II SA/Bk 378/15

II SA/Bk 378/15 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2015-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-05-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Grażyna Gryglaszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne
Inspekcja pracy
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 16 poz 94
art. 4 pkt 2
Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym - tekst jednolity.
Dz.U. 1998 nr 151 poz 987
par. 8, par. 53 ust. 1, par. 55 ust. 1 i 5
Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie.
Dz.U. 2012 poz 1059
art. 3 pkt 11, pkt 10 i 9
Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne - tekst jednolity.
Tezy
Wymiana szyny kolejowej stanowiącej element urządzenia energetycznego kolejowej sieci trakcyjnej zasilanej napięciem 3kV jest pracą eksploatacyjną do której wykonania wymagane są kwalifikacje uprawniające o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci (Dz.U. z 2003 r., nr 89, poz. 828 ze zm.).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi PKP Polskie Linie Kolejowe SA w W. Z. L. K. w B. na decyzję Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektora Pracy w B. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie skierowania pracowników do innych prac do czasu uzyskania przez nich uprawnień kwalifikacyjnych oddala skargę
Uzasadnienie
Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.
1. W dniach (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) lutego 2015 r. inspektorzy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w B. dokonali kontroli w P. S.A. Zakład Linii Kolejowych w B. Ustalenia kontroli zawarto w protokole z dnia (...) lutego 2015 r. Ostateczna treść protokołu została sformułowana w dniu (...) marca 2015 r. po ustosunkowaniu się do zastrzeżeń kontrolowanego. Wynika z niego, że w dniu (...) lutego 2015 r. przeprowadzono kontrolę w zakresie organizacji bezpiecznej pracy przy robotach torowych. Roboty były prowadzone przez: J. A., P. K., K. Ł., S. P. i polegały na wymianie pojedynczej szyny S 49 w torze klasycznym toru głównego dodatkowego stacji B. pomiędzy Bł4 i Błd od rozjazdu 66 do 112 linii nr 6. Ustalono, że prace torowe wykonywane były pod czynną kolejową siecią trakcyjną o napięciu 3 kV DC. Pracownicy zaś nie posiadali uprawnień kwalifikacyjnych E lub D wymaganych do eksploatacji urządzeń elektrycznych grupy 1 o napięciu powyżej 1 kV.
2. W oparciu o powyższe ustalenia organ I instancji nakazem z dnia (...) lutego 2015 r., na podstawie art. 11 pkt 2, 3 w zw. z art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 2373 § 1 Kodeksu pracy w zw. z § 5 ust. 1 i 2 i załącznikiem nr 1 gr 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci oraz § 2 pkt 3 w zw. z § 6 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 marca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych, zobowiązał kontrolowany podmiot do skierowania ww. pracowników do innych prac do czasu uzyskania przez nich uprawnień kwalifikacyjnych do eksploatacji urządzeń energetycznych o napięciu powyżej 1 kV. W uzasadnieniu podano, że z analizy treści "Instrukcji utrzymania sieci trakcyjnej let 2" wynika iż wymiana szyn kolejowych stanowiących element czynnego urządzenia energetycznego trakcji kolejowej, tj. sieci powrotnej przewodzącej prąd trakcyjny jest zabiegiem eksploatacyjnym, do którego wykonania wymagane są uprawnienia kwalifikacyjne uprawniające do eksploatacji urządzeń energetycznych o napięciu powyżej 1 kV.
3. Odwołanie od tego nakazu złożyły P. S.A. Zakład Linii K. Okręgowy Inspektor Pracy w B. decyzją z dnia (...) kwietnia 2015 r. utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie i podzielił stanowisko, że wymiana szyn kolejowych, stanowiących elementy czynnego urządzenia energetycznego trakcji kolejowej, tj. sieci powrotnej przewodzącej prąd trakcyjny jest zabiegiem eksploatacyjnym, do którego wykonania wymagane są uprawnienia kwalifikacyjne uprawniające do eksploatacji urządzeń energetycznych o napięciu powyżej 1 kV.
4. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniosły P. S.A. Zakład Linii Kolejowych w B. i zarzuciły naruszenie:
a) przepisów postępowania:
- art. 7 i 8 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ czynności zmierzających do kompletnego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie oraz prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania;
- art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności treści zastrzeżeń do protokołu z kontroli a także odwołania oraz błędne przyjęcie, że pracownicy wykonywali prace torowe w torze głównym dodatkowym stacji B. polegające na wymianie torów przy czynnej trakcji kolejowej, podczas gdy wykonywali oni czynności polegające na wymianie pojedynczej szyny w torze zelektryfikowanym, z dala od napięcia i przy zamkniętym torze dla ruchu pociągów.
b) przepisów prawa materialnego:
- art. 2733 Kodeksu pracy, poprzez błędne przyjęcie, że strona skarżąca dopuściła pracowników do prac torowych w torze głównym dodatkowym stacji B. polegających na wymianie torów przy czynnej trakcji kolejowej bez koniecznych uprawnień kwalifikujących ich do eksploatacji urządzeń energetycznych o napięciu powyżej 1 kV, w przypadku gdy do wykonywanej przez nich pracy przedmiotowe uprawnienia nie były konieczne;
- § 4 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 marca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych, poprzez nieuwzględnienie, iż prace eksploatacyjne przy urządzeniach energetycznych należy prowadzić zgodnie z instrukcjami eksploatacji, a w konsekwencji, że zgodnie z § 19 Instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach elektroenergetyki kolejowej (EBH-la) prace przy sieci powrotnej i uszyniającej mogą być wykonywane przez osoby kwalifikowane lub niewykwalifikowane;
- § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci, poprzez uznanie, że szyna/tor jest urządzeniem energetycznym;
- § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2003 r., poprzez jego pominięcie i wymaganie od pracowników dokonujących prac eksploatacyjnych przy sieci powrotnej (dolnej) potwierdzenia posiadania kwalifikacji w zakresie obsługi urządzeń i instalacji o napięciu wyższym niż 1 kV, w przypadku gdy obsługiwane przez nich urządzenia elektryczne zalicza się do urządzeń o napięciu nie wyższym niż 1 kV, a do ich eksploatacji nie wymaga się potwierdzenia posiadania kwalifikacji;
- § 5 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2003 r., poprzez jego błędne zastosowanie, w przypadku gdy wymagane w nim kwalifikacje są obowiązkowe dla osób eksploatujących urządzenia elektryczne o napięciu wyższym niż 1 kV.
Wskazując na powyższe naruszenia strona skarżąca wniosła o uchylenie rozstrzygnięć obu instancji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podano, że podczas kontroli w dniu (...) lutego 2015 r. pracownicy wykonywali czynności polegające na wymianie pojedynczej szyny w torze zelektryfikowanym a nie jak twierdzi organ prace torowe polegające na wymianie torów przy czynnej trakcji kolejowej. Prace te zasadniczo różnią się od siebie. Przy wymianie torów wyłączane jest napięcie w sieci trakcyjnej, następuje także przerwa w sieci powrotnej. Sieć jest uszyniona z obu stron zgodnie z obowiązującymi przepisami przez wykonawcę utrzymującego sieć, tj. P. E. SA. Zakład W. i przez tego wykonawcę wystawiane jest zezwolenie na wykonanie robót torowych, jak również z jego ramienia pełniony jest nadzór nad pracami. Natomiast przy wymianie pojedynczej szyny stosuje się łączniki międzytokowe, które połączone są z szyną, zapewniając ciągłość sieci powrotnej. Warunki wykonania prac polegających na wymianie pojedyńczych szyn są szczegółowo opisane w instrukcjach wewnętrznych P. SA., w których określono strefę prac pod napięciem, która wynosi do 0,6 m i strefę prac w pobliżu napięcia, która wynosi od 0,6 m do 1,4 m. W związku z powyższym pracownicy, którzy byli zatrudnieni przy wymianie w torze zelektryfikowanym wykonywali pracę z dala od napięcia, gdyż nie istniała możliwość zbliżania się pracowników, przedmiotów i sprzętu do nieosłoniętych części czynnych urządzenia będącego pod napięciem na odległość mniejszą niż granica strefy prac w pobliżu napięcia. Nadto podano, że sieć