II SA/BK 427/24

II SA/Bk 427/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk /sprawozdawca/
Elżbieta Lemańska /przewodniczący/
Marta Joanna Czubkowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 października 2024 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia 9 kwietnia 2024 r. nr KO.803/4/24 w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
uSygn. akt II SA/Bk 427/24
U Z A S A D N I E N I E
Zaskarżoną decyzją z dnia 9 kwietnia 2024 r. nr KO.803/4/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r., poz. 1993, dalej jako ustawa) po rozpatrzeniu odwołania Z. M., od wydanej w dniu 29 lutego 2024 r. przez Prezydenta Miasta Suwałk decyzji nr MOPR-DŚR/8217/000094/24/10387, odmawiającej umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w tym zakresie orzekło w ten sposób, że:
- odmówiło umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 7.833,01 zł,
- umorzyło odsetki ustawowe za opóźnienie w kwocie 577,99 zł.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Decyzją z dnia 29 lutego 2024 r. Prezydent Miasta Suwałk, tj. działający z jego upoważnienia Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Pomocy Mieszkaniowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Suwałkach (dalej też Prezydent lub organ pierwszej instancji), odmówił Z. M. (dalej też dłużnik alimentacyjny, wnioskodawca lub skarżący) umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 7.833,01 zł wraz z odsetkami ustawowymi. W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że w dniu 29 stycznia 2024 r. wpłynął wniosek Z. M. o umorzenie zadłużenie alimentacyjnego z tytułu wypłacenia osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, umotywowany trudną sytuacją materialną i złym stanem zdrowia. Organ wyjaśnił, że zadłużenie na dzień wydania niniejszej decyzji z tego tytułu wynosiło 7.833,01 zł plus odsetki ustawowe za opóźnienie w kwocie 7.492,31 zł. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Suwałkach wypłacił w zastępstwie dłużnika alimentacyjnego, osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 30 960,00 zł, z czego 23.126,99 zł zaliczono na poczet zadłużenia z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, natomiast kwotę 9 622,40 zł zaliczono na poczet odsetek. Organ cytując treść art. 30 ust. 2 ustawy zauważył, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które zostało wydane na czas określony do 31 lipca 2024 r. Z zebranego materiału dowodowego wynikało, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz jest użytkownikiem mieszkania o powierzchni około 46,39 m2, którego jest współwłaścicielem. Nie posiada żadnego innego majątku, a także obecnie zatrudnienia. Zdolność do wykonywanej pracy utracił z dniem 2 sierpnia 2023 r. Głównym źródłem utrzymania jest stała renta z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 681,97 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,81 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie posiada na utrzymaniu innych osób, a po rozliczeniu bieżących wydatków do dyspozycji pozostaje mu kwota ok. 554,24 zł. Kwota potrąceń komorniczych nie pozwala na jednorazową spłatę zadłużenia wobec Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Suwałkach, jednak w ocenie organu w dłuższej perspektywie czasowej mogłaby doprowadzić do spłaty zadłużenia alimentacyjnego. Ponadto organ wskazał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach decyzją z dnia 20 grudnia 2018 r. nr KO.803/31/18 umorzyło Z. M. odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości 5.506,32 zł oraz decyzją z dnia 25 maja 2020 r. nr KO.803/9/20 umorzyło odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości 1.504,13 zł. W ocenie organu pierwszej instancji umorzenie zadłużenia prowadziłoby ponownie do przerzucenia obowiązku utrzymania dzieci na wszystkich podatników, co jest niezgodne z interesem społecznym. Natomiast przesłanką zastosowania umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego jest każdorazowo ustalenie przez organ w toku postępowania, że zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zobowiązanego". Według organu sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy nie nosi znamion wyjątkowości, a co za tym idzie nie odbiega w rażący sposób od innych dłużników alimentacyjnych, którzy nie wywiązują się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, zasadniczo z powodu bardzo trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej, wskutek czego prowadzona wobec nich egzekucja okazała się bezskuteczna. Organ pierwszej instancji mając powyższe na uwadze nie dopatrzył się możliwości udzielenia wnioskowanej ulgi.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł Z. M. W odwołaniu skarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego art. 25 oraz art. 30 ust. 2 ustawy przez niezastosowanie wskazanej normy prawnej. Odwołujący się zarzucił również naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 oraz 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej w postaci wydania i doręczenia decyzji stojącej w sprzeczności ze stanem faktycznym sprawy, w tym wypadku z rzeczywistą sytuacją majątkową oraz osobistą, w tym w szczególności zdrowotną skarżącego poprzez przyjęcie przez organ, iż nie nosi ona znamion wyjątkowości, a tym samym nie ma podstaw do umorzenia należności zgodnie z wnioskiem, gdzie w rzeczywistości wnikliwa i właściwa ocena obecnej sytuacji zdrowotnej i osobistej skarżącego pozwala na przyjęcie wniosków przeciwnych. W uzasadnieniu wskazał m.in. na okoliczności, które były brane pod uwagę przez organ pierwszej instancji, tj. niskie dochody oraz sytuację zdrowotną, która uległa pogorszeniu. Z tego też powodu legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także utracił zatrudnienie. Podkreślił, że nie ma możliwości majątkowych, aby spłacić zadłużenie wobec funduszu alimentacyjnego, gdyż utracił zdolność do wykonywania dotychczasowej pracy, a dochód z renty pozwala jedynie na minimalną egzystencję.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach decyzją z dnia 9 kwietnia 2024 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w ten sposób, że odmówiło umorzenia należności głównej z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 7.833,01 zł oraz umorzyło odsetki ustawowe w kwocie 577,99 zł.
