II SA/Bk 445/23

II SA/Bk 445/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-09-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-06-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Lemańska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Sygn. powiązane
I OSK 663/24 - Wyrok NSA z 2025-03-20
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant sekretarz sądowy Natalia Paulina Janowicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 września 2023 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 22 maja 2023 r. nr 406.688/E-11/VI/23 w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy Trzcianne z dnia 11 maja 2023 r. o nr GOPS.5011.17.2023.MZ.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 22 maja 2023 r. nr 406.688/E-11/VI/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (dalej: "Kolegium", "SKO") utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., działającego z upoważnienia Wójta Gminy T. (dalej: "GOPS") z dnia 11 maja 2023 r. znak: GOPS.5011.17.2023.MZ, odmawiającą przyznania M. L. (dalej: "Skarżący") pomocy w formie zasiłku okresowego.
Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 3 marca 2023 r. Skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z wnioskiem o przyznanie zasiłku okresowego. Z uwagi na wyłączenie pracowników organu, Kolegium postanowieniem z dnia 9 marca 2023 r. nr 406.321-322/AH/XlV/23 wyznaczyło do załatwienia sprawy Wójta Gminy T.
Decyzją z dnia 11 maja 2023 r. znak GOPS.5011.17.2023.MZ GOPS odmówił przyznania Skarżącemu zasiłku okresowego. Zdaniem organu rodzina wnioskodawcy w lutym 2023 r. osiągnęła dochód wyższy od kwoty kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2021 r. poz. 2268 z późn. zm., dalej: "u.p.s."), tj. od kwoty 1200 zł, w związku z czym pomoc w formie zasiłku okresowego nie przysługuje.
Organ I instancji wskazał, że Skarżący zamieszkuje wspólnie z synem w wieku 15 lat, uczęszczającym do Szkoły Podstawowej w M. W trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego Skarżący oświadczył, że leczy się z powodu nadciśnienia tętniczego, zwyrodnienia stawów oraz stanu po urazie złamania kręgu odcinka lędźwiowego kręgosłupa. W oświadczeniu z dnia 30 marca 2023 r. wskazał, że nie posiada żadnych dochodów i utrzymuje się z odpowiednika 500+.
GOPS, powołując się na pismo P. Urzędu Wojewódzkiego w B. z dnia 14 kwietnia 2023 r., stwierdził, że Skarżący posiada przyznane niemieckie zasiłki rodzinne na syna A. na okres od czerwca 2021 r. do sierpnia 2025 r. w pełnej wysokości, wypłacane bezpośrednio na jego konto. Z pisma P. Urzędu Wojewódzkiego z dnia 28 kwietnia 2023 r. wynika zaś, że wysokość zasiłku rodzinnego od dnia 1 stycznia 2023 r. w Niemczech wynosi 250.00 euro miesięcznie na każde dziecko. Organ stwierdził również, że z wiadomości e-mail nadesłanych przez K. K. wynika, że regularnie przekazuje alimenty na syna, lecz kwota alimentów na miesiąc luty 2023 r. w wysokości 50 euro przekazana została na konto Skarżącego w dniu 31 stycznia 2023 r. i kwoty tej zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. nie wlicza się do dochodu rodziny w lutym 2023 r. Ponadto K. K. oprócz alimentów przekazuje synowi dobrowolną pomoc z przeznaczeniem na zakup obuwia, wycieczkę szkolną, prezent wielkanocny i drobne wydatki. Łączna kwota dobrowolnej pomocy finansowej przekazanej w lutym 2023 r. dla syna A. przez matkę wynosi 53,00 euro.
Do akt sprawy włączono wyliczenie dochodu za luty 2023 r., z którego wynika, że wyniósł on 1371,35 zł, co daje na osobę kwotę 685,67 zł. W dokumencie z 11 maja 2023 r. zatytułowanym "Ustalenie dochodu rodziny" obliczono wartość dochodów uzyskiwanych przez rodzinę wnioskodawcy, posługując się kursem walut obcych NPB dotyczącym waluty euro z 11 maja 2023 r.