trakcyjna jest specyficznym urządzeniem gdzie należy rozróżnić: górną i sieć powrotną (dolną). Sieć górna jest pod napięciem 3 000V, zaś sieć , tj. szyny kolejowe oraz ich połączenia elektryczne stanowią sieć powrotną w sieci trakcyjnej, gdzie ich potencjał jest zbliżony do potencjału ziemi i przy kontakcie z nimi nie powodują porażenia człowieka. Dolna powrotna stanowi jednocześnie szynę ochronną, do której podłączane są wszystkie konstrukcje metalowe, które znajdują się w strefie oddziaływania sieci górnej np. kładki dla pieszych, gdzie przewody sieci górnej mogą się zbliżać do konstrukcji na odległość do 20 cm. Maksymalna różnica potencjałów między szynami a ziemią może wynosić 120 V. Przy założeniu, że szyna stanowi element zagrożenia bezpieczeństwa, wszyscy użytkownicy przejazdów i przejść kolejowych powinni posiadać stosowne uprawnienia kwalifikacyjne. Podano, że na każdej podstacji trakcyjnej zasilającej sieć trakcyjną znajduje się kontrolujące różnicę potencjałów między szynami a ziemią, tj. urządzenie ziemnozwarciowe. Gdy różnica potencjałów między szynami a uziemieniem podstacji przekroczy 120 V, następuje doziemienie szyn za pomocą tego urządzenia. Przy wykonywaniu przedmiotowych robót torowych tor był zamknięty dla ruchu oraz stosowane były wymagane zabezpieczenia przewidziane w załączniku nr 6 do Instrukcji EBH-1a (rys. 1). Zabezpieczenia te uniemożliwiały przepływ prądu przez szynę - brak było podłączonego odbiornika pomiędzy siecią górną i dolną, tj. silnika trakcyjnego pojazdu. Po zastosowaniu łączników międzytokowych, to właśnie one i druga szyna, a nie wymieniana szyna, która jest pozbawiona połączeń gwarantujących ciągłość obwodu elektrycznego, wzięły na siebie zadanie odprowadzenia mogącego pojawić się prądu powrotnego. Przez wymienianą szynę nie płynął prąd, a więc nie mogła być ona potraktowana jako część sieci powrotnej a także urządzenie elektryczne. Zatem jeżeli nie wychodzi się poza zakres napięcia bezpiecznego (powyżej 120 V), nie można mówić o pracy przy urządzeniach pod napięciem jak i w pobliżu napięcia, a także o konieczności posiadania przez pracujących przy nich osób kwalifikacji do eksploatacji urządzeń energetycznych o napięciu powyżej 1 kV. Nadmieniono, że wszelkie prace eksploatacyjne przy czynnej sieci trakcyjnej są zlecane na podstawie umowy zewnętrznemu wykonawcy, natomiast pracownicy zajmują się tylko utrzymaniem nawierzchni torowej. Strona skarżąca wywiodła, że podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest uznanie szyny kolejowej za urządzenie elektryczne, stąd też kluczowym wydaje się ustalenie czym jest tor/szyna. Wskazano, że zgodnie z art. 4 pkt 1a ustawy z dnia 28 marca 2003 r. transporcie kolejowym droga kolejowa to powierzchnia kolejowa wraz z podtorzem i budowlami inżynieryjnymi oraz gruntem, na którym jest usytuowana. Natomiast zgodnie z § 3 pkt 6 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie przez nawierzchnię rozumie się konstrukcję przystosowaną do przenoszenia na grunt obciążeń stałych i ruchomych związanych z ruchem pojazdów kolejowych, składającą się z toru, po którym poruszają się pojazdy kolejowe, elementów podporowych, elementów przytwierdzających i łączących oraz podsypki. Podano również, że droga kolejowa jest elementem definicji linii kolejowej (art. 4 pkt 2 u.o.t.k). Natomiast m.in. linia kolejowa jest częścią infrastruktury kolejowej, co stanowi art. 4 pkt 2 u.o.t.k. Natomiast do zarządzania infrastrukturą kolejową (której elementem jest tor), zarządcę infrastruktury uprawnia autoryzacja bezpieczeństwa (art. 18 ust. 1 pkt 1 u.o.t.k). Stąd też, zdaniem strony skarżącej, z powyższego wynika, że tor kolejowy podlega pod ustawę o transporcie kolejowym, nie zaś pod ustawę prawo energetyczne i dlatego nie może być uznany za urządzenie, instalację czy sieć w rozumieniu przepisów prawa energetycznego. Założenie odwrotne oznaczałoby, że tor kolejowy podlegałby pod jurysdykcję dwóch organów rynków regulowanych, tj. Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki oraz Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego, a samą sieć trakcyjną (w tym również i tor kolejowy) należałoby uznać za sieć dystrybucyjną (3 pkt 1 lb ustawy - Prawo energetyczne). Wówczas strona skarżąca posiadałby status operatora systemu dystrybucyjnego. Przyjmując, że szyna należy do sieci trakcyjnej, a zatem pośrednio w połączeniu z nią jest urządzeniem elektrycznym to zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 28 marca 2013 r, prace eksploatacyjne na takim urządzeniu należy prowadzić zgodnie z instrukcjami eksploatacji zawierającymi w szczególności (§ 4 ust. 1 pkt 7) wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy i przepisów przeciwpożarowych dla danych urządzeń energetycznych, obiektów oraz wymagania kwalifikacyjne dla osób zajmujących się eksploatacją danego urządzenia. Mając powyższe na uwadze, strona skarżąca, wskazała że zgodnie z § 19 Instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach elektroenergetyki kolejowej (EBH-1a) prace przy sieci powrotnej i uszyniającej mogą być wykonywane przez osoby kwalifikowane lub niewykwalifikowane. Ponadto z § 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 28 kwietnia 2003 r. wynika, że nie wymaga się potwierdzenia kwalifikacji w zakresie obsługi urządzeń i instalacji u użytkowników eksploatacyjnych urządzenia o napięciu nie wyższym niż 1kV, jeżeli w dokumentacji urządzenia określono zasady jego obsługi. Strona skarżąca wywiodła, że obowiązujące przepisy nie precyzują i nie wymagają posiadania przez monterów nawierzchni kolejowej wykonujących pracę w torach zelektryfikowanych przy sieci powrotnej i uszyniającej świadectw kwalifikacyjnych kat. E lub D. Monterzy nawierzchni kolejowej pracujący przy wymianie pojedynczej szyny w torach zelektryfikowanych nie wykonywali prac określonych w § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2003 r., gdyż wymieniana szyna w żaden sposób nie wpływała na stan urządzenia elektrycznego, jakim jest sieć trakcyjna. Zastosowanie w niniejszej sprawie miał zaś powołany § 4 ust. 1 tego rozporządzenia. Nadto strona skarżąca wywiodła, że żaden z przywołanych przez organ aktów nie zawiera definicji szyny. Wyjaśnienia tego pojęcia nie zawierają również przepisy prawa energetycznego, do których odsyła przepis 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 marca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych definiujący pojęcie urządzenia energetycznego. Podstawą wydania przedmiotowego nakazu było zaś błędne przyjęcie, że szyna kolejowa jest urządzeniem elektrycznym. Urządzenia elektryczne powinny charakteryzować się odpowiednim bezpieczeństwem użytkowania. Wymagania dotyczące zabezpieczeń przed porażeniem pożarem określone są w normach kolejowych i międzynarodowych. Aby sprawdzić, czy dane urządzenie elektryczne spełnia normy bezpieczeństwa, należy przeprowadzić na nim odpowiednie testy sprawdzenia bezpieczeństwa urządzeń elektrycznych. W dokumencie "Warunki techniczne wykonania i odbioru szyn kolejowych - Wymagania i badania Id-106" zostały określone wszystkie wymagania dotyczące wytwarzania, własności, prowadzenia badań oraz zasad odbioru szyn przeznaczonych do budowy torów i rozjazdów. W przedmiotowym dokumencie brak jest jakichkolwiek zapisów dotyczących badań, testów/pomiarów w zakresie właściwości elektrycznych oraz bezpieczeństwa elektrycznego. Przeprowadzenie testów/pomiarów jest wymagane przez krajowe i międzynarodowe normy bezpieczeństwa. Testy/pomiary są testami obowiązkowymi, które muszą być przeprowadzone dla każdego urządzenia-elektrycznego. Ponadto urządzenie elektryczne powinno posiadać tabliczkę znamionową zawierającą krótki jego opis i podstawowe informacje, takie jak nazwa, producent, rok produkcji, numer seryjny, podstawowe parametry (np. moc znamionowa), warunki pracy (np. napięcie zasilające), sposób podłączenia, klasę zasilania, certyfikat bezpieczeństwa, itp. Szyny kolejowe nie posiadają tabliczek znamionowych. Dodatkowo dyrektywy - niskonapięciowa LVD 2006/95/WE (w sprawie zasadniczych wymagań dla sprzętu elektrycznego oraz dokumentów i informacji pochodnych) oraz o kompatybilności elektromagnetycznej EMC 2004/108/WE, przewidują dla urządzeń elektrycznych system oceny ich zgodności z zasadniczymi wymaganiami. Dla szyn nie wymaga się jednak przeprowadzania takiej oceny. Przy jej braku producent szyn nie może również wystawić deklaracji zgodności, a także opatrzeć znakiem CE.
5. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności kwestionowanej decyzji.
W pierwszej kolejności podnieść należy, że w sprawie niniejszej jako bezsporne powinny być potraktowane okoliczności dotyczące zakresu prac wykonywanych w dniu (...) lutego 2015 r. przez: J. A., P. K., K. Ł., S. P. Okoliczności te zostały potwierdzone w protokole kontroli z dnia (...) lutego 2015 r. Wynika z niego, że kontrola dotyczyła wykonywania robót związanych z pojedynczą wymianą szyn S49 w torze klasycznym toru głównego dodatkowego stacji B. pomiędzy Bł4 i Błd rozjazdu 66 do 112. Prace były wykonywane pod czynną kolejową siecią trakcyjną o napięciu 3 kV DC. Protokół został podpisany przez Dyrektora strony skarżącej. Zastrzeżenia zgłoszone do tego protokołu nie dotyczyły zakresu wykonywanych prac. Nie było bowiem podważane to, że pracownicy w dniu (...) lutego 2015 r. wykonywali czynności polegające na: wymianie pojedynczych szyn, zdejmowaniu i zakładaniu "stałych" uszynień międzytokowych (pomiędzy szynami połączonymi szeregowo) oraz zabezpieczyli strefę pracy (miejsce) uszyniaczami typu przenośnego. Nie było kwestionowane także to, że żaden z pracowników zespołu wykonującego ww. prace nie posiadał świadectwa kwalifikacji uprawniającego do eksploatacji urządzeń elektrycznych (pracodawca w zastrzeżeniach do protokołu wnosił o zastąpienie zapisu "do dnia kontroli nie uzyskał kwalifikacji elektroenergetycznych" zapisem "nie posiada kwalifikacji elektoroenergetycznych). Zastrzeżenia dotyczyły natomiast kwalifikacji tych prac. Zdaniem organu szyny kolejowe stanowią element czynnego urządzenia energetycznego trakcji kolejowej i ich wymiana jest zabiegiem eksploatacyjnym. W związku z tym pracownicy wykonujący wymianę szyn pod czynną trakcją kolejową powinni posiadać uprawnienia kwalifikacyjne do eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych o napięciu powyżej 1 kV. Natomiast, zdaniem strony skarżącej (pracodawcy), pracownicy w dniu (...) lutego 2015 r. nie wykonywali czynności ekploatacyjncyh przy urządzeniach elektrycznych lecz wymieniali wyłącznie szyny kolejowe w strefach, w których nie występują zagrożenia porażenia trakcyjnym prądem elektrycznym, w związku z czym nie musieli posiadać kwalifikacji do obsługi urządzeń elektroenergetycznych. Dyrektor strony skarżącej w załączniku B z dnia (...) marca 2015 r. do protokołu kontroli, dotyczącym ustosunkowania się do zastrzeżeń, podał, że nie zgadza się ze stwierdzeniem iż prace polegające na wymianie szyn kolejowych pod czynną trakcją kolejowa wymagają od pracowników wykonujących te czynności posiadania uprawnień kwalifikowanych do eksploatacji urządzeń elektorenergetycznych pod napięciem powyżej 1 kV.
