II SA/Bk 371/25

II SA/Bk 371/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk /sprawozdawca/
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący/
Małgorzata Roleder
Symbol z opisem
6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Sygn. powiązane
II GSK 2767/25 - Postanowienie NSA z 2026-01-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 maja 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 22 stycznia 2025 r. nr SKO.403/121/2024 w przedmiocie rejestracji pojazdu oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do tut. Sądu decyzją z dnia 22 stycznia 2025r. nr SKO.403/121/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży (dalej w skrócie: "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania H. W. (dalej powoływanej jako: "Skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Starosty Łomżyńskiego z dnia 19 grudnia 2024r. nr KM.5410.14037.2024.SZ o odmowie rejestracji samochodu osobowego marki FSO-[...], nr rej. [...].
U podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia legły następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Wnioskiem z dnia 22 listopada 2024r. Skarżąca zwróciła się do Starosty Łomżyńskiego o rejestrację samochodu osobowego marki P., rok produkcji 1996 i dotychczasowym numerze rejestracyjnym [...]. Do wniosku dołączyła: dowód rejestracyjny pojazdu, umowę darowizny pojazdu na wypadek śmierci zawarta w dniu 27 października 20224r., akt zgonu darczyńcy i zaświadczenie o pozytywnym wyniku badania technicznego.
Starosta Łomżyński pismem z dnia 4 grudnia 2024 r. wezwał Skarżącą do usunięcia braków formalnych złożonego wniosku poprzez przedłożenie dokumentu potwierdzającego własność pojazdu zawartego w formie kwalifikowanej (np. akt notarialny, postanowienie sądu etc.).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik Skarżącej poinformował Starostę Łomżyńskiego, że dokumentem, który potwierdza własność pojazdu jest załączona do wniosku o rejestrację - umowa darowizny na wypadek śmierci zawarta pomiędzy Skarżącą, a darczyńcą – S. B. Taka umowa, zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 8 listopada 2024 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, wymagań dla tablic rejestracyjnych oraz wzorów innych dokumentów związanych z rejestracją pojazdów, jest dowodem własności pojazdu. Tym samym spełnione zostały wszystkie przesłanki niezbędne do rejestracji pojazdu.
Starosta Łomżyński decyzją z dnia 19 grudnia 2024r. nr KM.5410.14037.2024.SZ odmówił rejestracji zgłoszonego samochodu osobowego marki FSO-[...], nr rej. [...] na rzecz Skarżącej.
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ przywołał treść przepisów art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2024r., poz. 1251, dalej: "P.r.d.") oraz § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych i wywiódł, że rejestracja pojazdu odbywa się na podstawie wniosku właściciela pojazdu, który przedkłada dowód własności pojazdu. Takim dowodem własności pojazdu może być co do zasady umowa darowizny, ale za taki dowód nie może być uznana przedłożona przez Skarżąca umowa darowizny na wypadek śmierci z dnia 27 października 2024r. W tym zakresie organ I instancji w pierwszej kolejności odwołał się do art. 890 § 1 Kodeksu Cywilnego wskazując, że oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione, co w tym przypadku nie zostało wykazane w momencie zawarcia umowy. W ocenie organu I instancji przedstawiona przez Skarżącą umowa darowizny nie została zawarta w formie kwalifikowanej, ponadto brak jest stosownego dowodu potwierdzającego spełnienie umowy darowizny czy fakt