II SA/BK 339/23

II SA/Bk 339/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Grzegorz Dudar /przewodniczący/
Małgorzata Roleder
Marta Joanna Czubkowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 39
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 17 marca 2023 r. nr SKO.440/12/2023 w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku oddala skargę
Uzasadnienie
Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.
W dniu 4 stycznia 2023 r. J.G. złożył wniosek o pilną pomoc społeczną, w tym na gorące posiłki w kwocie 500 zł na miesiąc. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W. decyzją z 12 stycznia 2023 r., nr OPS.5023.1.1.2023 przyznał J.G. świadczenie pieniężne na zakup posiłku w wysokości po 250 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r.
Odwołanie od tej decyzji wniósł J.G.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży decyzją z 14 lutego 2023 r., nr SKO.440/5/2023 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Zdaniem Kolegium zaskarżona decyzja nosiła cechy dowolności, bowiem przyznając wskazaną kwotę organ nie odniósł się do swoich możliwości finansowych i organizacyjnych, nie wskazał jakimi środkami możliwymi do rozdysponowania w ramach przedmiotowego programu dysponuje, ile środków już rozdysponował i jakiej wysokości, a także jakiej wysokości środki nadal posiada.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W. decyzją z 2 marca 2023 r., nr OPS,5023.1.5.2023 po raz kolejny przyznał J.G. świadczenie pieniężne na zakup posiłku w wysokości po 250 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że J.G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w domu drewnianym o powierzchni 80 m2, zajmuje dwa pomieszczenia (kuchnię i pokój o łącznej powierzchni 40 m2). Dom bez bieżącej wody, bez wc, bez łazienki, ogrzewany piecem węglowym. Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 7,05 ha fizycznych, tj. 2,7475 ha przeliczeniowego. W miesiącu grudniu 2022 r. uzyskał dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 947,89 zł (2,7475 ha x 345 zł). Dochód został pomniejszony o opłaconą składkę KRUS w miesiącu grudniu w wysokości 168,00 zł i wyniósł 779,89 zł. Spełnione jest zatem kryterium dochodowe. Organ wyjaśnił, że przyznając kwotę 250 zł miesięcznie wziął pod uwagę posiadane środki finansowe na 2023 r., które wynoszą 27.000,00 zł. Podniesiono przy tym, że w pierwszej kolejności musi być brane pod uwagę wsparcie dla rodzin i osób, które nie posiadają własnych możliwości i stanowią niezbędną potrzebę, tj. zapewnienie gorącego posiłku dzieciom i młodzieży uczącej się. Oprócz J.G. z tej formy pomocy korzystają 3 osoby dorosłe, które otrzymują pomoc finansową jedynie z ośrodka pomocy społecznej i nie mają możliwości uzyskania dodatkowego dochodu oraz 31 dzieci. W związku z czym pomoc powinna być przyznawana racjonalnie i zgodnie z posiadanym budżetem. Powinna to być pomoc doraźna, a nie przyznawana systematycznie. Nadto organ wskazał, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nie jest taka zła, na tle innych osób korzystających z pomocy społecznej. Z takiego gospodarstwa rolnego na terenie gminy W. utrzymuje się wiele rodzin, które mają na utrzymaniu uczące się dzieci.
Z decyzją powyższą nie zgodził się J.G. i wniósł odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży decyzją z 17 marca 2023 r. nr SKO.440/12/2023 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzje.
W uzasadnieniu wskazano, że kwestionowaną decyzją przyznano stronie kwotę 250 zł miesięcznie na okres od stycznia do czerwca 2023 r. Wyjaśniono, że zgodnie z założeniami programu świadczenia mogą być przyznane w formie posiłku, bądź środków finansowych na zakup żywności, ale także produktów żywnościowych. To zaś oznacza, że kwota przyznana na zakup żywności nie musi odpowiadać kwocie/cenie gorącego posiłku dostępnej u komercyjnych podmiotów gastronomicznych. Oczywistym jest, że zakup gotowego dania w lokalu gastronomicznym kosztuje więcej niż zakup produktów spożywczych i samodzielne przygotowanie z nich posiłku. Gmina W. nie świadczy usług dostarczania ciepłych posiłków na swoim terenie. W związku z tym, w ramach powyższego programu, przyznawane są świadczenia w formie pieniężnej na zakup żywności. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że na ten cel dysponuje kwotą 27.000 zł oraz wskazał ile osób, rodzin i dzieci korzysta z tej formy wsparcia. Jednocześnie podkreślając, że na tle tych innych osób sytuacja J.G. nie jest taka zła. Podniesiono, że z takiego gospodarstwa jakim dysponuje J.G. utrzymują się całe rodziny wraz z uczącymi się dziećmi. W związku z czym, w ocenie Kolegium, przyznana kwota jest kwotą adekwatną do istniejących i niezaspokojonych potrzeb J.G., w sytuacji w której posiada on własne zasoby (gospodarstwo rolne, las, zwierzęta), które może wykorzystywać do zaspokojenia własnych potrzeb. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że przyznana kwota jest kwotą adekwatną do istniejących i niezaspokojonych potrzeb J.G., w sytuacji w której posiada on własne zasoby (gospodarstwo rolne, las, zwierzęta), które może wykorzystywać do zaspokojenia własnych potrzeb.
W skardze na tę decyzję do sądu administracyjnego J.G. zarzucił naruszenie: Konstytucji RP, ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, ustawy o pracownikach samorządowych, ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych.
W uzasadnieniu skargi zarzucił, że w decyzji zastosowano manipulacje posiadanymi informacji i przepisami prawa, jak też dopuszczono się fałszowania akt sprawy. Zdaniem skarżącego wydana aktualnie decyzja jest zaprzeczeniem decyzji poprzedniej z 14 lutego 2023 r. Skarżący zarzucił, że w aktach sprawy nie ma tej decyzji, która prawdopodobnie została z akt usunięta celowo. Zdaniem skarżącego przyznana kwota jest niewielka a nadto została przyznana dopiero po trzech miesiącach od złożenia wniosku, co też było w ocenie skarżącego, działaniem celowym. Ponadto skarżący podniósł, że informacja odnośnie kwoty jaką dysponuje organ (27.000 zł) i ilości osób uprawnionych do pomocy jest nieprawdziwa w kontekście danych uzyskanych przez niego od organu w trybie informacji publicznej. Z danych tych wynika, że na zasiłki celowe przeznaczono kwotę 25.000 zł z której to kwoty korzystają 3 osoby dorosłe oraz 30.000 zł na dożywanie z którego korzystają właśnie dzieci w ilości 31. Nadto skarżący podniósł, że z kwoty 25.000 zł na rok 2022 r. na zasiłki wydatkowano zaledwie 9.850 zł a resztę przeznaczono na wypłatę nagród dla pracowników urzędu. Skarżący zarzucił, że organy celowo pominęły, że jest on osobą niepełnosprawną i samotnie gospodarującą, żyjącą w warunkach uwłaczających godności człowieka w XXI wieku, bez bieżącej wody, bez łazienki, bez ubikacji. Skarżący podkreślił, że oferowane mu produkty to artykuły przetworzone w postaci kanapek i suchego prowiantu, które nie nadają się do spożycia na gorąco. Tymczasem on wnioskował o posiłek składający się z gorącej zupy i gorącego dania z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023. Zdaniem skarżącego zasiłek w tej formie powinien być przyznany w kwocie 500 zł. Do skargi dołączono kserokopię oświadczenia skarżącego o braku w aktach decyzji z 14 lutego 2023 r. oraz trzy pisma organu stanowiące odpowiedź na wnioski skarżącego złożone w trybie dostępu do informacji publicznej (pismo z 3 kwietnia 2023 r. o wysokości posiadanych środków na 2023 r. - wynika z niego, że zabezpieczono kwotę 25.000 zł na zasiłki celowe ze środków własnych oraz kwotę 30.000 zł na pomoc w zakresie odżywiania, z tego 18.000 zł stanowią środki z budżetu państwa a 12.000 zł to środki własne; pismo z 8 lutego 2023 r. o wysokości środków na zasiłki celowe w 2022 r. z którego wynika, że była to kwota 25.000 zł z której wydatkowano 9.850 zł, w tym skarżący z tej kwoty uzyskał pomoc finansową w wysokości 900 zł: 700 zł w styczniu na zakup opału, 100 zł w kwietniu na dojazd na rehabilitację i 100 zł w październiku na zakup wody; pismo z 17 marca 2023 r. dotyczące informacji w zakresie przyznanych i wypłaconych nagród pracownikom Ośrodka w 2022 r.).
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja o przyznaniu skarżącemu pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i domu" na lata 2019-2023 w kwocie 250 zł miesięcznie, w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r.
Objęta programem rządowym pomoc przewidziana w uchwale Rady Ministrów z 15 października 2018 r. nr 140 w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023, realizowana jest w trybie przewidzianym w przepisach ustawy o pomocy społecznej i należy ją zakwalifikować jako formę zasiłku celowego, o jakim mowa w art. 39 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa). W świetle tej regulacji w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy).
Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania zasiłku celowego podejmowane jest przez organy administracji w ramach uznania administracyjnego. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, o czym stanowi art. 3 ust. 3 ustawy, jak również uwzględnia potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej, co wynika z art. 3 ust. 4 ustawy (por. m.in. wyroki NSA z 19 czerwca 2007 r., I OSK 1464/06; z 25 maja 2015 r., I OSK 698/16; z 16 listopada 2012 r., I OSK 836/12, pub. CBOSA). Wynika z tego, że nawet spełnienie przez wnioskodawcę ustawowych kryteriów, nie oznacza automatycznego obowiązku przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów, lecz pomoc ta ma stanowić wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, jak to wynika z art. 3 ust. 1 ustawy. Pomoc ta nie może zatem polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego (zob. m. in. wyrok NSA z 2 września 2015 r., I OSK 2224/15, pub. CBOSA). Dlatego też, rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ powinien brać pod uwagę zarówno cele tej pomocy określone w ustawie, jak i możliwości finansowe organu. Winien on uwzględniać sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres pomocy udzielonej mu ze środków publicznych.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący spełniała kryterium dochodowe ustanowione ww. uchwałą nr 140 Rady Ministrów z 15 października 2018 r. w zw. z uchwałą Rady Ministrów nr 264 z 28 grudnia 2022 r. w zmieniającą tę uchwałę (M.P. z 2022 r., poz. 1287) z dniem 1 stycznia 2023 r. w zakresie kryterium dochodowego. Kryterium dochodowe z 150% zostało podwyższone do 200% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy (tak też w uchwale rady Gminy W. z 31 stycznia 2023 r. nr XLIV/326/2023). Jest to okoliczność bezsporna.
Organy obydwu instancji pozytywnie ustosunkowały się do żądania skarżącego przyznając mu świadczenie pieniężne na zakup posiłku w wysokości 250 zł miesięcznie. Kwota ta nie spełnia oczekiwań skarżącego, według którego świadczenie to powinno być przyznane w wysokości 500 zł. Nie stanowi zatem przedmiotu sporu to, czy skarżący spełnia kryteria do przyznania świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i domu na lata 2019-2023", gdyż wniosek o przyznanie takiego świadczenia został przez organu uwzględniony. Sporna jest jedynie wysokość tego świadczenia.
Odnosząc się do tego w pierwszej kolejności wskazać należy, że przyznana skarżącemu kwota stanowi dofinansowanie do przygotowania posiłku, a nie – jakby tego oczekiwał skarżący – sfinansowanie posiłku. Z uzasadnień wydanych w sprawie decyzji wynika, że wzięto pod uwagę sytuację materialną wnioskującego, który prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, źródłem jego utrzymania jest gospodarstwo rolne o powierzchni 7,05 ha fizycznych, w tym przeliczeniowych 2,7475 ha. Ustalono, że za miesiąc grudzień 2022 r. dochód skarżącego wyniósł 779.89 zł. W uzasadnieniach decyzji organy administracji wskazały, że wprawdzie przyznana kwota nie zadowala wnioskującego, to jednak nie znaczy, że ma ona w pełni pokryć jego wydatki na zakup posiłków. Wzięto pod uwagę, że wnioskujący o pomoc ma własne gospodarstwo rolne, z którego może też pozyskać żywność i zaspokoić swoje potrzeby w tym względzie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano przepisy prawa znajdujące zastosowanie w sprawie, zwrócono uwagę na cele pomocy społecznej, wyjaśniono skarżącemu, że zastosowanie pomocy społecznej uwarunkowane jest wystąpieniem trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zwrócono także uwagę na to, że przy określaniu wysokości pomocy wzięto pod uwagę sytuację życiową skarżącego, a także możliwości finansowe organu oraz potrzeby innych osób wymagających wsparcia ze strony instytucji pomocy społecznej. W niniejszej sprawie organy zwróciły uwagę na okoliczność dysponowania ograniczonymi środkami, wskazywano także na okoliczność, że organy pomocy społecznej udzielają systematycznie wsparcia skarżącemu, w miarę posiadanych środków, w tym w m.in. w formie zasiłków celowych. Udzielanie tej pomocy potwierdza dołączone przez skarżącego do skargi pismo organu z 8 lutego 2023 r. Wynika z niego, że w 2022 r. na zasiłki celowe wydatkowano kwotę 9.850 zł, z której to kwoty skarżący uzyskał pomoc finansową w wysokości 900 zł (1/10 całej wydatkowanej kwoty).
