II SA/BK 435/25

II SA/Bk 435/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-07-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-03-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk
Barbara Romanczuk /przewodniczący sprawozdawca/
Elżbieta Lemańska
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 315/25 - Postanowienie NSA z 2025-05-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b., ust. 2d i art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 lipca 2025 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 12 grudnia 2024 r. nr 406.815/E-8/25/24 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 8 października 2024 r. nr DPI.5026.7.39-3.2023 Prezydent Miasta Białegostoku (dalej: "Prezydent") ustalił K.B. opłatę za pobyt jego wnuka W.U. w Domu Pomocy Społecznej w Ł. (dalej: "DPS"): od 1 do 31 marca 2024 r. w wysokości 555,93 zł; od 1 do 30 kwietnia 2024 r. w wysokości 661,36 zł; od 1 do 31 maja 2024 r. w wysokości 725,68 zł; od 1 do 30 czerwca w wysokości 699,37 zł; zaś od 1 lipca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. w wysokości 662,08 zł miesięcznie (pkt 1); zwolnił częściowo K.B. z opłaty ustalonej w pkt 1 decyzji w ten sposób, że ustalił opłatę za pobyt wnuka W.U. w DPS od 1 marca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. w wysokości 300,00 zł miesięcznie (pkt 2).
W uzasadnieniu decyzji prezydent wskazał, że W.U. przebywa w DPS od [...] maja 2023 r. K.B. jest natomiast, w świetle art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2024, poz. 1283; dalej: "u.p.s."), obowiązany do wnoszenia opłaty za pobyt wnuka w DPS. Organ powołał przy tym m.in. art. 61 ust. 2d u.p.s. stanowiący, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Organ wskazał, że od 1 lutego 2024 r. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca DPS wynosi 8.195 zł (zarządzenie Prezydenta Miasta Łomża nr 12/24 z 19 stycznia 2024 r., Dz.Urz.Woj.Podlaskiego z 26 stycznia 2024 r. poz. 580). Organ ustalił ponadto, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt W.U. w DPS ciąży na jego rodzicach: J.B. i H.U., dziadku K.B., dziadku A.U., babce M.B. i prababce K.B. W zależności od ich sytuacji dochodowej winni oni partycypować w kosztach pobytu mieszkańca w DPS; wobec wszystkich tych osób prowadzone są postępowania w celu ustalenia ich sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia tejże opłaty.
Następnie organ powołał art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a. i b., art. 8 ust. 1 i 3, art. 107 i 103 ust. 2 u.p.s., zaś odnosząc te przepisy do stanu faktycznego sprawy wskazał, że analiza sytuacji socjalno-bytowej K.B. dokonana na podstawie wywiadu środowiskowego z 11 czerwca 2024 r. oraz na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji, wykazała, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką K.B. (prababką W.U.). Źródłem dochodu rodziny jest uzyskiwany przez niego dochód z pracy i świadczenia z ZUS K.B. Organ ustalił, że od stycznia 2024 r. K.B. jest zatrudniony w P. Sp. z o.o., o czym ww. nie poinformował organu, mimo pouczenia go o tym obowiązku w piśmie z 19 października 2023 r. Organ ustalił, że dochód rodziny zobowiązanego wynosił:
- w lutym 2024 r. 4.711,85 zł (2.971,98 zł wynagrodzenie zobowiązanego + 1.739,87 zł renta rodzinna jego matki), przy czym miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosił 2.355,93 zł i przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie o kwotę 555,93 zł (4.711,85 zł / 2 - 1.800 zł);
- w marcu 2024 r. 4.922,72 zł (2.971,98 zł wynagrodzenie zobowiązanego + 1.950,74 zł renta rodzinna jego matki), przy czym miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosił 2.461,36 zł i przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie o kwotę 661,36 zł;
- w kwietniu 2024 r. 5.051,36 zł (3.100,62 zł wynagrodzenie zobowiązanego + 1.950,74 zł renta rodzinna jego matki), przy czym miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosił 2.525,68 zł i przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie o kwotę 725,68 zł;
- w maju 2024 r. 4.998,74 zł (3.048 zł wynagrodzenie zobowiązanego + 1.950,74 zł renta rodzinna jego matki), przy czym miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosił 2.499,37 zł i przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie o kwotę 699,37 zł;
- w czerwcu 2024 r. 4.924,16 zł (2.973,42 zł wynagrodzenie zobowiązanego + 1.950,74 zł renta rodzinna jego matki), przy czym miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosił 2.462,08 zł i przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie o kwotę 662,08 zł.
Organ ustalił ponadto, że łączna kwota stałych miesięcznych obciążeń finansowych rodziny zobowiązanego (m.in. czynsz, energia elektryczna, woda, gaz, ubezpieczenie na życie, leki, dojazdy do pracy, opał) wynosi około 1.609,00 zł. Zobowiązany nie dołączył dowodów przelewów ani innych potwierdzeń ponoszonych opłat oraz nie przedstawił faktur za leki. Z uwagi zaś na fakt, iż dochód na osobę w rodzinie zobowiązanego przekracza kwotę 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, uwzględniając możliwości rodziny, pismem z 18 lipca 2024 r. organ wezwał K.B. do podpisania umowy dotyczącej opłaty za pobyt jego wnuka w DPS od 1 marca 2024 r. na kwotę dostosowaną do możliwości jego rodziny, tj. 300 zł miesięcznie. Wezwanie to doręczono zobowiązanemu 24 lipca 2024 r. wraz z informacją o zasadach ponoszenia opłaty oraz o konsekwencjach nie podpisania umowy. W wyznaczonym terminie umowy jednak nie zawarto. W konsekwencji organ wszczął 8 sierpnia 2024 r. z urzędu postępowanie zakończone niniejszą decyzją.
W wyniku rozpatrzenia wniosku pełnomocnika zobowiązanego o zastosowanie zwolnienia z opłaty, organ zwrócił się do niego o przedstawienie dokumentacji, świadczącej o ponoszeniu wydatków na zdrowie tj. faktur za leki, leczenie, przedstawienie dokumentacji dotyczącej miesięcznych obciążeń finansowych, udokumentowanie w szczególności opłat za mieszkanie, energię elektryczną, bądź wykazanie innych przesłanek mogących mieć wpływ na rozpatrzenie tego wniosku. W dniu 19 września 2024 r. do akt wpłynęła odpowiedź zobowiązanego zawierająca karty medyczne, fotografie wnętrza lokalu mieszkalnego oraz CV byłej żony zobowiązanego. W tym względzie organ przytoczył brzmienie art. 64 u.p.s., stwierdzając, że przy ocenie wystąpienia przesłanki zwolnienia z opłaty, związanej z niepełnosprawnością, czy długotrwałą chorobą, dokonano analizy tych okoliczności w kontekście potrzeb i wyższych nakładów finansowych. Organ zauważył, że w wywiadzie środowiskowym zobowiązany oświadczył, iż ponosi wydatki na leczenie i lekarstwa w wysokości 200-300 zł miesięcznie. Z dokumentacji wizyt lekarskich, ani też z wyników badań, kart informacyjnych ze szpitala, czy też z kart medycznych, nie wynika natomiast jakie koszty ponosi zobowiązany w związku ze stanem zdrowia. Organ ocenił, że nie jest wystarczające przedstawienie dokumentacji medycznej bez udokumentowania nakładów finansowych ponoszonych na potrzeby zdrowotne. W nadesłanych dokumentach, jak i aktach sprawy, brak jest dowodów na tę okoliczność (brak zaświadczenia o niepełnosprawności, faktur za leki i leczenie). Brak jest zatem potwierdzenia faktu, że znaczna część dochodu jest wydatkowana na potrzeby zdrowotne, co uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku opłaty za pobyt wnuka zobowiązanego w DPS.
W ramach rozpoznania wniosku o zwolnienie z opłaty, organ dokonał analizy sytuacji życiowej zobowiązanego. W tym względzie organ uznał, że wykazane w wywiadzie środowiskowym wydatki związane z codziennym utrzymaniem, przy zgłaszanych dochodach, nie są wyjątkowe. Ponoszenie zaś kosztów bieżącego utrzymania nie czyni sytuacji zobowiązanego wyjątkową na tle innych osób i rodzin, bowiem są to standardowe wydatki, które ponoszą wszyscy obywatele za możliwość dostępu do określonych usług. Z kolei przedłożone do akt fotografie dotyczące warunków lokalowych nie dowodzą, aby zostały poniesione jakiekolwiek nakłady finansowe w celu poprawy warunków bytowych. Tym samym organ nie znalazł podstaw do całkowitego zwolnienia zobowiązanego z opłaty, jednakże uwzględniając możliwości rodziny zobowiązanego (wiek członków rodziny, ich sytuację zdrowotną), zwolnił go częściowo z opłaty ustalonej w pkt 1 decyzji w ten sposób, że ustalił opłatę za pobyt jego wnuka w DPS od 1 marca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. w wysokości 300 zł miesięcznie - co stanowi około 45% kwoty przekraczającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
W wyniku rozpatrzenia odwołania zobowiązanego od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej: "SKO") decyzją z 12 grudnia 2024 r. nr 406.815/E-8/25/24 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że Prezydent prawidłowo uznał K.B. za osobę zobowiązaną do uiszczenia przedmiotowej opłaty i dokonał jej ustalenia zgodnie z regułami zawartymi w u.p.s., w szczególności w art. 61 ust. 2d u.p.s. Organ odwoławczy poczynił ponadto ustalenia stanu faktycznego sprawy, co do zasady powtarzając te zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, a ponadto doprecyzowując, że zobowiązany i jego matka mieszkają w mieszkaniu komunalnym, które składa się z jednego pokoju z aneksem kuchennym; warunki socjalnobytowe są skromne, a mieszkanie wymaga remontu. SKO dokonano ponadto własnych wyliczeń dochodu rodziny w okresie od lutego do czerwca 2024 r., ustalając analogiczne kwoty, w tym przypadające na osobę w rodzinie w analizowanym okresie. SKO uzupełniło ponadto, że zobowiązany przeznacza na bieżące miesięczne utrzymanie następujące kwoty: 200 zł na czynsz, 150 zł na energię elektryczną, 400 zł na dojazd do pracy, 200-300 zł na leki oraz 4.500 zł rocznie na opał (łącznie miesięcznie około 1.609 zł). W wyniku analizy materiału dowodowego oraz brzmienia art. 61 ust. 2d u.p.s. SKO uznało, że zobowiązany posiada zdolności płatnicze do uiszczenia przedmiotowej opłaty w wysokości ustalonej przez organ I instancji, tj. 300 zł miesięcznie – po zastosowaniu częściowego zwolnienia od ponoszenia opłaty.
W tym względzie SK zwróciło uwagę, że składając wniosek o zwolnienie z opłaty zobowiązany powołał się na takie okoliczności jak: długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Do akt sprawy przedłożył zaś kopie kart dokumentacji medycznej oraz zdjęcia dokumentujące warunki życiowe zobowiązanego. W ocenie SKO powyższe uprawniało organ do analizy wniosku w kontekście przesłanek z art. 64 pkt 2 u.p.s., tj. "uzasadnionych okoliczności", dokonując analizy definicji tego pojęcia. W ocenie SKO trudne warunki mieszkaniowe i wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego ze starszą matką, przemawiają za uwzględnieniem wniosku strony, co do częściowego zwolnienia z opłaty. Nie jest natomiast zasadne całkowite zwolnienie, bowiem strona nie przedłożyła faktur za zakup leków i leczenie, ani też zaświadczeń o aktualnym stanie zdrowia. Przedłożona dokumentacja medyczna datowana jest na 1973 r., 1997 r., 2004 r. i 2017 r., co nie pozwala na ustalenie aktualnej sytuacji zdrowotnej zobowiązanego. Ostatnia chronologicznie dokumentacja to karta informacyjna z oddziału chorób wewnętrznych datowana na 24 lutego 2017 r., dokumentująca 2-dniowy pobyt w szpitalu (rozpoznanie: próba samobójcza, nadużycie leków hipotensyjnych i alkoholu, podejrzenie zespołu zależności alkoholowej). Zobowiązany w wywiadzie środowiskowym podał zaś, że choruje na epilepsję, jednakże brak jest danych, czy pozostaje pod opieką specjalisty, jakie leki przyjmuje oraz jaki jest przebieg jego choroby. W ocenie SKO sytuacja zobowiązanego jest stabilna, posiada on pracę i stałe wynagrodzenie, jego matka dysponuje świadczeniem z ZUS, a zatem wydatki na leki i bieżące utrzymanie pozostają zabezpieczone. W konsekwencji SKO podzieliło ustalenia Prezydenta oraz wysokość adekwatnej do sytuacji zobowiązanego opłaty, uznając podniesione w odwołaniu zarzuty za niezasadne.
Odnosząc się natomiast końcowo do zarzutu błędnej wykładni art. 64 ust. 1 pkt u.p.s. (motywowanego większym gronem osób zobowiązanych do odpłatności z tej samej grupy i koniecznością uwzględnienia każdej z nich w decyzji), SKO wyjaśniło, że nie ma obowiązku prowadzenia jednego postępowania wobec wszystkich osób zobowiązanych, gdyż stan faktyczny ustalany wobec każdej z nich jest odmienny. W takim przypadku zachodzi tzw. współuczestnictwo materialne, a nie formalne. Z kolei akta sprawy wskazują, że podjęto działania w celu ustalenia sytuacji dochodowej pozostałych osób, jednak ich dochody nie pozwalają na wydanie decyzji ustalającej względem nich wysokość opłaty.
K.B., reprezentowany przez pełnomocnika wniósł do sądu administracyjnego skargę na ww. decyzję SKO zaskarżając ją w całości oraz zarzucając jej naruszenie:
1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez zaniechanie przeprowadzenia wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dokonanie jego oceny w sposób dowolny i wybiórczy, z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, a także nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego, co doprowadziło do niezasadnego przyjęcia, że brak jest podstaw do zwolnienia z opłaty za pobyt jego wnuka w DPS, podczas gdy wszechstronna i wyczerpująca oraz oparta na zasadach logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego, analiza materiału dowodowego - w tym stanu zdrowia, sytuacji mieszkaniowej i majątkowej skarżącego, prowadzi do przeciwnego wniosku;
2) art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a. przez uzasadnienie zaskarżonej decyzji w sposób, który nie pozwala na poznanie wszystkich motywów jakimi kierowało się SKO przy załatwieniu sprawy, co w szczególności polega na niewyjaśnieniu przez SKO, dlaczego podnoszone przez skarżącego okoliczności oceniło jako niedające podstawy do zwolnienia skarżącego w całości od opłaty za pobyt wnuka w DPS w sytuacji, gdy decyzja w przedmiocie obowiązku lub zwolnienia z opłat nie zapadła w stosunku do bliższych i wymienionych w u.p.s. w pierwszej kolejności krewnych, w tym rodziców mieszkańca DPS;
3) art. 64 pkt 2 i pkt 3 u.p.s. przez odmowę zwolnienia skarżącego z ponoszenia opłaty za pobyt wnuka w DPS, podczas gdy w okolicznościach przedmiotowej sprawy zwolnienie w całości jest w pełni zasadne i konieczne z uwagi przede wszystkim na stan zdrowia, sytuację mieszkaniową i majątkową skarżącego, a także z uwagi na utrzymywanie skarżącego ze swojego wynagrodzenia mieszkającej z nim matki;
4) art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2d u.p.s. przez nieuwzględnienie możliwości skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt wnuka w DPS, podczas gdy nie ma on możliwości ponoszenia tej opłaty bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny, w tym matki którą się opiekuje i z którą zamieszkuje.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości. W uzasadnieniu skarżący uargumentował ww. zarzuty, podnosząc m.in., że SKO jedynie odtwórczo oceniło jego sytuację, ponawiając opis wynikający z decyzji organu I instancji, a także nie przeprowadziło ponownego postępowania dowodowego. Nie wyjaśniło przy tym, dlaczego nie wzięto pod uwagę szczególnej sytuacji, w której osoba z drugiego kręgu zobowiązanych, w sytuacji gdy żyją rodzice mieszkańca DPS, została zobowiązana do odpłatności, kiedy to nie ustalono jakie kwoty i na jakich zasadach, będą ponoszone przez tych członków rodziny, wobec których postępowanie się toczy. Organ jedynie (analogicznie do organu I instancji) odniósł się przy ocenie zwolnienia jedynie do kryteriów dochodowych, pomijając rzeczywistą sytuację skarżącego i możliwość ponoszenia przez niego opłaty bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. SKO doprecyzowało przy tym, że organ I instancji podjął działania w celu ustalenia sytuacji dochodowej pozostałych osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty, jednak dochody tych osób nie pozwalają na wydanie decyzji ustalającej stosowne opłaty: J.B. nie pracuje, H.U. utrzymuje się z pracy dorywczej, ponadto mają oni na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci (rodzice podopiecznego); M.B. (babcia podopiecznego) utrzymuje małoletnią córkę K.B., a dochód w tej rodzinie nie przekracza kwoty 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; natomiast A.U. (dziadek podopiecznego) prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, a dochód na osobę w tej rodzinie nie przekracza kwoty 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta ustalającą skarżącemu odpłatność z tytułu pobytu jego wnuka w DPS za okres od 1 marca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r., w tym za okres od 1 do 31 marca 2024 r. w wysokości 555,93 zł; za okres od 1 do 30 kwietnia 2024 r. w wysokości 661,36 zł; za okres od 1 do 31 maja 2024 r. w wysokości 725,68 zł; za okres od 1 do 30 czerwca w wysokości 699,37 zł; zaś za okres od 1 lipca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. w wysokości 662,08 zł miesięcznie (pkt 1); a także zwalniająca częściowo skarżącego z ww. opłaty, w ten sposób, że opłatę tą ustalono za okres od 1 marca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. w wysokości 300,00 zł miesięcznie (pkt 2).
W niniejszej sprawie nie jest sporne, że wnuk skarżącego przebywa od 8 maja 2023 r. w DPS, w którym od 1 lutego 2024 r. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w 2024 r. wynosi 8.195 zł.
Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: (1) mieszkaniec domu, (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Wedle art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę tą wnoszę: (1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu; (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., a w przypadku osoby w rodzinie (lit. b.), jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium - tj. niższa niż 1.800 zł; (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 tego przepisu.
Na gruncie ww. przepisów nie budzi wątpliwości sądu, że skarżący jest dziadkiem podopiecznego DPS, zobowiązanym na mocy art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., do wnoszenia opłaty za pobyt wnuka w DPS. Okoliczność ta poniekąd pozostaje niesporna, jednakże wątpliwości skarżącego budzi fakt, że jedynie jemu, spośród kręgu sześciu osób ustawowo zobowiązanych do wnoszenia przedmiotowej opłaty i należących do tej samej grupy osób zobowiązanych, ustalono decyzją wysokość tejże opłaty. Sąd wyjaśnia w tym względzie, że organ ustalający w drodze decyzji opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej ma powinność określenia zarówno kręgu osób zobowiązanych do pokrycia opłaty, jak i ustalenia warunków finansowo-majątkowych tych osób, pozwalających na stwierdzenie, czy w świetle wymogów prawa, są one wystarczające do obciążenia tych osób opłatami. Z obowiązku tego organ I instancji się wywiązał, prowadząc odrębne postępowanie względem pozostałych osób zobowiązanych w świetle art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. do wnoszenia opłaty za pobyt W.U. w DPS, tj. względem: jego rodziców J.B. i H.U., jego dziadka A.U., jego babki M.B. i prababki K.B. Podjęte w ramach tych postępowań czynności wyjaśniające nie wykazały jednak, aby dochody którejkolwiek z tych osób pozwalały na wydanie decyzji ustalającej stosowne opłaty, zważywszy na brak spełnienia kryterium dochodowego. Ponadto, jak wskazało SKO w odpowiedzi na skargę, w sprawach tych ustalono, że matka podopiecznego nie pracuje, a jego ojciec utrzymuje się z pracy dorywczej, ponadto mają oni na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, zaś M.B. samotnie wychowuje 15-letnią córkę. Okoliczności powyższe znajdują potwierdzenie w aktach ww. spraw. Sąd w tym względzie podkreśla, że organ nie może arbitralnie dokonać wyboru spośród kręgu osób zobowiązanych, jednej osoby, którą stać na uiszczenie wymaganej części opłaty, czyniąc to bez rozważenia możliwości finansowych pozostałych osób (por. m.in. wyrok WSA w Olsztynie z dnia II SA/Ol 5/18 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: "CBOSA").
Odnosząc się przy tym do zarzutu dotyczącego nieprowadzenia jednego postępowania w którym brały by udział wszystkie osoby, potencjalnie obowiązane do ponoszenia opłat za pobyt W.U. w DPS, należy wskazać, że choć istotnie tego rodzaju zabieg na pewno uprościłby dokonanie końcowej oceny stanu faktycznego, która winna poprzedzać wydanie decyzji, tym niemniej u.p.s. nie nakazuje organom stosowania takiej procedury. Nie formułuje bowiem w tym przypadku tzw. współuczestnictwa materialnego (np. wyroki WSA w Gliwicach z 24 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 937/15 i WSA w Warszawie z 28 listopada 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 503/19 - CBOSA). Obowiązku takiego nie nakładają także przepisy postępowania administracyjnego, a możliwość współuczestnictwa formalnego, przewidziana w art. 62 k.p.a., uzależniona jest od tożsamego stanu faktycznego wszystkich stron. Połączenie kilku spraw dotyczących odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej do jednego postępowania jest zapewne rozwiązaniem proceduralnym zasługującym na uwagę, lecz o jego zastosowaniu lub pominięciu decydować powinny okoliczności faktyczne odnoszące się do każdej strony, wpływające w sposób tożsamy lub różny na zakres indywidualnych praw bądź obowiązków wyznaczonych prawem. W sytuacji, gdy ustalenie opłaty zależy od poziomu dochodów, określonych wedle w art. 61 ust. 2 u.p.s., możliwości wnoszenia opłat także przez inne osoby niż zobowiązane ustawowo, a także możliwości zawarcia umowy, o jakiej stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s., nie można mówić o relewantności przesłanek faktycznych ustalenia obowiązku płatniczego nakazującej prowadzenie jednego postępowania w sprawie z udziałem wielu stron, ani też o konieczności połączenia kilku spraw w jednym postępowaniu (zob. wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2233/22, CBOSA). Z tego względu zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu, wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. W przypadku zaś odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. u.p.s. – o czym stanowi art. 61 ust. 2d u.p.s.
W kontrolowanej sprawie Prezydent pismem z 18 lipca 2024 r. wezwał skarżącego do podpisania umowy dotyczącej opłaty za pobyt jego wnuka w DPS od 1 marca 2024 r. na kwotę dostosowaną do możliwości jego rodziny, tj. 300 zł miesięcznie. Wezwanie to doręczono zobowiązanemu 24 lipca 2024 r. wraz z informacją o zasadach ponoszenia opłaty oraz o konsekwencjach nie podpisania umowy. W wyznaczonym terminie umowy jednak nie zawarto. W konsekwencji organ zasadnie wszczął z urzędu postępowanie w celu ustalenia wysokości tej opłaty, zakończone zaskarżoną decyzją, która w ocenie sądu jest prawidłowa oraz zapadła w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania.
W ramach tego postępowania ustalono słusznie, że zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s ustalenie wysokości przedmiotowej opłaty następuje z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Pierwsze ograniczenie polega na możliwości obciążenia opłatą wyłącznie osoby zobowiązanej (tj. małżonka, zstępnych przed wstępnymi), której posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b. u.p.s.). Wedle zaś art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. kryterium dochodowe osoby na osobę w rodzinie w 2024 r. wynosiło 600 zł, co oznacza, że 300% tego kryterium stanowi kwotę 1.800 zł, którą powinna dysponować osoba zobowiązana, po uiszczeniu przedmiotowej opłaty. Jeżeli natomiast dochód nie przekracza tej kwoty, osoba ta nie wnosi przedmiotowej opłaty. Drugie ograniczenie polega na konieczności uwzględnienia przy ustalaniu wysokości opłaty, wysokości dochodów osoby zobowiązanej i jej możliwości (art. 103 ust. 2 u.p.s.). Ograniczenie to ma zastosowanie jedynie wówczas, gdy spełnione zostało pierwsze ograniczenie odnoszące się do kryterium dochodowego.
W tym względzie organy obu instancji prawidłowo ustaliły wysokość dochodu rodziny skarżącego, składającej się z osoby skarżącego i jego matki K.B. Na dochód ten składa się wynagrodzenie za pracę świadczoną przez skarżącego oraz renta rodzinna K.B. (okoliczności niesporne). Dochód rodziny w poszczególnych miesiącach 2024 r. wyniósł: w lutym 2024 r. 4.711,85 zł (miesięczny dochód na osobę w rodzinie 2.355,93 zł - przekroczenie 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie o kwotę 555,93 zł); w marcu 2024 r. 4.922,72 zł (miesięczny dochód na osobę w rodzinie 2.461,36 zł - przekroczenie 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie o kwotę 661,36 zł); w kwietniu 2024 r. 5.051,36 zł (miesięczny dochód na osobę w rodzinie 2.525,68 zł - przekroczenie 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie o kwotę 725,68 zł); w maju 2024 r. 4.998,74 zł (miesięczny dochód na osobę w rodzinie 2.499,37 zł - przekroczenie 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie o kwotę 699,37 zł) oraz w czerwcu 2024 r. 4.924,16 zł (miesięczny dochód na osobę w rodzinie 2.462,08 zł - przekroczenie 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie o kwotę 662,08 zł). W oparciu o powyższe słusznie ustalono, że dochód rodziny skarżącego uzyskany w ww. miesiącach 2024 r. przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, co umożliwiło przystąpienie do ustalenia wysokości opłaty – z uwzględnieniem ograniczeń zawartych w art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2d u.p.s.
Dyspozycja ww. przepisu nakazuje wzięcie pod uwagę wysokości dochodów i możliwości przy ustalaniu wysokości przedmiotowej opłaty. W orzecznictwie i piśmiennictwie wskazuje się w tym względzie jednolicie, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ustawodawca pozostawia organowi. Jednakże należy przez nie rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. Należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (art. 64 u.p.s.). Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe, niż wynika to z regulacji ustawy o pomocy społecznej. Skoro art. 61 ust. 2d u.p.s. odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s., oznacza to, że ustalając przedmiotową opłatę organ ma ustawowy obowiązek uwzględnienia nie tylko kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale również dochodów i możliwości osoby zobowiązanej (por. m.in.: wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt. II SA/Bk 820/21, wyrok WSA w Poznaniu z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 143/21, wyrok WSA w Gliwicach z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 297/22, wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., I OSK 1620/23 – CBOSA; czy I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz do art. 103, wyd. VI, LEX/el. 2021).
Mając na względzie powyższe, organy obu instancji dokonały zestawienia dochodu rodziny skarżącego uzyskanego w poszczególnych miesiącach 2024 r. oraz wydatków ponoszących przez rodzinę na bieżące utrzymanie - w łącznej wysokości około 1.609 zł, stwierdzając, że zobowiązany posiada zdolności płatnicze do uiszczenia przedmiotowej opłaty w wysokości 300 zł miesięcznie. Sąd podkreśla w tym miejscu, że ustalenie przez organ możliwości płatniczych osoby zobowiązanej wymaga wykazania się przez nią aktywnością, co oznacza, że winna ona współpracować z organem, aby umożliwić mu dokonanie rzetelnych i kompletnych ustaleń faktycznych. Przejawem owej współpracy powinno być przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. O ile bowiem organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., to jednak nie można w tym zakresie przerzucać na organ obowiązku ustalania faktycznych wydatków ponoszonych przez skarżącego. Wzięcie pod uwagę ograniczeń związanych z możliwościami skarżącego możliwe jest wyłącznie wtedy, gdy zostaną one organowi zgłoszone i w przekonujący sposób wykazane. Jakkolwiek sąd zauważa, że żaden z przepisów u.p.s. nie przewiduje możliwości nieuwzględnienia dochodu z uwagi na sposób jego skonsumowania, to jednak zestawienie realnie osiąganych dochodów z bieżącymi wydatkami jest celowe w kontekście dokonania nieobarczonej wadami oceny możliwości płatniczych osoby zobowiązanej, a tym samym świadczy o prawidłowym zrealizowaniu przez organ dyspozycji art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s.
W kontekście powyższego oraz ostatniego z zarzutów skargi, który sąd uznaje za bezzasadny, należy podkreślić, że wedle deklaracji skarżącego udokumentowanej w przeprowadzonym z nim dnia 12 czerwca 2024 r. wywiadzie środowiskowym, na bieżące utrzymanie jego rodzina przeznacza następujące kwoty: 200 zł na czynsz, 150 zł na energię elektryczną, 30 zł na wodę, 100 zł na gaz, 400 zł na dojazd do pracy, 200-300 zł na leki, 54 zł tytułem ubezpieczenia na życie oraz 4.500 zł rocznie na opał (miesięcznie 375 zł). Najniższy łączny miesięczny dochód rodziny w badanym okresie stanowił 4.711,85 zł (luty 2024 r.), co oznacza, że po zabezpieczeniu kwoty 1.609 zł na ww. bieżące wydatki, rodzinie pozostaje do dyspozycji około 3.100 zł. Nawet mając na względzie konieczność ponoszenia innych codziennych hipotetycznych wydatków, których skarżący nie zadeklarował (np. na telefon, TV, żywność, środki higieny, kosmetyki, czy ubranie), w ocenie sądu ww. kwota jest wystarczająca, aby je sfinansować. Co istotne skarżący nie zadeklarował żadnych kwot ponoszonych na polepszenie warunków bytowych, mimo tego, że wedle ustaleń organów warunki socjalnobytowe rodziny skarżącego są skromne, a mieszkanie komunalne, w którym zamieszkuje, wymaga remontu.
Skarżący nie złożył ponadto do akt żadnej dokumentacji potwierdzającej wysokość ponoszonych opłat, ani też nie udokumentował wydatków ponoszonych na leczenie, mimo deklaracji o chorowaniu na epilepsję oraz o nadciśnieniu tętniczym i zmianach zwyrodnieniowych u jego matki. Słusznie przy tym organ odwoławczy zwrócił uwagę na brak w aktach sprawy aktualnej dokumentacji medycznej. Z datowanej na [...] lutego 2017 r. karty informacyjnej z oddziału chorób wewnętrznych wynika, że skarżący przebywał w szpitalu z powodu celowego zatrucia lekami hipotensyjnymi i alkoholem, jednakże w wywiadzie lekarskim stwierdził, że przyjął ww. środki aby się uspokoić. Podał również, że leczył się na padaczkę, ale od 2 lat nie leczy się, bo nie ma napadów. W rozpoznaniu wskazano: próba samobójcza, nadużycie leków, podejrzenie zespołu zależności alkoholowej. Z kolei z karty medycznych czynności ratunkowych datowanej na [...] maja 2022 r. wynika, że skarżący doświadczył wówczas napadu drgawek, zaś w wywiadzie medycznym ujawniono padaczkę. Diagnoza epilepsji wynika również z wcześniejszej dokumentacji medycznej datowanej m.in. na 1997 r., 1998 r. Okoliczności powyższe potwierdzają zatem, że skarżący choruje na epilepsję, jednakże nie wiadomo, czy pozostaje obecnie pod opieką lekarza specjalisty, czy przyjmuje w związku z tym leki oraz jaki jest przebieg choroby, co nie pozwala na ustalenie aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego. Z uwagi na powyższe zasadny jest wniosek, że stan zdrowia skarżącego nie wpływa istotnie na jego możliwości zarobkowania, tym bardziej, że od stycznia 2024 r. pozostaje on zatrudniony. Uzyskiwane zaś przez rodzinę skarżącego dochody, w ocenie sądu, pozwalają na ponoszenie opłaty za pobyt wnuka skarżącego w DPS, tym bardziej, że finalna wysokość opłaty została ustalona na kwotę 300 zł miesięcznie, co nastąpiło na skutek częściowego uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie go z opłaty.
Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli nastąpiły okoliczności wymienione w pkt 1-7 tego przepisu. We wniosku o zwolnienie z opłaty skarżący powołał się na okoliczności wymienione w pkt 2 tego przepisu, tj. wystąpienie uzasadnionych okoliczności, zwłaszcza długotrwałej choroby, bezrobocia, niepełnosprawności, śmierci członka rodziny, strat materialnych powstałych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. W kontekście zgromadzonej dokumentacji organy uznały zasadnie, że wiek członków rodziny skarżącego oraz ich sytuacja zdrowotna, uzasadnia częściowe zwolnienie z opłaty, w ten sposób, że ustalono ją od 1 marca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. w wysokości 300 zł miesięcznie - co stanowi około 45% kwoty przekraczającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Organ I instancji zwrócił przy tym uwagę, że nie znalazł podstaw do całkowitego zwolnienia zobowiązanego z opłaty, w szczególności wobec braku potwierdzenia faktu, że znaczna część dochodu rodziny wydatkowana jest na potrzeby zdrowotne, co miałoby uniemożliwiać wywiązanie się przez skarżącego z obowiązku opłaty za pobyt wnuka w DPS. SKO z kolei słusznie zreasumowało, że sytuacja skarżącego jest stabilna, posiada on pracę i stałe wynagrodzenie, a jego matka dysponuje świadczeniem z ZUS, zatem wydatki na leki i bieżące utrzymanie pozostają zabezpieczone.
Również sąd uznał, że wywiedzione w skardze zarzuty zmierzające do zakwestionowania ustaleń organów obu instancji, co do braku podstaw całościowego zwolnienia skarżącego z opłaty, nie zasługują na uwzględnienie. Przede wszystkim, wbrew twierdzeniu skarżącego, organy obu instancji oceniły cały materiał dowodowy, którym dysponowały, a do którego uzupełnienia skarżącego wezwano w trakcie postępowania, zapewniając mu tym samym możliwość czynnego udziału w postępowaniu dowodowym. Przy ocenie przesłanek zwolnienia z opłaty natomiast uwzględniono sytuację skarżącego wynikającą z akt sprawy oraz zasadnie stwierdzono o możliwości ponoszenia przez niego opłaty bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny (w kontekście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków). Niewątpliwie zaskarżone rozstrzygnięcie w przedmiocie złożonego przez skarżącego wniosku o zwolnienie z opłaty, zostało poprzedzone analizą przesłanek zwolnienia z tej opłaty, w szczególności zaś tych zawartych w art. 64 pkt 2 u.p.s. - co niweczy skuteczność trzeciego zarzutu skargi. Ponadto sąd zauważa, że organy nie mogły naruszyć art. 64 pkt 3 u.p.s., bowiem przepis ten nie miał zastosowania w sprawie. Podnoszona zaś przez skarżącego okoliczność, że jest on jedyną osobą z kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty, której opłatę ustalono decyzją, nie ma wpływu na ocenę zaistnienia przesłanek zwolnienia z art. 64 pkt 2 u.p.s.
W konsekwencji zaskarżony akt prawny posiada umocowanie faktyczne oraz prawne. Przeprowadzone postępowanie nie narusza przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Prawidłowo bowiem oceniono cały zebrany materiał dowodowy, w tym zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej oraz z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej i zasadą przekonywania, rzetelnie ustalając stan faktyczny sprawy. Uzasadnienie wydanego aktu odpowiada zaś dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., w pełni oddając rzeczywisty stan rzeczy i zawierając przekonywującą argumentację, czym wypełniono dyspozycję art. 11 k.p.a. Z kolei organ odwoławczy w pełni dochował dyspozycji art. 15 k.p.a., ponownie rozpatrując sprawę i czyniąc własne ustalenia faktyczne.
Z powyższych względów, podniesione przez skarżącego zarzuty nie mogły zostać uwzględnione. Stanowią one w istocie polemikę z ustaleniami organów obu instancji, nie znajdującą oparcia w materiale dowodowym sprawy, a ponadto forsującą jedynie interes faktyczny strony skarżącej. Podkreślić przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o jego wadliwości, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi, jeżeli przeprowadzona kontrola tego aktu, nie wykazała naruszeń prawa uzasadniających uchylenie zaskarżonego aktu. Podkreślić przy tym należy, że wyrażone w jego uzasadnieniu stanowisko nie może zostać uznane za nieprawidłowe z tego jedynie względu, że jest odmienne od oczekiwań strony skarżącej. Zasada prawdy obiektywnej i obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego, nie oznaczają nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych, mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony skarżącej, czy też wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jej żądaniem, jeżeli zgromadzony i wystarczający do wydania rozstrzygnięcia materiał dowodowy, przemawia za przyjęciem okoliczności przeciwnych..
Tym samym sąd nie doszukał się w kontrolowanej sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, w związku z czym skargę oddalił, orzekając o tym na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r., poz. 935 ze zm.).