II SA/Bk 442/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BiałymstokuBiałystok2007-08-23
NSAtransportoweWysokawsa
transport drogowykara pieniężnaopłata drogowawinietaprzejście graniczneodpowiedzialność administracyjnazasada państwa prawnegonależyta starannośćkontrola graniczna

WSA uchylił decyzję o nałożeniu kary pieniężnej za brak opłaty za przejazd drogami krajowymi, uznając, że przedsiębiorca powinien mieć możliwość wykazania braku swojej winy lub niemożności spełnienia obowiązku.

Sąd uchylił decyzję o nałożeniu kary pieniężnej na przedsiębiorcę transportowego za przejazd bez ważnej opłaty drogowej. Kierowca nie miał możliwości zakupu winiety na granicy, a organy administracji nie zbadały tej okoliczności. Sąd podkreślił, że odpowiedzialność administracyjna nie jest absolutna i przedsiębiorca powinien mieć możliwość uwolnienia się od niej, wykazując brak swojej winy lub niemożność spełnienia obowiązku, zgodnie z zasadami państwa prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił decyzję Komendanta P. Oddziału Straży Granicznej w B. nakładającą karę pieniężną na Przedsiębiorstwo Transportowo-Handlowe "K." za przejazd po drogach krajowych bez wymaganej opłaty. Kierowca pojazdu ciężarowego nie okazał ważnej dobowej karty opłaty, ponieważ karta utraciła ważność, a punkt sprzedaży winiet znajdował się na terminalu, do którego kierowca nie został wpuszczony. Organy administracji nałożyły karę, uznając, że oczekiwanie w kolejce nie zwalnia z obowiązku posiadania ważnej karty. Sąd uznał jednak, że odpowiedzialność administracyjna nie jest absolutna i przedsiębiorca może zwolnić się od niej, wykazując, że uczynił wszystko, co rozsądnie można było od niego wymagać, aby do naruszenia nie dopuścić. Sąd podkreślił, że mechaniczne stosowanie przepisów bez uwzględnienia okoliczności faktycznych, takich jak niemożność zakupu winiety, jest sprzeczne z zasadami państwa prawnego. Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i własne, wskazując na potrzebę uwzględnienia okoliczności wyłączających odpowiedzialność. Zwrócono uwagę na nowelizację ustawy o transporcie drogowym z 2007 r., która wprowadziła możliwość umorzenia postępowania w przypadku, gdy naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń, których podmiot nie mógł przewidzieć. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję, stwierdzając, że nie mogą być wykonane do czasu uprawomocnienia się wyroku, i zasądził zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, brak możliwości zakupu winiety, jeśli przedsiębiorca wykazał, że uczynił wszystko, co rozsądnie można było od niego wymagać, aby do naruszenia nie dopuścić, może stanowić podstawę do zwolnienia z odpowiedzialności.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że odpowiedzialność administracyjna za brak opłaty drogowej nie jest absolutna. Przedsiębiorca powinien mieć możliwość wykazania, że naruszenie nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych lub których nie mógł przewidzieć, co jest zgodne z zasadami państwa prawnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

u.t.d. art. 93 § 1

Ustawa o transporcie drogowym

Kara pieniężna nakładana jest w drodze decyzji administracyjnej.

u.t.d. art. 42 § 1

Ustawa o transporcie drogowym

Podmioty wykonujące przewóz drogowy zobowiązane są do uiszczania opłaty za przejazd po drogach krajowych.

u.t.d. art. 92 § 1

Ustawa o transporcie drogowym

Kto wykonuje przewóz drogowy naruszając obowiązki lub warunki wynikające z ustawy, podlega karze pieniężnej.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stosuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego, zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa, zasada bezpieczeństwa prawnego.

Konstytucja RP art. 8 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja jest najwyższym prawem RP.

Konstytucja RP art. 178 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Sędziowie w sprawowaniu urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom.

u.t.d. art. 93 § 7

Ustawa o transporcie drogowym

Przepisów o karach nie stosuje się, jeżeli naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć.

Pomocnicze

u.t.d. art. 92 § 4

Ustawa o transporcie drogowym

Wykaz naruszeń i wysokości kar określa załącznik do ustawy.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Swobodna ocena dowodów.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kierowca nie miał możliwości zakupu winiety na przejściu granicznym. Organy administracji nie zbadały okoliczności uniemożliwiających zakup winiety. Odpowiedzialność administracyjna nie jest absolutna i powinna uwzględniać brak winy lub niemożność spełnienia obowiązku.