Wskazało, że materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięcia stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2008 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na podstawie którego rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych następuje w ramach uznania administracyjnego. Niemniej element uznaniowości nie świadczy o tym, że decyzja polega na dowolności działania organu. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 2 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a. Wszelkiego zatem rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację.
Organ zaakcentował także, że dłużnik alimentacyjny jest co do zasady osobą borykającą się z problemami finansowymi, dlatego sytuacja dochodowa, rodzinna i zdrowotna dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń powinna wyróżniać go spośród innych dłużników alimentacyjnych.
Jak wynika natomiast z akt sprawy wnioskodawca na dzień 29 lutego 2024 r. (dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji) posiadał zadłużenie z tego tytułu w wysokości 7.833,01 zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie w kwocie 7.492,13 zł. Z zebranych dokumentów wynikało, że wnioskodawca (51 lat), utrzymuje się samodzielnie z renty z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 681,97 zł, zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,81 zł. Łączny dochód stanowiła kwota 897,81 zł. Wnioskodawca zamieszkuje w mieszkaniu, które stanowi jego współwłasność. Według oświadczenia odwołującego się ponosi on miesięczne wydatki: czynsz z wodą ok. 170,39 zł, z tytułu zużycia energii elektrycznej w wysokości 68,18 zł, telefon - 25,00 zł oraz związane z leczeniem - 80,00 zł miesięcznie, zaś do dyspozycji pozostaje mu kwota 554,24 zł. Wnioskodawca dołączył do wniosku dokumentację medyczną, a także orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Niepełnosprawności w Suwałkach z dnia 28 lipca 2024 r. z którego wynikało, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia, zaś ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 22 maja 2023 r. Orzeczenie zostało wydane na czas określony do 31 lipca 2024 r. Z orzeczenia tego wynikało również, że wnioskodawca nie jest wykluczony zawodowo, ale może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Poza tym w aktach znajdowało się orzeczenie lekarskie nr [...] z którego wynikało, że Z. M. utracił zdolność do wykonywanej dotychczas pracy na stanowisku pomocnik produkcji drzewnej - prace lekkie od 2 sierpnia 2023 r. Natomiast z dołączonego świadectwa pracy wynikało, iż Z. M. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Produkcyjno-Usługowo-Handlowym w okresie od 1 lipca 2014 r. do 4 sierpnia 2023 r. na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony w niepełnym wymiarze czasu pracy 1/2 etatu.
