II SA/Op 216/04

II SA/Op 216/04 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2005-05-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2004-07-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Daria Sachanbińska
Elżbieta Kmiecik /sprawozdawca/
Roman Ciąglewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spr. sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2005 roku sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.
Uzasadnienie
T. R. w dniu 1 marca 2004 r. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z wnioskiem o przyznanie zasiłku pieniężnego okresowego, okresowego specjalnego ewentualnie zasiłku celowego lub celowego specjalnego na pokrycie kosztów spowodowanych długotrwałą chorobą, niepełnosprawnością, ubóstwem, kosztami leczenia i zakupu leków, utrzymania mieszkania, kupna artykułów spożywczych, środków czystości i higieny osobistej oraz innych wydatków i opłat. W złożonym wniosku skarżący wskazał, iż z otrzymywanego świadczenia rentowego w wysokości 418,02 zł nie jest w stanie ponieść nie tylko stałych kosztów takich jak: czynsz, energia elektryczna, gaz, spłata zaciągniętego kredytu oraz kosztów zakupu leków, które łącznie wynoszą 628,32zł, ale także zaciągniętego zobowiązania finansowego w rodzinie B. H. Ze środków jakie mu pozostają musi dokonywać zakupu żywności, środków czystości, odzieży i stąd też jego wniosek zasługuje na uwzględnienie.
Decyzją Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...], Nr [...], na podstawie art. 2 ust. 4, art. 4, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.) przyznano T. R. zasiłek celowy w wysokości 40zł.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w oparciu o wywiad środowiskowy oraz załączone dokumenty ustalono, że T. R. kwalifikuje się do otrzymania zasiłku z pomocy społecznej. Jednakże szczupłość środków finansowych, jakimi dysponuje Ośrodek oraz wciąż wzrastająca liczba osób kwalifikujących się do pomocy nakłada na Ośrodek obowiązek takiego dysponowania środkami, aby zaspokoić potrzeby jak najszerszej grupy osób. Przyznana wysokość zasiłku nie wynika tylko z sytuacji materialnej osoby o niego wnioskującej, ale także z realnych możliwości Ośrodka. Uzasadniał dalej organ, iż w związku z powyższym zasiłek celowy w niższej wysokości przyznawany jest rodzinom i osobom, w których choćby jedna osoba otrzymuje stały dochód i jest niewielka różnica pomiędzy dochodem faktycznym, a kryterium dochodowym ustalonym zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Przeciętna wysokość zasiłków dla rodzin o niskich dochodach wynosi 120 zł, zaś dla osób samotnie gospodarujących 80 zł, a tym samym w związku z powyższym należało postanowić jak w sentencji decyzji.
Odwołanie od tej decyzji złożył T. R. Podnosił w nim, iż w jego ocenie zapadła decyzja narusza prawo materialne, a w szczególności przepisy ustawy o pomocy społecznej i orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego przez przyjęcie, że osoba samotna trwale i całkowicie niezdolna do pracy oraz samodzielnej egzystencji i nie mająca żadnych krewnych bądź osób zobowiązanych do alimentacji nie ma prawa do uzyskania stosownej pomocy materialnej ze środków pomocy społecznej. Nadto odwołujący wskazywał, iż posiadając niski dochód, bo zaledwie w wysokości 418,02 zł nie jest w stanie prawidłowo funkcjonować, gdyż stałe wydatki wynosiły ponad 740,80 zł, a zatem przyznana mu kwota zasiłku celowego w wysokości 40 zł nie jest adekwatna do potrzeb koniecznego utrzymania.
