II SA/Bk 413/24

II SA/Bk 413/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-01-22
Data wpływu
2024-07-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Paweł Janusz Lewkowicz /przewodniczący/
Marcin Kojło /sprawozdawca/
Justyna Siemieniako
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Kara administracyjna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a  ustawy  PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 179a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2201
art. 4 pkt 22 lit. e, j, x, art. 28 ust. 1a, art. 92a ust. 1, ust. 3 , ust. 7 pkt 1, ust. 11 pkt 2
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.
Dz.U. 1962 nr 49 poz 238
art. 4, art. 9 ust. 1
Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR) i Protokół podpisania, sporządzone w Genewie dnia 19 maja 1956 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Justyna Siemieniako, Protokolant st. sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 stycznia 2025 r. skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 września 2024 r. sygn. akt II SA/Bk 413/24 w sprawie ze skargi Spółdzielni M. w G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 23 maja 2024 r. nr BP.501.975.2023.0949.BL10.556433 w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od Spółdzielni M. w G. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego kwotę 1.550 (słownie jeden tysiąc pięćset pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 4 kwietnia 2023 r. nr WITD.DI.0152.X1359/20/23 Podlaski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego (dalej: "WITD", "organ I instancji") nałożył na S.w G. (dalej powoływaną jako: "skarżąca", "Spółdzielnia") karę pieniężną w wysokości 12.000 zł. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego bez posiadania w pojeździe wymaganego ważnego zezwolenia,
tj. naruszenie określone w Ip. 3.1 załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 2201 ze zm.; dalej
w skrócie: "u.t.d.").
Powyższe naruszenie stwierdzono po przeprowadzonej w dniu 6 marca 2023 r. w J.na 616 km drogi krajowej nr S8 kontroli drogowej zespołu pojazdów składającego się z ciągnika samochodowego marki D. o numerze rejestracyjnym [...]i naczepy marki S. o numerze rejestracyjnym [...], którym kierował Pan L. Z. W chwili zatrzymania do kontroli kierujący wykonywał międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy z Polski do Wielkiej Brytanii
w imieniu przedsiębiorcy UAB "J." z siedzibą na Litwie. Kierujący przewoził 2512,878 kg artykułów spożywczych. Nadawcą ww. towaru była skarżąca Spółdzielnia. Opisany przewóz drogowy kierujący wykonywał na podstawie dokumentów przewozowych i wypisu nr 0010 z licencji nr [...]. Kierujący nie okazał do kontroli zezwolenia uprawniającego przewoźnika do wykonania przewozu drogowego do kraju spoza Unii Europejskiej. Przebieg
i ustalenia kontroli zostały zawarte w protokole z dnia 6 marca 2023 r.
Po rozpatrzeniu odwołania Spółdzielni, Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej powoływany jako: "GITD", "organ odwoławczy") zaskarżoną do sądu decyzją z dnia 23 maja 2024 r. nr BP.501.975.2023.0949.BL10.556433 uchylił decyzję organu I instancji i nałożył na Spółdzielnię karę pieniężną w wysokości 10.000 zł. W podstawie prawnej GITD wskazał m.in. art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U.
z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a."), art. 16 ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw z dnia 26 maja 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1123), art. 4 pkt 22 lit. x), art. 28 ust. 1, art. 28a ust. 1 i 2, art. 87 ust. 1 i art. 92a ust. 1 i 3 oraz 7 pkt 1 i ust. 11 pkt 2 u.t.d., art. 6 ust. 1 umowy sporządzonej w Szczecinie dnia 18 marca 1992 r. między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Litewskiej o międzynarodowych przewozach drogowych (Dz. U. z 2001 r. nr 46, poz.751) oraz Ip. 1.14 załącznika nr 3 do u.t.d.
Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że w dniu kontroli UAB "J." z siedzibą na Litwie wykonywał międzynarodowy transport drogowy rzeczy z Polski do Wielkiej Brytanii. W imieniu tego przewoźnika kierujący zespołem pojazdów składającym się z ciągnika samochodowego i naczepy przewoził artykuły spożywcze. Wykonywanie opisanego przewozu potwierdzają protokół kontroli, dowód dostawy/WZ nr[...], dokument CMR i deklaracja celna
nr [...]. Nadawcą i załadowcą przewożonych artykułów spożywczych była skarżąca, co potwierdzają ww. dokumenty przewozowe. Zarówno w rubryce nr 1, jak i w rubryce nr 22 ww. dokumentu CMR oraz w deklaracji celnej strona jest wpisana jako nadawca artykułów spożywczych przewożonych w dniu kontroli. Opisany przewóz wymieniony przewoźnik wykonywał na podstawie wypisu
z licencji, która jednak upoważnia do wykonywania przewozów drogowych tylko na terenie Unii Europejskiej. Natomiast artykuły spożywcze były przewożone do Wielkiej Brytanii, która nie jest członkiem Unii Europejskiej. Dlatego do wykonania tego przewozu było wymagane zezwolenie EKMT/CEMT lub zezwolenie blankietowe na kraje trzecie. Jak wynika z protokołu kontroli kierujący nie posiadał takiego zezwolenia. Zatem skontrolowany przewóz drogowy był wykonywany bez wymaganego zezwolenia.
Zdaniem GITD strona jako nadawca towaru przewożonego w dniu kontroli nie może ponosić odpowiedzialności na podstawie przepisu Ip. 3.1 załącznika nr 3 do u.t.d. Organ wyjaśnił, że dlatego pismem z dnia 14 marca 2024 r. zawiadomił skarżącą o zmianie kwalifikacji prawnej ustalonego w sprawie stanu faktycznego
z Ip. 3.1 załącznika nr 3 do u.t.d., tj. wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego bez posiadania w pojeździe wymaganego ważnego zezwolenia na
Ip. 1.14 załącznika nr 3 do u.t.d., tj. zlecenie przewozu drogowego podmiotowi nieposiadającemu uprawnienia do wykonywania przewozu drogowego,
w szczególności uprawnień wymaganych odpowiednio do rodzaju wykonywanego przewozu. Uwzględniając powyższe GITD postanowił uchylić zaskarżoną decyzję
w całości i nałożyć na stronę karę pieniężną za wyżej opisane naruszenie
z uwzględnieniem treści art. 92a ust. 1 i 3 oraz ust. 7 pkt 1 i ust. 11 pkt 2 u.t.d. oraz Ip. 1.14 załącznika nr 3 do tej ustawy, tj. karę w wysokości 10.000 zł.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że na nadawcy ciąży obowiązek przygotowania przewozu towaru w sposób, który umożliwi wykonanie przewozu zgodnie z obowiązującymi przepisami. Takie obowiązki wynikają z przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 8 ze zm.). Zgodnie z art. 55a ust. 1 pkt 3 Prawa przewozowego zabrania się nadawcy określania warunków drogowego przewozu przesyłki towarowej, których realizacja mogłaby spowodować naruszenie przepisów określających warunki wykonywania przewozów drogowych, przepisów określających warunki pracy kierowców, przepisów ruchu drogowego lub przepisów o drogach publicznych. Niesprawdzenie posiadania przez przewoźnika uprawnień wymaganych do wykonania danego przewozu drogowego i zlecenie takiemu przewoźnikowi wykonanie przewozu drogowego może spowodować naruszenie przepisów określających warunki wykonywania przewozów drogowych. Taka sytuacja zdaniem organu odwoławczego miała miejsce w przedmiotowej sprawie, co wynika z pisma strony z dnia 16 marca 2023 r. i informacji R. J. z dnia 15 marca 2023 r. Z obydwu tych pism wynika zdaniem GITD, że przed wjazdem na teren zakładu w G. skontrolowany pojazd został zważony, a przed dokonaniem załadunku towaru sprawdzono czystość naczepy i sprawność agregatu oraz ogólny widoczny zewnętrznie stan obydwu pojazdów. Po załadunku towaru pojazd został ponownie zważony. GITD zauważył natomiast, że nie sprawdzano uprawnień przewoźnika do wykonania wyżej opisanego przewozu drogowego. Strona poprzestaje tylko na informowaniu organizatora przewozu o obowiązku wykonywania przewozu zgodnie
z obowiązującymi przepisami. Organ odwoławczy podkreślił, że strona była nie tylko załadowcą artykułów spożywczych przewożonych w dniu kontroli, ale także ich nadawcą, co jednoznacznie wynika z dokumentu CMR wystawionego przez stronę oraz z deklaracji celnej. Zatem według GITD to ona ponosi odpowiedzialność za wykonanie skontrolowanego przewozu drogowego i tym samym to strona powinna była dopilnować sprawdzenia uprawnień przewoźnika i właściwego zorganizowania skontrolowanego przewozu drogowego, co wynika z art. 55a ust. 3 Prawa przewozowego. Tym samym według organu odwoławczego została spełniona przesłanka z art. 92a ust. 11 pkt 2 u.t.d. stanowiąca podstawę odpowiedzialności strony.
Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie zaistniały również okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 92c ust. 1 u.t.d. Przesłanki wskazane w tym przepisie nie odnoszą się do zwykłego zachowania podmiotu wykonującego czynności związane z wykonywanym przewozem drogowym, lecz do sytuacji wyjątkowych, których ten podmiot przy zachowaniu należytej staranności
i przezorności nie był w stanie przewidzieć, np. będących rezultatem siły wyższej, bądź działań osoby trzeciej, za której winę przedsiębiorca nie może odpowiadać. Uwolnienie się od odpowiedzialności za popełnione naruszenie jest możliwe tylko po wykazaniu przez podmiot wykonujący czynności związane z przewozem drogowym braku wpływu na powstanie naruszenia.
Nie zgadzając się z ww. decyzją GITD, skarżąca złożyła skargę do tut. sądu, zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego
i postępowania, w tym w szczególności:
1. art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. przez brak wyczerpującego wyjaśnienia
i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności brak rozważenia wpływu na wynik postępowania okoliczności, że skarżąca nie zlecała usług transportowych co do których organy obu instancji stwierdziły naruszenie przepisów oraz brak wyjaśnienia, dlaczego w niektórych fragmentach uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje się, że skarżąca jakoby zlecała transport objęty niniejszą sprawą, bez żadnych wyraźnych ustaleń;
2. art. 92a ust. 1 i 3 oraz ust. 7 pkt 1 i 11 pkt 2 u.t.d. przez pominięcie, że przepisy te stosują się do nadawcy jedynie, jeżeli zleca on usługę transportową.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że nie zlecała usługi transportowej co do której stwierdzono naruszenie przepisów (zleceniodawcą organizującym transport był odbiorca towaru) co wyraźnie podnosiła w toku postępowania. Podniosła, że żaden
z dowodów zebranych w toku postępowania nie uzasadnia tezy odmiennej,
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazano wyraźnie, z jakich powodów takie twierdzenie skarżącej miałoby być niewiarygodne, nie ma w nim żadnych wyraźnych ustaleń faktycznych w zakresie rzekomego zlecenia usługi transportowej przez skarżącą. Zauważono, że w niektórych fragmentach uzasadnienia pojawiają się wprawdzie twierdzenia, że skarżąca jakoby zleciła kwestionowany transport, nie są one jednak w żaden sposób rozwinięte ani uzasadnione. Organ odwoławczy zdaniem skarżącej koncentruje się na obowiązkach nadawcy dotyczących przewożonego ładunku, co nie zmienia faktu, że nie każdy nadawca jest jednocześnie zleceniodawcą usługi transportowej, a przepisy będące materialnoprawną podstawą nałożenia kary stosuje się jedynie do nadawcy zlecającego usługę transportową, co wyraźnie wynika z końcowej części art. 92a ust. 11 u.t.d. Skarżąca zwróciła uwagę, że nadawca nie jest zobowiązany nikomu zlecać transportu i jest uprawniony (jak w niniejszej sprawie) umówić się z odbiorcą, że ten zleci taki transport we własnym zakresie. Z tego powodu art. 92a ust. 11 pkt 3 u.t.d. przewiduje odpowiedzialność odbiorcy zlecającego usługę transportową, co umknęło uwadze organu odwoławczego. Zdaniem skarżącej należy przyjąć, że nadawca który nie zleca transportu nie ponosi odpowiedzialności na podstawie wskazanych
w zaskarżonej decyzji przepisów, a postępowanie administracyjne dotyczące takiej kary winno być umorzone.