Reasumując stwierdzić należy, że pomiędzy stronami kwestią sporną nie jest zakres prac wykonywanych przez pracowników w dniu (...) lutego 2015 r. Strony są zgodne co do tego, że dokonano wymiany szyny kolejowej pod czynną trakcją kolejową oraz, że pracownicy nie posiadali uprawnień kwalifikacyjnych do eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych o napięciu powyżej 1 kV. Stąd za bezzasadne należy uznać zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, poprzez zaniechanie przez organ czynności zmierzających do kompletnego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie oraz prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania. Kwestia sporna dotyczy natomiast kwalifikacji tych prac.
Sąd podziela stanowisko organu, że szyny kolejowe stanowią element czynnego urządzenia energetycznego (trakcji kolejowej) i ich wymiana jest zabiegiem eksploatacyjnym wymagającym od pracowników kwalifikacji uprawniających do eksploatacji urządzeń elektrycznych. Kwestionując to stanowisko strona skarżąca po pierwsze wywodzi, że szyna kolejowa nie jest urządzeniem elektrycznym. Tor kolejowy podlega pod ustawę o transporcie kolejowym, nie zaś pod ustawę prawo energetyczne i dlatego nie może być uznany za urządzenie, instalację czy sieć w rozumieniu przepisów prawa energetycznego. Przyjmując nawet, że szyna należy do sieci trakcyjnej w więc pośrednio jest urządzeniem elektrycznym to prace eksploatacyjne na takim urządzeniu należy prowadzić zgodnie z instrukcjami eksploatacji (§ 4 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia z 2013 r.) a te dopuszczają wykonywanie prac przy sieci pierwotnej i uszynionej przez osoby niewykwalifikowane. Po wtóre strona skarżąca podnosi, że w sprawie niniejszej nie można mówić o pracy przy urządzeniach pod napięciem dlatego, że tor w którym była wymieniana szyna był zamknięty dla ruchu oraz stosowane były zabezpieczenia które uniemożliwiały przepływ prądu przez wymienianą szynę (z tego też powodu nie mogła być ona potraktowana jako urządzenie elektryczne). Pracownicy wykonywali prace z dala od napięcia, gdyż określone są strefy prac pod napięciem – zakres bezpiecznego napięcia wynosi powyżej 120V.
Istotnie rację ma strona skarżąca, że takie pojęcie jak tor, szyna są pojęciami stricte związanymi z transportem kolejowym nie zaś z ustawą prawo energetyczne. Zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1297 ze zm.) linią kolejową jest droga kolejowa (tj. nawierzchnia kolejowa wraz z podtorzem i budowlami inżynieryjnymi oraz gruntem, na którym jest usytuowana) mająca początek i koniec wraz z przyległym pasem gruntu (tj. gruntami wzdłuż linii kolejowych, usytuowanymi po obu ich stronach, przeznaczonymi do zapewnienia bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego). Definicję linii kolejowej precyzuje rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie (Dz. U. nr 151, poz. 987). Zgodnie z § 8 powołanego rozporządzenia linia kolejowa powinna posiadać wyposażenie techniczne zapewniające osiąganie określonych parametrów eksploatacyjnych. Wyposażenie techniczne linii kolejowej obejmuje konstrukcyjne elementy nawierzchni, podtorze, obiekty inżynieryjne oraz w szczególności następujące budowle i urządzenia:
1) systemu sterowania ruchem kolejowym,
2) związane z obsługą przewozu osób i rzeczy,
3) zaplecza technicznego taboru kolejowego,
4) zasilania elektrotrakcyjnego,
5) telekomunikacyjne,
6) zasilania elektroenergetycznego,
7) sieci technicznych,
8) związane ze skrzyżowaniem z drogami publicznymi w jednym poziomie,
9) związane z osłoną antyawaryjną.
