II SA/BK 350/22

II SA/Bk 350/22 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2022-09-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-05-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Lemańska /sprawozdawca/
Grzegorz Dudar
Małgorzata Roleder /przewodniczący/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1212
art. 10 ust. 1, art. 18 ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar, sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 września 2022 r. sprawy ze skargi J. G. na czynność Starosty Ł. z dnia [...] marca 2022 r. w przedmiocie wymiany dokumentu prawa jazdy 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności w zakresie wpisu daty ważności uprawnień w pozycji 11 dokumentu prawa jazdy nr [...] odnośnie kategorii [...]; 2. uchyla decyzję Starosty Ł. z dnia [...] marca 2022 roku o wydaniu uprawnienia do kierowania pojazdami; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
Zaskarżona została czynność Starosty Powiatowego w Ł. z [...] marca 2022r., w wyniku której wydano J. G. dokument prawa jazdy.
W sprawie wystąpił następujący stan faktyczny i prawny.
Od lat 80-tych J. G. poszerzał zakres uprawnień do kierowania pojazdami. Z dokumentu prawa jazdy nr [...] wydanego [...] kwietnia 2002 r. wynika, że uprawnienia uzyskiwał: [...] listopada 1982 r. – w zakresie kategorii A, B i T; [...] czerwca 1994 r. – kategorii B+E, C i C+E; [...] lipca 1999 r. – kategorii DE; [...] kwietnia 2002 r. – kategorii D. Z zaświadczenia lekarskiego z [...] maja 2002 r. wynika z kolei, że brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami orzeczono bezterminowo. Uprawnienia nie zostały w żaden sposób ograniczone (vide rubryka 11 dokumentu prawa jazdy wydanego w 2002 r.).
Wnioskiem z [...] lutego 2014 r. J. G. wystąpił do Starosty Powiatowego w Ł. o wydanie wtórnika prawa jazdy z uwagi na utratę dokumentu. Organ wydał dokument prawa jazdy nr [...], w którego rubryce 11 jako "termin ważności uprawnień" wskazał przy posiadanych kategoriach A, B, B+E i T – datę [...] lutego 2029 r., a przy kategoriach C, C+E, D i DE datę [...] lutego 2019 r.
W piśmie z [...] marca 2022 r. zatytułowanym "Skarga" J. G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, za pośrednictwem Starosty Ł., z zarzutami bezpodstawnego wskazania w dokumencie prawa jazdy wydanym w 2014 r. terminu ważności uprawnień, w sytuacji gdy nabył te uprawnienia jako bezterminowe.
Z akt wynika, że następnie wnioskiem z [...] marca 2022 r. J. G. wystąpił do ww. Starosty o wymianę dokumentu prawa jazdy wydanego [...] lutego 2014r. Wymieniony dokument o nr [...] został sporządzony [...] marca 2022r., a odebrany osobiście przez skarżącego [...] kwietnia 2022 r. W dokumencie tym wskazano przy poszczególnych kategoriach praw jazdy w rubryce 10 "datę uzyskania uprawnień" a w rubryce 11 "datę ważności uprawnień", tj. dla kategorii AM – data uzyskania [...] stycznia 2013 r., data ważności [...] marca 2037 r.; A2 – [...] stycznia 2013r. oraz [...] marca 2037 r., a przy kolejnych kategoriach wskazano datę uzyskania, tj. A1 - [...] lipca 1999 r.; A – [...] listopada 1982 r., B1 – [...] lipca 1999 r., B – [...] listopada 1982 r., B+E – [...] czerwca 1994 r., C1 – [...] lipca 1999 r., C1+E – [...] lipca 1999 r., C – [...] czerwca 1994 r., C+E – [...] czerwca 1994 r., D1 – [...] kwietnia 2002 r., D1+E – [...] lipca 1999 r., D – [...] kwietnia 2002 r., D+E – [...] lipca 1999 r., T – [...] listopada 1982 r., natomiast jako datę ważności wszystkich umieszczono znak "-".
W formularzu wniosku z [...] marca 2022 r. o wymianę dokumentu prawa jazdy została wypełniona przez organ część "H", tj. decyzja z [...] marca 2022 r. o wydaniu uprawnienia do kierowania pojazdami.