Decyzją z dnia [...], Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. działając na podstawie art. 1 i 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż w dacie podejmowania powyższej decyzji zasady przyznawania zasiłków celowych reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, która w art. 150 stanowi, iż do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, należy stosować jej przepisy. Wywodził dalej organ, iż rozstrzygając, zatem przedmiotową sprawę obowiązany był uwzględnić jej przepisy, a to art. 8, art. 7 pkt 2-15 oraz art. 39. Wskazał także organ, iż T. R. jest osobą samotnie gospodarującą, a jego dochód – renta z tytułu niezdolności do pracy nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy i nie przekracza 461 zł, a tym samym spełnione zostały przesłanki uprawniające odwołującego do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. W ocenie SKO zasadnie przyjął organ I instancji, iż mając na uwadze środki jakimi dysponuje oraz liczbę osób kwalifikujących się do pomocy nie jest w stanie przyznać T. R. wyższego zasiłku celowego niż to uczynił. Zdaniem organu II instancji decyzja Ośrodka Pomocy Społecznej [...] została w tym zakresie w sposób wyczerpujący uzasadniona i stąd też powyższe prowadziło do uznania, iż jest ona zgodna z prawem. Nadto zauważył organ, że T. R. korzysta także z innych form pomocy społecznej, a mianowicie od 1 stycznia 2004 r. do 30 kwietnia 2004 r. z bezpłatnych posiłków, których koszt w marcu 2004 r. wyniósł 130,20 zł oraz z bezpłatnych usług opiekuńczych w ilości 92 godzin miesięcznie, a zatem w tej sytuacji uznać należało, iż wielkość pomocy udzielonej wnioskodawcy w marcu 2004 r. przekroczyła średnią wysokość zasiłku wynoszącego 80 zł.
Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się T. R., który w złożonej skardze wnosił o jej zmianę, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, a w szczególności przepisów ustawy o pomocy społecznej i innych ustaw oraz orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego przez przyjęcie, że osoba samotna i wymagająca szczególnej troski ze względu na ubóstwo, długotrwałą chorobę i niepełnosprawność i nie mająca żadnych krewnych, którzy mogliby przyjść jej z pomocą fizyczną i materialną nie ma podstaw prawnych do uzyskania stosownej pomocy materialnej ze środków pomocy społecznej. W wywodach skargi dowodził, iż Samorządów Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję OPS-u w N. udzielił aprobaty zezwalającej na przyjmowanie, że Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest instytucją pomocową o charakterze obowiązkowym, lecz organem wykonującym wyłącznie zadania własne w zakresie posiadanych środków, wcześniej wypracowanych. W ocenie skarżącego tym samym pochwałą stało się przyznanie zasiłku celowego w kwocie 40 zł. Skarżący przyznał, iż otrzymuje pomoc społeczną w formie wskazanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jednakże w jego ocenie nie jest ona wystarczająca i nie pozwala na uregulowanie zobowiązań jakie ciążą na nim wobec jego opiekunki.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. w odpowiedzi na skargę wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga T. R. nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). W przypadku, gdy skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu (art. 151KPA).
Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja, co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180).
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Legalność decyzji bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialono-prawnym.
Przedmiotem oceny jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], Nr [...], którą utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję - Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...], Nr [...], przyznającą T. R. zasiłek celowy w wysokości 40 zł.
Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa.
Trafnie wskazuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., iż w orzecznictwie sądowym (por. wyrok NSA z dnia 7 lipca 1988 r., syg. akt IV SA 451/88; wyrok NSA z dnia 21 grudnia 1999 r., IV SA 2079/97; System Informacji Prawnej LEX nr 48737) utrwalony jest pogląd, iż organ odwoławczy jest obowiązany uwzględnić zmiany stanu prawnego i faktycznego jakie zaszły w sprawie, po wydaniu zaskarżonej decyzji organu I instancji, o ile z nowych przepisów nie wynika nic odmiennego.
Z dniem 1 maja 2004 r., a więc już po podjęciu decyzji Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...], Nr [...], weszła w życie ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 15 kwietnia 2004 r., Nr 64, poz. 593).
Art. 150 tejże ustawy stanowił, iż do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy zastosowanie mają jej przepisy.
Stosownie do art. 7 do w/w ustawy, na co zwrócił uwagę organ II instancji, pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Mając, zatem na uwadze powyższe słusznie uznał organ, iż skarżący spełnia warunki do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej, gdyż jest osobą niepełnosprawną, długotrwale chorą i całkowicie niezdolną do pracy. Prawidłowo także ustaliły i uznały organy obu instancji, iż po stronie skarżącego zaistniała także przesłanka, o której stanowi art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.
W świetle art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" - przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Dochód skarżącego wynosił 418,02 zł i nie przekraczał tym samym kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej.
Skarżący wnosił o przyznanie mu świadczenia z pomocy społecznej na pokrycie kosztów związanych z długotrwałą chorobą i spowodowanymi tym kosztami leczenia, kosztów utrzymania mieszkania, zakupu środków czystości i higieny osobistej oraz innych wydatków i opłat. Z treści wniosku skarżącego wynikało, iż jego żądanie dotyczy zasiłku celowego, o którym stanowi art. 39 ustawy.
Art. 39 ust. 1 ustawy przewiduje, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Ustawodawca w ustępie 2 art. 39 wskazał przykładowo sytuacje, które mogą stanowić podstawę przyznania zasiłku celowego. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Organ dokonał, zatem właściwego zakwalifikowania wniosku skarżącego.
Zarzuty skarżącego zawarte zarówno w odwołaniu, jak i w skardze w istocie dotyczą wysokości przyznanego mu zasiłku celowego. Zarzut ten nie jest zasadny. Prowadząc postępowanie o przyznanie skarżącemu zasiłku celowego organy administracji zebrały materiał dowodowy w zakresie pozwalającym na prawidłowe rozstrzygnięcie tej sprawy. Dokonana ocena zebranych w sprawie dowodów, a to okoliczności uzasadniającej przyznanie zasiłku celowego, nie jest dowolna, a organy w sposób szczegółowy wskazały jakie przyczyny legły u podstaw przyznania skarżącemu zasiłku celowego jedynie w wysokości 40 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. dokonało powtórnej, wnikliwej oceny i analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i w sposób szczegółowy, odpowiadający wymogom wynikającym z art. 107 § 3 Kpa, przedstawiło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności oraz fakty, które spowodowały uznanie, że decyzja organu I instancji nie narusza prawa, a przyznany skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 40 zł odpowiada celom i zadaniom pomocy społecznej. Wpływ na wysokość przyznanego zasiłku celowego skarżącemu miała szczupłość środków finansowych jakimi dysponował organ I instancji, liczba osób ubiegających się o przyznanie pomocy, jak również fakt, iż w rzeczywistości w okresie objętym wnioskiem skarżący korzysta z innych form pomocy społecznej.
Godzi się wskazać w tym miejscu, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ustawa o pomocy społecznej nie określa granic minimalnych, ani maksymalnych wysokości przyznanego zasiłku celowego. Granice te wyznaczone są jedynie ogólnie w art. 3 ust. 3 i 4 ustawy, który stanowi, iż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W świetle powyższego zatem, stwierdzić należy, iż decyzja o przyznaniu pomocy społecznej wydana na podstawie art. 39 w/w winna każdorazowo uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy, a to nie tylko przyczyny jakie skłoniły osobę ubiegającą się o przyznanie zasiłku celowego, ale także rozmiar będących w dyspozycji organów środków finansowych, ilość oraz potrzeby innych osób uprawnionych do świadczenia z pomocy społecznej.
Akceptując w pełni pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 listopada 1993 r. (syg, akt. I SA 1340/93) należy stwierdzić, iż sam fakt spełnienia przez osobę ubiegającą się o świadczenie pieniężne z pomocy społecznej kryteriów ustawowych nie oznacza, że w każdym przypadku organ dysponujący środkami z pomocy społecznej obowiązany jest do zaspokojenia wszystkich, chociażby najbardziej uzasadnionych potrzeb osoby ubiegającej się o udzielenie pomocy społecznej, bowiem poza zasiłkiem stałym na decyzję o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej i o zakresie tego świadczenia decydują i inne okoliczności, w tym i rozmiar środków finansowych, jakimi na ten cel dysponują organy oraz liczba osób uprawnionych do uzyskania pomocy.
W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu...(Dz. U Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.