W § 53 ust. 1 rozporządzenia wskazano co wchodzi w skład urządzenia zasilania elektrotrakcyjnego zasilającego elektryczne szynowe pojazdy trakcyjne w energię elektryczną w trakcie ich jazdy po zelektryfikowanym torze kolejowym. Są to: sieć trakcyjna i obiekty zasilające sieć trakcyjną, tj. podstacje trakcyjne wraz z liniami zasilającymi, kabiny sekcyjne i linie zasilaczy. W § 55 ust. 1 rozporządzenia podano, że sieć trakcyjna obejmuje sieć jezdną i sieć powrotną. Sieć jezdna służąca bezpośredniemu doprowadzeniu energii elektrycznej do pojazdu trakcyjnego za pośrednictwem odbieraków prądu składa się z zespołu przewodów wraz z osprzętem sieciowym i konstrukcji wsporczych, a sieć powrotna składa się z szyn toru kolejowego oraz ich połączeń elektrycznych przewodzących prąd trakcyjny. W ust. 5 § 55 rozporządzenia mowa jest o zasileniu napięciem 3kV sieci jezdnej.
Z powyższego zdaniem Sądu wynika, że szyny toru kolejowego są częścią sieci powrotnej ta z kolei jest elementem sieci trakcyjnej która wchodzi w skład urządzenia elektrotrakcyjnego. Istota działania urządzenia zasilania elektrotrakcyjnego polega na zasilaniu elektrycznym szynowych pojazdów trakcyjnych w energię elektryczną. Powyższe prowadzi do wniosku, że zasilanie elektrotrakcyjne jest siecią w rozumieniu art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1059 ze zm.). Zgodnie z definicją legalną zawartą ww. przepisie
sieci to instalacje połączone i współpracujące ze sobą, służące do przesyłania lub dystrybucji paliw lub energii, należące do przedsiębiorstwa energetycznego. Instalacją zaś są urządzenia z układami połączeń między nimi (art. 3 pkt 10 ustawy) a urządzeniami są urządzenia techniczne stosowane w procesach energetycznych (art. 3 pkt 9 ustawy). Szyna jest zatem integralną częścią sieci służącej do przesyłania energii czyli integralną częścią urządzenia energetycznego. Urządzeniami energetycznymi zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 marca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych (Dz.U. z 2013 r., poz. 492) są urządzenia, instalacje i sieci, w rozumieniu przepisów prawa energetycznego, stosowane w technicznych procesach wytwarzania, przetwarzania, przesyłania, dystrybucji, magazynowania oraz użytkowania paliw lub energii. Z § 6 tego rozporządzenia wynika, że prace eksploatacyjne między innymi przy urządzeniach energetycznych mogą wykonywać osoby uprawnione i upoważnione. Istotnie jak wywodzi strona skarżąca w § 4 ust. 1 rozporządzenia mowa jest o tym, że prace eksploatacyjne należy prowadzić zgodnie z instrukcjami eksploatacji. Przepis ten jednocześnie wskazuje co takie instrukcje mogą regulować i tak między innymi: charakterystykę urządzeń energetycznych; opis w niezbędnym zakresie układów automatyki, pomiarów, sygnalizacji, zabezpieczeń i sterowań; zestaw rysunków, schematów i wykresów z opisami zgodnymi z obowiązującym nazewnictwem; opis czynności związanych z uruchomieniem, obsługą w czasie pracy i zatrzymaniem urządzenia energetycznego w warunkach normalnej pracy tego urządzenia; zasady postępowania w razie awarii oraz zakłóceń w pracy urządzenia; wymagania w zakresie konserwacji, napraw, remontów urządzeń energetycznych oraz terminy przeprowadzania przeglądów, prób i pomiarów; wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy i przepisów przeciwpożarowych dla danej grupy urządzeń energetycznych, obiektów oraz wymagania kwalifikacyjne dla osób zajmujących się eksploatacją danego urządzenia; identyfikację zagrożeń dla zdrowia i życia ludzkiego oraz dla środowiska naturalnego związanych z eksploatacją danego urządzenia energetycznego; organizację prac eksploatacyjnych; wymagania dotyczące środków ochrony zbiorowej lub indywidualnej, zapewnienia asekuracji, łączności oraz innych technicznych lub organizacyjnych środków ochrony stosowanych w celu ograniczenia ryzyka zawodowego, zwanych dalej "środkami ochronnymi". W ocenie Sądu treść instrukcji, zgodnie z którymi mają być wykonywane prace eksploatacyjne, powinna zawierać wytyczne dotyczące sposobu wykonania, organizacji tych prac. Instrukcje nie mogą wyłączać określonego w § 6 rozporządzenia obowiązku wykonywania tych prac przez osoby uprawnione i upoważnione. Oznacza to, że zapis § 19 Instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach elektroenergetyki kolejowej (EBH -1a) stanowiący, że prace przy sieci powrotnej i uszyniającej mogą być wykonywane przez osoby kwalifikowane lub niewykwalifikowane jest sprzeczny z treścią § 6 rozporządzenia.