fizycznego przekazania pojazdu na rzecz obdarowanej. Organ zwrócił też uwagę, że w obecnym stanie prawnym darowizna na wypadek śmierci nie funkcjonuje w obrocie prawnym. System prawa cywilnego w obecnym kształcie nie posiada stosownych regulacji, by zapewnić pewność obrotu, odpowiadać społecznemu poczuciu słuszności i realizować wolę testatora z poszanowaniem dla praw innych przy wprowadzeniu darowizny mortis causa. Jak końcowo podkreślił, tak delikatna materia jak stosunki prawne po śmierci wymaga ostrożnej ale istniejącej regulacji, a jej brak powoduje, że darowizna mortis causa jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Darowizna na wypadek śmierci zagraża również poszczególnym uczestnikom obrotu - spadkobiercom, spadkodawcom, wierzycielom spadkowym i uprawnionym do zachowku.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca zarzucając jej naruszenie art. 73 ust. 1e pkt 1 P.r.d. poprzez odmowę rejestracji pojazdu w sytuacji, gdy spełnione są wszystkie przesłanki zezwalające na jego rejestrację. Jak podkreślił pełnomocnik Skarżącej w polskim porządku prawnym obowiązuje zasada swobody umów, która wyrażona jest w art. 3531 KC, a kwestionowana przez organ I instancji umowa darowizny jest niczym innym jak emanacją tej zasady. Zaznaczył, że zawarta przez Skarżącą ze swoim ojcem - zmarłym S. B.- umowa darowizny jest dopuszczalna przez orzecznictwo sądowe oraz najwybitniejszych przedstawicieli doktryny prawniczej, a organ administracji nie ma kompetencji do cywilistycznego rozstrzygania o ważności lub skuteczności zawartej przez strony umowy darowizny. Takich kompetencji nie nakłada na organ żaden z przepisów k.p.a., ustawy Prawo o ruchu drogowym czy jakiegokolwiek innego aktu prawnego. W ocenie pełnomocnika strony skarżącej organ ma jedynie kompetencję do weryfikacji, czy strona przedłożyła wszystkie dokumenty wymagane przepisami ustawy P.r.d., skoro zaś, takie dokumenty zostały przedłożone w niniejszej sprawie, to nie było podstaw do odmowy rejestracji.
Za nieprawdzie pełnomocnik Skarżącej uznał też stwierdzenie organu, że brak jest stosownego dowodu potwierdzającego spełnienie umowy darowizny czy fakt fizycznego przekazania pojazdu na rzecz obdarowanego. Podkreślił, że zmarły S. B. od stycznia 2024 r. do dnia swojej śmierci ze względu na stan zdrowia przebywał w Domu Opieki, ale przed udaniem się w to miejsce przekazał Skarżącej klucze oraz dowód rejestracyjny pojazdu, który został załączony do wniosku o rejestrację. Sam pojazd pozostawał uszkodzony w garażu domu, w którym zamieszkiwał on na podstawie umowy dożywocia i został on naprawiony przez Skarżącą w związku z koniecznością jego rejestracji i planowaną sprzedażą pojazdu. Tym samym w dniu przekazania Skarżącej kluczy oraz dowodu rejestracyjnego przekazane zostało Skarżącej posiadanie pojazdu. Jak dalej wskazał, wolą zmarłego było to, żeby w razie jego powrotu do zdrowia nadal użytkować pojazd, dlatego też strony zawarły umowę darowizny przenoszącą własność pojazdu pod warunkiem i w chwili jego śmierci.
W ocenie pełnomocnika nie ma też wątpliwości, że pomimo, iż umowa darowizny zawarta została bez zachowania formy aktu notarialnego to stała się ważna, ponieważ przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Skarżąca otrzymała bowiem klucze do pojazdu, jego dowód rejestracyjny, a niesprawny wówczas pojazd znajdował się w garażu na nieruchomości stanowiącej jej współwłasność (a tym samym Skarżąca miała pojazd w faktycznym posiadaniu), a następnie strony zawarły umowę darowizny, która przenosiła własność posiadanego przez Skarżącą pojazdu z chwilą śmierci darczyńcy.
Końcowo odnosząc się do ważności umowy darowizny na wypadek śmierci autor odwołania stwierdził, że taka umowa jest tymczasem dopuszczalna w obowiązującym porządku prawnym na podstawie ww. zasady swobody umów, z tym zastrzeżeniem, że jej przedmiotem są konkretne rzeczy lub prawa (co ma miejsce w nin. sprawie, gdyż przedmiotem umowy jest konkretnie oznaczony pojazd), a umowa nie jest sprzeczna z zasadami współżycia (co również ma miejsce w niniejszej sprawie, gdyż posiadanie pojazdu zostało przekazane Skarżącej, wolą stron było to, żeby własność pojazdu po śmierci darczyńcy przeszła na Skarżącą, a pojazd nie wyczerpuje majątku spadkowego). Dopuszczalność zawarcia umowy darowizny z zastrzeżeniem warunku na wypadek śmierci potwierdził zaś wprost Sąd Najwyższy w uchwale z 13 grudnia 2013r. III CZP 79/13.
SKO w Łomży nie podzieliło argumentacji odwołania i zaskarżoną decyzją z dnia 22 stycznia 2025r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie zapadłe przed organem pierwszej instancji stwierdzając, że nie narusza ono przepisów prawa.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył stan faktyczny sprawy i powołując się na art. 72 ust. 1 P.r.d. dokonał jego oceny prawnej identycznie jak organ pierwszej instancji. Stwierdził, że przedłożona przez Skarżącą umowa darowizny zawarta pomiędzy nią jako obdarowaną i jej ojcem S. B.(darczyńcą), której przedmiotem są środki pieniężne darczyńcy zgormadzone na rachunkach bankowych oraz pojazd marki P., rok produkcji 1996, nr identyfikacyjny [...] o szacowanej wartości 5000 zł, stała się skuteczna w chwili śmierci darczyńcy, ale przedmiotowa umowa nie wywołuje skutków prawnych. W tym zakresie SKO odwołało się do zasady z art. 941 Kodeksu cywilnego podkreślając, że rozporządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament. Końcowo Kolegium zaakcentowało, że skoro Skarżąca jest córką S. B. to nie ma przeszkód, aby wystąpiła do Sądu Rejonowego w Łomży z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym ojcu. Postanowienie sądu stwierdzające nabycie przez nią spadku po zmarłym ojcu będzie zaś dokumentem potwierdzającym prawo własności do przedmiotowego samochodu osobowego marki P.
Skargę na powyższą decyzję do tut. Sądu wniosła Skarżąca zarzucając jej naruszenie:
- art. 73 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 1 P.r.d. poprzez odmowę rejestracji pojazdu Skarżącej będącej jego właścicielką na podstawie umowy darowizny z dnia 27 października 2024 r., co skutkuje tym, że zaskarżona decyzja jest dotkniętą wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. została wydana z rażącym naruszeniem prawa; a na wypadek;
- art. 73 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 1 P.r.d. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy Skarżąca stała się właścicielką pojazdu na podstawie umowy darowizny z dnia 27 października 2024 r.;
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, podczas gdy organ II instancji powinien uchylić zaskarżoną decyzję i orzec co do istoty sprawy.