W rozpoznawanym przypadku Kolegium nie znalazło podstaw do zastosowania wnioskowanej ulgi w stosunku do całości zobowiązania, gdyż odwołujący się co prawda nie dysponuje środkami, które umożliwiałby realizację obowiązku alimentacyjnego i spłaty zadłużenia w całości, ale posiada skromny budżet, z którego zaspokaja swoje podstawowe wydatki zawiązane z utrzymaniem i z którego potrącane są zobowiązania. Nie posiada żadnych osób na utrzymaniu i nie został wykluczony z rynku pracy z powodu posiadanych schorzeń, jest osobą w wieku aktywności zawodowej (51 lat), zaś orzeczenie zostało wydane na czas określony, z czego wynika iż istnieje potencjalna szansa powrotu do zarobkowania i spłaty zobowiązania z funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy w oparciu o zasady wynikające z art. 7 k.p.a. wziął pod uwagę zarówno interes społeczny, jak też interes strony, gdyż dostrzegając pogorszenie się sytuacji materialnej wnioskodawcy, który pomimo złego stanu zdrowia realizował obowiązek alimentacyjny w miarę posiadanych możliwości oraz z uwagi na utratę zatrudnienia i z tym związane zmniejszenie się możliwości płatniczych spowodowanych pogłębiającymi się problemami zdrowotnymi, postanowiło w części przychylić się do wniosku odwołującego się poprzez umorzenie odsetek za opóźnienie wynoszących na dzień wydania niniejszej decyzji, zgodnie z informacją Dyrektora MOPR w Suwałkach z dnia 9 kwietnia 2024 r. w wysokości 577,99 zł i odmówić umorzenia należności w kwocie 7.833,01 zł z tytuły wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Zdaniem organu odwoławczego, umorzenie należności skarżącego z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych na rzecz osób uprawnionych w całości, oznaczałoby obarczenie wszystkich członków społeczeństwa długiem strony.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył Z. M., reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 7833,01 zł.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 25 i art 30 ust 2 ustawy z dnia 7 września 2007 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez ich niezastosowanie w sytuacji kiedy oceniony prawidłowo, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, prowadzi do wniosku, iż mamy do czynienia z wyjątkową sytuacją dłużnika, który nie osiąga żadnych dochodów bez swojej winy, brak jest perspektyw na poprawę sytuacji zdrowotnej i majątkowej dłużnika zatem zachodzą przesłanki umorzenia należności.
2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj. art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa, art 84 kpa i art. 107 § 3 kpa poprzez wydanie decyzji bez wszechstronnej oceny materiału dowodowego sprawy, dokonanie dowolnej w miejsce swobodnej oceny dowodów, pominięcie istotnych dla rozstrzygnięcia dowodów zgromadzonych w toku postępowania, nadto poczynienie ustaleń faktycznych sprzecznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym sprawy bez należytego uzasadnienia, które to naruszenia przejawiały się w pominięciu szeregu istotnych okoliczności:
- dotyczących stanu zdrowia skarżącego i negatywnych rokowań co do jego poprawy,
- ustaleniu jedynie w oparciu o decyzję Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o niepełnosprawności w Suwałkach, że istnieje potencjalna szansa na powrót skarżącego na rynek pracy w sytuacji kiedy jego schorzenia i wynikające z nich rokowania, co do dalszego pogorszenia stanu zdrowia wykluczają taką możliwość, a wydanie orzeczenia o niepełnosprawności na czas oznaczony nie może przesądzać tych okoliczności.
Na tej podstawie wniesiono o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i odmienne orzeczenie poprzez umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że o ile organ II instancji dostrzegł fatalny stan zdrowia skarżącego, to okoliczności tej nie nadał właściwego znaczenia. W głównej mierze zadecydował o tym fakt, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydano na czas oznaczany, zatem hipotetycznie istnieje szansa na poprawę a nawet powrót skarżącego do zdrowia. Ustalenie takie nie wytrzymuje konfrontacji z zasadami logiki, a przede wszystkim z zasadami doświadczenia życiowego. Organ nie dostrzega dominującej praktyki wydawania przez Zespoły do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeń na czas oznaczony, nawet w przypadkach nie rokujących jakiejkolwiek poprawy. Zarówno Prezydent Suwałk jaki i SKO w Suwałkach, ustalenia co do możliwości zarobkowych wynikających ze stanu zdrowia skarżącego, winny czynić samodzielnie w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Orzeczenie Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nie tyko nie jest wiążące dla organów administracji samorządowej, ale w realiach sprawy jest całkowicie niemiarodajne. Załączona bowiem do akt dokumentacja medyczna, jednoznacznie wskazuje, że nie ma nawet hipotetycznych szans na poprawę stanu zdrowia skarżącego, a dalej na poprawę jego sytuacji na rynku pracy. Zbyszek Markiewicz, wbrew ustaleniom organów I i II instancji jest osobą trwałe wykluczoną z zatrudnienia. Możliwości dochodowe skarżącego ograniczają się obecnie (co dostrzegł organ II instancji) do niewielkich świadczeń z pomocy społecznej i nie ma realnych perspektyw na zmianę tej sytuacji w przyszłości.
Reasumując, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach powielając błędy Prezydenta Suwałk, błędnie ustaliło, że sytuacja zdrowotna i majątkowa Z. M. nie nosi znamion wyjątkowości w rozumieniu przepisu ustawy z dnia 7 września 2007 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i w konsekwencji błędnie nie umorzyło mu całości zadłużenia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne wynika z treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 t.j., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej.
Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie był wniosek dłużnika alimentacyjnego Z. M. o umorzenie należności powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych o łącznej wysokości 7.833,01 zł wraz z odsetkami o wysokości 577,99 zł wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r., poz. 1993, dalej jako ustawa). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 30 ust. 2 ww. ustawy, który przewiduje że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną, zaś umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Warunkiem zatem wydania decyzji na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy jest zbadanie stanu faktycznego sprawy pod kątem występowania przesłanek określonych w tym przepisie i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza jednak, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Rozstrzygnięcie sprawy, organ administracji musi poprzedzić wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Wywody w tym zakresie muszą być zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Regulacja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy należy do sfery uznania administracyjnego. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądu. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, tzn. czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.
W rozpoznawanej sprawie analiza zaskarżonej decyzji w zestawieniu z treścią zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym dowodów prowadzi do wniosku, że organ administracji przy wydaniu decyzji nie naruszył wskazanych wyżej reguł postępowania i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Jak wynika ze szczegółowego uzasadnienia decyzji oraz treści dokumentów zawartych w aktach administracyjnych, organ zebrał wyczerpująco materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi w k.p.a. Ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego.
Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 14 lipca 2020 r. w sprawie sygn. akt I OSK 2861/19 zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (LEX nr 3042656)
Przesłankami zatem umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek zawartymi w tym przepisie są wyłącznie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz.
Umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 25 listopada 2010r., sygn. akt II SA/Lu 559/10, Lex nr 753890).
Jak wynika z akt sprawy na skarżącym w chwili obecnej ciąży jeszcze obowiązek alimentacyjny wobec syna w kwocie 600 zł i należność ta jest egzekwowana przez komornika na bieżąco, w efekcie czego z tytułu renty otrzymuje kwotę 897,81 zł. Zgodnie zaś z informacją Dyrektora MOPR w Suwałkach z dnia 9 kwietnia 2024 r., do uregulowania skarżącemu w całości należności powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych została kwota 7.833,01 zł oraz odsetki ustawowe w kwocie 577,99 zł.
Z zebranych akt sprawy wynika również, że wnioskodawca ma 51 lat, utrzymuje się samodzielnie z renty z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 681,97 zł, zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,81 zł. Łączny dochód stanowi kwota 897,81 zł. Wnioskodawca zamieszkuje w mieszkaniu, które stanowi jego współwłasność. Według oświadczenia odwołującego się po potrąceniu bieżących miesięcznych wydatków do dyspozycji pozostaje mu kwota 554,24 zł. Wnioskodawca dołączył do wniosku dokumentację medyczną, a także orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Niepełnosprawności w Suwałkach z dnia 28 lipca 2024 r. z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia, zaś ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 22 maja 2023 r. Orzeczenie zostało wydane na czas określony do 31 lipca 2024 r., ale jednocześnie na rozprawie skarżący podniósł, że ubiega się o ustalenie stopnia niepełnosprawności na dalszy okres (k.38). Z orzeczenia tego wynika również, że wnioskodawca może podjąć jedynie zatrudnienie w warunkach pracy chronionej, co jak podkreślił skarżący w zasadzie nie jest możliwie, albowiem w jego mieście nie ma żadnych zakładów pracy chronionej. Z dokumentacji medycznej wynika zaś, iż wnioskodawca posiada rozpoznaną astmę oskrzelową, padaczką, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, a także inne dolegliwości psychosomatyczne oraz onkologiczne. Poza tym w aktach znajduje się orzeczenie lekarskie nr [...] z którego wynika, że Z. M. utracił zdolność do wykonywanej dotychczas pracy na stanowisku pomocnik produkcji drzewnej - prace lekkie od 2 sierpnia 2023 r., w P. w Suwałkach, gdzie był zatrudniony w okresie od 1 lipca 2014 r. do 4 sierpnia 2023 r. na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony w niepełnym wymiarze czasu pracy. Powyższe okoliczności de facto skutkowały złożeniem wniosku przez skarżącego o umorzenie należności alimentacyjnych, przede wszystkim z powodu utraty zdolności zatrudnienia oraz utraty pracy.