Organ I instancji dodał, że choć GOPS odmówił Skarżącemu pomocy w formie zasiłku okresowego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, to decyzją z dnia 22 marca 2023 r. nr GOPS.5023.18.2023.MK postanowił przyznać pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności z programu "Posiłek w szkole i w domu" na okres od 1 lutego 2023 r. do 30 kwietnia 2023 r. oraz dla syna na okres od 1 lutego 2023 r. do 30 czerwca 2023 r., co wskazuje na fakt, że organ uwzględnił sytuację rodziny i nie pozostawił jej bez pomocy.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wniósł odwołanie w dniu 16 maja 2023 r. Powołując się na pisma P. Urzędu Wojewódzkiego w B. z dnia 21 marca 2023 r. oraz 14 kwietnia 2023 r. podniósł, że niemieckie świadczenie Kindergeld oraz polskie świadczenie wychowawcze tzw. "500+" są świadczeniami tożsamymi. Stwierdził, że nie jest prawdą, że matka ich syna płaci co miesiąc 50 euro tytułem alimentów. Skarżący dodał, że w Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku miał zostać ogłoszony wyrok w sprawie karnej, w której jest oskarżony o wyłudzenie 124 zł i 50 euro. Wyrok sądu I instancji był pozytywny, lecz z uwagi na jego nieprecyzyjność złożył apelację.
Kolegium decyzją z dnia 22 maja 2023 r. nr 406.688/E-11/VI/23 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem SKO, poruszana przez Skarżącego problematyka zbiegu uprawnień do świadczeń w ramach koordynacji pomocy społecznej, w powiązaniu z faktem, że odmówiono mu świadczenia wychowawczego "500+" z tego powodu, że pobiera zasiłek rodzinny z Niemiec, nie daje podstaw do przyjęcia, że nie należy wliczać do dochodu rodziny pobieranego zasiłku rodzinnego z Niemiec. Organ odwoławczy wskazał, że co prawda świadczenie wychowawcze "500+" jest porównywalne do części zasiłku rodzinnego w Niemczech (tj. zasiłku na utrzymania dziecka), jednakże w polskim systemie prawnym "KinderGeld" możnaby porównać do wszystkich "polskich" świadczeń związanych z utrzymaniem dzieci (świadczenia wychowawczego, zasiłków rodzinnych, dodatków rodzinnych). W ocenie Kolegium niemiecki zasiłek rodzinny z pewnością nie jest świadczeniem identycznym z "500+".
Organ II instancji zaznaczył, że zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.
Kolegium wyjaśniło pojęcie dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. oraz wskazało na świadczenia, których nie wlicza się do dochodu, stosownie do art. 8 ust. 4 u.p.s. Organ stwierdził, że - podobnie jak organ I instancji - nie mógł przyjąć, że Skarżący nie miał żadnego dochodu. Dochodem Skarżącego jest zasiłek rodzinny z Niemiec w wysokości 250 euro oraz dobrowolna pomoc finansowa od matki syna Skarżącego w kwocie 53 euro, co stanowiło (uwzględniając kursy walut na dzień wydawania skarżonej decyzji) dochód w wysokości 1371,35 zł. Przepis art. 8 u.p.s. jest jasny i nie pozwala uznać zagranicznych zasiłków rodzinnych, a nawet nieformalnych (kieszonkowego, darowizn, pożyczek, itp.) za kwoty nie wchodzące do dochodu, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s. Końcowo Kolegium uznało, że Skarżący nie spełnia przesłanki uzyskania zasiłku okresowego, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Tym samym nie sposób przyjąć, że GOPS wydając decyzję postąpił niezgodnie z obowiązującym prawem.
W skardze do sądu administracyjnego z 5 czerwca 2023 r. (data wpływu do organu) Skarżący wniósł o uchylenie decyzji SKO w całości ze względu na naruszenie przepisów prawa.
Skarżący wskazał, że wskutek udzielania informacji o nim i jego rodzinie osobom trzecim sąd niemiecki w Krefeld próbował odebrać mu syna. Podkreślił, że on oraz jego rodzina są Polakami, mają tylko polskie obywatelstwo i mieszkali na stałe w Polsce. Z kolei matka ich dziecka na stałe mieszka w Niemczech, jest aktywna zawodowo i pobierała świadczenie rodzinne na dziecko w wysokości 219 euro, z czego dla syna wypłacała tytułem alimentów kwotę 50 euro. Wskazał również na pozytywny dla niego wyrok w sprawie karnej, w której był oskarżony był o wyłudzenie z pomocy społecznej 50 euro i 170 złotych. Skarżący stwierdził także, że gdy mieszkał wraz z synem w piwnicy domu jednorodzinnego, chcąc poprawić warunki bytowe systematycznie w miarę możliwości wykańczał pomieszczenia na parterze - urzędnicy MOPS mieli nawiązać kontakt ze współwłaścicielami nieruchomości i na ich wniosek zabronili dalszych prac remontowych. Wyjaśnił, że pod koniec 2022 r. uległ wypadkowi, którego skutkiem było złamanie kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. Mimo wnioskowania w MOPS o pomoc, nigdy nie została mu udzielona. Funkcjonował wyłącznie dzięki pomocy rodziny i osób życzliwych. Z powodu braku środków finansowych nie jest w stanie poddać się rehabilitacji, a uznanie przez GOPS, że jego dochód przekracza kryterium dochodowe sprawia, że nie otrzymał pomocy w postaci ubezpieczenia społecznego ze środków państwowych. Skarżący zakwestionował również działania pracowników MOPS w zakresie informowania Urzędu Skarbowego o majątku, którego nie posiada, wskazując, że został "fałszywie oskarżony". Skarżący dołączył do skargi liczne pisma w celu wykazania niezgodności z prawem wydanych przez organy rozstrzygnięć.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Pismem z dnia 28 czerwca 2023 r. Skarżący wniósł o przeprowadzenie rozprawy oraz dopuszczenie dowodu w postaci pisma Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku na okoliczność wykazania faktu, że świadczenie Kindergeld nie jest wliczane do dochodu rodziny.
Na rozprawie w dniu 5 września 2023 r. Skarżący potwierdził, że ma przyznane świadczenie Kindergeld na syna A. w kwocie 250 euro. Ponadto złożył do akt dwie decyzje Kolegium w przedmiocie zasiłku okresowego oraz pisma Wojewody Podlaskiego dotyczące niemieckich świadczeń.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z powodów innych niż w niej wskazane.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wynika stąd, że sąd ma nie tylko prawo, ale też obowiązek oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego w całokształcie, w tym może uwzględnić nieprawidłowość niepodniesioną w zarzutach skargi.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. sąd uwzględnia skargę i uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Braki w zakresie wykładni zastosowanych przepisów, niewyjaśnienie zastosowanej podstawy prawnej i konsekwentnie braki postępowania wyjaśniającego w obydwu instancjach uniemożliwiają dokonanie oceny w zakresie prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego.
Stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 z późn. zm.), dalej: "u.p.s.", prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, a także przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kwoty wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. wynikają obecnie z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021.poz. 1296), dalej: rozporządzenie, w związku z art. 9 u.p.s. Obecna wysokość kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie (600 zł) obowiązuje od 1 stycznia 2022 r. Dodać też trzeba, że przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, oprócz spełniania kryterium dochodowego, uwarunkowane jest również wystąpieniem jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 u.p.s. (np. bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność) lub innej uzasadniającej udzielenie pomocy społecznej.
Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący wnosił o przyznanie zasiłku okresowego z uwagi na stan zdrowia (wskazał, że jest osobą przewlekle chorą i leczy się po urazie złamanego kręgosłupa), utratę statusu bezrobotnego oraz brak jakichkolwiek dochodów finansowych. Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.
Prawidłowe rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku okresowego na zasadzie art. 38 ust. 1 u.p.s. wymaga jednak w pierwszej kolejności ustalenia, czy wnioskodawca spełnia ustawowe kryterium dochodowe. W przypadku skarżącego jako osoby w rodzinie, którą tworzy wraz z małoletnim synem, wynosi ono 1200 zł (2x600 zł).