Skargę do sądu administracyjnego wniósł 29 kwietnia 2022 r. J. G., który zakwestionował naruszenie praw zagwarantowanych przepisami prawa i Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał, że bezprawnie pozbawiono go uprawnień do kierowania pojazdami wszystkich kategorii, jakie miał wydane bezterminowo, gdy tymczasem należy odróżnić ważność uprawnień od ważności samego dokumentu. Wywiódł, że techniczna czynność wymiany dokumentu lub wydania drugiego (zgodnie z orzecznictwem sądów, niebędąca decyzją administracyjną) nie może pozbawiać obywatela wcześniej nabytych uprawnień - w tym przypadku bezterminowego prawa jazdy. Zdaniem skarżącego, w rubryce 11 dokumentu prawa jazdy, w przypadku bezterminowego posiadania uprawnień określonej kategorii, powinno być wpisane słowo "bezterminowe", a w przypadku wydanego mu dokumentu jest to kreska "-". Nieprawidłowa czynność wydania dokumentu prawa jazdy podlega, w jego ocenie, zaskarżeniu do sądu administracyjnego na podstawie art. 88 ust. 1 i art. 87 ustawy o samorządzie powiatowym. Dokonana w stosunku do niego czynność stanowi także naruszenie art. 6 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (dalej: u.k.p.), w tym jest to naruszenie celowe i świadome, gdyż przy niższych kategoriach uprawnień takich jak: A1, B1, C1, D1 ... , wpisano w kolumnie 10 prawa jazdy daty od kiedy są ważne, czyli od wejścia w życie nowych przepisów, pomimo że nie zdawał egzaminów na te kategorie, gdyż zdobyte w roku 1982 uprawnienia kategorii A, B, T, następnie w roku 1994 kategorie C i C+E oraz w roku 2002 kategorie D - upoważniają go do kierowania pojazdami niższych kategorii, co dokładnie określają przepisy prawa. Podobnie zakwestionował wpisanie przy kategoriach AM i A2, w kolumnie 10 prawa jazdy, dat od kiedy są ważne tj. od 2013 r., pomimo że również nie zdawał egzaminów na te kategorie i nie robił badań lekarskich, a jest uprawniony do korzystania z tych kategorii na podstawie art. 6 u.k.p. Nie zgodził się też z wpisaniem w kolumnie 11 prawa jazdy przy tych kategoriach "ważne do" - daty ważności [...] marca 2037 r., zamiast "bezterminowe".
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że dokument prawa jazdy został wydany zgodnie z obowiązującymi przepisami, w tym rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (dalej: rozporządzenie).
W piśmie z 2 czerwca 2022 r. skarżący doprecyzował stanowisko wskazując na naruszenie § 10 ust. 3 pkt 10 lit. "a" rozporządzenia oraz wywodząc, że pozostawienie dokumentu w takim kształcie jak go wydano, w sposób bezpodstawny zmuszałoby go do wykonywania badań lekarskich i ponoszenia ich kosztów po 15 latach od wydania dokumentu (k. 11). Organ ustosunkował się do tego stanowiska w piśmie z [...] czerwca 2022 r. (k. 21).
Ustanowiony skarżącemu pełnomocnik z urzędu, w piśmie z [...] lipca 2022r. precyzującym skargę, zarzucił naruszenie art. 18 ust. 2 w związku z art. 13 ust. 1 in fine ustawy o kierujących pojazdami oraz § 29 rozporządzenia przez ich niezastosowanie w sytuacji, w której organ nie mógł w oparciu o przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty modyfikować treści wcześniej wydanej decyzji (dot. kat. AM i A2). Wniósł o nakazanie wydania nowego dokumentu prawa jazdy ze wskazaniem posiadanych przez skarżącego kategorii uprawnień jako bezterminowych. Zdaniem pełnomocnika, w zakresie uprawnień A1 i A2 powinna być wskazana kreska "-" tak w rubryce 10 data uzyskania uprawnień, jak i w rubryce 11 data ich ważności, bowiem nabycie tych uprawnień nastąpiło na podstawie art. 6 u.k.p. wraz z wydaniem po raz pierwszy prawa jazdy w dniu [...] listopada 1982 r. Zmiany wprowadzone w 2013 r., dotyczące nowego wzoru dokumentu prawa jazdy oraz zakończenia wydania prawa jazdy bezterminowego, dotyczyły tylko i wyłącznie osób, które nabyły uprawnienia po wejściu w życie nowego prawa. Natomiast osoby, które nabyły uprawnienia do prowadzenia pojazdu bezterminowo, zanim weszły w życie regulacje dotyczące terminowych dokumentów, są zobowiązane do wymiany dokumentów najpóźniej w latach 2028-2033. Pełnomocnik wskazał również na § 29 rozporządzenia i sposób oznaczania dat ważności dokumentów prawa jazdy jako 15 lat oraz konieczność wpisywania znaku "-" jako informacji o bezterminowości uprawnień wydanych przed wejściem w życie ustawy o kierujących pojazdami. Jak wywiódł, skarżący zasadnie więc podnosi, że po okresie ważności dokumentu prawa jazdy nie będzie zobowiązany do przeprowadzenia ponowie badań, bowiem uprawnienia nabył bezterminowo, co powinno zostać odzwierciedlone w treści dokumentu. Zdaniem pełnomocnika, wydanymi przez organy decyzjami doszło więc "do terminowego ograniczenia w czasie ważności posiadanych przez skarżącego bezterminowo uprawnień do kierowania pojazdami kategorii AM i A2", chociaż czynność ta nie miała podstaw faktycznych ani prawnych. Według art. 10 ust. 1 u.k.p., starosta nadaje uprawnienia objęte wnioskiem – w niniejszej sprawie kategorie AM i A2, zatem decyzja nie mogła obejmować uprawnień już posiadanych.
Podczas rozprawy w dniu 15 września 2022 r. pełnomocnik doprecyzował zapis na s. 2 pisma z [...] lipca 2022 r. jako dotyczący kategorii A2 i AM, a nie A1.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga podlega w części uwzględnieniu, a w części oddaleniu.
Nie jest kwestionowane w sprawie przez żadną ze stron, że uzyskiwane sukcesywnie przez skarżącego od początku lat 80-tych poszczególne kategorie uprawnień do kierowania pojazdami (A, B, T, C, BE, CE, DE) miały charakter bezterminowy. Wynika to wprost m.in. z dokumentu prawa jazdy wydanego w 2002 r. oraz orzeczenia lekarskiego z [...] maja 2002 r. Bezspornie również doszło do wpisania w dokumencie prawa jazdy wydanym skarżącemu [...] lutego 2014 r. - dat ważności poszczególnych kategorii uprawnień, wcześniej oznaczonych jako bezterminowe. Z powodu tego wpisu skarżący wystąpił ze "Skargą" zawartą w piśmie z [...] marca 2022 r., a następnie z wnioskiem z [...] marca 2022 r. o sporządzenie i wydanie dokumentu prawa jazdy odzwierciedlającego rzeczywisty stan rzeczy, tj. bezterminowość dotychczas posiadanych kategorii uprawnień.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1212 ze zm.), dalej: u.k.p., prawo jazdy jest wydawane przez starostę, w drodze decyzji administracyjnej, na wniosek osoby zainteresowanej, za opłatą oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Przepis ten stanowi więc podstawę do wydania decyzji administracyjnej o przyznaniu uprawnień do kierowania pojazdami w postępowaniu wnioskowym (na wniosek zainteresowanego)
Stosownie do treści art. 18 u.k.p., osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem jest obowiązana zawiadomić starostę o utracie tego dokumentu, jego zniszczeniu w stopniu powodującym nieczytelność, a także o zmianie stanu faktycznego wymagającego zmiany danych w nim zawartych, w terminie 30 dni od dnia zaistnienia tego zdarzenia (ust. 1); w takich sytuacjach, na wniosek osoby uprawnionej, po uiszczeniu stosownych opłat, starosta wydaje wtórnik dokumentu w przypadku jego utraty, a gdy dokument uległ zniszczeniu – pod warunkiem zwrotu dokumentu (ust. 2 pkt 1 lit. "a" i "b"), bądź wydaje nowy dokumentu pod warunkiem zwrotu dokumentu wymagającego zmiany danych (ust. 2 pkt 2).
Różnica między cytowanymi regulacjami polega na tym, że przepis art. 10 ust. 1 u.k.p. stanowi podstawę do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie uprawnień do kierowania pojazdami, natomiast przepis art. 18 u.k.p. stanowi podstawę do wymiany dokumentu prawa jazdy bez ingerencji w posiadane uprawnienia. W tym ostatnim przypadku (wymiany dokumentu) nie bada się zatem ani nie ustala na nowo uprawnień danej osoby do kierowania pojazdami. W konsekwencji wpisy dokonywane w nowym dokumencie prawa jazdy, wymienianym na podstawie art. 18 ust. 1 i 2 u.k.p., nie mogą w żaden sposób zmieniać zapisów o posiadanych przez wnioskodawcę uprawnieniach, natomiast mogą je wyłącznie powtarzać. Inaczej rzecz ujmując, wymiana prawa jazdy na podstawie art. 18 ust. 1 i 2 u.k.p. nie może wpływać na zakres posiadanych już uprawnień i obowiązków wnioskodawcy.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwaliło się nadto stanowisko, zgodnie z którym wymiana dokumentu prawa jazdy realizowana przez wydanie nowego dokumentu w oparciu o przepis art. 18 ust. 2 u.k.p. stanowi czynność z zakresu administracji publicznej, to jest czynność materialno-techniczną dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisu prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej: P.p.s.a. Wynika to z charakteru tej czynności. Skoro bowiem wydanie nowego dokumentu następuje z powodu zmiany stanu faktycznego wymagającego zmiany ujawnionych w dokumencie danych (np. zmiana nazwiska), to skutkiem takiej czynności organu nie jest powstanie lub odjęcie po stronie osoby wnioskującej o wymianę dokumentu jakichkolwiek uprawnień, czy też czasowe ich ograniczenie (por. np. wyrok NSA w sprawie II GSK 374/22, orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji powyższej kwalifikacji, czynność materialno-techniczna wydania nowego dokumentu prawa jazdy podlega samodzielnemu zaskarżeniu do sądu administracyjnego na zasadzie art. 3 § 2 pkt 4 w związku z art. 53 § 2 P.p.s.a., a nie na zasadzie art. 87 i 88 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym.
Wskazać też należy, że w standardowym formularzu wniosku o wydanie i wymianę prawa jazdy, który skarżący złożył organowi [...] marca 2022 r., znajduje się część H "Decyzja z dn. ... o wydaniu uprawnienia do kierowania pojazdami", której podstawą są m.in. przepisy art. 10 ust. 1-3 i art. 124 u.k.p. i która zawiera sformułowanie "przyznaje osobie, o której mowa w części A wniosku, uprawnienia do kierowania pojazdami i wydaję jej" określone w tej części prawo jazdy. Część H zawiera nadto wskazanie, iż na podstawie art. 107 § 4 K.p.a. odstępuje się od uzasadnienia ze względu na fakt, że decyzja uwzględnia w całości żądanie strony, a także zawiera pouczenie o prawie odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 5 lit. "a" rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. poz. 231 ze zm.), dalej: rozporządzenie, w celu wydania prawa jazdy dokonuje się weryfikacji złożonych dokumentów, a w przypadku pozytywnego wyniku weryfikacji – należy wypełnić wiosek o wydanie prawa jazdy w części H – jeżeli wydaje się decyzję administracyjną.
W sprawie niniejszej część H formularza wniosku została wypełniona przez organ w zakresie wszystkich wymienionych w niej, posiadanych przez skarżącego szesnastu kategorii praw jazdy od AM po T – wypełnienie dotyczy daty uzyskania każdej z tych kategorii uprawnień oraz daty ich ważności (dla kategorii AM i A2 wpisano datę ważności [...] marca 1937 r., dla pozostałych symbol "-"). W części H zamieszczono też datę wydania decyzji jako [...] marca 2022 r. i podpis osoby ją wydającej z upoważnienia Starosty.
Dla pełnego obrazu okoliczności sprawy należy również nadmienić, że w formularzu wniosku z [...] marca 2022 r. skarżący zaznaczył dwie spośród dostępnych tam opcji, tj. "wydanie prawa jazdy" oraz "wymianę dokumentu". Jednocześnie ani ze złożonej "Skargi" (pismo z [...] marca 2022 r.), ani z żadnej wypowiedzi skarżącego na etapie postępowania administracyjnego nie wynika, aby wnioskował o wymianę dokumentu prawa jazdy z uwagi na zmianę w zakresie posiadanych uprawnień (np. nadanie nowych po zdanym egzaminie, ograniczenie dotychczasowych uprawnień w drodze orzeczenia sądowego), bądź z uwagi na zmianę danych faktycznych (np. nazwiska). Kwestionował natomiast wyłącznie wpisanie w dokumencie prawa jazdy wydanym [...] lutego 2014 r. dat ważności uprawnień, które posiada jako bezterminowe. W istocie więc wnosił o zmianę danych w dokumencie posiadanym od 2014 r. Taka treść żądania powinna więc zostać rozpatrzona wyłącznie na podstawie art. 18 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.k.p. Uprawnienie do wnioskowania w tym zakresie wynika z przepisu § 9 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia, zgodnie z którym prawo jazdy lub pozwolenie albo wtórnik tych dokumentów wydaje się w przypadku osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy lub pozwolenia ze względu na zmianę danych w nim umieszczonych lub zmianę terminu ważności prawa jazdy.
W tym miejscu należy wskazać, że skarżący wnosił w 2014 r. o wydanie wtórnika prawa jazdy z powodu utraty dokumentu, a zatem wydanie nowego dokumentu nastąpiło na podstawie przepisów u.k.p. (które obowiązują od 19 stycznia 2013 r.). Te zaś wprowadziły terminową ważność dokumentu prawa jazdy (art. 13 ust. 1 u.k.p.). W przypadku skarżącego miała więc w 2014 r. miejsce sytuacja wydania dokumentu prawa jazdy z powodu jego utraty (art. 18 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.k.p.), przy okazji której organ ograniczył wówczas w dokumencie ważność uprawnień posiadanych przez stronę jako bezterminowe. Nastąpiło to bezpodstawnie, a w kwestii tej wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny dokonując kontroli konstytucyjności przepisu art. 124 ust. 6 u.k.p., w którym wprowadzono terminowość ważności dokumentu prawa jazdy. W wyroku w sprawie K 5/13 z 12 grudnia 2013 r. (OTK-A 2913/9/137, trybunal.gov.pl) Trybunał wskazał, że "istotnie przepis ten powoduje zmianę charakteru dokumentu prawa jazdy wydanego pod rządami poprzednich przepisów, który to dokument z upływem terminów wymiany utraci ważność, a jego wymiana na dokument prawa jazdy według nowego wzoru spowoduje, że utraci on bezterminowy charakter. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 u.k.p., wszystkie dokumenty praw jazdy według nowego wzoru mają ściśle określony termin ważności. Nie utracą jednak bezterminowego charakteru uprawnienia do kierowania pojazdami nabyte przez osoby pod rządami poprzednich przepisów. Przy ubieganiu się o wydanie nowego prawa jazdy osoby te nie będą bowiem musiały ponownie ubiegać się o uzyskanie uprawnień do kierowania pojazdami, które to uprawnienia nabyły już pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów. Art. 126 u.k.p. nie narusza więc praw słusznie nabytych, gdyż nie pozbawia osób kierujących pojazdami uprawnień do wykonywania tej czynności. Sam zaś dokument potwierdzający posiadanie takich uprawnień nie może być traktowany jako prawo słusznie nabyte osoby kierującej pojazdami. Dopuszczalne jest zatem wprowadzenie przez ustawodawcę konieczności wymiany tego dokumentu na dokument według nowego wzoru, o ile takie działanie ustawodawcy nie ma arbitralnego charakteru". Nie bez znaczenia też jest, że w rozporządzeniu z 24 lutego 2016 r. wprowadzono w § 29 zapis, zgodnie z którym (w brzmieniu z 17 marca 2022 r.), w przypadku osób, które posiadały w dniu wejścia w życie ustawy uprawnienia do kierowania pojazdami, których data ważności nie była ograniczona orzeczeniem lekarskim lub psychologicznym, w pozycji "data ważności uprawnienia" umieszcza się symbol "-" jako informację, że dana kategoria prawa jazdy jest ważna bezterminowo (ust. 1); W przypadku osób, o których mowa w ust. 1, data ważności prawa jazdy, o której mowa w § 10 ust. 3 pkt 4 lit. a, nie może być dłuższa niż 15 lat (ust. 2).