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a na wypadek, gdyby Sąd nie podzielał oceny prawnej dot. rażącego naruszenia prawa przez organy I i II instancji - uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Skarżącej podkreślił, że w swoim lakonicznym uzasadnieniu SKO błędnie wskazuje, że umowa darowizny zawarta pomiędzy Skarżącą, a jej ojcem nie wywołuje skutków prawnych, gdyż zgodnie z art. 941 KC rozporządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament. Takie stanowisko jest zaś rażąco błędne, albowiem w polskim porządku prawnym obowiązuje zasada swobody umów wyrażona w art. 3531 KC. Uzasadniając to stanowisko pełnomocnik Skarżącej przytoczył w całości argumentację zawartą uprzednio w odwołaniu podkreślając, że umowa darowizny na wypadek śmierci - jest dopuszczalna w obowiązującym porządku prawnym na podstawie ww. zasady swobody umów. Jedynymi zaś zastrzeżeniami jest to, by jej przedmiotem były konkretne rzeczy lub prawa (co ma miejsce w nin. sprawie, gdyż przedmiotem umowy jest konkretnie oznaczony pojazd), a umowa nie jest sprzeczna z zasadami współżycia (co również ma miejsce w niniejszej sprawie, gdyż posiadanie pojazdu zostało przekazane Skarżącej, wolą stron było to, żeby własność pojazdu po śmierci darczyńcy przeszła na Skarżącą, a pojazd nie wyczerpuje majątku spadkowego po zmarłym). W ocenie strony skarżącej Kolegium nie ma racji, że umowa taka narusza art. 941 KC, albowiem umowa darowizny ma charakter czynności inter vivos, a nie mortis causa. O tym, czy czynność prawna jest czynnością mortis causa, decyduje ustawodawca tak ją kształtując, natomiast w odniesieniu do darowizny na wypadek śmierci strony tej umowy mocą swojej woli nadają jej skuteczność post mortem. Ponadto na dopuszczalność zawarcia umowy darowizny na wypadek śmierci wprost wskazał Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 79/13, jak też doktryna. Skoro zatem Skarżąca dostarczyła wszystkie wymagane dokumenty stanowiące podstawę rejestracji pojazdu (wskazane w art. 72 ust. 1 P.r.d.), to jedyną prawidłową decyzją powinna być rejestracja tego pojazdu. Tym samym konieczny i uzasadniony jest wniosek o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, a także decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na tak sformułowaną skargę SKO wniosła o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sądowa kontrola przedmiotu skargi nie wykazała bowiem jakichkolwiek naruszeń przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, które mogłyby stanowić argument za uznaniem zarzutów strony skarżącej.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą utrzymano w mocy decyzję Starosty Łomżyńskiego odmawiającą stronie skarżącej zarejestrowania samochodu osobowego marki FSO-Warszawa. Jako powód odmowy rejestracji organ wskazał na nieprzedłożenie przez Skarżącą wraz z wnioskiem o rejestrację – dokumentu własności przedmiotowego pojazdu. Uznał jednocześnie, że przedłożona przez stronę skarżącą umowa darowizny na wypadek śmierci nie może być uznana za dowód własności pojazdu. W ocenie Sądu przedstawione stanowisko organów nie narusza prawa i wbrew zarzutom skargi zostało należycie umotywowane i znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j. Dz.U. z 2024r., poz. 572 ze zm., dalej: P.r.d.") oraz rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 8 listopada 2024r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, wymagań dla tablic rejestracyjnych oraz wzorów innych dokumentów związanych z rejestracją pojazdów (Dz.U. z 2024 r., poz. 1709, dalej: "rozporządzenie MI"). Zgodnie z wolą ustawodawcy rejestracji pojazdu dokonuje się na wniosek właściciela pojazdu, zaś do zarejestrowania niezbędne jest przedstawienie odpowiednich dokumentów. W myśl art. 73 ust. 1 P.r.d. rejestracji pojazdu dokonuje, na wniosek właściciela pojazdu, starosta właściwy ze względu na miejsce jego stałego zamieszkania (siedzibę) lub czasowego zamieszkania, wydając decyzję o rejestracji pojazdu, dowód rejestracyjny i zalegalizowane tablice (tablicę) rejestracyjne.