Podkreślenia wymaga również okoliczność, że nie jest to pierwszy wniosek skarżącego o umorzenie należności alimentacyjnych, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach decyzją z dnia 20 grudnia 2018 r. nr KO.803/31/18 umorzyło mu odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości 5.506,32 zł oraz decyzją z dnia 25 maja 2020 r. nr KO.803/9/20 umorzyło odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości 1.504,13 zł. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Suwałkach wypłacił w zastępstwie dłużnika alimentacyjnego, osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 30 960,00 zł, z czego 23 126,99 zł zaliczono na poczet zadłużenia z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, natomiast kwotę 9 622,40 zł zaliczono na poczet odsetek.
Trafnie przy tym wskazały organy, że wprawdzie sytuacja zdrowotna i dochodowa skarżącego jest trudna i nie ma wątpliwości, że się pogorszyła w ostatnim okresie, albowiem utracił on zatrudnienie i może pracować jedynie w warunkach pracy chronionej, z uwagi na swój stan zdrowia, to nie wyklucza to możliwości spłaty pozostałej kwoty należności alimentacyjnych. Wprawdzie bowiem kwota potrąceń komorniczych nie pozwala na jednorazową spłatę zadłużenia wobec Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Suwałkach, jednak w dłuższej perspektywie czasowej może doprowadzić do spłaty zadłużenia alimentacyjnego. Podkreślić zatem należy, sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy jest trudna, natomiast nie odbiega w rażący sposób od innych dłużników alimentacyjnych, którzy nie wywiązują się z ciążących na nich obowiązków alimentacyjnych, tym bardziej, że do stanu zadłużenia doszło na skutek zaniechania skarżącego.
W wyroku z dnia 29 maja 2020 r. NSA wskazał, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (I OSK 324/19, Lex nr 3021687). Natomiast w przedmiotowej sprawie co znamienne, egzekucja należności alimentacyjnych – mimo utraty zatrudnienia – jest w dalszym ciągu skuteczna i potrącenia małych kwot należności są możliwie. Organ przy tym stara się wspomóc skarżącego w uregulowaniu tych należności, trzykrotnie umarzając odsetki ustawowe na łączną już kwotę ponad 7.000 zł (prawie tyle co należność główna).
W związku z powyższym, w ocenie sądu wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego może, co do zasady, stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie w sposób wyczerpujący i logiczny przedstawił swoje stanowisko w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.).
Podkreślić przy tym należy, że w wyroku z dnia 2 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 2161/17 NSA oddalając skargę kasacyjną w podobnym stanie faktycznym zaakcentował, że stan zdrowia skarżącego przyjęto w oparciu o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, z którego wynika możliwość podjęcia zatrudnienia w warunkach chronionych. Powyższe pozwoliło na uznanie, że skarżący nie jest wyłączony z aktywności zawodowej, może bowiem podjąć pracę w odpowiednio przystosowanych warunkach. Jednocześnie skarżący nie dowodził, że zabiegi jakie czynił celem znalezienia pracy np. we współpracy z urzędem pracy, pozostają nieskuteczne z uwagi na stan jego zdrowia. W tym zakresie kwestionował jedynie zbyt optymistyczne stanowisko organu wskazując, że nie przystaje ono do aktualnej sytuacji na rynku pracy. W tym zakresie zatem Sąd nie dopatrzył się żadnych okoliczności powodujących konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia (CBOSA).
Podobna sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie. Zgodzić zatem należy ze stanowiskiem organu odwoławczego, że istnieje potencjalna możliwość podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, tym bardziej, że skarżący jest osobą stosunkowo młodą (51 lat), a ponadto mimo niewielkich dochodów z uwagi na potrącenia bieżących alimentów, posiada stałe źródło dochodu w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy, a egzekucja należności alimentacyjnych objętych przedmiotowym wnioskiem jest w dalszym ciągu skuteczna. Powyższe w sposób jednoznaczny wskazuje, że umorzenie przedmiotowych należności w całości prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dziecka dłużnika na wszystkich podatników, a zatem sprzeciwia się temu interes społeczny. Natomiast trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci (wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 311/19, Lex nr 3052240).
Podobnie w wyroku z dnia 30 sierpnia 2024 r. w sprawie sygn. akt I OSK 2432/23 NSA wskazał, że "samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których Fundusz Alimentacyjny wypłacał należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą normę prawną statuującą obowiązek zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. Wobec tego, sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Należy też podkreślić, że przy rozpoznawaniu tego typu spraw trzeba również mieć na względzie, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest się w stanie utrzymać samodzielnie. Trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny. Wobec tego art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający." (CBOSA).
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono.