II SA/BK 316/23

II SA/Bk 316/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-07-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk /sprawozdawca/
Elżbieta Lemańska
Grzegorz Dudar /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c, art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 , art. 200 w zw. z art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lipca 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 marca 2023 r. znak 010070/680/7131455/2022 nr 350998385 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia z programu "Dobry Start" 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 lutego 2023 r. znak 010070/680/7131455/2022 nr 350998385; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej A.S. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
A.S. w dniu 08.07.2022 r. złożyła wniosek o świadczenie "Dobry start" na rok szkolny 2022/2023 na córkę O.S..
Po rozpoznaniu wniosku w dniu 21.07.2022r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Świadczeń dla Rodzin (CSR) poinformował o przyznaniu świadczenia "Dobry start" na dziecko O.S. w kwocie 300 zł.
W dniu 28.07.2022r. wpłynął wniosek ojca B.S. o ustalenie prawa do świadczenia "Dobry start" na dziecko O.S..
Wobec zbiegu wniosków do tego samego świadczenia, B.S. został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku. Wezwano go do przedłożenia dokumentu potwierdzającego sprawowanie przez niego faktycznej bądź naprzemiennej opieki nad dzieckiem.
W dniu 12.12.2022r. za pośrednictwem platformy PUE B.S. nadesłał wyrok Sądu Okręgowego w B. z dnia 04.07.2022r. (prawomocny z dniem 12.07.2022r. sygn. akt I C [...]) ustalający miejsce pobytu dzieci przy ojcu, wysokość alimentów od matki oraz regulujący jej kontakty osobiste z dziećmi M.S. i O.S..
Mając na uwadze zgromadzoną dokumentację, ZUS Centrum Świadczeń dla Rodzin (CSR) 20.02.2023r. wydał B.S. decyzję o przyznaniu świadczenia "Dobry start" na dziecko O.S..
Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 23.02.2023r. wydał A.S. decyzję znak 010070/680/7131455/2022 w postępowaniu nr 350998385 o uchyleniu prawa do świadczenia "Dobry start" na dziecko O.S. wskazując, iż prawo do tego świadczenia przysługuje rodzicowi, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, co wynika z treści § 28 ust. 1 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz.U. z 2021 r. poz. 1092). Zdaniem organu przedłożone dokumentu wskazują, że wnioskodawczyni w dniu ustalenia prawa do świadczenia na O.S. (21 lipca 2022 r.) nie sprawowała faktycznie opieki nad dzieckiem.
Od decyzji tej odwołanie złożyła A.S. wskazując, iż jest faktycznym opiekunem dziecka, nie jest pozbawiona praw rodzicielskich, a kosztami wychowania i utrzymania dzieci obciążono oboje rodziców. Ponadto podała, iż otrzymane pieniądze w całości przeznaczyła na potrzeby córki.
Po rozpoznaniu odwołania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 15.03.2023r. wydał decyzję znak 010070/680/7131455/2022 w postępowaniu nr 350998385, utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o uchyleniu prawa do świadczenia "Dobry start". Organ odwoławczy uznał, że ustalenia dokonane w oparciu o zgromadzoną dokumentację potwierdzają, że skarżąca nie sprawuje opieki faktycznej nad dzieckiem, a w odwołaniu nie wskazała nowych okoliczności i nie dołączyła nowych dokumentów wpływających na zmianę ustalonego stanu faktycznego. Podkreślono, że inny uprawniony wnioskodawca przedłożył wyrok sądu z dnia 4.07.2022 r. sygn. akt I C [...], w którym sąd orzekł, że miejsce zamieszkania dzieci jest przy ojcu oraz określił matce kontakty z dziećmi - 1 i 3 weekend miesiąca od piątku od godziny 18:00 do niedzieli do godziny 14:00. W myśl wskazanych w decyzji przepisów oraz w oparciu o przedstawiony wyrok sądu, należało zatem uznać, że faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje ten rodzic, przy którym sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka. Ponieważ kontakty odwołującej z dzieckiem są ograniczone, to oznacza, że drugi rodzic sprawuje opiekę nad dzieckiem w większym wymiarze. Jednocześnie wskazano, że o kwocie nienależnie pobranego świadczenia zostanie ona poinformowana odrębną decyzją.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożyła A.S., reprezentowana przez pełnomocnika, zarzucając jej:
1. naruszenie § 28 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 roku w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" poprzez jego zastosowanie i błędne przyjęcie, że A.S. nie sprawuje faktycznej opieki nad małoletnią córką, w sytuacji gdy wyrok na który powołuje się organ w dacie składania wniosku, a mianowicie 8 lipca 2022 roku był nieprawomocny, tym samym nie obowiązywały postanowienia sądu dotyczące miejsca pobytu dziecka i kontaktów, natomiast po zmianie okoliczności faktycznych i uzyskaniu świadczenia A.S. przelała uzyskane na rzecz córki środki finansowe z programu "Dobry start" na jej numer rachunku bankowego,