W związku z tym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie.
Wyrokiem z dnia 18 września 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Białymstoku uchylił zaskarżoną decyzję GITD i orzekł o kosztach postępowania sądowego.
Zdaniem sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brakuje jakiegokolwiek wyjaśnienia czy w niniejszej sprawie skarżąca zleciła usługi transportowe i czy wiedziała lub w świetle wszystkich istotnych okoliczności powinna była wiedzieć, że te usługi wiążą się z powstaniem naruszenia. Z zaskarżonej decyzji wynika, że skarżąca jest nadawcą, a tym samym z mocy art. 55a Prawa przewozowego ciąży na niej obowiązek przygotowania przewozu towaru w sposób, który umożliwi wykonanie przewozu zgodnie z obowiązującymi przepisami. Konkluzje GITD w nawiązaniu do podanego przepisu nie są jednak właściwe. W ocenie sądu, nie ma żadnych podstaw, by art. 55a Prawa przewozowego odczytywać sprzecznie w stosunku do treści art. 92a ust. 11 u.t.d., przewidując w stosunku do podmiotów wykonujących czynności związane z przewozem drogowym szerszą odpowiedzialność niż wynika
z tych przepisów, a taki wniosek postawił GITD, twierdząc, że na skarżącej ciążył obowiązek przygotowania przewozu towaru w sposób, który umożliwi wykonanie przewozu zgodnie z obowiązującymi przepisami, niezależnie od tego czy przewóz (usługi transportowe) zleciła skarżąca czy też inny podmiot i czy skarżąca wiedziała lub powinna wiedzieć, że te usługi wiążą się z powstaniem naruszenia.
Na skutek nieprawidłowej wykładni art. 92a ust. 11 u.t.d. oraz art. 55a Prawa przewozowego sąd uznał, że GITD błędnie przyjął, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo wyjaśniony, w związku z czym naruszył również przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ odwoławczy nie wskazał faktów, które wskazywałyby, że to skarżąca zleciła usługę transportową, której dotyczyło stwierdzone naruszenie.
W ocenie sądu działanie organu odwoławczego naruszało również zasadę dwuinstancyjności (art. 16 k.p.a.) oraz zasadę czynnego udziału strony
w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). GITD dokonał zmiany kwalifikacji prawnej naruszenia, istotnej o tyle, że w znacznym stopniu uległ zmianie zakres sprawy wymagający wyjaśnienia.
Formułując zalecenia do dalszego postępowania sąd wskazał, że GITD winien uwzględnić ocenę prawną przedstawioną w wyroku i ustalić rolę skarżącej w ramach stwierdzonego naruszenia, tj. czy w ramach spornego przewozu zleciła usługi transportowe czy też uczynił to inny podmiot, np. odbiorca. W tym przedmiocie sąd zwrócił uwagę, że na dotyczącej spornej dostawy fakturze VAT nr [...]
w warunkach dostawy wskazano [...](Incoterms 2010).
Z powyższym wyrokiem nie zgodził się GITD i wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Złożony środek odwoławczy organ oparł na dwóch podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Zaskarżając wyrok z dnia 18 września 2024 r.
w całości GITD zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przejawiające się na pominięciu przez Sąd I instancji, że z dokumentów posiadanych przez kierowcę i okazanych do kontroli nie wynikało, by zleceniodawcą przewozu był inny podmiot niż skarżąca (nadawca), w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji znajduje się wyjaśnienie dlaczego w niniejszej sprawie uznano, iż skarżąca zleciła usługi transportowe i wiedziała lub w świetle wszystkich istotnych okoliczności powinna była wiedzieć, że te usługi wiążą się z powstaniem naruszenia – skarżąca wystawiła
i podpisała się pod dokumentem CMR, który potwierdza, że przewóz miał miejsce do odbiorcy w Wielkiej Brytanii, przewoźnikiem była spółka z siedzibą na Litwie,
a nadawcą a zarazem zlecającym byłą skarżąca (brak wzmianki na liście przewozowym, że zlecającym jest inny podmiot), tym samym skarżąca miała wiedzę, że zlecony przez nią przewóz towarów odbywa się poza granice UE i wykonuje go zagraniczny przedsiębiorca, a pomimo tego nie zweryfikowała czy posiada on odpowiednie uprawnienia;
2. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 10, art. 16, art. 76 § 1,
art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne uznanie, że zmiana kwalifikacji naruszenia na etapie
II instancji tj. nałożenie kary za Ip. 1.14 załącznika nr 3 do u.t.d. oznacza, że organ naruszył art. 10 k.p.a. i art. 16 k.p.a., podczas gdy organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji co do faktu naruszenia przepisów u.t.d. przez skarżącą jako innego podmiotu wykonującego inne czynności związane z tym przewozem,
a inna kwalifikacja naruszenia wynikała z ponownej merytorycznej analizy sprawy do
której organ II instancji jest uprawniony na mocy przepisów prawa, organ poinformował stronę o zmianie kwalifikacji. Skarżąca na żadnym etapie postępowania nie została uznana przez organy za przewoźnika oraz brała czynny udział w postępowaniu, a z jej wyjaśnień wynika, że nie miała wątpliwości co do tego kto był przewoźnikiem w niniejszej sprawie. Skarżąca nie przedstawiła również dowodu na zlecenie kontrolowanego przewozu przez inny podmiot (przesłana po kontroli drogowej faktura VAT dotyczy umowy sprzedaży, a reguły Incoterms na które powołuje się Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku odnoszą się do relacji między sprzedającym, a kupującym i tworzą jedynie rekomendację a nie prawo stanowione;
3. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a w zw. z art. 4 pkt 22 lit. j i x oraz art. 92a ust. 1 i 11 u.t.d. w zw. z art. 55a ust. 1 pkt 3
i ust. 3 ustawy Prawo przewozowe w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art. 4, art. 9 ust. 1 Konwencji CMR poprzez ich błędną wykładnię, mającą wpływ na wynik sprawy,
a w konsekwencji przyjęcie przez WSA w Białymstoku, że sam fakt, iż skarżąca
w dokumentach przewozowych jest określona jako nadawca nie może posłużyć jako dowód, że to skarżąca zleciła międzynarodowy przewóz towaru, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisów prowadzi do wniosków przeciwnych, bowiem list przewozowy w braku dowodu przeciwnego stanowi dowód zawarcia umowy przewozu i jej warunków oraz przyjęcia towaru przez przewoźnika, tym samym brak zastrzeżenia w liście przewozowym, że zlecenia przewozu dokonał inny podmiot jak również brak przedstawienia innych dowodów np. umowy przewozu zawartej przez inny podmiot zlecający niż nadawca, prowadzi do domniemania iż zlecającym przewóz jest nadawca;
4. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a w zw. art. 4 pkt 22 lit. x u.t.d. w zw. z art. 4, art. 5 ust. 1, art. 6, art. 9, art. 12 ust. 1-3, art. 41 Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR) sporządzonej w Genewie 19 maja 1956 r. z dnia 19 maja 1956 r. (Dz. U.
z 1962 r. Nr 49, poz. 238 ze zm.) oraz art. 55a ust. 1 pkt 4 Prawa przewozowego
w zw. z art. 353 § 1 i art. 774 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1610) mające wpływ na wynik sprawy, poprzez pominięcie ww. przepisów a w konsekwencji brak przyjęcia, że list przewozowy jest dowodem zawarcia umowy przewozu i jej warunków w braku dowodu przeciwnego, co więcej z treści ww. przepisów wynika, iż nadawca może zażądać od przewoźnika wstrzymania przewozu, prawo do rozporządzania towarem należy do nadawcy a do odbiorcy jedynie poprzez przyjęcie listu przewozowego lub adnotację w tym liście przewozowym o przysługiwaniu takiego prawa odbiorcy już od rozpoczęcia przewozu, przy czym z zastrzeżeniem postanowień artykułu 40 Konwencji CMR jest nieważna i pozbawiona mocy każda klauzula, która pośrednio lub bezpośrednio naruszałaby postanowienia Konwencji, a przez umowę przewozu przewoźnik zobowiązuje się w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do przewiezienia za wynagrodzeniem osób lub rzeczy, a nadawca może żądać od przewoźnika określonego świadczenia.
Mając na uwadze powyższe autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie
w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, jak też o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz organu kosztów postępowania,
w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Spółdzielnia złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wniosła o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 179a p.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.
Przepis ów umożliwia wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu dokonanie autokontroli wyroku zaskarżonego skargą kasacyjną. Przy czym z woli ustawodawcy, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i ponowne rozpoznanie sprawy może nastąpić wówczas, gdy sąd ten uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione lub w razie stwierdzenia przesłanek nieważności.
Sąd wojewódzki, w wyniku ponownej analizy akt sprawy, stanowiska skarżącego kasacyjnie organu oraz analizy przepisów prawa doszedł do wniosku, że GITD nie dopuścił się nieprawidłowości wskazanych przez sąd w wyroku z dnia
18 września 2024 r. W ocenie sądu podstawy skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie są oczywiście usprawiedliwione, co wymaga uchylenia zaskarżonego wyroku
i oddalenia skargi Spółdzielni na decyzję z dnia 23 maja 2024 r. Wbrew stanowisku zawartym w wyroku, stan faktyczny został prawidłowo ustalony i uzasadniał objęcie Spółdzielni hipotezą art. 92a ust. 11 u.t.d. W świetle zebranych dowodów należy przyjąć, że skarżąca Spółdzielnia wykonywała inne czynności związane
z przedmiotowym przewozem drogowym z naruszeniem obowiązków i warunków przewozu.
W sprawie nie jest sporne, że w dniu 6 marca 2023 r. poddano kontroli zespół pojazdów, którym kierujący wykonywał międzynarodowy przewóz drogowy artykułów spożywczych z Polski do Wielkiej Brytanii w imieniu przedsiębiorcy litewskiego. Według dokumentu CMR nadawcą ww. towaru była Spółdzielnia. Kierujący nie okazał zaś zezwolenia uprawniającego przewoźnika do wykonania przewozu drogowego do kraju spoza Unii Europejskiej.
Istota sporu dotyczy natomiast oceny czy skarżąca Spółdzielnia jest podmiotem, na który można nałożyć karę przewidzianą w art. 92a ust. 1 w zw. z art. 92a ust. 7 pkt 1 i art. 92a ust. 11 pkt 2 i 4 u.t.d. oraz l.p. 1.14 załącznika nr 3 do u.t.d.
Ramy prawne odnoszące się do tego problemu przedstawiają się następująco.
Stosownie do art. 92a ust. 1 u.t.d., podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 12 000 złotych za każde naruszenie, z tym że:
1) przedsiębiorca prowadzący pośrednictwo przy przewozie osób
z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 5000 złotych do 1 000 000 złotych za każde naruszenie;
2) przedsiębiorca wykonujący krajowy transport drogowy, o którym mowa w art. 5b ust. 1, podlega karze pieniężnej w wysokości do 120 000 złotych za każde naruszenie.
W art. 92a ust. 7 u.t.d. wskazano, że wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 1, wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazane w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403:
1) popełnionych przez podmiot wykonujący przewóz drogowy określa lp. 1-9,
2) popełnionych przez przewoźnika drogowego w związku
z wykonywaniem transportu drogowego określa lp. 10
- załącznika nr 3 do ustawy.
Według lp. 1.14 załącznika nr 3 do u.t.d., za naruszenie w postaci zlecenia przewozu drogowego podmiotowi nieposiadającemu uprawnienia do wykonywania przewozu drogowego, w szczególności uprawnień wymaganych odpowiednio do rodzaju wykonywanego przewozu - przewidziano karę w wysokości 10 000 zł.
Natomiast zgodnie z art. 92a ust. 11 u.t.d., przepisy ust. 1, ust. 5 pkt 5, ust. 7 pkt 1 i ust. 9 stosuje się do podmiotów wykonujących czynności związane
z przewozem drogowym, w szczególności do:
1) spedytora,
2) nadawcy,
3) odbiorcy,
4) podmiotu wykonującego czynności ładunkowe,
5) organizatora wycieczki,
6) organizatora transportu,
7) operatora publicznego transportu zbiorowego
8) podwykonawcy
- jeżeli wiedzieli oni lub, w świetle wszystkich istotnych okoliczności, powinni byli wiedzieć, że zlecone przez nich usługi transportowe wiążą się z powstaniem naruszenia.
W myśl art. 4 pkt 22 lit. e, j i x, użyte w ustawie określenie obowiązki lub warunki przewozu drogowego – oznacza obowiązki lub warunki wynikające
z przepisów ustawy oraz: rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1072/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczącego wspólnych zasad dostępu do rynku międzynarodowych przewozów drogowych (Dz. Urz. UE L 300 z 14.11.2009, str. 72, z późn. zm.), ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. - Prawo przewozowe, wiążących Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych w zakresie przewozu drogowego.
Zgodnie z art. 1 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1072/2009, ma ono zastosowanie do międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy w przejazdach na terytorium Wspólnoty (ust. 1).
W przypadku przewozu z państwa członkowskiego do państwa trzeciego
i w odwrotnym kierunku rozporządzenie ma zastosowanie do części przejazdu na terytorium dowolnego państwa członkowskiego, przez które odbywa się tranzyt. Rozporządzenie nie ma zastosowania do tej części przejazdu na terytorium państwa członkowskiego załadunku lub rozładunku, jeśli nie została zawarta niezbędna umowa między Wspólnotą a danym państwem trzecim (ust. 2). Do czasu zawarcia umów, o których mowa w ust. 2, rozporządzenie nie narusza: a) przepisów dotyczących przewozu z państwa członkowskiego do państwa trzeciego
i w odwrotnym kierunku włączonych do umów dwustronnych zawartych przez państwa członkowskie z tymi państwami trzecimi; b) przepisów dotyczących przewozu z państwa członkowskiego do państwa trzeciego i w odwrotnym kierunku włączonych do umów dwustronnych zawartych między państwami członkowskimi, które na mocy zezwoleń dwustronnych lub na mocy uzgodnień liberalizujących dopuszczają załadunek i rozładunek w państwie członkowskim przez przewoźników niemających siedziby w tym państwie członkowskim (ust. 3).
Zgodnie z art. 6 ust. 1 umowy sporządzonej w Szczecinie dnia 18 marca 1992 r. między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Litewskiej
o międzynarodowych przewozach drogowych - z wyjątkiem przewozów określonych w artykule 7, przewozy ładunków wymienionych w artykule 5 mogą być wykonywane jedynie na podstawie zezwoleń, wydanych uprzednio przez właściwą władzę państwa rejestracji pojazdu w imieniu właściwej władzy drugiej Umawiającej się Strony.
Stosownie do treści art. 28 ust. 1 u.t.d., wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez zagraniczny podmiot niemający siedziby w państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym wymaga zezwolenia ministra właściwego do spraw transportu, o ile umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 28 ust. 1a u.t.d., do wykonywania międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez zagraniczny podmiot mający siedzibę w państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym stosuje się przepisy rozporządzenia (WE) nr 1072/2009, z tym że w przypadku wykonywania przewozu do lub z państwa trzeciego zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, jest wymagane, jeżeli umowy międzynarodowe tak stanowią.
W myśl art. 28a ust. 1, 2 i 3 u.t.d., zagraniczny podmiot wykonujący międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy jest obowiązany wypełnić blankiet zezwolenia, o którym mowa w art. 28 ust. 1, najpóźniej przed wjazdem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pojazdu samochodowego, którym przewóz ten jest wykonywany (ust. 1). W przypadku niewypełnienia lub nieprawidłowego wypełnienia blankietu zezwolenia, o którym mowa w art. 28 ust. 1, przejazd uznaje się za wykonywany bez zezwolenia (ust. 2). Kierujący pojazdem samochodowym wykonującym międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy jest obowiązany posiadać
w pojeździe i okazywać na żądanie uprawnionych osób blankiet zezwolenia,
o którym mowa w art. 28 ust. 1. W przypadku nieokazania podczas kontroli tego dokumentu, międzynarodowy przewóz drogowy uznaje się za wykonywany bez zezwolenia (ust. 3).
Jak już zauważono, użyte w ustawie określenie obowiązki lub warunki przewozu drogowego – oznacza również obowiązki lub warunki wynikające
z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych w zakresie przewozu drogowego. Taką umową jest m.in. Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego (CMR) sporządzona w Genewie dnia 19 maja 1956 r. (Dz. U.
z 1962 r., nr 49 poz. 238, ze zm.).