Reasumując tę część rozważań stwierdzić należy, że szyna jest integralną częścią urządzenia energetycznego. W związku z tym prace eksploatacyjne przy szynie mogą wykonywać tylko osoby uprawnione i upoważnione. Kolejną kwestią podlegającą rozstrzygnięciu jest to czy do wymiany szyny, która jest częścią sieci powrotnej niezasilanej bezpośrednio napięciem 3kV (znajduje się poniżej sieci jezdnej, zasilanej bezpośrednio napięciem 3kV), pracownicy powinni posiadać uprawnienia kwalifikacyjne do eksploatacji urządzeń energetycznych. O obowiązku posiadania takich kwalifikacji stanowi § 5 ust. 1 pkt 1 Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci (Dz.U. z 2003 r., nr 89, poz. 828 ze zm.). Wynika z niego, że eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci mogą zajmować się osoby, które spełniają wymagania kwalifikacyjne dla następujących rodzajów prac i stanowisk pracy: eksploatacji - do których zalicza się stanowiska osób wykonujących prace w zakresie obsługi, konserwacji, remontów, montażu i kontrolno-pomiarowym. W ocenie Sądu wymiana szyny kolejowej stanowiącej element urządzenia energetycznego kolejowej sieci trakcyjnej zasilanej napięciem 3kV jest pracą eksploatacyjną do której wykonania wymagane są odpowiednie kwalifikacje uprawniające. Nie ma racji przy tym strona skarżąca, że w sprawie powinien mieć zastosowanie § 4 ust. 1 rozporządzenia, albowiem wymiana szyny jest pracą eksploatacyjną przy urządzeniu elektrycznym o napięciu nie wyższym niż 1kV. Zdaniem strony skarżącej szyna stanowiąca element sieci powrotnej (dolnej) nie mogła stanowić zagrożenia porażenia trakcyjnym prądem elektrycznym. Pracownicy wykonywali prace z dala od napięcia 3kV zasilającego sieć jezdną (górną) trakcji a nadto przepływ prądu przez wymienianą szynę był zablokowany. Zdaniem Sądu w sprawie niniejszej nie mógł znaleźć zastosowania § 4 ust. 1 rozporządzenia zgodnie z którym nie wymaga się potwierdzenia posiadania kwalifikacji w zakresie obsługi urządzeń i instalacji u użytkowników eksploatujących: urządzenia elektryczne o napięciu nie wyższym niż 1 kV i mocy znamionowej nie wyższej niż 20 kW, jeżeli w dokumentacji urządzenia określono zasady jego obsługi. Istotnie sieć powrotna nie jest bezpośrednio zasilana napięciem 3kV. Niemniej jednak sieć ta stanowi element całego urządzenia energetycznego zasilanego napięciem 3kV. Jak podaje sama strona skarżąca dopływ prądu był odłączony jedynie od wymienianej szyny natomiast dostęp do sieci jezdnej zasilanej cały czas napięciem 3kV, był ograniczony strefami ochronnymi. W ocenie Sądu wymiana elementu energetycznego zasilanego napięciem 3kV wymaga odpowiednich kwalifikacji, które są niezbędne już chociażby z tego powodu, żeby w sposób umiejętny (nie zagrażający życiu) odciąć dopływ prądu do szyny, czy też świadomie nie przekraczać bezpiecznych stref ochronnych.
Wobec niepotwierdzenia zarzutów skargi Sąd ją oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.)