Sposób ustalania dochodu na potrzeby przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowany jest szczegółowo w art. 8 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Stosownie zaś do treści art. 8 ust. 4 u.p.s. dochody pozyskiwane ze źródeł wymienionych w tym przepisie nie podlegają wliczeniu do dochodu ustalanego na potrzeby przyznania świadczeń z u.p.s. Z powyższego wynika więc zasada, iż na potrzeby stosowania ustawy o pomocy społecznej ustala się i wlicza dochód z każdego źródła, chyba że został z tego wliczania wyłączony.
W katalogu z art. 8 ust. 4 u.p.s. w punkcie 7 wymienione jest świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 oraz z 2021 r. poz. 1162 i 1981). W związku z tym do dochodu nie powinno się wliczać tzw. świadczenia "500+". Do dochodu wliczane są natomiast świadczenia rodzinne w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.) dalej: u.ś.r., ponieważ nie wymieniono ich w przepisie art. 8 ust. 4 u.p.s.
Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy niniejszej wskazać trzeba, że przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącego organy uznały, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (czyli w lutym 2023 r.) na dochód ten składały się zarówno pieniądze, które wpłynęły na konto skarżącego w ramach niemieckiego świadczenia Kindergeld w kwocie 250 euro (którego to wpływu skarżący nie kwestionuje) jak i dobrowolne kwoty pieniężne przekazywane przez K. K. na rzecz syna, tj. na zakup obuwia – 40 euro, wyjazd na wycieczkę – 13 euro. Łączny dochód rodziny w miesiącu lutym 2023 r. został określony na kwotę 303 euro tj. "zasiłek rodzinny_ 250 euro i "dobrowolna pomoc od matki" 53 euro). Posługując się kursem euro/pln NBP z 11 maja 2023 r. (z dnia wydania decyzji w pierwszej instancji) wyliczono łączny dochód rodziny skarżącego w styczniu 2023 r. w kwocie 1371,35 zł, co stanowi przekroczenie progu dochodu rodziny o 171,35 zł. Daje to kwotę dochodu na osobę w rodzinie 685,67 zł, co z kolei stanowi przekroczenie progu dochodu przewidzianego na jedną osobę pozostającą w rodzinie o 85,67 zł.
Sąd jednak zwraca uwagę, że organy nie tylko nie zastosowały się do przepisów u.p.s. o wyliczaniu dochodu w oparciu o konkretnie wskazane przez ustawę miesiące, ale wliczając do dochodu skarżącego za luty 2023 r. świadczenie Kindergeld nie zrealizowały zasady przekonywania z art. 11 k.p.a. i nie wyjaśniły sprawy w jej całokształcie (art. 7 k.p.a.). Pomijając nawet pierwszą z ww. okoliczności, tj. to, że z niejasnych przyczyn przeliczyły wartość Kindergeld wypłacanego w euro według kursu tej waluty z daty wydania decyzji pierwszej instancji (11 maja 2023 r.) a nie z lutego 2023 r., kiedy Kindergeld zostało wypłacone (według reguły z art. 8 ust. 3 u.p.s. – "suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku") - to nie wskazały czym w istocie to niemieckie świadczenie jest i dlaczego nie można odliczyć go od dochodu na zasadzie art. 8 ust. 4 pkt 7 u.p.s. jako tożsamego z polskim świadczeniem wychowawczym nazywanym potocznie "500+". W decyzji organu pierwszej instancji próżno w ogóle szukać powołania się na przepis art. 8 ust. 4 u.p.s. Został on wskazany dopiero na etapie odwoławczym, z tym że znowu – bez jakiegokolwiek wyjaśnienia.
Zasada przekonywania (art. 11 k.p.a.) stanowi, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Zgodnie zaś z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Dopiero prawidłowe zrealizowanie powyższych zasad pozwala sądowi administracyjnemu na weryfikację legalności wydanych decyzji. Ich niezrealizowanie z kolei czyni decyzję nieweryfikowalną i z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej.