Zgodnie z art. 1 ust. 1 Konwencji CMR, niniejszą Konwencję stosuje się do wszelkiej umowy o zarobkowy przewóz drogowy towarów pojazdami, niezależnie od miejsca zamieszkania i przynależności państwowej stron, jeżeli miejsce przyjęcia przesyłki do przewozu i miejsca przewidziane dla jej dostawy, stosownie do ich oznaczenia w umowie, znajdują się w dwóch różnych krajach, z których przynajmniej jeden jest krajem umawiającym się.
W myśl art. 4 Konwencji, dowodem zawarcia umowy przewozu jest list przewozowy. Brak, nieprawidłowość lub utrata listu przewozowego nie wpływa na istnienie ani na ważność umowy przewozu, która mimo to podlega przepisom niniejszej Konwencji.
Stosownie do art. 5 ust. 1 Konwencji, list przewozowy wystawia się w trzech oryginalnych egzemplarzach, podpisanych przez nadawcę i przez przewoźnika, przy czym podpisy te mogą być wydrukowane lub też zastąpione przez stemple nadawcy
i przewoźnika, jeżeli pozwala na to ustawodawstwo kraju, w którym wystawiono list przewozowy. Pierwszy egzemplarz wręcza się nadawcy, drugi towarzyszy przesyłce, a trzeci zatrzymuje przewoźnik.
Przepis art. 6 Konwencji wymienia dane, które powinny być zawarte w liście przewozowym. Z kolei art. 9 określa jego funkcję dowodową stanowiąc, że w braku przeciwnego dowodu list przewozowy stanowi dowód zawarcia umowy, warunków umowy oraz przyjęcia towaru przez przewoźnika (ust. 1). W braku uzasadnionych zastrzeżeń przewoźnika, wpisanych do listu przewozowego, istnieje domniemanie, że towar i jego opakowanie były widocznie w dobrym stanie w chwili przyjęcia przez przewoźnika i że ilość sztuk, jak również ich cechy i numery były zgodne
z oświadczeniami w liście przewozowym (ust. 2).
Na uwagę zasługuje również treść art. 12 ust. 1, 2 i 3 Konwencji CMR. Nadawca ma prawo rozporządzać towarem, a w szczególności zażądać od przewoźnika wstrzymania przewozu, zmiany miejsca przewidzianego dla wydania towaru albo też wydania go odbiorcy innemu niż wskazany w liście przewozowym (ust. 1).To prawo wygasa z chwilą, kiedy drugi egzemplarz listu przewozowego został wydany odbiorcy lub kiedy ten ostatni skorzystał z prawa przewidzianego w artykule 13, ustęp 1; od tej chwili przewoźnik powinien stosować się do zleceń odbiorcy (ust. 2). Prawo do rozporządzania towarem należy jednak do odbiorcy już od chwili wystawienia listu przewozowego, jeśli nadawca uczynił o tym wzmiankę w liście przewozowym (ust. 3).
Przenosząc powyższe na grunt analizowanego przypadku sąd stwierdza, że ze zgromadzonych przez organ dowodów (zwłaszcza protokołu kontroli, dokumentu CMR, oświadczenia Spółdzielni z 16 marca 2023 r., dokumentu invoice vat) wynika, że Spółdzielnia wykonywała czynności związane z przewozem drogowym (była nadawcą i dokonywała załadunku towaru), a to dawało podstawy do objęcia skarżącej hipotezą art. 92a ust. 11 u.t.d.
Istotne znaczenie w tym względzie należy przypisać treści dokumentu CMR. W rubrykach nr 1 i nr 22 jako nadawca towaru widnieje Spółdzielnia. Doniosły charakter listu przewozowego CMR co do określenia stron umowy przewozu wynika z cytowanych wyżej postanowień Konwencji CMR. Jedną z podstawowych funkcji, jakie spełnia list przewozowy CMR, jest funkcja dowodowa, jednak osiąga ona swój pełny walor tylko "w braku przeciwnego dowodu" (por. np. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2022 r. sygn. akt II GSK 1589/18). Ten aspekt został pominięty w wyroku WSA z dnia 18 września 2024 r. Skarga kasacyjna zawiera w tym względzie usprawiedliwione podstawy.
Podkreślenia zatem wymaga, że w świetle Konwencji CMR list przewozowy jest dowodem zawarcia umowy przewozu między wskazanym w liście nadawcą oraz przewoźnikiem. Ujęcie w nim skarżącej Spółdzielni jako nadawcy rodzi domniemanie, że była ona stroną umowy przewozu. Skarżąca wystawiła i podpisała się pod dokumentem CMR, który potwierdza, że przewóz miał miejsce do odbiorcy w Wielkiej Brytanii, przewoźnikiem była spółka z Litwy, a nadawcą a zarazem zlecającym była skarżąca Spółdzielnia (na liście przewozowym brak jest wzmianki, że zlecającym jest inny podmiot). Jednocześnie skarżąca nie przedstawiła dowodu na zlecenie przewozu przez inny podmiot. Takim dowodem nie jest faktura, która dotyczy umowy sprzedaży, a reguły Incoterms (na dokumencie invoice jako warunki dostawy wskazano[...]) odnoszą się do relacji między sprzedającym a kupującym (stanowią element umowy sprzedaży) i w odróżnieniu od postanowień Konwencji CMR nie mają charakteru prawa stanowionego. Zgodnie z regułą FCA w przypadku transportu samochodowego, gdy załadunek odbywa się na terenie sprzedawcy dostawa jest wykonana, gdy towar został załadowany na pojazd podstawiony przez kupującego. Tak więc obowiązki dostawcy nie kończą się w momencie wydania towaru przewoźnikowi, dostawcę obciąża również obowiązek załadunku. Reguły Incoterms nie modyfikują przy tym postanowień umownych między nadawcą przesyłki a przewoźnikiem. Odzwierciedleniem stosunku umownego łączącego przewoźnika z nadawcą (umowy przewozu) jest list przewozowy CMR. Brak zastrzeżenia w liście przewozowym, że zlecenia przewozu dokonał inny podmiot jak również brak przedstawienia innych dowodów np. umowy przewozu zawartej przez inny podmiot zlecający niż nadawca, prowadzi do domniemania iż zlecającym przewóz jest nadawca. Poza tym w liście przewozowym wystawionym przez Spółdzielnię brak jest wzmianki przyznającej odbiorcy towaru uprawnienie
o którym mowa w art. 12 ust. 3 Konwencji CMR - prawo do rozporządzania towarem już od chwili wystawienia listu przewozowego. Z tego powodu, kwestia Reguł Incoterms, na które powołuje się strona, również została błędnie oceniona
w zaskarżonym wyroku, a zarzuty skargi kasacyjnej w tym względzie uznać należało za oczywiście uzasadnione. Trafnie zarzucił GITD, że WSA w Białystoku błędnie przyjął, że sam fakt, iż skarżąca w dokumentach przewozowych jest określona jako nadawca nie może posłużyć jako dowód, że to ona zleciła międzynarodowy przewóz towaru, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisów m.in. art. 4 i art. 9 ust. 1 Konwencji CMR prowadzi do wniosków przeciwnych, bowiem list przewozowy
w braku dowodu przeciwnego stanowi dowód zawarcia umowy przewozu i jej warunków oraz przyjęcia towaru przez przewoźnika.
Wobec braku dowodów stojących w opozycji do dokumentu CMR, organ zasadnie przyjął, że dokument ten stanowił dowód zawarcia umowy przewozu przez nadawcę towaru i przez przewoźnika. Skarżąca miała zaś wiedzę, że zlecony przez nią przewóz towarów odbywa się poza granice UE i wykonuje go zagraniczny przedsiębiorca, a pomimo tego nie zweryfikowała czy posiada on odpowiednie uprawnienia, zezwolenia.
Warto również podkreślić, że zgodnie z art. 55a ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy Prawo przewozowe, zabrania się nadawcy określania warunków drogowego przewozu przesyłki towarowej, których realizacja mogłaby spowodować naruszenie przepisów określających warunki wykonywania przewozów drogowych, (...), umieszczania
w liście przewozowym i innych dokumentach danych i informacji niezgodnych
ze stanem faktycznym. Uznać należy zatem, że jeśli list przewozowy nie odzwierciedlał rzeczywistości, to zarówno związane z tym ryzyko, jak
i odpowiedzialność obciążały skarżącą. Przepis art. 55a ust. 3 ww. ustawy przewiduje, że zasady odpowiedzialności za naruszenie przepisu ust. 1 określają przepisy u.t.d. Obowiązki lub warunki przewozu drogowego w świetle definicji legalnej, zawartej w art. 4 pkt 22 lit. j u.t.d. to obowiązki lub warunki wynikające
z przepisów ustawy jak również z ustawy Prawo przewozowe, a więc obejmujące zakazy wskazane w art. 55a ust. 1 ustawy Prawo przewozowe. Wobec powyższego, skoro pojęcie obowiązków i warunków przewozu obejmuje także i te, wynikające
z ustawy Prawo przewozowe, to za stwierdzenie tego rodzaju naruszenia odpowiada również nadawca (zob. np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 506/20).
Zdaniem sądu, stan faktyczny został prawidłowo wyjaśniony. Zebrany materiał dowodowy, w tym protokół kontroli, dokument CMR, oświadczenie Spółdzielni oraz dokument invoice zostały ocenione w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów, której wyniki znalazły się w motywach skarżonego rozstrzygnięcia.
Organ wyjaśnił przekonująco, że Spółdzielnia zleciła usługi transportowe
(w rozumieniu art. 92a ust. 11 u.p.t.u.) i wiedziała lub w świetle wszystkich istotnych okoliczności powinna była wiedzieć, że te usługi wiążą się z powstaniem naruszenia (zlecenie przewozu drogowego podmiotowi nieposiadającemu uprawnienia do wykonywania takiego przewozu – brak wymaganego zezwolenia). Reczą skarżącej jako nadawcy (oraz podmiotu wykonującego czynności ładunkowe) było sprawdzenie, czy przewoźnik wyposażył kierowcę w stosowne zezwolenia. Strona jednak tego nie uczyniła, zatem ponosi odpowiedzialność za przypisane w decyzji naruszenie.
Bezpodstawne okazały się zatem formułowane przez Spółdzielnię zarzuty naruszenia art. 92a ust. 1 i 3 oraz ust. 7 pkt 1 i ust. 11 pkt 2 u.p.t.u.
W wyroku z dnia 18 września 2024 r. WSA błędnie również uznał, że zmiana kwalifikacji naruszenia na etapie II instancji i nałożenie kary za Ip. 1.14 załącznika nr 3 do u.t.d. oznacza, że organ naruszył zasadę dwuinstancyjności i zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a. i art. 16 k.p.a.). Uwzględniając w trybie autokontroli zarzut skargi kasacyjnej w tym zakresie sąd zauważa przede wszystkim, że organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji co do faktu naruszenia przepisów u.t.d. przez skarżącą jako podmiotu wykonującego inne czynności związane z tym przewozem. Inna kwalifikacja naruszenia wynikała z ponownej merytorycznej analizy sprawy. Ten sam stan faktyczny zakwalifikowano do innej podstawy odpowiedzialności, co w realiach tego przypadku należy uznać za dopuszczalne i nie naruszające zasady dwuinstancyjności. Organ odwoławczy
w uzasadnieniu decyzji wskazał przesłanki faktyczne i prawne przemawiające za odmienną niż przyjęta przez organ I instancji kwalifikacją prawną stanu faktycznego. GITD ocenił, że do ustalonego w sprawie stanu faktycznego ma zastosowanie inny przepis prawa materialnego (strona powinna ponosić odpowiedzialność na podstawie innej lp załącznika nr 3 do ustawy). Podkreślenia przy tym wymaga, że organ odwoławczy zawiadomił stronę o zmianie kwalifikacji, dając możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów również w tym względzie (co oznacza, że nie została naruszona zasada zapewnienia stronie czynnego udziału
w postępowaniu).