Odrzucone argumenty

Oczekiwanie w kolejce na odprawę graniczną nie zwalnia z obowiązku posiadania ważnej karty opłaty.

Godne uwagi sformułowania

Obiektywna koncepcja odpowiedzialności administracyjnej, nie jest jednak odpowiedzialnością absolutną naruszający przepisy może zwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że uczynił wszystko, czego można było od niego rozsądnie wymagać, aby do naruszenia przepisów nie dopuścić Nie do pogodzenia z zasadą demokratycznego państwa prawnego jest mechaniczne i rygorystyczne uregulowanie sytuacji prawnej zobowiązanego brak winy podmiotów w stosunku do których ma być zastosowana sankcja [...] może być przesłanką odstąpienia od zastosowania sankcji lub jej złagodzenia Sąd skorzystał z prawa bezpośredniego stosowania Konstytucji (art. 8 ust. 2 Konstytucji) i niezastosowania in concreto przepisu ustawy.

Skład orzekający

Grażyna Gryglaszewska

przewodniczący

Elżbieta Trykoszko

sprawozdawca

Piotr Pietrasz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasad odpowiedzialności administracyjnej w kontekście niemożności spełnienia obowiązku z przyczyn niezależnych od strony, stosowanie bezpośrednie Konstytucji przez sądy administracyjne."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku możliwości zakupu opłaty drogowej na granicy; nowelizacja ustawy z 2007 r. może wpływać na bezpośrednie zastosowanie niektórych argumentów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak zasady państwa prawnego i konstytucyjne mogą wpływać na interpretację przepisów administracyjnych, nawet w rutynowych sprawach dotyczących opłat drogowych. Pokazuje też rolę sądu w ochronie praw obywateli przed nadmiernym rygoryzmem administracji.

Czy można dostać mandat za brak opłaty, której nie dało się kupić? Sąd administracyjny odpowiada!

