II SA/BK 311/25

II SA/Bk 311/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Trykoszko
Marek Leszczyński /przewodniczący/
Marta Joanna Czubkowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 38, art. 8 ust. 3 i 4, art. 41 pkt 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.) sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant specjalista Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 21 stycznia 2025 r. nr 406.888/E-9/XXI/2024 w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności faktycznych i prawnych.
We wniosku z 13 maja 2024 r. M. L. zwrócił się o przyznanie okresowej pomocy finansowej wskazując, że w poprzednich swoich wnioskach dołączył wszystkie posiadane przez niego, a wymagane przez organ dokumenty przydatne w celu udzielenia pomocy tj. zaświadczenie o adresach i okresach zameldowania A. L., rachunki za energię elektryczną, skierowanie na operację (złamanie kręgosłupa), skierowanie na rehabilitację, oświadczenie o stanie majątkowym, oświadczenie o stanie osobistym.
Decyzją z 9 grudnia 2024 r. nr MOPS.5011.43.1.1.2024 Burmistrz Knyszyna odmówił przyznania zasiłku okresowego ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego i niezaistnienie podstaw do przyznania specjalnego zasiłku okresowego.
Od powyższej decyzji M. L. złożył odwołanie zarzucając naruszenie:
- art. 11 i art. 7 K.p.a., poprzez niezrealizowanie przez organ pierwszej instancji należycie zasady przekonywania i zasady prawdy obiektywnej, a nadto błędne wyliczenie jego dochodu, co miało wpływ na wynik sprawy;
- art. 8 ust. 4 pkt 7 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.; dalej powoływana jako u.s.p.), poprzez nieodliczenie od jego dochodu niemieckiego Kindergeld;
- art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej zaskarżonej decyzji;
- art. 41 oraz 39 ust. 1 i 2 u.s.p., poprzez nieprzyznanie wnioskowanego świadczenia mimo zrealizowania wszelkich wymogów ustawowych do jego uzyskania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z 21 stycznia 2025 r. nr 406.888/E-9/XXI/2024 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wskazano, że z uwagi na to, że wniosek o przyznanie zasiłku okresowego został złożony 13 maja 2024 r., to podstawą do ustalenia spełnienia warunków do przyznania pomocy winien być dochód osiągnięty w miesiącu kwietniu 2024 r.
W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 26 lipca 2024 r. ustalono, że M. L. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem A., a źródłem utrzymania rodziny są alimenty świadczona na rzecz A. L. oraz niemiecki zasiłek rodzinny przyznany na to dziecko. M. L.: nie pracuje i nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny; jest po złamaniu kręgosłupa, a związane z tym urazem leczenie zostało przerwane; choruje przewlekle. Ponownie przeprowadzony wywiad z 9 grudnia 2024 r, potwierdził ustalenia z poprzedniego wywiadu. W oświadczeniu o stanie majątkowym z 20 maja 2024 r. strona podała, że posiada udział 1/2 działki położonej w M. przy ul. [...], udział działki położonej w miejscowości [...] o pow. ok 700 m2, udział ¼ garażu pow. 25 m2 położonego w M. przy ul. [...]. Ponadto jest współwłaścicielem: w 1/3 samochodu m-ki V. z 1991 r., w 1/16 M. (zepsutej). W następnych oświadczeniach o stanie majątkowym (z 2 lipca 2024 r. oraz 29 października 2024 r.) M. L. oświadczył, że nie posiada żadnego majątku.
W złożonym 20 maja 2024 r. oświadczeniu M. L. stwierdził, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i od wielu miesięcy nie osiąga żadnych dochodów. Nie jest aktywny zawodowo z powodu choroby i braku możliwości dalszego leczenia. Ponadto oświadczył, że środki na comiesięczne opłaty otrzymuje od rodziny i przyjaciół, bądź też rachunki są przez nich bezpośrednio opłacane, a z biegiem czasu długi te są darowane. W kolejnym oświadczeniu (z 1 lipca 2024 r.) dodatkowo podał, że egzekucja komornicza alimentów na syna jest bezskuteczna, a zaległości alimentacyjne K. K. przekraczają kwotę 23 tys. zł. Ponadto stwierdził, że dokumenty złożone w M. w dniu 10 czerwca 2024 r. są aktualne Dokumenty te to: wydane 18 grudnia 2023 r. poświadczenie zameldowania A. L. na pobyt stały w M., przy ul. [...] oraz na pobyt czasowy od 18 września 2023 r. do 21 czerwca 2024 r. w Białymstoku, ul. [...]; wystawione przez Szpitalny Oddział Ratunkowy Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Białymstoku z 1 października 2022 r. do Poradni chirurgii urazowo-ortopedycznej w celu kontynuacji leczenia złamania kompresyjnego L1 kręgu odcinka lędźwiowego kręgosłupa; wystawione 21 października 2022 r. skierowanie SPZOZ w Łapach do poradni rehabilitacyjnej na cito z rozpoznaniem złamania kręgu odcinka lędźwiowego kręgosłupa, w którym wskazano, że chodzi o rehabilitację po wertebroplastyce L1; skierowanie wystawione 21 października 2022 r. przez SPZOZ w Łapach do poradni chirurgii urazowoortopedycznej w celu kontroli, z rozpoznaniem złamania kręgu odcinka lędźwiowego kręgosłupa; skierowanie SPZOZ w M. z 12 stycznia 2024 r. na zabiegi fizjoterapeutyczne w związku ze złamaniem kręgosłupa; opłacony rachunek za energię elektryczną z terminem płatności 30 kwietnia 2024 r., na kwotę 164,84 zł oraz dwa nieopłacone rachunki na kwoty po 166,98 zł z terminami płatności 31 maja 2024 r. i 1 lipca 2024 r.