Organ wydał kwestionowaną decyzję na podstawie obowiązujących przepisów prawa, do czego jest obowiązany w myśl zasady legalizmu (art. 6 k.p.a.). Co prawda to przedsiębiorcy transportowi są adresatami przepisów dotyczących przewozów międzynarodowych i jako tacy ponoszą konsekwencje wszelkich popełnianych przez siebie naruszeń, tym niemniej ustawodawca unijny dostrzegając konieczność uniknięcia nadużyć ze strony przedsiębiorców zamawiających usługi przewozowe
u przewoźników drogowych rzeczy, nakazał państwom członkowskim ustanowienie jasnych i przewidywalnych przepisy dotyczących kar wobec nadawców, spedytorów, wykonawców i podwykonawców, jeżeli wiedzieli oni lub, w świetle wszystkich istotnych okoliczności, powinni byli wiedzieć, że zlecone przez nich usługi transportowe wiążą się z naruszaniem przepisów rozporządzenia (WE) nr 1072/2009 (zob. pkt 24 preambuły rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1055 z dnia 15 lipca 2020 r. zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1071/2009, (WE) nr 1072/2009 i (UE) nr 1024/2012 w celu dostosowania ich do zmian
w transporcie drogowym). Dostosowując przepisy krajowe, polski prawodawca dokonał zmiany art. 92a ust. 11 u.t.d. Warunkowa odpowiedzialność przedsiębiorców zamawiających usługi transportowe uregulowana w tym przepisie nie jest jednak absolutna. Po pierwsze, nie opiera się jedynie o kryterium obiektywnie stwierdzonego naruszenia wzorca normatywnego – wykonywanie czynności związanych
z przewozem drogowym z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu przez podmiot wymieniony w tym przepisie uznany za zlecający usługi transportowe (na uwagę zasługuje, że jest to katalog otwarty podmiotów). Po drugie, do nałożenia kary pieniężnej na taki podmiot koniecznym jest wykazanie przez organ, że podmiot ten miał wiedzę lub w świetle wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, powinien był wiedzieć, że zlecone przez niego usługi transportowe wiążą się
z powstaniem naruszenia. Poza tym, podmiot taki może uniknąć odpowiedzialności powołując się na okoliczności wynikające z art. 92c ust. 1 u.t.d., niemniej to do obowiązków podmiotu wykonującego czynności związane z przewozem drogowym należy wykazanie tych przesłanek uwalniających, czemu strona w niniejszym postępowaniu nie sprostała.
Przepis art. 92a ust. 11 u.t.d. zawiera otwarty katalog podmiotów wykonujących czynności związane z przewozem drogowym, które ponoszą odpowiedzialność za naruszenia z u.t.d. Ich odpowiedzialność ma obiektywny charakter i aktualizuje się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazują, że podmioty te miały wpływ lub godziły się na powstanie naruszenia. Odpowiedzialność przewidziana w art. 92a ust. 11 u.t.d. i kara wynikająca z tego tytułu jest następstwem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem i zmierza do przymuszenia podmiotu wykonującego czynności związane z przewozem drogowym respektowania nakazów i zakazów wynikających z przepisów prawa. Skarżąca powinna tak ustalić współpracę z kontrahentami spoza obszaru Unii Europejskiej, aby móc weryfikować dokumenty związane z przewozem drogowym, wśród których najistotniejszym jest zezwolenie na wykonywanie międzynarodowych przewozów drogowych rzeczy, decydujące o legalności wykonywanego przewozu drogowego.
Podsumowując, z dokumentów posiadanych przez kierowcę i okazanych do kontroli nie wynikało aby nadawcą i zleceniodawcą przewozu był inny podmiot niż skarżąca Spółdzielnia. Na uwagę zasługuje, że skarżąca wykonywała również inne czynności związane z przewozem, tj. czynności załadunkowe. Po załadowaniu towaru wydała kierowcy dokument CMR, który potwierdza, że przewóz miał miejsce do odbiorcy w Wielkiej Brytanii a przewoźnikiem była spółka z siedzibą na Litwie. Skarżąca miała zatem wiedzę, że jako nadawca zleca przewóz towarów poza granice UE i że będzie go wykonywać zagraniczny przewoźnik. Pomimo tego skarżąca nie sprawdziła czy podmiot ten dysponuje odpowiednim zezwoleniem na wykonanie takiego przewozu. Spółdzielnia wiedziała lub, w świetle wszystkich istotnych okoliczności, powinna była wiedzieć, że zlecona przez nią usługa transportowa wiążę się z powstaniem naruszenia. Uzasadniało to nałożenie na skarżącą kary pieniężnej za naruszenie opisane Ip. 1.14 załącznika nr 3 do u.t.d.
W tym stanie rzeczy sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja jest zgodna
z prawem.
Mając powyższe na uwadze sąd na zasadzie art. 179a p.p.s.a. uchylił własny wyrok z dnia 18 września 2024 r. (pkt 1 sentencji), w oparciu o art. 151 p.p.s.a. skargę Spółdzielni oddalił (pkt 2 sentencji) oraz orzekł o kosztach postępowania sądowego (pkt 3), zasądzając od Spółdzielni na rzecz organu zwrot kosztów postępowania kasacyjnego (art. 203 pkt 2 p.p.s.a., § 2 pkt 4 w zw. § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).