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bk 442/07 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2007-08-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-06-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Trykoszko /sprawozdawca/
Grażyna Gryglaszewska /przewodniczący/
Piotr Pietrasz
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku
Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 204 poz 2088
art. 93 ust. 1, art. 42 ust. 1 i3, art. 92 ust. 1 i 4,
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c), art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 178 ust.1, art. 2, art. 8
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Tezy
Obiektywna koncepcja odpowiedzialności administracyjnej, nie jest jednak odpowiedzialnością absolutną, tzn., że naruszający przepisy może zwolnić się od
odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że uczynił wszystko, czego można było od niego rozsądnie wymagać, aby do naruszenia przepisów nie dopuścić.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi W. Sz. - Przedsiębiorstwa Transportowo-Handlowego "K." w T. na decyzję Komendanta P. Oddziału Straży Granicznej w B. z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drogach krajowych bez wymaganej opłaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w K. z dnia [...].11.2006r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Komendanta P. Oddziału Straży Granicznej w B. na rzecz skarżącego W. Sz. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
Uzasadnienie
W toku przeprowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego ustalono, iż w dniu 14 listopada 2006r. godz. 09:10 w drogowym przejściu granicznym w K. na kierunku wyjazdowym z RP dokonano kontroli granicznej pojazdu ciężarowego marki SCANIA (nr rej. [...], naczepy – [...]), należącego do firmy "W.Sz." – Przedsiębiorstwo Transportowo – Handlowe "K." z siedzibą w T. Kierujący pojazdem A.Z. nie okazał ważnej dobowej karty opłaty za przejazd po drogach krajowych albowiem karta, którą posiadał utraciła ważność z końcem 13 listopada 2006r. Okoliczność powyższa skutkowała nałożeniem na przedsiębiorcę karty pieniężnej w kwocie 3000 złotych na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z 6.09.2001r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2004r. Nr 204, poz. 2088 z późn. zmianami). Karę nałożył Komendant Placówki Straży Granicznej w K. decyzją z dnia [...].11.2006r. Nr [...].
W odwołaniu od tej decyzji W.Sz. podtrzymał wcześniejsze pisemne wyjaśnienia, iż kierujący pojazdem nie miał możliwości zakupu dodatkowej winiety albowiem dojechał do przejścia granicznego 13.11.2006r. o godz. 23:00, co potwierdza tarcza tachografu, a kontrola miała miejsce dopiero o godz. 9:10 dnia następnego. Punkt sprzedaży winiet znajduje się na terminalu, gdzie interesanci nie są przez Straż Graniczną wpuszczani, stąd kierujący pozbawiony został możliwości kupna dodatkowej karty opłaty drogowej. Skarżący podkreślił, że przedsiębiorca nie jest w stanie przewidzieć długości kolejki do przejścia granicznego, a brak punktów sprzedaży winiet w rejonie przygranicznym oraz przy trasach przejazdowych powoduje bardzo duże utrudnienie w funkcjonowaniu transportu.
Decyzją z [...] lutego 2007r. Komendant P. Oddziału Straży Granicznej w B. po rozpatrzeniu odwołania orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy nie stwierdził naruszenia prawa w decyzji organu pierwszej instancji, podkreślając, iż oczekiwanie w kolejce na odprawę graniczną nie zwalnia z obowiązku posiadania ważnej karty opłaty za przejazd po drogach krajowych. Przedsiębiorcy wykonujący transport drogowy powinni uwzględniać czas oczekiwania i powolnego poruszania się w kolejce po drodze krajowej do miejsca kontroli granicznej, podejmując decyzję o zakupie kart drogowych.
W skardze na tę decyzję wywiedzionej do sądu administracyjnego W.Sz. podtrzymał w całości argumentację zawartą w odwołaniu stwierdzając, iż nałożenie kary pieniężnej w okolicznościach niemożliwości zakupu dodatkowej winiety jest absurdalne i absolutnie bezpodstawne.
W odpowiedzi na skargę Komendant P. Oddziału Straży Granicznej w B. wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skardze nie można było odmówić słuszności.
Zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy zobowiązane są
do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, której maksymalna wysokość nie może być wyższa niż równowartość 800 euro rocznie, z określonym ustawowo wyłączeniem.
Sankcja za naruszenie wyżej wymienionego obowiązku przewidziana jest
w art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym. Otóż zgodnie z tym przepisem, kto wykonuje przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, naruszając obowiązki lub warunki wynikające, między innymi, z przepisów ustawy (ustawy o transporcie drogowym), podlega karze pieniężnej w wysokości