2. naruszenie § 28 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 roku w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" poprzez jego nie zastosowanie i w konsekwencji błędne przyjęcie, iż A.S. nie była uprawniona do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia "Dobry Start" na córkę O.S.,
3. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepełne i niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego niezbędnego do ustalenia prawidłowego stanu faktycznego w niniejszej sprawie, co w konsekwencji skutkowało nienależytym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy w zakresie ustaleń dotyczących faktycznego sprawowania opieki nad córką,
4. naruszenie art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 §1 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i brak prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego z pominięciem okoliczności wskazywanych przez odwołującą, brak weryfikacji stanowiska A.S., naruszenie zasady zaufania obywateli do organów władzy publicznej wyrażonej w art. 8 k.p.a., poprzez brak sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy i nierówne traktowanie stron postępowania.
W uzasadnieniu skargi wskazała, że na mocy wyroku rozwodowego sąd ustalił miejsce pobytu dziecka przy ojcu oraz ustalił kontakty A.S. z dziećmi, jednakże istotne znaczenie w niniejszej sprawie ma data uprawomocnienia się ww. wyroku i konsekwencje prawne nieprawomocnego wyroku. Wyrok Sądu Okręgowego w B. I Wydziału Cywilnego z dnia 4 lipca 2023 roku uprawomocnił się bowiem w dniu 12 lipca 2022 roku, co oznacza, że w dniu złożenia przez nią wniosku o świadczenie "Dobry start", tj. 8 lipca 2023 roku miejsca pobytu dzieci nie było uregulowane i przebywały one pod opieką obydwoje rodziców. W związku z powyższym zastosowanie winien mieć przepis § 28 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start", który wskazuje, że w sytuacji faktycznie sprawowanej opieki przez oboje rodziców, świadczenie wypłaca się osobie, która pierwsza złoży wniosek. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazano, iż to A.S. przysługiwało świadczenia, bowiem to ona pierwsza złożyła wniosek o to świadczenie z programu "Dobry Start". Organ zaś nie podjął jakichkolwiek czynności celem ustalenia okoliczności faktycznych sprawy, ponadto nie wziął pod uwagę faktu przelania przez nią uzyskanych środków w wysokości 300 zł z tytułu świadczenia "Dobry start" na rachunek bankowy córki, tylko arbitralnie przyjął, iż A.S. nie była uprawniona do pobrania świadczenia.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji, uwzględnienie dowodów potwierdzających przelanie wskazanego świadczenia na konto dziecka oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę organ wyjaśnił, że przepisy wskazywanego rozporządzenia nie pozwalają na przyznanie prawa do tego świadczenia obojgu rodzicom, za wyjątkiem sytuacji określonej w § 5 ust. 2 rozporządzenia, w myśl którego w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia dobry start ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia dobry start.
Organ odwoławczy podkreślił jednak, że jak wynika z ustaleń dokonanych w sprawie wskazana sytuacja, określona w § 5 ust. 2 rozporządzenia, nie zachodzi na gruncie rozpoznawanej sprawy. Dziecko nie pozostawało pod opieką naprzemienną rodziców. W niniejszej sprawie zastosowanie miały zatem przepisy § 28 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia, zgodnie z którym w przypadku zbiegu prawa rodziców dziecka do świadczenia "Dobry start", świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. A w przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia "Dobry start" przez rodzica, drugi rodzic dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia "Dobry start" w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala, kto sprawuje opiekę. W oparciu o przedłożony wyrok z dnia 04.07.2022r. sygn. akt I C [...] ustalono, iż faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje ojciec dziecka B.S.. Mając na uwadze opisany powyżej stan faktyczny oraz zapisy rozporządzenia z dnia 15 czerwca 2021 w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"– zdaniem organu II instancji - decyzja z dnia 15.03.2023r. w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia na rzecz O.S. była prawidłowa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne wynika także z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej.
Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15.03.2023r. znak 010070/680/7131455/2022 w postępowaniu nr 350998385, utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o uchyleniu A.S. prawa do świadczenia "Dobry start" na dziecko O.S..
Dokonując kontroli sadowoadministracyjnej w powyżej zakreślonym Sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z istotnym naruszeniem prawa, zarówno materialnego, jak i procesowego, co stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a, skutkowało ich uchyleniem.
Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2200 ze zm. dalej k.p.a.) oraz powołane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz.U. z 2021 r. poz. 1092, dalej rozporządzenie).
Zgodnie z § 29 ust. 1 rozporządzenia osoba, która pobrała nienależnie świadczenie dobry start, jest obowiązana do jego zwrotu. Natomiast zgodnie z § 29 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia za nienależnie pobrane świadczenie dobry start uważa się między innymi świadczenie dobry start wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.
W niniejszej sprawie organy obu instancji uznały, iż wobec treści przedłożonego przez ojca dzieci B.S. wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 04.07.2022r. (prawomocnego z dniem 12.07.2022 r. sygn. akt I C [...]) ustalającego miejsce pobytu dzieci przy ojcu, wysokość alimentów od matki oraz regulującego jej kontakty osobiste z dziećmi M.S. i O.S., należało uznać, że A.S. nie pełni faktycznej opieki nad synem i córka, a co za tym idzie nie posiadała prawa do otrzymania przedmiotowego świadczenia na syna. Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że inny uprawniony wnioskodawca przedłożył wyrok sądu, w którym sąd orzekł, że miejsce zamieszkania dzieci jest przy ojcu, oraz określił wnioskodawczyni kontakty z dziećmi - 1 i 3 weekend miesiąca od piątku od godziny 18:00 do niedzieli do godziny 14:00. Na tej podstawie organ odwoławczy uznał, że faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje ten rodzic, przy którym sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka uznając, że kontakty wnioskodawczyni z dzieckiem są ograniczone, a zatem to drugi rodzic sprawuje opiekę nad dzieckiem w większym wymiarze.
Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że w ocenie organów, przedłożony wyrok sądowy, przesądzał o prawnej i faktycznej opiece nad tym samym dzieckiem. Wyrok Sądu Okręgowego określił bowiem miejsce zamieszkania dziecka, którym jest miejsce zamieszkania ojca. Tym samym wypłacone skarżącej świadczenie "Dobry start" stanowiło świadczenie nienależnie pobrane i podlegało zwrotowi. Przy czym uchylając prawa do świadczenia dobry start przyznane w informacji z dnia 21 lipca 2022 r. organ I instancji wskazał, że kwota nienależnie pobranego świadczenia zostanie ustalona w odrębnej decyzji.
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę powyższe stwierdzenie uznać należy, za co najmniej przedwczesne, a ponadto sama treść sentencji decyzji organu I instancji, w świetle przepisów rozporządzenia również budzi wątpliwości.
Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia świadczenie dobry start przysługuje rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko.
Natomiast jak wynika z § 5 ust. 1 rozporządzenia świadczenie dobry start przysługuje osobom, o których mowa w § 4 ust. 1, w wysokości 300 zł. W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia dobry start ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia dobry start (§ 5 ust. 2 rozporządzenia).
Stosownie do treści § 28 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia dobry start, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie dobry start wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek (§ 28 ust. 2 rozporządzenia).
Natomiast § 28 ust. 3 rozporządzenia wskazuje, że w przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia dobry start przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia dobry start w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ustala, kto sprawuje opiekę, i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej (...) o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 i 2369 oraz z 2021 r. poz. 794 i 803), w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.
