II SA/Bk 437/22

II SA/Bk 437/22 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2022-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk
Grzegorz Dudar /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Roleder
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 6, art. 7, art. 8, art. 12, art. 156 par. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, Protokolant sekretarz sądowy Natalia Paulina Janowicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 września 2022 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] grudnia 2021 roku numer [...]
Uzasadnienie
Wnioskami z dnia 28 lipca 2021 r., 29 lipca 2021 r., 30 lipca 2021 r. i 31 sierpnia 2021 r. J. K. (dalej powoływany także jako skarżący) zwrócił się o przyznanie zasiłku celowego między innymi na dofinansowanie do opłaty wynajęcia siostry środowiskowej w miesiącu lipcu i wrześniu, zakupu leków oraz uroczystości urodzin.
Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] odmówił przyznania ww. zasiłku celowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołał obowiązujące przepisy prawa oraz analizował sytuację wnioskodawcy opisując, że trudna sytuacja życiowa strony wynika w szczególności z bezrobocia. Dodatkowo organ pierwszej instancji wskazał, że skarżący otrzymywał wsparcie w formie zasiłków celowych, zasiłku okresowego, jednego gorącego posiłku dziennie, zatem nie można powiedzieć o lekceważeniu potrzeb strony. Organ zaznaczył, że sytuacja strony jest znana ośrodkowi, a jego potrzeby nie są lekceważone.
W odwołaniu od decyzji J. K. wyraził niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia, wnosząc o całkowite uchylenie zapadłego rozstrzygnięcia oraz "przyznanie siostry środowiskowej i kwoty 1.500 zł na miesiąc". Strona wskazała, że w dobie pandemii covid jako osoba samotnie gospodarująca w ubóstwie jest narażona na niebezpieczeństwo. Skarżący zarzucił organowi także dyskryminowanie z powodu odmowy przyznania zasiłku celowego na urodziny.
Samorządowe Kolegium Odwoławczego w B. decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. znak [...] uchyliło ww. decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] września 2021 r. w sprawie odmowy przyznania J. K. pomocy w formie zasiłku celowego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Przesłanką wydania decyzji kasacyjnej były wątpliwości organu co do zakresu żądania skarżącego w zakresie wniosku o przyznanie pomocy społecznej.
Ponownie rozpoznając sprawę, Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...] odmówił przyznania zasiłku celowego w wysokości 15 000 zł na dofinansowanie do opłaty wynajęcia siostry środowiskowej od lipca 2021 r. oraz zakupu leków oraz uroczystości urodzin. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji powołał obowiązujące przepisy prawa oraz przeanalizował sytuację wnioskodawcy, wskazując że owszem zachodzi względem jego osoby trudna sytuacja życiowa z uwagi na bezrobocie, jednakże przyznanie świadczenia w postaci zasiłku celowego nie jest obligatoryjne, nawet wówczas gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie pomocy. Dodatkowo organ wskazał, że skarżący otrzymywał wsparcie w formie zasiłków celowych, zasiłku okresowego i jednego gorącego posiłku dziennie, zatem nie można powiedzieć o lekceważeniu potrzeb strony.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący, wyrażając swoje niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. W jego ocenie znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, a zatem wnioskowany zasiłek celowy powinien być mu przyznany. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 907/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu sprzeciwu J. K., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2021 r. znak [...]. Zdaniem sądu, w sprawie Kolegium dopuściło się naruszenia art. 138 § 2 K.p.a., bowiem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dotyczący sytuacji materialnej i zdrowotnej strony oraz zakres żądania skarżącego, został prawidłowo ustalony przez organ pierwszej instancji. Zatem przesłanki wynikające z art. 138 § 2 K.p.a. nie zostały wykazane przez Kolegium, co przesądza o nieprawidłowym zastosowaniu tego przepisu. Powyższy wyrok z dniem wydania uzyskał walor prawomocności.
Wykonując powyższy wyrok, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. znak: [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] września 2021 r. nr [...]. Powyższa decyzja jest decyzją ostateczną w administracyjnym toku instancji.
Następnie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., w wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] grudnia 2021 r., decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r., znak: [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu swego stanowiska Kolegium wyjaśniło, że zasady i tryb przyznawania zasiłku celowego reguluje art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1876, dalej powoływana jako u.p.s.), zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy w szczególności na pokrycie w części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z powyższego wynika, że organy administracyjne udzielające świadczenia działają w ramach tzw. uznania administracyjnego, a przyznanie zasiłku celowego nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Pewne ogólne wskazania dotyczące tego, czym winien kierować się organ orzekający w tego typu sprawach, zawarte są w art. 3 ust 4 u.p.s., według którego potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Rozpoznając sprawę organ winien kierować się interesem obywatela, interesem społecznym oraz celem, na który świadczenie ma być przeznaczone. Niewątpliwie organ I instancji musi mieć na uwadze także własne możliwości finansowe oraz ilość osób oczekujących na zabezpieczenie swoich potrzeb.
Stosownie do treści art. 8 ust.1 pkt. 1 w związku z art. 7 pkt. 2-15 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty wskazanej w przepisie przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z następujących okoliczności: sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego lub sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Obie przesłanki powinny być spełnione jednocześnie.
Oceniając zgromadzony materiał dowodowy organ drugiej instancji wskazał, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że strona zamieszkuje w domu jednorodzinnym, po zmarłych rodzicach. Dom jest we współwłasności z siostrami. Skarżący posiada również mieszkanie własnościowe przy ul. Dziesięciny, które pozostaje niezamieszkałe. Z wywiadu środowiskowego wynika także, że skarżący zgłasza problemy zdrowotne oraz informował pracownika socjalnego o opiece lekarskiej. Skarżący nie pracuje zawodowo ani dorywczo, jest zarejestrowany jako bezrobotny w PUP, bez prawa do zasiłku. Źródłem utrzymania skarżącego są zasiłki wypłacane przez ośrodek: zasiłek okresowy w wysokości 220,27 zł miesięcznie oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 260,46 zł. Łączna wysokość miesięcznego dochodu wynosi 480,73 zł. Z wywiadu środowiskowego wynika także, ze strona ponosi miesięczne koszty utrzymania w wysokości: energia elektryczna - 60 zł, gaz - 38 zł, Internet - 34,20 zł, telefon - 60 zł, woda – 60,00 zł (3 m-ce).
Mając na uwadze ustalenia organu pierwszej instancji oraz jego stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, Kolegium podzieliło jego argumentacje, podkreślając że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej i limitowanie jego rozmiaru uzależnione jest niewątpliwie od ilości środków finansowych przeznaczonych na realizację zadań z pomocy społecznej oraz liczby osób i rodzin uprawnionych do jej przyznania. Ośrodek doskonale orientuje się w sytuacji skarżącego i zna jego potrzeby, udzielając mu różnych form wsparcia, ale nie może przyznać pomocy wykraczającej poza własne możliwości finansowe. Kolegium zaznaczyło także, że skarżący korzysta z innych form pomocy, co świadczy o nielekceważeniu jego potrzeb.
Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. K. opisując swoją sytuację oraz wyrażając ogólne niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia zarówno przez organ pierwszej jak i drugiej instancji. Zdaniem skarżącego decyzja narusza prawo międzynarodowe, w związku ze stosowaniem środków i substancji radioaktywnych przez różnego rodzaju organy, co doprowadziło do zaburzeń jelitowych w jego organizmie w związek ze spożywaniem posiłków w DPS. Zarzucił naruszenie Konwencji Wiedeńskiej, Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego w Hadze, kradzież skarg adresowanych do tych instytucji przez organy. Skarżący kwestionuje istnienie epidemii Sars-Cov 2, ograniczenie dostępności do sądów. Domaga się wydania wyroku w przedmiocie zamiany kwoty 15 000 zł na kwotę 150 000 zł.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium podtrzymując stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć nie z przyczyn w niej wskazanych.
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Granice orzekania są wyznaczone tylko i wyłącznie granicami sprawy rozpatrywanej przez sąd, czyli ogółem elementów stosunku administracyjnoprawnego będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji. Zaskarżenie decyzji oznacza, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego - niejako za jej pośrednictwem - staje się ta sama sprawa, która została w decyzji rozstrzygnięta.
Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Sąd może uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze jak również stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji, mimo że skarżący wnosił o jej uchylenie.
Mając na uwadze zakres kognicji sądów administracyjnych, należało stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie organy obu instancji przeprowadzając postępowanie naruszyły przepisy postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem rozstrzygnęły w sprawie, w której toczyło się jednocześnie inne postępowanie administracyjne. Z akt sprawy oraz wyjaśnień organu odwoławczego nadesłanych w dniu 29 września 2022 r. (k. 27-29 akt sąd.) bezsprzecznie wynika, że organy dwukrotnie rozpoznały wnioski skarżącego z dnia 28 lipca 2021 r., 29 lipca 2021 r., 30 lipca 2021 r. i 31 sierpnia 2021 r. o przyznanie zasiłku celowego. Powyższe wnioski po raz pierwszy zostały rozpoznanie decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...] września 2021 r. nr [...], następnie utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2022 r. znak: [...] oraz po raz drugi, decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...], utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2022 r., znak: [...].
Takie działanie organu wskazuje na naruszenie zasad ogólnych wyrażonych w art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 12 K.p.a. (tj.: zasady: legalności działania, słusznego interesu obywatela, pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej, szybkości i ograniczonego formalizmu). Organy nie mogą orzekać dwukrotnie, w tej samej sprawie administracyjnej, zainicjowanej tymi samymi wnioskami skarżącego. Jednocześnie wskazać należy, że wydanie decyzji w sprawie dotyczącej sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności tak wydanej decyzji (art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.).
Podkreślić należy, że powyższy błąd organów obu instancji wynikał z dwóch okoliczności. Po pierwsze, organ pierwszej instancji, po wydaniu decyzji kasacyjnej Kolegium z dnia [...] listopada 2021 r. znak [...] zbyt pochopnie, nie czekając na uzyskanie przez tę decyzję waloru prawomocności, przystąpiło do ponownego rozpatrzenia sprawy. Powyższe skutkowało tym, że jednocześnie toczyły się dwa postępowania w tej samej sprawie: administracyjne przed organem pierwszej instancji w przedmiocie rozpoznania wniosków skarżącego o przyznanie zasiłku celowego oraz sądowoadministracyjne, w przedmiocie rozpoznania sprzeciwu skarżącego i oceny legalności decyzji kasacyjnej Kolegium z dnia [...] listopada 2021 r. Organ pierwszej instancji, po uzyskaniu informacji że skarżący wywiódł sprzeciw na decyzję Kolegium z dnia [...] listopada 2021 r. winien wstrzymać się z ponownym rozpoznaniem sprawy i wydaniem orzeczenia. Wyeliminowanie przez WSA w Białymstoku z obrotu prawnego decyzji kasacyjnej Kolegium z dnia [...] listopada 2021 r., wyrokiem z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 907/21 skutkowało tym, że postępowanie prowadzone przed organem pierwszej instancji stało się bezprzedmiotowe, bowiem przestała istnieć decyzja Kolegium stanowiąca podstawę do ponownego przeprowadzenia postępowania przez organ pierwszej instancji. W wyniku wyroku sądu, sprawa "powróciła" na etap postępowania odwoławczego, a nie postępowania przed organem pierwszej instancji.
Drugim błędem, tym razem popełnionym przez Kolegium, było merytoryczne rozpoznanie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] grudnia 2021 r. i wydanie decyzji w dniu [...] kwietnia 2022 r., mimo wcześniejszego merytorycznego zakończenia sprawy przez ten organ, poprzez wydane decyzji w dniu [...] lutego 2022 r. znak: [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] września 2021 r. nr [...]. Powyższe w istocie spowodowało, że Kolegium dwukrotnie orzekało w tej samej sprawie administracyjnej, zainicjowanej tymi samymi wnioskami skarżącego.
Powyższe błędy organów obu instancji obligowały sąd do uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji organu odwoławczego jak i organu pierwszej instancji, bowiem sprawa administracyjna, wszczęta wnioskami skarżącego z dnia 28 lipca 2021 r., 29 lipca 2021 r., 30 lipca 2021 r. i 31 sierpnia 2021 r. o przyznanie zasiłku celowego, została merytorycznie rozpoznana wcześniejszymi decyzjami, zarówno organu pierwszej jak i drugiej instancji.
Sąd analizował, czy w realiach niniejszej sprawy nie właściwszym byłoby stwierdzenie nieważności obu wydanych decyzji (art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.), jednakże mając na uwadze fakt, że na dzień wydawania decyzji przez organ pierwszej instancji ([...] grudnia 2021 r.) pozostawała w obrocie prawnym decyzja kasacyjna Kolegium z dnia [...] listopada 2021 r. (wyrok uchylający tę decyzję zapadł dopiero w dniu 18 stycznia 2022 r.), uznał, że wystarczającą reakcją na naruszenie przepisów postępowania przez organy obu instancji będzie uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją wydanie decyzji organu pierwszej instancji.
W świetle powyższych ustaleń, podniesione w skardze zarzuty należało uznać za bezprzedmiotowe, szczególnie że nie wskazywały one na naruszenie jakichkolwiek przepisów prawa, lecz były wyrazem ogólnego niezadowolenia skarżącego z funkcjonowania organów i odmowy przyznania mu wnioskowanej pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Z uwagi na powyższe, sąd uznał za zbędne szczegółowe odnoszenie się do poszczególnych zarzutów i argumentacji podniesionej w skardze.
Mając na uwadze powyższe, uznając że organy obu instancji naruszyły wskazane przepisy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy: art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 12 K.p.a. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję organu pierwszej instancji.