od 50 złotych do 15.000 zł. Zgodnie z art. 92 ust. 4 ustawy o transporcie drogowym wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ust. 1, oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik do ustawy. Załącznik ten w poz. 4.1. za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych przewiduje sankcję
w wysokości 3000 zł.
W myśl postanowień art. 93 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym kara pieniężna nakładana jest w drodze decyzji administracyjnej.
Przepis art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym ustanawia odpowiedzialność administracyjną, podmiotów wykonujących transport drogowy
lub przewozy na potrzeby własne. Zastosowanie sankcji pieniężnej za naruszenie określonych w ustawie nakazów lub zakazów administracyjnych jest dopuszczalne
w prawie administracyjnym, zaś ich realizacja następuje w postępowaniu administracyjnym.
W przypadku odpowiedzialności określonej w art. 92 ust. 1 ustawy
o transporcie drogowym sam fakt naruszenia prawa stanowił podstawę
do zastosowania sankcji. Obiektywny fakt naruszenia prawa jest w takim stanie rzeczy podstawą do jej zastosowania. Taka formuła odpowiedzialności powoduje,
że w tego typu sytuacjach, zasada domniemania niewinności nie znajduje zastosowania. Podstawową przesłanką odpowiedzialności jest w takim układzie odniesienia bezprawność czynu rozumiana jako zachowanie sprawcy niezgodne
z przepisami prawa. Oparcie odpowiedzialności na takiej koncepcji dopuszczalne jest jedynie w sytuacji, gdy możliwe jest wykazanie sprzeczności z obowiązującym prawem. Wystarczającą podstawą do zastosowania sankcji jest zatem konkretne zachowanie sprawcy czynu zabronionego, naganne z punktu widzenia treści normy prawnej oraz zobiektywizowanych zakazów bądź nakazów z niej wynikających.
Obiektywna koncepcja odpowiedzialności administracyjnej, nie jest jednak odpowiedzialnością absolutną, tzn., że naruszający przepisy może zwolnić się
od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że uczynił wszystko, czego można było
od niego rozsądnie wymagać, aby do naruszenia przepisów nie dopuścić. Odrzucenie tego poglądu byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi wywodzonymi z klauzuli demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) - zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa oraz zasady bezpieczeństwa prawnego. Dlatego też stwierdzić należy,
ze podnoszone przez stronę skarżącą argumenty nie miały charakteru pozaprawnego, jak wskazywały organy administracji publicznej.
Stanowisko powyższe zostało wyrażone w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (orzeczenie TK z dnia 1.03.1994 r., sygn. akt U 7/93, OTK 1994,
Nr 1, poz. 5; wyrok TK z dnia 4.07.2002, sygn. akt P 12/01, OTK-A 2002, Nr 4,
poz. 50). Można je również wywieść z niektórych orzeczeń sądów administracyjnych (wyrok WSA z dnia 16.11.2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 1729). Ponadto zbieżne stanowisko prezentowane jest w literaturze przedmiotu (D. Szumiło – Kulczycka, Prawo administracyjno – karne, Warszawa 2004, s. 140 i n., 177 i n., M. Wincenciak, Sankcje administracyjne i ich stosowanie, maszynopis niepublikowany, Białystok 2006, s. 222 i n.).
Nie do pogodzenia z zasadą demokratycznego państwa prawnego jest mechaniczne i rygorystyczne uregulowanie sytuacji prawnej zobowiązanego
i ustalenie wysokości sankcji administracyjnej niezależnie od przyczyn, które spowodowały nieterminowe wykonanie obowiązku prawnego. Podmiot karany administracyjną karą pieniężną musi mieć zapewnione prawo do obrony
w procedurach prawa administracyjnego, a także, co jest szczególnie istotne, prawo do uwolnienia się od odpowiedzialności administracyjnej, przynajmniej przez wykazanie, że dołożył należytej staranności wykonując swoje obowiązki i obiektywnie nie miał możliwości zachować się w inny sposób, niż w ten, którym wyczerpał znamiona deliktu administracyjnego.
Normy prawa administracyjnego winny zawierać regulację zapewniającą skuteczną realizację ochrony społecznego i słusznego interesu indywidualnego. Konstruowanie odpowiedzialności prawnej w oparciu o zasadę odpowiedzialności obiektywnej, niewątpliwie ułatwia administracji realizację jej zadań. Można bowiem stwierdzić, iż proces ustalania prawdy obiektywnej jest wówczas łatwiejszy,
gdyż poza sferą dowodzenia są okoliczności związane z procesem motywacyjnym podmiotu dopuszczającego się deliktu administracyjnego. Konstruowanie odpowiedzialności administracyjnej winno się jednak opierać na założeniu,
iż w prawem przewidzianych okolicznościach, możliwe jest uchylenie się
od odpowiedzialności, pomimo stwierdzenia, iż zachowanie podmiotu wyczerpało znamiona deliktu. Wydaje się, że konstruując odpowiedzialność za określony delikt administracyjny, ustawodawca winien miarkować nie tylko dotkliwość ustanawianej sankcji, ale również okoliczności uchylenia odpowiedzialności podmiotu, który swoim działaniem wypełnił znamiona deliktu. Dolegliwość sankcji, a przede wszystkim znamiona przedmiotowe deliktu, winny dawać wskazówki do określenia okoliczności rzutujących na zakres odpowiedzialności i stany cechujące podmiot – sprawcę deliktu, uchylające bezprawność jego działań ( M. Wincenciak, Sankcje administracyjne i ich stosowanie, maszynopis niepublikowany, Białystok 2006,