Dokumenty, które ustawodawca uznał za niezbędne do zarejestrowania pojazdu określone zostały w art. 72 P.r.d. Zgodnie z tym przepisem rejestracji dokonuje się na podstawie: 1) dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5; 2) (uchylony); 3) świadectwa zgodności WE albo świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenia jednostkowego pojazdu, decyzji o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwa dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu - jeżeli są wymagane; 4) zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli jest wymagane albo dowodu rejestracyjnego pojazdu lub innego dokumentu wydanego przez właściwy organ państwa członkowskiego, potwierdzającego wykonanie oraz termin ważności badania technicznego; 5) dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany; 6) dowodu odprawy celnej przywozowej, jeżeli pojazd został sprowadzony z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy; 6a) dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy na terytorium kraju albo dokumentu potwierdzającego brak obowiązku zapłaty akcyzy na terytorium kraju albo zaświadczenia stwierdzającego zwolnienie od akcyzy, w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym, jeżeli samochód osobowy, pojazd rodzaju "samochodowy inny", podrodzaj "czterokołowiec" (kategoria homologacyjna L7e) lub podrodzaj "czterokołowiec lekki" (kategoria homologacyjna L6e), samochód ciężarowy (kategoria homologacyjna N1), podrodzaj "furgon", "furgon/podest", "ciężarowo-osobowy", "terenowy", "wielozadaniowy" lub "van" lub samochód specjalny (kategoria homologacyjna Ml i N1), został sprowadzony z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy; 7) (uchylony); 8) (uchylony); 9) (uchylony).
Obowiązek przedstawienia ww. dokumentów ciąży na składającym wniosek o zarejestrowanie pojazdu, zatem w przypadku nieprzedłożenia wymaganych dokumentów, nie może nastąpić rejestracja pojazdu. Przy czym dokumenty te muszą być prawdziwe nie tylko w znaczeniu formalnym, czyli sporządzone przez powołane do tego organy lub osoby (formalna autentyczność dokumentu), lecz także zgodne ze stanem faktycznym (zob. np. wyroki NSA: z dnia 12 marca 1998 r., sygn. akt. II SA 32/98; a także z dnia 25 stycznia 2000 r., sygn. akt II SA 2506/99, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Wśród dokumentów niezbędnych do rejestracji pojazdu na plan pierwszy wysuwa się dowód własności pojazdu – został on bowiem wskazany przez ustawodawcę w pierwszej kolejności. To, jaki dokument może być uznany za dowód własności precyzuje § 4 ust. 1 rozporządzenia MI wskazując, że jest nim: (1) umowa sprzedaży; (2) umowa zamiany; (3) umowa darowizny; (4) umowa o dział spadku; (5) umowa o zniesienie współwłasności; (6) faktura potwierdzająca nabycie pojazdu; (7) prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności; (8) prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.
W tym miejscu należy dodatkowo zwrócić uwagę, że postępowanie rejestracyjne cechuje formalizm, a możliwość prowadzenia postępowania dowodowego przez organ rejestracyjny została ograniczona do obowiązku sprawdzenia, czy wnioskodawca przedłożył wszystkie wymagane dla rejestracji pojazdu - dokumenty. Ustalenie stanu własności musi być zatem bezsporne, a co za tym idzie organy administracji dokonują rejestracji na podstawie dokumentów potwierdzających niesporne stany w sferze stosunków własnościowych (zob. np. M. Burtowy, Komentarz do art. 72 p.r.d. [w:] Prawo o ruchu drogowym. Komentarz, Lex/el 2023r.). Dokumentem własności musi być więc dokument przenoszący w konkretnej sytuacji prawo własności, albowiem oczywistym jest, że osoba nie będąca właścicielem pojazdu nie może przenieść jego własności na inną osobę. Wszelkie zaś wątpliwości odnośnie tego, czy z materiału dowodowego wynika prawo własności pojazdu przysługujące wnioskodawcy – uprawniają organ do odmowy rejestracji pojazdu. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej albowiem organy w sposób zasadny przyjęły, że przedłożona przez Skarżącą umowa darowizny na wypadek śmierci nie może być uznana za bezsporny dowód własności pojazdu, o jakim mowa w § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MI.
Jak wynika z bezspornych okoliczności sprawy Skarżąca zwróciła się do Starosty Łomżyńskiego o rejestrację samochodu osobowego marki P., rok produkcji 1996 dołączając: dowód rejestracyjny pojazdu, umowę darowizny pojazdu na wypadek śmierci zawartą pomiędzy nią, a darczyńcą S. B. w dniu 27 października 2024r., akt zgonu darczyńcy i zaświadczenie o pozytywnym wyniku badania technicznego. W toku postępowania pełnomocnik Skarżącej wyjaśnił dodatkowo, że umowa darowizny na wypadek śmierci jest emanacją zasady swobody umów wyrażonej w art. 3531 KC, a dopuszczalność zawarcia umowy darowizny z zastrzeżeniem warunku na wypadek śmierci potwierdził wprost Sąd Najwyższy w uchwale z 13 grudnia 2013r. sygn. akt III CZP 79/13.
Bezsprzecznie Sąd Najwyższy w dniu 13 grudnia 2013 r. podjął w składzie trzyosobowym uchwałę o sygnaturze III CZP 79/13, zgodnie z którą dopuszczalne jest zawarcie umowy darowizny na wypadek śmierci, jeżeli jej przedmiotem są konkretne rzeczy lub prawa, a umowa nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Uzasadniając wskazane stanowisko Sąd Najwyższy wskazał, że umowa darowizny w ogólności, a także będąca jej rodzajem umowa darowizny na wypadek śmierci, jest czynnością z zakresu prawa zobowiązań. Z art. 941 K.c. wynika zakaz zawierania umów będących czynnościami mortis causa. Zakaz ten nie ma jednak zastosowania do czynności inter vivos, gdy tymczasem, wbrew swojej nazwie, darowizna na wypadek śmierci jest czynnością zawieraną inter vivos, a nie mortis causa. Wywiera bowiem skutek już w chwili jej zawarcia w tym sensie, że wiąże strony, nie może być swobodnie odwołana, a jej odwołanie jest możliwe wyłącznie na podstawie przepisów o darowiźnie, zatem wywołuje tylko niektóre skutki na wypadek śmierci, głównie skutki rzeczowe. W ocenie Sądu Najwyższego skoro art. 941 K.c. dotyczy wyłącznie czynności prawnych mortis causa, a darowizna na wypadek śmierci taką czynnością nie jest, to przepis ten nie może być traktowany jako zakazujący zawarcia umowy darowizny na wypadek śmierci.
Podjęcie przez Sąd Najwyższy wskazanej uchwały III CZP 79/13 dopuszczającej instytucję darowizny na wypadek śmierci nie może być jednak utożsamiane, jak zdaje się rozumie to pełnomocnik Skarżącej, z jej uregulowaniem na gruncie polskiego porządku prawnego. Uchwala ta stanowi wprawdzie wskazówkę - jak w ocenie Sądu Najwyższego - traktować de lege lata dopuszczalność zawierania umów darowizny na wypadek śmierci, tym niemniej pozostałe sądy, a tym bardziej organy administracji publicznej nie są jednak związane treścią tej uchwały.
Jak wskazał Sąd Najwyższy dla oceny ważności takiej umowy konieczne jest, by nie tylko dotyczyła ona konkretnych rzeczy lub praw, ale przede wszystkim nie była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Zatem przy każdej umowie darowizny na wypadek śmierci konieczne jest rozstrzygniecie o jej zgodności z zasadami współżycia społecznego, przez co należy rozumieć indywidualną ocenę okoliczności faktycznych sprawy. Ocena zgodności umowy z tymi zasadami należy jednak do sądu powszechnego, który bada okoliczności konkretnej sprawy i decyduje o jej ważności. Zatem oczekiwanie, aby to organy administracji publicznej przyjęły i oceniły ale "bez głębszej analizy" umowę darowizny na wypadek śmierci na rzecz Skarżącej jako dowód własności zgłoszonego pojazdu jest daleko nieuzasadnione. Jak zaakcentowano już wyżej organy administracji nie są uprawnione do oceny ważności umowy darowizny na wypadek śmierci, a tym bardziej do rozstrzygania, czy taka umowa nie narusza zasad współżycia społecznego. Przyznał to zresztą sam pełnomocnik wskazując, że organ administracji nie ma kompetencji do cywilistycznego rozstrzygania o ważności lub skuteczności zawartej przez strony umowy darowizny. Jak wynika zaś z powołanej wyżej uchwały III CZP 79/13 umowa darowizny na wypadek śmierci wywołuje skutki dopiero z momentem śmierci darczyńcy i dotyczy majątku, dlatego też nie ulega wątpliwości, że to sądy powszechne, a nie organy mają właściwość rozstrzygania i oceniania jej ważności i zgodności z zasadami współżycia społecznego.
W niniejszej sprawie nie bez znaczenia są zaś okoliczności w jakich doszło do podpisania umowy darowizny. Otóż, jak wyjaśnił pełnomocnik Skarżącej, zmarły S. B. od stycznia 2024 r. do dnia swojej śmierci ze względu na stan zdrowia przebywał w Domu Opieki. Skarżąca zawarła z nim umowę darowizny przenoszącej własność pojazdu pod warunkiem i w chwili jego śmierci. Strony umowy wybrały zaś tą formę, gdyż "testament musi być co do zasady sporządzony własnoręcznie lub przed notariuszem, a obie z tych opcji nie były możliwe z uwagi na stan zdrowia zmarłego w stanie pobytu w domu pomoc". W tych okolicznościach jako uzasadniona przedstawia się wątpliwość Kolegium, czy stan zdrowia darczyńcy umożliwiał mu świadome wyrażenie woli w umowie darowizny z 27 października 2024r. Jak zostało to już zasygnalizowane wyżej, w postępowaniu o rejestrację pojazdu zarówno organy administracji publicznej jak i sąd administracyjny nie mogą zajmować się oceną braku sprzeczności z zasadami współżycia społecznego umowy darowizny zawieranej na wypadek śmierci, gdyż kwestia ta należy do właściwości sądu powszechnego. Co więcej do właściwości tegoż sądu należy również ustalenie istnienia, czy nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego. Zatem skoro z przepisów obowiązującego prawa wynika, że organy administracji dokonują rejestracji pojazdu na podstawie dokumentów potwierdzających niesporne stany w sferze stosunków własnościowych to w sytuacjach wątpliwych i spornych – a z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku - mają obowiązek odmówić rejestracji pojazdu. Równocześnie oczywistym jest, że podmiot wnioskującym o rejestrację zobowiązany jest przedstawić dowód własności pojazdu, który to dowód nie może budzić żadnych wątpliwości ani co do przedmiotu własności, ani co do podmiotu, któremu prawo własności przysługuje. W niniejszej sprawie, jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych, z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia albowiem istnieją uzasadnione wątpliwości w tej kwestii.
Uwzględniając te okoliczności przyjąć należy, że organy zasadnie uznały, że przedłożona umowa darowizny na wypadek śmierci z dnia 27 października 2024r. nie może być uznana za dowód własności pojazdu, o jakim mowa w § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MI. Ponieważ zaś Skarżąca nie udowodniła, że w chwili składania wniosku własność pojazdu weszła w skład jej majątku, to organy administracji nie mogły wydać innej decyzji niż o odmowie rejestracji pojazdu z uwagi na przytoczone wyżej regulacje prawne. Nie oznacza to, że strona skarżąca nie będzie mogła zrealizować żądania rejestracyjnego wnioskowanego pojazdu. Otóż, jak zasygnalizowały już organy w toku postępowania takim dokumentem potwierdzającym prawo własności do przedmiotowego samochodu osobowego będzie postanowienie sądu stwierdzającego nabycie przez Skarżącą spadku po zmarłym ojcu.
W tym stanie rzeczy, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935). Zgodnie z treścią tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył pełnomocnik Skarżącej, a organ nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.