Zdaniem sądu, decyzja organu pierwszej instancji jest arbitralna, a organ odwoławczy w ogóle pominął zarzuty odwołania, w których wprost skarżący wskazywał, że ponieważ otrzymywał już decyzje o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych z powodu pobierania Kindergeld – jest ono "tym samym co polskie 500+". Powoływał się też skarżący na wypowiedzi organów wywodząc, iż jeśli wystąpi w Polsce o "500+" to świadczenie niemieckie będzie pomniejszone o tę kwotę. Wyjaśnienia skarżący w tym zakresie nie uzyskał, w szczególności organy nie wskazały, czy niemieckie świadczenie Kindergeld jest świadczeniem tego samego rodzaju co świadczenie wychowawcze lub inne wymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. czy też jest tożsame (bądź co najmniej wykazuje podobieństwo) do polskich świadczeń rodzinnych. Wyjaśnienie to ma kluczowe znaczenie dla ustalenia dochodu skarżącego i jego prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji powinno składać się z dwóch elementów, uzasadnienia faktycznego i prawnego, a uzasadnienie prawne jest nie tylko przytoczeniem przepisów prawa ale przede wszystkim wyjaśnieniem podstawy prawnej decyzji. To ostatnie nie znalazło się w żadnej z decyzji wydanych w obydwu instancjach, z istotnym naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na niezbędność zrealizowania w sprawie zasady przekonywania i zasady prawdy obiektywnej, sprowadzających się w szczególności do wyjaśnienia powodów wliczenia Kindergeld do dochodu, wskazuje treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Otóż skarżący już w oświadczeniu z 30 marca 2023 r. wywiódł, że "utrzymuje się z "odpowiednika 500+" czyli Kindergeld. Organy tego twierdzenia nie zakwestionowały. Dalej wskazać trzeba, że organy w swoich decyzjach posługują się określeniem "niemieckie zasiłki rodzinne" (pierwsza instancja) oraz "zasiłek rodzinny z Niemiec" (druga instancja). Mogłoby to sugerować ich tożsamość z polskimi zasiłkami rodzinnymi, jednak nie jest to do końca jasne, bowiem brak jest wypowiedzi organów czy chodzi im stricte o zasiłek rodzinny na podobieństwo zasiłku rodzinnego polskiego, czy raczej o szerzej rozumianą kategorię wspólnotowych "świadczeń rodzinnych". Nie wiadomo więc w jakim kontekście w sprawie niniejszej organy posłużyły się pojęciem "niemieckie zasiłki rodzinne" w odniesieniu do Kindergeld. Nie usuwa wątpliwości treść dokumentów przedłożonych przez skarżącego, w których wskazuje się jedynie, że polskie zasiłki rodzinne i świadczenie wychowawcze stanowią element tzw. koszyka świadczeń klasycznych w rozumieniu systemu zabezpieczenia społecznego opartego o rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE, nr L 166 z 30.04.2004 r. ze zm., dalej: rozporządzenie PE i Rady) – vide pismo Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 13 marca 2020 r., pismo z Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku z 21 marca 2023 r. nr PS-IX.9471.356.2023.JJ, decyzje Wojewody Podlaskiego z 4 sierpnia 2022 r. nr PS-IX.9471.969.2021.AS.ZR5-NP oraz nr PS-IX.9471.696.2021.AS.ŚW3-NP. Wątpliwości pogłębia jeszcze wypowiedź Wojewody Podlaskiego w pismach z 14 kwietnia 2023 r. i z 20 czerwca 2023 r., który wskazał skarżącemu, że "świadczenie wychowawcze jest świadczeniem porównywanym do niemieckiego zasiłku rodzinnego Kindergeld" (k. 5 i 26 akt sądowych).
Wobec powyższego brak jakiejkolwiek wypowiedzi wykładniczej odnośnie charakteru Kindergeld w decyzjach wydanych w sprawie niniejszej wyklucza możliwość uznania, że organy wyjaśniły sprawę w sposób dostateczny do rozstrzygnięcia oraz że została zrealizowana zasada przekonywania. Nie jest jasne czy nazwanie w zaskarżonych decyzjach Kindergeld zasiłkiem rodzinnym było wynikiem jego porównania do polskich zasiłków rodzinnych, a następnie ustaleniem ich tożsamości oraz czy wiązało się z wykluczeniem podobieństwa do polskiego świadczenia wychowawczego. Wskazać należy, na co sąd już zwracał uwagę, że o ile świadczenie wychowawcze nie wlicza się do dochodu ustalanego na potrzeby orzeczenia o prawie do świadczenia z pomocy społecznej (art. 8 ust. 4 pkt 7 u.p.s.), o tyle już zasiłki rodzinne i dodatki do zasiłków rodzinnych podlegają wliczeniu jako niewymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. Kwalifikacja Kindergeld jest zatem niezbędna w sprawie niniejszej.