W ocenie Sądu, teść powołanych wyżej przepisów pozwala na stwierdzenie, że ustawodawca w sposób wyraźny dokonał zróżnicowania stanów faktycznych i prawnych, mających wpływ zarówno na istnienie uprawnienia do otrzymania świadczenia "Dobry start", jak i wysokość podlegającego do wypłaty świadczenia. Przy czym zdaniem Sądu cechą determinującą istnienie uprawnienia do przedmiotowego świadczenia jest niewątpliwie "sprawowanie opieki nad dzieckiem", a nie jak zdaje się wywodzić organ jedynie "wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem", wynikające w przedmiotowej sprawie z przedłożonego przez ojca wyroku sądu. Wskazać zatem należy, że co do zasady, uprawnione do otrzymania świadczenia "Dobry start" są podmioty, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Natomiast powołane § 5 ust. 2 i § 28 rozporządzenia regulują odpowiednio sytuacje sprawowania przez rodziców opieki naprzemiennej, orzeczonej wyrokiem właściwego sądu powszechnego oraz tzw. zbiegu prawa do świadczenia "Dobry start". Przy czym, wobec braku prawnej definicji terminu "zbiegu prawa" do przedmiotowego świadczenia, w ocenie Sądu termin ten należy rozumieć jako sytuację, w której więcej niż jeden podmiot wskazany w § 28 ust. 1 rozporządzenia, spełnia warunki do otrzymania świadczenia "Dobry start". Podkreślenia przy tym wymaga, że stosownie do treści § 10 ust. 1 rozporządzenia ustalenie prawa do świadczenia dobry start oraz jego wypłata następują na wniosek uprawnionych podmiotów. Skoro zatem do konkretyzacji prawa do świadczenia "Dobry start" niezbędne jest złożenie wniosku przez uprawniony podmiot, to tym samym do zaistnienia "zbiegu prawa do świadczenia", w rozumieniu § 28 ust. 1 rozporządzenia, koniecznym jest wystąpienie z wnioskiem przez oboje z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub jego opiekunów faktycznych.
W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że A.S. jest matką O.S., a co za tym idzie należy do kręgu podmiotów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.
Podkreślenia także wymaga, że z treści przedłożonego do akt sprawy wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 04.07.2022r. sygn. akt I C [...], prawomocnego z dniem 12.07.2022 r. nie wynika, aby małoletnia O.S. pozostawała pod opieką naprzemienną rodziców, co zgodnie z powołanym wyżej przepisem § 5 ust. 2 rozporządzenia rodziłoby po stronie skarżącej uprawnienia do otrzymania połowy kwoty przedmiotowego świadczenia. Gdyby tak było to niewątpliwie kwestia pozostawania dziecka pod naprzemienną opieką rodziców nie podlegałaby jakiejkolwiek interpretacji strony, organów administracji, czy też sądu administracyjnego. Okoliczność ta musi wynikać bowiem wprost z orzeczenia właściwego sądu powszechnego.
W sprawie bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, że pierwotnie o świadczenie z programu "Dobry start" w dniu 8 lipca 2022 r. wystąpiła skarżąca i świadczenie to zostało jej przyznane w dniu 21 lipca 2022 r., zaś ojciec małoletniej wniosek o wypłatę w/w świadczenia złożył w dniu 28 lipca 2022 r., przedkładając na wezwanie organu wyrok sądu potwierdzający jego zdaniem faktyczne wykonywanie opieki. Ostatecznie takie świadczenie zostało również wypłacone również ojcu.
W sprawie niewątpliwie zatem nastąpił zbieg prawa rodziców do przedmiotowego świadczenia (§ 28 ust. 1 rozporządzenia), jak również do dokonywania ustaleń, co do faktycznego sprawowania opieki. W tym zakresie organy uznały, że wyrok sądu ze wskazaniem miejsca zamieszkania dzieci przy ojcu, jednoznacznie potwierdza, iż faktycznie znajdują się one pod jego opieką. Powyższy stan faktyczny – jak należy wnioskować z przeprowadzonego postępowania, zdaniem organów – nie uzasadniał skorzystania z możliwości potwierdzenia tej okoliczności w drodze wywiadu środowiskowego (§ 28 ust. 3 rozporządzenia).
Zdaniem Sądu, taki sposób procedowania w niniejszej sprawie, wskazuje, że organy administracji obu instancji podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie, pominęły całkowicie treść powołanego wyżej § 28 ust. 2 rozporządzenia, z którego wynika, że w sytuacji sprawowania opieki nad dzieckiem równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie dobry start wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.