W ocenie sądu, wobec takiej treści uzasadnień nie można przyjąć, że rozstrzygnięcie zostało wydane z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Słusznie przy tym skarżący wskazał, że podana w uzasadnieniu kwota, którą dysponuje organ jest inna niż ta wynikająca z odpowiedzi organu na jego wniosek złożony w trybie informacji publicznej. Z uzasadnienia organu wynika, że środki finansowe na 2023 r. wynoszą 27.000 zł natomiast z pisma z 3 kwietnia 2023 r. wynika, że kwota na zasiłki celowe wynosi 25.000 zł a na przedmiotowy program rządowy 30.000 zł. Biorąc jednak pod uwagę okoliczności sprawy stwierdzić należy, że ta rozbieżność nie miała wpływu na jej rozstrzygnięcie. Wniosek skarżącego został uwzględniony i przyznano kwotę, zdaniem sądu, w nie niskiej wysokości. Wykazano przy tym, że priorytetowe wsparcie z tego programu kierowane jest do dzieci i młodzieży szkolnej oraz osób dorosłych, które w przeciwieństwie do skarżącego nie mają możliwości uzyskania dodatkowego dochodu. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń. W ramach pomocy społecznej nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (vide: wyrok NSA z 13 czerwca 2017 r., I OSK 201/17, pub. CBOSA).
Zdaniem sądu rozstrzygając o przyznaniu skarżącemu świadczenia pieniężnego w kwocie 250 zł organy obydwu instancji dokonały wystarczających ustaleń, co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Zaskarżone decyzje, wydane w ramach uznania administracyjnego, znalazły oparcie w materiale dowodowym sprawy, a uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. Bez wpływu na wynik sprawy niniejszej pozostaje podnoszona przez skarżącego okoliczność, że w aktach administracyjnych nie ma decyzji kasacyjnej organu odwoławczego z 14 lutego 2023 r. Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest bowiem decyzja z 17 marca 2023 r. Przy czym z uzasadnienia tej decyzji wynika powód wydania ww. decyzji kasacyjnej. Był nim brak uzasadnienia w zakresie możliwości finansowych organu. Jak wykazano powyżej w aktualnie wydanej decyzji rozważono zarówno sytuację materialną skarżącego oraz możliwości finansowe organu w kontekście posiadanych środków oraz potrzeb innych osób wymagających wsparcia ze strony instytucji pomocy społecznej.
Oczywiście nie można nie zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że jego sytuacja materialna, a także osobista (zdrowotna), jest trudna. Podkreślić jednak należy, że sąd, w ramach swych kompetencji może jedynie badać legalność decyzji administracyjnej, a więc jej prawidłowość w kontekście przepisów prawa. Te z kolei jak już wykazano powyżej nakazują organom pomocy społecznej wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Obowiązek pomocy społecznej "wspierania" osób potrzebujących nie oznacza, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby.
Biorąc pod uwagę powyższe oraz fakt, że organy pomocy społecznej udzielają systematycznie wsparcia skarżącemu, w miarę posiadanych środków, w tym w m.in. formie zasiłków celowych, przyznanie pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w kwocie 250 zł, nie posiada cech dowolności, a organy obydwu instancji, rozpatrując wniosek skarżącego nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Nadmienić przy tym należy, że sądowi wiadomym jest z urzędu, że na kolejny okres, tj. od 1 lipca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. skarżącemu zostało przyznane świadczenie pienięznej na zakup posiłku w wysokości 300 zł. Również i ta decyzja została zaskarżona do sądu administracyjnego.
W tym stanie rzeczy sąd uznając skargę za nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.