Sąd ma w polu widzenia, że zgodnie z art. 1 lit. "z" rozporządzenia PE i Rady "świadczenie rodzinne" oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają wyrównać utrzymanie rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych wspomnianych w załączniku I tego rozporządzenia. Jak wynika w szczególności z jego preambuły, koordynuje ono system zabezpieczenia społecznego w tym sensie, że obywatele wspólnotowi ani nie powinni ponosić szkody z tego tytułu, że korzystają z zasady swobodnego przepływu pracowników i osób (a więc nie powinni tracić uprawnienia do określonych świadczeń, w tym rodzinnych, w rozumieniu tego rozporządzenia), ani nie powinni otrzymywać z tego tytułu nieuprawnionych korzyści (w postaci kumulowania się świadczeń) – vide punkt 1 preambuły i art. 10 rozporządzenia PE i Rady. Niewątpliwie więc nie jest możliwa realizacja świadczeń z dwóch państw członkowskich, jeśli zostały one przyznane za jeden i ten sam okres - z tego samego tytułu (zakaz kumulacji). Decyduje o tym podobieństwo świadczeń, w tym świadczeń rodzinnych. Wyjaśnił to zagadnienie TSUE w wyroku z 8 maja 2014 r., sygn. C-347/12 (nr w lex: 1455340) wskazując, iż "świadczenia z zabezpieczenia społecznego winny być postrzegane jako będące tego samego rodzaju, niezależnie od cech właściwych różnym ustawodawstwom krajowym, w sytuacji gdy ich przedmiot, cel, podstawa wyliczenia i warunki przyznania są identyczne. Natomiast cechy czysto formalne nie powinny być postrzegane jako istotne elementy kwalifikacji świadczeń. W istocie ze względu na liczne różnice między krajowymi systemami zabezpieczenia społecznego wymóg całkowitego podobieństwa podstawy obliczania oraz warunków przyznawania świadczeń prowadziłby do znacznego ograniczenia stosowania zakazu kumulacji zawartego w art. 12 rozporządzenia nr 1408/71. Taki skutek stałby w sprzeczności z celem tego zakazu, czyli unikaniem bezzasadnych kumulacji świadczeń społecznych." Idea ta jest także wyrażona w fakcie, że osoby uprawnione do niemieckiego świadczenia Kindergeld oraz świadczenia wychowawczego w Polsce otrzymują dodatek dyferencyjny, co wynika z art. 68 ust. 2 rozporządzenie PE i Rady, tzn. otrzymują wyrównanie do świadczenia wyższego przyznawanego według zasady pierwszeństwa wynikającej z art. 68 ust. 1 ww. rozporządzenia.
Nadal jednak trzeba stwierdzić, że ani z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, ani z uzasadnienia decyzji odwoławczej nie wynika, co organ pierwszej instancji miał na myśli nazywając Kindergeld zasiłkiem rodzinnym a organ odwoławczy wykluczając Kindergeld z katalogu art. 8 ust. 4 u.p.s., zwłaszcza gdy z kolei Wojewoda wypowiada się o "porównywaniu świadczenia wychowawczego do Kindergeld". Jak wskazał WSA w Gdańsku w sprawie III SA/Gd 278/18 (wyrok z 18 października 2018 r.) dotyczącej zasad ustalania dochodu na podstawie u.p.s., "organy ustalając dochód rodziny skarżącej obowiązane były w pierwszej kolejności rozważyć czy Kindergeld jest świadczeniem tego samego rodzaju co świadczenie wychowawcze, czy też jest odpowiednikiem zasiłku rodzinnego" (orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to istota rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej z uwagi na treść art. 8 ust. 4 u.p.s., w szczególności punktu 7 tego przepisu, do której organy się nie odniosły z istotnym, uniemożliwiającym weryfikację decyzji naruszeniem art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. i wspomnianego art. 8 ust. 4 u.p.s. Bez wypowiedzi w tym zakresie nie można uznać, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona do rozstrzygnięcia.
Niewątpliwie katalog zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. ma charakter zamknięty, tak więc w sferze świadczeń obowiązujących na gruncie prawa polskiego nie ma wątpliwości, które świadczenia podlegają pominięciu na etapie ustalania dochodu na mocy art. 8 u.p.s. Zważając jednak na skomplikowane realia prawne dotyczące prawa UE, w które wpisuje się sytuacja skarżącego, organy administracji publicznej winny co najmniej wyjaśnić powody wydania decyzji odmownej, mając na uwadze że ustawodawca wymaga od nich uzasadnienia prawnego zawierającego nie tylko wskazanie podstawy prawnej ale i jej wyjaśnienie (art. 107 § 3 k.p.a.). Dopiero wszechstronne wyjaśnienie w tym zakresie (charakter Kindergeld) umożliwi weryfikację legalności zaskarżonej decyzji.
Powyższe powody uchylenia zaskarżonych decyzji zwalniają w zasadzie sąd z kontroli ich legalności w zakresie w jakim organy obu instancji pominęły rozważania odnośnie możliwości przyznania skarżącemu zasiłku okresowego na zasadzie art. 41 pkt 2 u.p.s., tj. w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego, pod warunkiem wykazania szczególnie uzasadnionego przypadku. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Nie może bowiem ujść uwadze, że w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym 30 marca 2023 r. wskazano wprost, iż sytuacja zdrowotna i finansowa jest trudna. Skarżący doznał urazu złamania kręgu odcinka lędźwiowego kręgosłupa i z tego powodu został skierowany na zabiegi fizjoterapeutyczne. Skarżący nie posiada możliwości podjęcia pracy, utracił także status osoby bezrobotnej, nie posiada również ubezpieczenia zdrowotnego.
Dalej wskazać trzeba, co sądowi wiadome jest z urzędu ze sprawy II SA/Bk 597/23 ze skargi M. L. na decyzję SKO w Białymstoku z 3 lipca 2023 r. znak 406.775/E-1/22/2023 (znaną Kolegium z urzędu i skarżącemu, gdyż została wydana w jego sprawie), że skarżący tuż po doznaniu urazu występował do MOPS o pomoc społeczną w postaci zasiłku okresowego i pierwotna decyzja odmowna została uchylona przez Kolegium z uwagi na nierozważenie przyznania tej pomocy na zasadzie "szczególnie uzasadnionego przypadku" z art. 41 pkt 2 u.p.s. (decyzja SKO z dnia 20 marca 2023 r. – karta 46 akt sądowych). Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji taką pomoc w maju 2023 r. przyznał za listopad 2022 r. uznając, iż doznany uraz kręgosłupa jest "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 u.p.s. Powstała więc sytuacja, w której w stosunku do tej samej osoby dwukrotnie tę samą przesłankę organy obydwu instancji potraktowały odmiennie – raz na korzyść, następnym razem na niekorzyść strony. Odmienność podejścia do obydwu tych spraw nie została wyjaśniona, co w świetle art. 8 k.p.a. budzi uzasadnione zastrzeżenia z punktu widzenia legalności. Jak stanowi bowiem art. 8 k.p.a. w § 1, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Brak zatem wyjaśnienia powodów odmiennego potraktowania sytuacji skarżącego wpływa na ocenę legalności decyzji wydanej w sprawie niniejszej jako naruszającej w szczególności art. 8 § 1 k.p.a., również w związku z art. 11 k.p.a.
Reasumując główne powody uchylenia zaskarżonych decyzji, sąd nie może zweryfikować legalności wydanych decyzji i dokonać subsumcji stanu faktycznego w sytuacji, gdy ten stan faktyczny (w sprawie niniejszej - charakter świadczenia niemieckiego Kindergeld) nie został wyjaśniony przez organy. Sąd administracyjny nie zastępuje organów w ustalaniu stanu faktycznego sprawy, ale kontroluje zastosowanie przepisów prawa w konkretnym, ustalonym przez organy stanie faktycznym.
Mając powyższe na względzie, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.
"a" i "c" w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.