s. 225). Sankcje administracyjne będące reakcją państwa na naruszenia prawa publicznego, są jednym z instrumentów ochrony tego prawa. Uwadze ustawodawcy, a także organów stosujących prawo nie może jednak ujść fakt, iż sankcje, zwłaszcza finansowe, są ingerencją w prawa ich adresatów. W związku z powyższym niezbędne jest ustanowienie zarówno procesowoprawnych, jak również materialnoprawnych rozwiązań, które zagwarantują, że ingerencja ta, mimo
iż podejmowana w odniesieniu do podmiotów naruszających prawo, pozostanie adekwatna do sposobu, przyczyn i skutków tych naruszeń.
Wskazany powyżej kierunek interpretacji należałoby przyjąć także
w odniesieniu do art. 92 ust. 1 oraz 93 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym. Ustawodawca odrzuca tu zasadę domniemania niewinności. Jednakże brak winy podmiotów w stosunku do których ma być zastosowana sankcja art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, może być przesłanką odstąpienia od zastosowania sankcji lub jej złagodzenia. Fakt ten musi wykazać podmiot, w stosunku do którego istniał normatywnie określony obowiązek określonego zachowania. Zasadą jest bowiem, że ujemne konsekwencje prawo wiąże z faktem obiektywnego naruszenia prawa, niezależnie od winy przedsiębiorcy, chociaż brak winy może mieć wpływ
na zakres i samą odpowiedzialność. W związku z powyższym należy przedsiębiorcy umożliwić udowodnienie, że naruszenie prawa nie miało związku z jego działaniem lub zaniechaniem.
Odpowiedzialność ukształtowana w art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym wiąże się z podstawowym celem, jaki przepis ten miał spełniać,
a mianowicie zapewniać bezpieczeństwo na drogach. Powyższe spostrzeżenie nie stoi jednak w sprzeczności z możliwością uniknięcia odpowiedzialności administracyjnoprawnej w następstwie wykazania przez przedsiębiorcę,
że naruszenie nakazu jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.
W przypadku stanów faktycznych przewidzianych w art. 92 ust. 1 ustawy
o transporcie drogowym (brak opłaty za opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych) należy uwzględnić okoliczności im towarzyszące, w tym formę uiszczania tej opłaty. Do nieuiszczenia opłaty może przyczynić się szereg okoliczności niezależnych od kierowcy lub też przedsiębiorcy prowadzącego przedsiębiorstwo transportowe, na które to okoliczności osoby te nie mogą mieć żadnego wpływu.
Trudno oczekiwać, ażeby przedsiębiorca dokonywał zakupu karty opłaty
za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych za okres kilku dni, jeżeli trasa przejazdu związana z wykonywaniem działalności gospodarczej obejmuje obszar poza granicami Polski.
Zgodnie z art. 42 ust. 3 ustawy o transporcie drogowym opłata za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, może być w szczególności wnoszona, między innymi, w granicznych urzędach celnych. W toku niniejszego postępowania administracyjnego nie ustalono jednoznacznie, czy kierowca miał możliwość uiszczenia opłaty za korzystanie za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych w granicznym urzędzie celnym. Z wyjaśnień skarżącego wynikało, iż kierowca nie miał możliwości zakupu karty opłaty drogowej, gdyż - pomimo jego prośby - nie został wpuszczony na terminal w celu uiszczenia opłaty drogowej.
Skoro ustawodawca stworzył obowiązek uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, wprowadzając sankcję za jego niewykonanie, powinny być zapewnione odpowiednie warunki do realizacji tego obowiązku. Jeżeli więc kierowca oczekujący na drodze publicznej tuż przed granicą nie ma możliwości uiszczenia w granicznym urzędzie celnym opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, nałożenie sankcji może stać
w sprzeczności z określoną w art. 8 KPA zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Można zająć stanowisko, że w takim przypadku mamy do czynienia z sankcją za nieprzewidywalność okresu oczekiwania
na przekroczenie granicy i wyjazd z Polski.
W decyzjach obu instancji organy administracyjne w żaden sposób
nie ustosunkowały się do zarzutów strony skarżącej odnośnie nieprzyczynienia się do naruszenia obowiązku przewidzianego ustawą o transporcie drogowym. Organy obu instancji nie ustosunkowały się również do twierdzenia strony o uniemożliwieniu kierowcy zakupu karty opłaty drogowej. Ponieważ okoliczności te nie zostały uwzględnione przy wymiarze sankcji, tym samym organy obu instancji naruszyły przepisy regulujące postępowanie administracyjne, a w szczególności art. 80 KPA dotyczący swobodnej oceny dowodów. Z uwagi na klauzulę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) należało dokonać oceny merytorycznej czynników wskazywanych przez stronę na okoliczność uwolnienia się od sankcji administracyjnej. Nieuwzględnienie tych okoliczności i oparcie się przez organy administracyjne wyłącznie na gramatycznym brzmieniu art. 92 i 93 ustawy