Wypada więc wskazać, że w dacie wydawania skarżącemu wtórnika prawa jazdy w 2014 r. oraz w dacie wymiany dokumentu prawa jazdy w 2022 r. istotne było i jest dokonanie rozróżnienia pojęcia "daty ważności prawa jazdy" i "daty ważności uprawnienia", wyodrębniających przysługujące stronie prawo podmiotowe – uprawnienie do kierowania pojazdem, od samego dokumentu prawa jazdy – blankietu, który jedynie potwierdza posiadanie przez daną osobę tego uprawnienia. Na blankiecie prawa jazdy ujawnieniu powinny podlegać odrębnie – data ważności dokumentu prawa jazdy oraz data ważności samego uprawnienia do kierowania pojazdami (która może być oznaczona datą dzienną lub symbolem "-"). Utrata prawa jazdy z jakichkolwiek powodów, w tym również z powodu utraty jego ważności, nie jest jednak i nie może być traktowana jako tożsama z utratą uprawnień do kierowania pojazdami (vide np. wyrok w sprawie II SA/Rz 1900/21). A więc też konsekwentnie, wymiana prawa jazdy przez usunięcie błędnych zapisów dotyczących dat ważności uprawnień (gdy bezterminowość uprawnień, których błędne zapisy dotyczą, nie jest przez organ co do zasady kwestionowana) nie wymaga ingerencji w posiadane przez stronę uprawnienia.
Reasumując, (-) skoro wydanie przez Starostę na wniosek osoby zainteresowanej prawa jazdy w zakresie nowych uprawnień następuje w drodze decyzji administracyjnej uzewnętrznianej w części H pkt 1 druku wniosku o wydanie prawa jazdy (od której to decyzji przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego); (-) oraz skoro wydanie nowego dokumentu prawa jazdy na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 2 u.k.p. jest wynikiem zmiany danych stanowiącej podstawę do podjęcia czynności materialno-technicznej - to wpisanie daty ważności poszczególnych kategorii uprawnień do dokumentu prawa jazdy, jak również usunięcie tych dat (jeśli zostały błędnie wpisane), mieści się w pojęciu czynności materialno-technicznej. Uwzględniając z kolei konsekwentne stanowisko skarżącego uzewnętrznione w "Skardze" z 3 marca 2022 r. i we wniosku z [...] marca 2022 r., treść dokumentu prawa jazdy z 2014 r., a także treść obecnie obowiązujących przepisów oraz treść formularza wniosku o wydanie prawa jazdy, uprawniony jest wniosek, że skoro istotą żądania skarżącego było wyeliminowanie z dokumentu prawa jazdy wydanego w 2014 r. dat ważności uprawnień, a organ – jak wynika z treści podjętego działania – żądanie to w istocie uwzględnił, istniały podstawy do podjęcia wyłącznie czynności materialno-technicznej wydania nowego dokumentu prawa jazdy z prawidłowo wypełnionymi rubrykami, w szczególności w zakresie dat ważności uprawnień. Natomiast (w okolicznościach wyżej wskazanych) nie było podstaw do wydania decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 10 ust. 1 u.k.p. i wypełniania części H standardowego formularza wniosku (wymieniony w tej części przepis art. 124 u.k.p. nie dotyczy sytuacji, jaka ma miejsce w sprawie). Nie miał więc też zastosowania § 10 ust. 1 pkt 5 lit. "a" rozporządzenia. Inaczej rzecz ujmując, załatwienie wniosku skarżącego nie mogło prowadzić do przyznania uprawnień wymagającego wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 10 ust. 1 u.k.p., bowiem skarżący o żadne przyznanie uprawnień nie występował. Zakres działań, jakie organ miał obowiązek podjąć na skutek żądania skarżącego z [...] marca 2022 r., mieścił się całkowicie w dokonaniu czynności materialno-technicznej. Wyprzedzająco jedynie w tym miejscu wskazać należy, że powyższa konkluzja dotyczy również dodatkowych wpisów, jakich dokonał organ w nowo wydanym dokumencie prawa jazdy, w szczególności w zakresie dat uzyskania poszczególnych uprawnień. One również nie wymagały podjęcia decyzji administracyjnej.
Z wyżej wskazanych względów, uznając faktyczne załatwienie wniosku skarżącego z [...] marca 2022 r. przez organ zarówno w drodze decyzji administracyjnej (wypełniona część H formularza wniosku), jak i w drodze czynności materialno-technicznej (wydanie dokumentu prawa jazdy o określonej, zmienionej treści w stosunku do dokumentu wydanego [...] lutego 2014 r.), sąd orzekł w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" P.p.s.a., z uwagi na naruszenie przepisu art. 10 ust. 1 u.k.p. przez wydanie decyzji administracyjnej w stanie faktycznym i prawnym do tego nieuprawniającym. Odnośnie rozstrzygnięcia w wyroku w tym zakresie sąd zastosował przepisy art. 134 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (które nie ma zastosowania w sprawie niniejszej) oraz art. 135 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Decyzja z [...] marca 2022 r. wydana na skutek wypełnienia części H standardowego formularza wniosku o wydanie prawa jazdy – została podjęta w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem skarżącego z [...] marca 2022 r. złożonym na tym formularzu, który to wniosek załatwiony został również czynnością materialno-techniczną z tej samej daty o wydaniu nowego dokumentu prawa jazdy. Zarówno więc ww. czynność, jak i ww. decyzja pozostają w granicach tej samej sprawy, tego samego postępowania.
Znamienne jest, że na fakt wydania bliżej niesprecyzowanych decyzji (w liczbie mnogiej) powołał się również pełnomocnik skarżącego na s. 3 pisma z [...] lipca 2022r., dostrzegając brak podstaw faktycznych i prawnych do orzekania na podstawie art. 10 ust. 1 u.k.p., z tym że ograniczył swoje rozważania wyłącznie do kategorii AM i A2 (k. 38).
W konsekwencji, pozostawienie spornej decyzji w obrocie prawnym w kształcie jaki nadał jej organ, oznaczałoby zaakceptowanie funkcjonowania rozstrzygnięcia, którego podstawy faktyczne i prawne nie wystąpiły (por. np. wyrok w sprawie II SA/Gl 1167/21). Uniemożliwiłoby to również prawidłowe ukształtowanie treści dokumentu prawa jazdy wydanego na wniosek skarżącego z [...] marca 2022 r. odnośnie kategorii AM i A2, o czym będzie mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia.
Natomiast podjęta przez organ [...] marca 2022 r. czynność materialno-techniczna wydania nowego dokumentu prawa jazdy, wbrew stanowisku skarżącego, jest w znacznym zakresie prawidłowa, za wyjątkiem wskazania daty ważności uprawnień kategorii AM i A2, co podlegało wyeliminowaniu przez sąd (pkt 1 wyroku).
W § 10 ust. 3 pkt 1 – 11 rozporządzenia określono obowiązkową treść dokumentu prawa jazdy jako zawierającą (w zakresie dotyczącym okoliczności sprawy niniejszej): numer prawa jazdy, organ wydający prawo jazdy – nazwę organu, datę ważności prawa jazdy, kategorie prawa jazdy na pierwszej stronie dokumentu, datę wydania prawa jazdy, datę uzyskania uprawnienia, datę ważności uprawnienia (pkt 2, 3, 4, 6, 7, 9, 10).
Skarżący zakwestionował wpisanie w wydanym [...] kwietnia 2022 r. dokumencie prawa jazdy dat uzyskania uprawnień, na które nie przeprowadzał badań lekarskich oraz nie zdawał egzaminów, a z których to uprawnień mógł, jak stwierdził, korzystać z mocy samego prawa od dnia wejścia w życie nowych przepisów i na podstawie art. 6 u.k.p. Zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie z powodu jednoznacznego uregulowania w rozporządzeniu obowiązku odzwierciedlenia w dokumencie prawa jazdy – dat uzyskania uprawnień jako niezbędnego elementu tego dokumentu. Jak wynika nadto z § 10 ust. 3 pkt 9 rozporządzenia, konkretne daty uzyskania dla konkretnych uprawnień wskazał sam prawodawca wyjaśniając, że datą uzyskania uprawnień jest data wydania prawa jazdy określonej kategorii po raz pierwszy oraz w przypadku prawa jazdy kategorii:
a) B+E - data uzyskania uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:
– C1+E, C+E, D1+E lub D+E - jeżeli osoba posiada uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B,
– В - jeżeli osoba posiada uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii C+E lub D+E,
b) D+E - data [...] lipca 1999 r. lub data uzyskania po dniu [...] lipca 1999 r. uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:
– D - jeżeli osoba posiada uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii C+E,
– C+E - jeżeli osoba posiada uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii D,
c) AM lub A2 - data [...] stycznia 2013 r. lub data uzyskania po dniu [...] stycznia 2013 r. uprawnienia w zakresie prawa jazdy tej kategorii lub prawa jazdy kategorii, na podstawie której wpisano tę kategorię,
d) A1, B1, C1, D1, C1+E lub D1+E - data [...] lipca 1999 r. lub data uzyskania po dniu [...] lipca 1999 r. uprawnienia w zakresie prawa jazdy tej kategorii lub prawa jazdy kategorii, na podstawie której wpisano tę kategorię;
e) T - data uzyskania przed dniem 1 lipca 1999 r. prawa jazdy kategorii C+E lub data 1 lipca 1999 r. w przypadku osób nieposiadających w tym dniu prawa jazdy kategorii C+E i posiadających prawo jazdy kategorii B+E, lub data uzyskania po dniu 1 lipca 1999 r. uprawnienia w zakresie prawa jazdy tej kategorii lub prawa jazdy kategorii, na podstawie której wpisano tę kategorię.
Skarżącego dotyczą przypadki wymienione w pkt 9 lit. "c" odnośnie daty uzyskania kategorii AM i A2 (od [...] stycznia 2013 r.), pkt 9 lit. "d" odnośnie kategorii A1, B1, C1, C1+E, D1+E (od [...] lipca 1999 r.), a także pkt 9 lit. "d" odnośnie kategorii D1 z uwagi na nabycie uprawnienia kategorii D (czyli na podstawie której nabyto kategorię wpisywaną D1) dopiero [...] kwietnia 2002 r.
W kwestii kategorii AM i A2 doprecyzować należy, że data uzyskania uprawnień dla tych kategorii jako 19 stycznia 2013 r. wynika z faktu wejścia w tej dacie w życie przepisów u.k.p. i wprowadzenia wymienionych dwóch kategorii do porządku prawnego (art. 6 ust. 1 pkt 1 i 3 u.k.p. w brzmieniu Dz. U. z 2011 r. nr 30, poz. 151). Natomiast w ogóle wpisanie do dokumentu prawa jazdy tych dwóch kategorii jest skutkiem posiadania przez skarżącego kategorii "wyższych" (czyli tych, na podstawie których daną kategorię się wpisuje), tj. bezterminowego posiadania kategorii B dla wpisywanej kategorii AM oraz bezterminowego posiadania kategorii A dla wpisywanej kategorii A2. Zgodnie bowiem z § 10 ust. 6 rozporządzenia, prawo jazdy w przypadkach, o których mowa w § 9, wydaje się odpowiednio:
1) w zakresie kategorii objętych pozytywnym wynikiem egzaminu państwowego oraz dodatkowo wydając prawo jazdy w zakresie kategorii:
a) A1 - nadaje się uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii AM, b) A2 - nadaje się uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii AM i A1, c) A - nadaje się uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1 i A2, d) B1 - nadaje się uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii AM, e) В - nadaje się uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B1 i AM, f) C1 - nadaje się uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii AM, g) C - nadaje się uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii AM i C1, h) D1 - nadaje się uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii AM, i) D - nadaje się uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii AM i D1, j) C+E - nadaje się uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B+E, C1+E i T oraz D1+E i D+E w przypadku osób posiadających uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kategorii D1 i D, k) D+E - nadaje się uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B+E, D1+E i T, l) B+E - nadaje się uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii T;
2) w zakresie kategorii posiadanych w dotychczasowym prawie jazdy lub w zakresie kategorii równoważnych w posiadanym prawie jazdy oraz kategorii niższych;
3) po zwrocie przez osobę dotychczas posiadanego prawa jazdy;
4) w zakresie kategorii objętych pozytywnym wynikiem egzaminu państwowego oraz kategorii posiadanych w dotychczasowym prawie jazdy i nieobjętych zakresem tego egzaminu, z zastrzeżeniem pkt 1.
Okoliczności sprawy uprawniają do przyjęcia, że sytuacji skarżącego - w zakresie kategorii AM i A2 oraz pozostałych kategorii (A1, B1, C1, C1+E, D1, D1+E), dla których wpisano datę uzyskania uprawnień na podstawie posiadania kategorii objętych wcześniej zdanym egzaminem państwowym (A, B, B+E, C, C+E, D, DE i T) - dotyczy przypadek określony w § 10 ust. 6 pkt 4 rozporządzenia.
Z kolei w zakresie daty ważności uprawnień organ sporządził dokument prawa jazdy wydany stronie [...] kwietnia 2022 r. jedynie częściowo prawidłowo, tj. prawidłowo odnośnie wszystkich kategorii uprawnień za wyjątkiem AM i A2.
Zgodnie z § 10 ust. 3 pkt 10 rozporządzenia, datą ważności uprawnień jest najwcześniejsza z dat określonych w orzeczeniu lekarskim i odpowiednio w orzeczeniu psychologicznym dla przeprowadzenia ponownych badań lekarskich lub psychologicznych w zakresie określonej kategorii prawa jazdy lub 15 lat od daty wydania prawa jazdy w przypadku prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B, B1, B+E i T, jeżeli dla określonej kategorii prawa jazdy w orzeczeniu lekarskim nie ustalono tej daty lub orzeczenie zostało wydane bez określenia terminu ważności, z zastrzeżeniem ust. 4 oraz art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy (które to zastrzeżenia nie dotyczą analizowanej sytuacji, podobnie jak doprecyzowania zacytowanej części tego przepisu pod literami "a"-"f"). Podobnie z art. 13 ust. 1 u.k.p. nie wynika, aby dla kategorii AM i A2 w rozpoznawanym przypadku istniały podstawy do wpisania daty ważności tych uprawnień. Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.k.p., prawo jazdy kategorii AM i A2 wydaje się co do zasady na okres 15 lat, z możliwościami jego skrócenia w sytuacjach opisanych w punkcie "a" i "b". W przepisie tym mowa jest jednak o "wydaniu prawa jazdy", które to określenie jest zbieżne z treścią art. 10 ust. 1 u.k.p. określającego przypadek wydania decyzji o wydaniu prawa jazdy. Taka sytuacja nie ma miejsca w przypadku skarżącego, któremu nie wydaje się prawa jazdy kategorii AM i A2 po raz pierwszy.
W kontrolowanym przypadku wystąpiła sytuacja, w której kategorie AM i A2 skarżący "uzyskał" (de facto zostały mu wpisane do dokumentu prawa jazdy) wobec bezterminowego uprzedniego uzyskania kategorii B i A (które nie zostały ograniczone) oraz wskutek wprowadzenia przez prawodawcę możliwości wpisania mu kategorii AM i A2 wobec posiadania kategorii B i A, a nie wskutek np. zdania egzaminu prowadzącego do uzyskania tych kategorii AM i A2 oraz uzyskania orzeczenia lekarskiego o braku przeciwskazań do prowadzenia pojazdu. Zdaniem sądu, przepis § 10 ust. 3 pkt 10 rozporządzenia w zakresie odnoszącym się do wskazania 15 lat daty ważności uprawnień dla kategorii AM, A1, A2, A, B, B1, B+E i T odnosi się więc expressis verbis do sytuacji, gdy dochodzi do uzyskania tych uprawnień nie na podstawie ich wpisania na podstawie kategorii "wyższych", ale na podstawie uzyskania orzeczenia lekarskiego i zdania egzaminu dla danej kategorii. Sąd jeszcze raz podkreśla, że kategorie AM i A2 skarżący uzyskał wobec bezterminowego uprzedniego uzyskania kategorii B i A oraz wskutek możliwości wpisania mu na tej podstawie kategorii AM i A2, a nie na skutek ubiegania się o przyznanie tych uprawnień po raz pierwszy.
W związku też z powyższym, wpisanie w dokumencie prawa jazdy daty uzyskania kategorii AM i A2 przez skarżącego w dniu [...] stycznia 2013 r. nie jest równoznaczne z uzyskaniem tych kategorii po dniu wejścia w życie ustawy, co wywodząc z § 29 ust. 1 rozporządzenia – uprawniałoby do limitowania ważności tej kategorii uprawnień na podstawie § 10 ust. 3 pkt 10. Zdaniem sądu, kategorie AM i A2 powinny być w sytuacji skarżącego traktowane jako bezterminowe (przy zastosowaniu w rubryce 11 wydanego dokumentu symbolu "-" na podstawie § 29 ust. 1 rozporządzenia), analogicznie jak przy wszystkich innych kategoriach uprawnień wpisanych skarżącemu na podstawie kategorii "wyższych", co zgodnie z prawem nastąpiło właśnie na podstawie § 29 ust. 1 rozporządzenia. W konsekwencji, wpisanie przy kategoriach AM i A2 w dokumencie prawa jazdy wystawionym [...] marca 2022 r., a przekazanym skarżącemu [...] kwietnia 2022 r., daty ważności tych kategorii jako [...] marca 2037 r. (15 lat od daty wydania czyli wytworzenia dokumentu prawa jazdy - §10 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia) – jest nieprawidłowe i narusza § 29 ust. 1 rozporządzenia. W tym więc zakresie czynność materialno-techniczna Starosty z [...] marca 2022 r. polegająca na wydaniu skarżącemu dokumentu prawa jazdy nr [...] została podjęta z naruszeniem prawa (art. 13 ust. 1 u.k.p., § 10 ust. 3 pkt 10 i § 29 rozporządzenia) i podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego, o czym orzeczono w punkcie 1 wyroku na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a.
Dokonane z naruszeniem prawa wpisanie w dokumencie prawa jazdy daty ważności uprawnień kategorii AM i A2 nie zmienia faktu, że termin ważności samego dokumentu prawa jazdy wynosi 15 lat na podstawie § 29 ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym w przypadku osób, o których mowa w ust. 1, data ważności prawa jazdy, o której mowa w § 10 ust. 3 pkt 4 lit. a, nie może być dłuższa niż 15 lat. Wymiana dokumentu prawa jazdy z powodu utraty jego ważności nie będzie mogła jednak mieć wpływu na zakres posiadanych uprawnień przez skarżącego, chyba że w tym zakresie ulegnie zmianie stan faktyczny bądź prawny istotny dla ważności tych uprawnień.
Odnośnie rozstrzygnięcia w punkcie 1 i 2 wyroku należy jeszcze doprecyzować, że także wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 10 ust. 1 u.k.p. w części H formularza wniosku nie uzasadniało wpisanie do dokumentu prawa jazdy żadnej z nowych kategorii w postaci AM, A1, A2, B1, C1, C1+E, D1, D1+E, bowiem były to kategorie uzyskane (wpisane) na podstawie kategorii już posiadanych przez skarżącego. Taka zaś sytuacja nie wypełnia znamion przyznania uprawnień wymagającego wydania decyzji administracyjnej na ww. podstawie.
W wyniku niniejszego wyroku organ wyda skarżącemu dokument prawa jazdy z prawidłowo wypełnioną rubryką 11 odnośnie kategorii AM i A2 (bez wpisania dat ważności tych uprawnień). W pozostałym zakresie nowy dokument będzie tożsamy z wydanym [...] marca 2022 r., bowiem w tym zakresie w punkcie 3 wyroku sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym (postanowienie referendarza sądowego z 9 czerwca 2022 r.), dlatego sąd nie orzekał w wyroku o kosztach postępowania sądowego.