Zdaniem Sądu istotną dla sprawy okolicznością faktyczną jest to, że z treści przedłożonego przez ojca małoletnich wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego z dnia 4 lipca 2022 r. wprost wynika, że sąd przyznając prawo obojga rodziców do sprawowania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi O.S. oraz M.S., jak również zobowiązując ich do ponoszenia kosztów wychowania i utrzymania dzieci, rozstrzygnął tym samym, że są oni jednakowo zobowiązani i posiadają prawo, jako rodzice zarówno do wychowania dziecka, jak i wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka. Należy zatem stwierdzić, że skoro sąd powszechny orzekając w przedmiocie opieki nad małoletnimi nie zdecydował o powierzeniu władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców dzieci, a jedynie wypowiedział się w zakresie ich miejsca zamieszkania oraz ciążącego na skarżącej względem córki i syna obowiązku alimentacyjnego, to należy przyjąć, iż oboje rodzice korzystają z prawa do wykonywania pieczy nad małoletnimi. Samo określenie miejsca zamieszkania dzieci nie pociąga za sobą zmiany w zakresie władzy rodzicielskiej, w tym sprawowania pieczy. Tym bardziej, że sposób realizacji przez rodziców obowiązku alimentacyjnego, rozumianego jako obowiązek dostarczania środków utrzymania i wychowania nie determinuje prawa rodzica do sprawowania władzy rodzicielskiej, w tym opieki. Uznać należy zatem, że skarżąca pomimo treści powołanego wyżej wyroku z dnia 4 lipca 2022 r. nadal sprawuje opiekę nad synem i córką, a wobec brzmienia powołanych § 4 ust. 1 i § 28 ust. 2 rozporządzenia była uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia "Dobry start". Jednocześnie zarówno dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, jak i zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalają na zakwestionowanie powyższego stwierdzenia.
Tym samym w ocenie Sądu, dla możliwości uznania, iż świadczenie "Dobry start" na rok szkolny 2022/2023 zostało wypłacone skarżącej, mimo braku prawa strony do tego świadczenia, a co za tym idzie możliwości uznania świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane, w rozumieniu § 29 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, niezbędne było uprzednie zakwestionowanie faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad małoletnią O.S., przy czym nie poprzez pryzmat miejsca zamieszkania dziecka wskazanego w wyroku rozwodowym, lecz zakres przysługującej skarżącej władzy rodzicielskiej (podobnie w wyroku NSA z dnia 28 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 949/22, CBOSA). Tym samym należy uznać, że zaskarżone decyzje zapadły z naruszeniem § 28 ust. 1 i 2 rozporządzenia oraz naruszenia wskazanych w skardze przepisów k.p.a.
Rozpatrując sprawę ponownie organy administracji będą zobowiązane do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w niniejszym orzeczeniu. Prowadzone postępowanie winno odpowiadać wymogom określonym przepisami k.p.a., do których stosowania odsyła § 30 rozporządzenia, w szczególności poprzez zapewnienie stronie prawo do czynnego udziału w postępowaniu, jak również wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W tym zakresie obie decyzje obarczone są naruszeniem art. 10 § 1 k.p.a. Ponadto stosownie do treści art. 7 , art. 77 § 1 , jak i art. 80 k.p.a. zobowiązane będą do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co niewątpliwie w sprawie będzie wymagało przeprowadzenia wywiadu środowiskowego określonego w § 28 ust. 3 rozporządzenia, celem ustalenia czy skarżąca w dacie przyznawania świadczenia faktycznie sprawowała opiekę nad dzieckiem. Ponadto organy winny rozważyć, czy przedstawione przez skarżącą potwierdzenia przelewu środków na rachunek bankowy dziecka wskazują, że środki te zostały wykorzystane zgodnie z celem rozporządzenia. Kwestie powyższe wymagają bowiem wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, co jest niezbędne do prawidłowego ustalenia kwestii posiadania przez skarżącą prawa do przedmiotowego świadczenia, a w konsekwencji możliwości uznania świadczenia za nienależnie pobrane.
Ponadto wydając decyzje w przedmiotowej sprawie organy winny mieć na uwadze prawidłowe sformułowanie treści sentencji decyzji. Sąd z urzędu wskazuje bowiem, że w sytuacji pobrania nienależnie świadczenia dobry strat i obowiązku jego zwrotu, co zostało określone w § 29 rozporządzenia, dalsza treść tego paragrafu wskazuje, że organ może wydać decyzje o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia dobry start, a nie decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia przyznanego w informacji (takie było brzmienie zaskarżonej decyzji organu I instancji). W tych okolicznościach przepis § 29 rozporządzenia nie uprawniał do uchylenia informacji o przyznaniu świadczenia, a następnie do wydania kolejnej decyzji ustalającej zwrot nienależnie pobranego świadczenia (jak to wskazał organ).
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Na mocy art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a sąd zasądził od organu administracji na rzecz skarżącej kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, które wyniosły 480 zł i opłaty od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.