o transporcie drogowym stanowi zatem naruszenie art. 2 Konstytucji RP.
Za stanowiskiem zaprezentowanym przez Sąd w niniejszym orzeczeniu przemawiają zmiany legislacyjne obowiązujące w ustawie o transporcie drogowym od 20 czerwca 2007 r. Zgodnie z art. 93 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym przepisów odnoszących się do nakładania sankcji określonych w art. 92 ust. 1 tej ustawy nie stosuje się, jeżeli stwierdzone zostanie, że naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć. W takiej sytuacji, właściwy ze względu na miejsce przeprowadzanej kontroli organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania
w sprawie nałożenia kary pieniężnej.
Organy administracyjne rozpatrując ponownie sprawę powinny uwzględnić nowe brzmienie przepisów odnoszących się do kwestii nakładania przedmiotowych sankcji. W opinii Sądu nowelizacja ustawy o transporcie drogowym w zakresie wskazania okoliczności zwalniających z odpowiedzialności administracyjnej jest tylko wyraźnym normatywnym ujęciem tego, co i tak wynikało z wykładni dokonanej
"na zgodność" z Konstytucją RP. Fundamentalną zasadą współczesnych demokratycznych państw prawnych jest bowiem prymat konstytucji w systemie istniejących w danym państwie źródeł prawa. Prymat konstytucji oznacza zakaz stanowienia prawa sprzecznego z konstytucją i nakaz stanowienia prawa zgodnego
z konstytucją. Nakaz stanowienia prawa zgodnego z konstytucją oznacza m.in.,
że inne prawo stanowione powinno być kształtowane zarówno co do formy, jak i co do treści z punktu widzenia realizowania norm konstytucji. Nie tylko formy i treść prawa stanowionego są wyznaczane przez konstytucję, ale także granice prawa stanowionego zakreślone są konstytucją. Zadaniem ustawodawcy i innych podmiotów stanowiących prawo jest jedynie sprecyzowanie prawa w granicach zakreślonych konstytucją. Jeżeli ustawodawca przekroczy konstytucyjnie określone granice stanowienia prawa, to w indywidualnych sprawach sąd administracyjny uprawniony jest do stwierdzenia, iż w konkretnej sprawie zostały naruszone przepisy konstytucji, a decyzja organu administracji publicznej opierająca się o przepisy prawa stanowionego sprzecznego z konstytucją nie może być akceptowana.
W demokratycznym państwie prawnym wszelkie organy władzy publicznej stanowią organiczną całość, opartą na współdziałaniu władz. Wszystkie też władze publiczne mają konstytucyjny obowiązek dbania o zachowanie przyrodzonej godności człowieka i jego podstawowych praw.
Powyższe stwierdzenia mają w przypadku orzeczeń sądu administracyjnego umocowanie z jednej strony w postanowieniach art. 8 Konstytucji RP, albowiem "Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej i przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio" oraz w art. 178 ust. 1 Konstytucji,
gdyż "Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom". W tym ostatnim przepisie konstytucyjnym poprzez wyodrębnienie Konstytucji jako ustawy zasadniczej obok innych ustaw podkreśla się jej wiodący charakter i nadrzędną rolę w systemie prawa. Sędziowie mają też prawo do orzekania zgodnie z własnym wewnętrznym przekonaniem opartym na zasadzie swobodnej oceny dowodów, zgodnie z doświadczeniem życiowym (wyrok WSA
z dnia 01.06.2006 r., sygn. akt I SA/Po 809/05, POP 2007, Nr 1 poz. 5).
W sprawie niniejszej Sąd skorzystał z prawa bezpośredniego stosowania Konstytucji (art. 8 ust. 2 Konstytucji) i niezastosowania in concreto przepisu ustawy. W takim wypadku zaistniała powinność zastosowania bezpośrednio normy konstytucyjnej (art. 2), z uwagi na konflikt między treścią normy konstytucyjnej
i ustawowej. Zdecydowała o tym zasada zobowiązująca Sąd do podległości normie hierarchicznie wyższej spośród dwóch typów aktów normatywnych wymienionych
w art. 178 ust. 1 Konstytucji.
Na podstawie art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych
we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W związku
z powyższym, w celu zapewnienia realizacji zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego przy ponownym załatwieniu sprawy i zastosowaniu art. 93 ustawy o transporcie drogowym w nowym brzmieniu, Sąd uchylił decyzje organów obu instancji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy administracji publicznej
w szczególności winny podjąć postępowanie wyjaśniające celem ustalenia okoliczności wyłączających odpowiedzialność przedsiębiorcy z godnie z art. 93 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym.
Mając na względzie przedstawione powyżej powody, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, uwzględniając powołane przepisy Konstytucji
RP oraz Kodeksu Postępowania Administracyjnego, na podstawie art. art. 135,
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c), Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.
Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku – art. 152 w/w ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI