują się określeniem "niemieckie zasiłki rodzinne" (pierwsza instancja) oraz "zasiłek rodzinny z Niemiec" (druga instancja), co mogłoby sugerować ich tożsamość z polskimi zasiłkami rodzinnymi, jednak jak stwierdził sąd "nie jest to do końca jasne, bowiem brak jest wypowiedzi organów czy chodzi im stricte o zasiłek rodzinny na podobieństwo zasiłku rodzinnego polskiego, czy raczej o szerzej rozumianą kategorię wspólnotowych "świadczeń rodzinnych". Zaakcentował też, że w znajdujących się w aktach sprawy dokumentach wskazuje się jedynie, iż "polskie zasiłki rodzinne i świadczenie wychowawcze stanowią element tzw. koszyka świadczeń klasycznych w rozumieniu systemu zabezpieczenia społecznego opartego o rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE, nr L 166 z 30.04.2004 r. ze zm., dalej: rozporządzenie PE i Rady) – vide pismo Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 13 marca 2020 r., pismo z Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku z 21 marca 2023 r. nr PS-IX.9471.356.2023.JJ, decyzje Wojewody Podlaskiego z 4 sierpnia 2022 r. nr PS-IX.9471.969.2021.AS.ZR5-NP oraz nr PS-IX.9471.696.2021.AS.ŚW3-NP – ale organy obydwu instancji do powyższego się nie odniosły. Zdaniem sądu, wątpliwości pogłębiła jeszcze wypowiedź Wojewody Podlaskiego zawarta w pismach z 14 kwietnia 2023 r. i z 20 czerwca 2023 r., który wskazał skarżącemu, że "świadczenie wychowawcze jest świadczeniem porównywanym do niemieckiego zasiłku rodzinnego Kindergeld". Z wyżej wskazanych powodów sąd uznał, że "brak jakiejkolwiek wypowiedzi wykładniczej odnośnie charakteru Kindergeld w decyzjach wydanych w sprawie niniejszej wyklucza możliwość uznania, że organy wyjaśniły sprawę w sposób dostateczny do rozstrzygnięcia oraz że została zrealizowana zasada przekonywania". Brak wyjaśnienia dotyczy tego, czy organy w ogóle rozważyły podobieństwo Kindergeld do polskiego świadczenia nazywanego potocznie "500+", czy też nazywając je "niemieckim zasiłkiem rodzinnym" jednoznacznie wykluczyły odliczanie go od dochodu (z uwagi na to, że zasiłki rodzinne nie podlegają odliczeniu od dochodu na zasadzie art. 8 ust. 4 u.p.s.). W związku z tym sąd skonkludował, że nie jest jasne czy nazwanie w zaskarżonych decyzjach Kindergeld zasiłkiem rodzinnym było wynikiem ustalenia jego tożsamości z polskimi zasiłkami rodzinnymi oraz czy wiązało się w związku z tym z wykluczeniem podobieństwa do polskiego świadczenia wychowawczego. O ile bowiem, jak wywiódł, świadczenie wychowawcze nie wlicza się do dochodu ustalanego na potrzeby orzeczenia o prawie do świadczenia z pomocy społecznej (art. 8 ust. 4 pkt 7 u.p.s.), o tyle już zasiłki rodzinne i dodatki do zasiłków rodzinnych podlegają wliczeniu jako niewymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. Kwalifikację Kindergeld i wyjaśnienie jego charakteru sąd uznał zatem za niezbędne w sprawie niniejszej, co nastąpiło z istotnym naruszeniem zasady przekonywania. Sąd powołał się na wyrok WSA w Gdańsku z 18 października 2018 r. w sprawie III SA/Gd 278/18 oraz regulacje unijne zawierające definicję "świadczeń rodzinnych" (art. 1 lit. "z" rozporządzenia PE i Rady), a także rozważył zakaz kumulacji świadczeń na gruncie prawodawstwa i orzecznictwa unijnego (TSUE w wyroku z 8 maja 2014 r., sygn. C-347/12, nr w lex: 1455340; punkt 1 preambuły i art. 10 rozporządzenia PE i Rady). Doszedł do wniosku, że "organy ustalając dochód rodziny skarżącego obowiązane były w pierwszej kolejności rozważyć czy Kindergeld jest świadczeniem tego samego rodzaju co świadczenie wychowawcze, czy też jest odpowiednikiem zasiłku rodzinnego" (orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to kluczowe dla rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej z uwagi na treść art. 8 ust. 4 u.p.s., w szczególności punktu 7 tego przepisu, do której organy się nie odniosły z istotnym, uniemożliwiającym weryfikację decyzji naruszeniem art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. i wspomnianego art. 8 ust. 4 u.p.s. Bez wypowiedzi w tym zakresie nie można uznać, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona do rozstrzygnięcia.
Sąd zakwestionował również sposób przeliczenia ustalonego przez organy dochodu z lutego 2023 r. (250 euro Kindergeld, 53 euro dobrowolna kwota finansowa matki na rzecz syna). Posługując się kursem euro/pln NBP z 11 maja 2023 r. (z dnia wydania decyzji w pierwszej instancji) wyliczyły bowiem organy łączny dochód rodziny skarżącego w lutym 2023 r. w kwocie 1 371,35 zł, co stanowi przekroczenie progu dochodu rodziny o 171,34 zł. Daje to kwotę dochodu na osobę w rodzinie 685,67 zł, co z kolei stanowi przekroczenie progu dochodu przewidzianego na jedną osobę pozostającą w rodzinie o 85,67 zł. Tymczasem, jak wskazał sąd, organy powinny były wyliczyć dochód na zasadzie art. 8 ust. 3 u.p.s., tj. z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, a więc według średniego kursu polskiego złotego w NBP z lutego 2023 r.
Końcowo sąd wskazał, że katalog zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. ma niewątpliwie charakter zamknięty, tak więc w sferze świadczeń obowiązujących na gruncie prawa polskiego, dla których dochód wylicza się na zasadzie u.p.s., nie ma wątpliwości, które świadczenia podlegają pominięciu na etapie ustalania dochodu na mocy art. 8 u.p.s. Zważając jednak na skomplikowane realia prawne dotyczące prawa UE, w które wpisuje się sytuacja skarżącego, organy administracji publicznej winny co najmniej wyjaśnić powody wydania decyzji odmownej, mając na uwadze że ustawodawca wymaga od nich uzasadnienia prawnego zawierającego nie tylko wskazanie podstawy prawnej ale i jej wyjaśnienie (art. 107 § 3 k.p.a.). Dopiero wszechstronne wyjaśnienie w tym zakresie (charakter Kindergeld) umożliwi weryfikację legalności zaskarżonej decyzji.
Reasumując główne powody uchylenia zaskarżonych decyzji sąd stwierdził, że nie może zweryfikować ich legalności i dokonać subsumcji stanu faktycznego w sytuacji, gdy ten stan faktyczny (w sprawie niniejszej - charakter świadczenia niemieckiego Kindergeld) nie został wyjaśniony przez organy. Sąd administracyjny nie zastępuje organów w ustalaniu stanu faktycznego sprawy, ale kontroluje zastosowanie przepisów prawa w konkretnym, ustalonym przez organy stanie faktycznym. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku. Zaskarżyło wyrok w całości. Zarzuciło stosownie do treści art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.:
1) naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 8 ust. 4 u.p.s. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że istotnym w sprawie jest wskazanie, "(...) czy niemieckie świadczenie Kindergeld jest świadczeniem tego samego rodzaju co świadczenie wychowawcze lub inne wymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. czy też jest tożsame (bądź co najmniej wykazuje podobieństwo) do polskich świadczeń rodzinnych" oraz że "Wyjaśnienie to ma kluczowe znaczenie dla ustalenia dochodu skarżącego i jego prawa do świadczeń z pomocy społecznej";
b) art. 8 ust. 13 u.p.s. przez jego niezastosowanie i w konsekwencji uznanie, że dochód uzyskany w walucie obcej podlega przeliczeniu według kursu obowiązującego w dniu wypłacenia dochodu, a nie według kursu waluty z dnia wydania decyzji.
2) naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., gdyż w okolicznościach analizowanej sprawy organy administracji dokonały właściwej subsumcji przepisów relewantnych z punktu widzenia załatwienia przedmiotowej sprawy, wyjaśniając uprzednio w sposób dokładny wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy, a następnie wnikliwie rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego prawidłowej oceny.
Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpatrzenia.
W ocenie Kolegium przyjęta przez sąd interpretacja art. 8 ust. 3 i ust. 4 u.p.s. jest błędna. Skoro przedmiotem sprawy jest przyznanie prawa do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych, a prawo to jest warunkowane spełnieniem kryterium dochodowego przy ustaleniu dochodu na zasadach wynikających art. 8 u.p.s., to bardzo istotną kwestią jest prawidłowe ustalenie dochodu osoby lub rodziny ubiegającej się o tego rodzaju świadczenie. Następnie ocenić trzeba, czy spełnione zostało kryterium dochodowe. Dalej Kolegium przytoczyło in extenso treść art. 8 ust. 3 i ust. 4 pkt 1 – 20 u.p.s. i wywiodło, że na potrzeby ustalania dochodu przy stosowaniu ustawy o pomocy społecznej (i wyliczaniu dochodu na jej podstawie) ustala się i wlicza (odpowiednio pomniejszony) przychód z każdego źródła, chyba że został w sposób wyraźny - poprzez zamieszczenie go w katalogu z art. 8 ust. 4 u.p.s. - wyłączony. Niemieckie świadczenie Kindergeld nie jest żadnym z wymienionych w tym przepisie przychodów. W żadnym punkcie tego wyliczenia nie podano, aby wyłączeniu z dochodu podlegały także otrzymywane za granicą dochody "tożsame", "o podobnym charakterze" czy "będące odpowiednikiem" dochodu wymienionego w każdym z punktów, wypłacanego na podstawie ustawy polskiej. Dotyczy to także punktu 7, w myśl którego do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140).
Kolegium podzieliło stanowisko wyrażone w skarżonym wyroku co do zamkniętego charakteru katalogu wyłączeń zawartych w art. 8 ust. 4 u.p.s., jednak inaczej zapatruje się na skutki takiego uregulowania. Zauważyło, że omawiany przepis określa w sposób wyczerpujący wyjątki od zasady ustalania dochodu zamieszczonej w art. 8 ust. 3 ustawy, co oznacza, że katalog tych wyjątków nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Tym samym wszystkie przychody - poza wymienionymi w tym przepisie - wlicza się do dochodu (wskazało orzeczenia sądów administracyjnych). Niemieckie świadczenie Kindergeld jako niewymienione w katalogu zawartym w art. 8 ust. 4 ustawy - wlicza się więc do dochodu. W konsekwencji wskazało, że wyrażone w skarżonym wyroku stanowisko nakazujące wyjaśnianie charakteru niemieckiego świadczenia Kindergeld i badania jego podobieństwa do polskich świadczeń: wychowawczego i rodzinnego, przy podanym wyżej rozumieniu art. 8 ust. 4 u.p.s. jest niezasadne, bowiem wynik takiego postępowania nie wpłynie na wyłączenie tego świadczenia z dochodu strony.
Kolegium nie zgodziło się także z zarzutem sądu dotyczącym nieprawidłowego ustalenia kwoty dochodu strony wypłaconego w euro, poprzez dokonanie jego przeliczenia według kursu obowiązującego w dacie wydania decyzji organu pierwszej instancji – wskazało na regulację at. 8 ust. 13 u.p.s.
Konkludując organ wskazał, że wysokość dochodu rodziny strony została ustalona prawidłowo i przekracza ustawowe kryterium z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Powoduje to bezpodstawność przyznania wnioskowanego świadczenia. W tej sytuacji zarzuty i żądania skargi kasacyjnej są – zdaniem organu - uzasadnione.
Podczas rozprawy autokontrolnej pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko skarżącego oraz wniósł o "oddalenie skargi kasacyjnej".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku,
po ponownym rozpoznaniu sprawy, zważył co następuje.
Skarga kasacyjna jest zasadna i podlega uwzględnieniu.
Stosownie do art. 179a p.p.s.a,, jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę.
Wskazany przepis umożliwia wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu dokonania autokontroli zaskarżonego wyroku lub postanowienia, od którego przysługuje skarga kasacyjna. Przy czym z woli ustawodawcy, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i ponowne rozpoznanie sprawy może nastąpić wówczas, gdy sąd ten uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione lub w razie stwierdzenia przesłanek nieważności. Podstawy skargi są oczywiście usprawiedliwione, w szczególności jeżeli sąd "od razu", "na pierwszy rzut oka" ocenia jako uzasadnione zarzuty i żądania zawarte w skardze kasacyjnej.
W ocenie Sądu taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie.
Sąd wojewódzki, w wyniku ponownej analizy akt sprawy, stanowiska skarżącego kasacyjnie Kolegium oraz analizy przepisów prawa doszedł do wniosku, że organy nie dopuściły się nieprawidłowości wskazanych przez sąd w wyroku z 19 września 2023 r., a zatem – po uwzględnieniu skargi kasacyjnej w trybie sądowej autokontroli - skarga powinna podlegać oddaleniu.
Sposób ustalania dochodu na potrzeby przyznawania prawa do świadczeń z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wynika z art. 8 u.p.s. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo inne niż ubezpieczeni osoby posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które posiadają obywatelstwo polskie lub uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, spełniające kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 u.p.s., co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy, na zasadach i w zakresie określonych dla ubezpieczonych.
Sposób ustalania dochodu szczegółowo uregulowano w art. 8 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Stosownie do treści art. 8 ust. 4 u.p.s. dochody pozyskiwane ze źródeł wymienionych w tym przepisie (w punktach 1-20) nie podlegają wliczeniu do dochodu ustalanego na potrzeby przyznania świadczeń z u.p.s. Z powyższego wynika więc zasada, że na potrzeby stosowania ustawy o pomocy społecznej ustala się i wlicza dochód z każdego źródła, chyba że został z tego wliczania wyłączony.
W katalogu z art. 8 ust. 4 u.p.s. w punkcie 7 wymienione jest świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 oraz z 2021 r. poz. 1162 i 1981). W związku z tym do dochodu nie powinno się wliczać tzw. świadczenia "500+". Do dochodu wliczane są natomiast świadczenia rodzinne w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.) dalej: u.ś.r., ponieważ nie wymieniono ich w przepisie art. 8 ust. 4 u.p.s.
Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy niniejszej wskazać trzeba, że przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącego organy prawidłowo uznały, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (czyli w lutym 2023 r.) na dochód ten składały się zarówno pieniądze, które wpłynęły na konto skarżącego w ramach niemieckiego świadczenia Kindergeld w kwocie 250 euro (którego to wpływu skarżący nie kwestionuje) jak i środki, które dobrowolnie przelała matka na dziecko w kwocie 53 euro. Posługując się kursem euro/pln NBP z 11 maja 2023 r. (z dnia wydania decyzji w pierwszej instancji) wyliczono łączny dochód rodziny skarżącego w lutym 2023 r. na kwotę 1 371,35 zł, co stanowi przekroczenie progu dochodu rodziny o 171,34 zł (art. 8 ust. 1 pkt 3 u.p.s.). Daje to kwotę dochodu na osobę w rodzinie 685,67 zł, co z kolei stanowi przekroczenie progu dochodu przewidzianego na jedną osobę pozostającą w rodzinie o 85,67 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.).
W tym miejscu podkreślić należy, że katalog zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. ma charakter zamknięty. Oznacza to, że tylko świadczenia wprost w nim wymienione podlegają pominięciu przy ustalaniu dochodu na mocy art. 8 u.p.s. i na potrzeby przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Skoro zaś nie zostało w tym katalogu wymienione wprost świadczenie niemieckie Kindergeld ani też przepis art. 8 ust. 4 u.p.s. nie zawiera odwołania do innych świadczeń podobnych do świadczenia wychowawczego, jak też nie zawiera sformułowania (co trafnie podkreśliło Kolegium w skardze kasacyjnej), iż podlegają odliczeniu od dochodu świadczenia "podobne", "o podobnym charakterze" czy "będące odpowiednikiem", natomiast zawiera wskazanie, że odliczeniu podlega świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – poszukiwanie podobieństwa świadczenia wychowawczego i innych świadczeń otrzymywanych przez skarżącego na zasadzie innych rodzajów wykładni niż wykładnia literalna nie znajduje usprawiedliwienia.
Wskazać też trzeba, że przepis art. 8 ust. 4 u.p.s. jest jednoznaczny w swej treści i daje jasne rezultaty w bezpośrednim rozumieniu. Po pierwsze, zawiera zamknięty katalog świadczeń, po drugie, nie zawiera odniesień wskazujących na konieczność czy nawet możliwość poszukiwania innych rodzajów świadczeń odliczanych od dochodu, które powinny się w tym katalogu znaleźć. Oznacza to, że wykładnia literalna ww. przepisu daje jednoznaczne rezultaty i czyni zbędnym sięganie do innych rodzajów wykładni dla wyjaśnienia znaczenia przepisu czy potwierdzenia jego brzmienia. W sferze świadczeń obowiązujących na gruncie prawa polskiego nie ma wątpliwości, które świadczenia podlegają odliczeniu od dochodu a które nie. Innymi słowy "podobieństwo" czy "porównywalność" świadczeń w tym konkretnym przypadku nie może być podstawą do zaliczenia do katalogu świadczeń odliczanych od dochodu. W tym zakresie stanowisko SKO zawarte w skardze kasacyjnej jest oczywiście usprawiedliwione w rozumieniu art. 179a p.p.s.a. i podlega uwzględnieniu.
Wobec niewątpliwego faktu pobierania przez skarżącego niemieckiego świadczenia Kindergeld oraz wysokości tego świadczenia (250 euro), a także dobrowolnej kwoty przesłanej przez matkę dziecka w miesiącu lutym 2023 r. w wysokości 53 euro – spór w sprawie między organem a skarżącym jest w zasadzie wyłącznie sporem o prawo, tj. o wykładnię art. 8 ust. 4 pkt 7 u.p.s. W sporze tym sąd stwierdza po ponownej analizie przepisów oraz akt sprawy, że nie ma podstaw do podważenia stanowiska organów i dokonanej przez nie wykładni literalnej przepisu. A jeśli tak, to dochód skarżącego w sprawie niniejszej należało wyliczyć zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., tj. według sumy miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. z lutego 2023 r. - jako sumę przeliczonych na walutę polską kwot 250 euro (Kindergeld) i 53 euro (dobrowolnej kwoty przesłanej przez matkę na rzecz dziecka).
W sposób oczywiście usprawiedliwiony Kolegium w tej mierze zarzuciło, że sąd nieprawidłowo wskazał konieczność wyliczenia wysokości ww. kwot według średniego kursu złotego polskiego w NBP z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (według zasady z art. 8 ust. 3 u.p.s.) a nie z daty wydania decyzji. Zgodnie z art. 8 ust. 13 u.p.s. w przypadku uzyskiwania dochodu w walucie obcej, wysokość tego dochodu ustala się według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego z dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie świadczenia z pomocy społecznej. Prawidłowo więc organy wyliczyły ten dochód, według ww. zasady art. 8 ust. 13 u.p.s., na kwotę 1 371,35 zł, co stanowi przekroczenie progu dochodu rodziny o 171,34 zł. Daje to kwotę dochodu na osobę w rodzinie 685,67 zł, co z kolei stanowi przekroczenie progu dochodu przewidzianego na jedną osobę pozostającą w rodzinie o 85,67 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 u.p.s.).
Po ponownym rozważeniu argumentów stron na skutek zarzutów skargi kasacyjnej sąd również zauważa, że należy przyjąć odmienne niż w dotychczasowym, uchylanym wyroku stanowisko odnośnie znaczenia w sprawie regulacji unijnych, w szczególności odnośnie dopuszczalności porównywania świadczeń rodzinnych i zakazu kumulacji (art. 1 lit. "z" i art. 10 rozporządzenia nr 883/2004). Jak wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 5 sierpnia 2022 r. w sprawie I SA/Wa 2775/21 "akty normatywne prawa unijnego [...] służą rozwiązaniu występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowaniu kumulacji świadczeń, a nie pozbawieniu strony uprawnień do świadczeń. [...] Ustawodawca unijny nie przewiduje prawnej możliwości porównania poszczególnych rodzajów świadczeń rodzinnych, lecz jedynie wysokości, czyli kwot, które można uzyskać w ramach świadczeń rodzinnych w poszczególnych państwach". W związku z tym użyte przez Wojewodę Podlaskiego w piśmie z 21 marca 2023 r. nr PS-IX.9471.356.2023.JJ sformułowanie o "porównywalności świadczenia wychowawczego do Kindergeld" ma znaczenie tylko takie, że jeśli obydwa należą do tzw. klasycznego koszyka świadczeń rodzinnych w rozumieniu art. 1 lit. "z" rozporządzenia nr 883/2004, to dotyczy ich zakaz kumulacji. Przynależność do tego "koszyka świadczeń" nie jest jednak oparta o tożsamość świadczeń (identyczność ich cech) z uwagi na różnorodność ustawodawstw państw członkowskich. Wystarczy że są świadczeniami "odpowiadającymi wydatkom rodziny". Porównuje się natomiast ich wysokość aby zapobiec kumulacji, zaś różnice wyrównuje się dodatkiem dyferencyjnym.
Reasumując powyższe stwierdzić trzeba, że całokształt zgromadzonego materiału dowodowego oraz stan prawny potwierdzają ustalenia i ocenę prawną organów. Prowadzą do konieczności uznania zarzutów skargi naruszenia przez organy przepisów u.p.s. i innych za bezskuteczne. Zaskarżona decyzja została oparta na prawidłowo i wszechstronnie ustalonych okolicznościach sprawy, niezasadne pozostają zatem zarzuty skargi, w szczególności ponowne rozpoznanie sprawy nie daje podstaw do podtrzymania w całości stanowiska sądu zaprezentowanego w wyroku z 19 września 2023 r. wydanego w sprawie niniejszej.
Mając powyższe na uwadze, jak wskazano w punkcie 1 wyroku, uchylono własny wyrok (uchylający zaskarżoną decyzję) na zasadzie art. 179a p.p.s.a. Po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd skargę oddalił w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w pkt 2 sentencji wyroku. O kosztach postępowania nie orzekano z uwagi na ustawowe zwolnienie skarżącego z obowiązku ponoszenia tych kosztów oraz korzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika na zasadzie prawa pomocy.