W oświadczeniu z 20 października 2024 r. wnioskodawca stwierdził, że przez cały tydzień zamieszkuje sam, a syn stanowi "drugą część rodziny", na co dzień mieszka i uczy się w Białymstoku. W miesiącu złożenia oświadczenia strona otrzymała informację od brata o zablokowaniu konta dewizowego, na które wpływają środki przeznaczone na utrzymanie rodziny, co spowodowało pozbawienia syna środków do życia.
Podczas wywiadów oraz w swoich oświadczeniach wnioskodawca nie podał dochodów otrzymywanych na syna A. w postaci Kindergeld oraz alimentów na dziecko. W piśmie z 4 lipca 2024 r. poinformował, że Kindergeld jest po wymianie na PLN przekazywane przez jego brata "dla osoby uprawnionej do tych świadczeń"; a także o tym, iż w okresie od kwietnia do czerwca 2024 r. nie otrzymał od K. K. żadnej kwoty tytułem alimentów na syna.
Informację co do wysokości wypłacanych M. L. niemieckich świadczeń Kindergeld organ uzyskał we własnym zakresie, występując o nią do Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego, który podał, że od 1 marca 2024 r. do nadal świadczenia te wynoszą 250 euro (pismo z 31 maja 2024 r.). Kwestię przekazywania alimentów na rzecz A. L. organ zweryfikował zwracając się 16 lipca 2024 r., za pośrednictwem poczty mailowej do samej zobowiązanej do alimentacji. W odpowiedzi na prośbę organu K. K. (także pocztą mailową) poinformowała, że tytułem alimentów przekazuje M. L. kwotę 125 euro (535 zł) miesięcznie, a oprócz tego 45 euro na konto syna. Do wiadomości mailowej K. K. załączyła skany przekazów dokonanych płatności alimentów za okres od stycznia do lipca 2024 r., w tym przelewu alimentów za miesiąc kwiecień dokonanego 2 kwietnia 2024 r. na kwotę 125 euro.
Po przedstawieniu tych okoliczności faktycznych Kolegium odniosło się do kwestii ustalenia składu rodziny wnioskodawcy. W tym zakresie nie podzielono stanowiska, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, a alimenty i Kindergeld nie są jego dochodem ze względu na to, że przysługują oddzielnie mieszkającemu synowi. Kolegium podniosło, że wbrew tym twierdzeniom, świadczenie rodzinne nie jest dochodem dziecka a jego rodzica. Kindergeld przyznany został M. L. na okres do uzyskania przez syna A. pełnoletniości. Podobnie alimenty, które co prawda przysługują dziecku jednak do czasu ukończenia przez nie 18 roku życia wypłacane są rodzicowi pod którego opieką pozostaje dziecko. Zaznaczono, że fakt podjęcia przez syna nauki poza miejscem zamieszkania i jego pobyt w miejscowości, w której znajduje się szkoła nie oznacza zmiany miejsca zamieszkania ani usamodzielnienia się dziecka. Miejscem zamieszkania A. L. nadal pozostają M., gdyż zgodnie z art. 26 K.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Natomiast jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Zgodnie z postanowieniem SR w Białymstoku z [...] marca 2023 r., [...], miejsce pobytu małoletniego A. L. (ur. [...].08.2007 r.) zostało ustalone przy ojcu M. L. i tam jest jego miejsce zamieszkania. Dopóki A. L. jest osobą niepełnoletnią pozostaje pod władzą rodzicielską i na utrzymaniu rodziców. Nawet gdyby posiadał własne dochody, nie on a rodzic sprawujący opiekę miałby prawo i obowiązek nimi dysponować. Tak więc wnioskowa wraz ze swoim nieletnim synem tworzy rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s.
Odnosząc się do zarzutu niezasadnego wliczenia do dochodu rodziny świadczenia (zw. Kindergeld) wypłacanego na syna A. przez instytucję niemiecką Kolegium stwierdziło, że nie znajduje podstaw prawnych ani faktycznych do wyłączenia tego świadczenia z dochodu rodziny wnioskodawcy. Przede wszystkim dlatego, że wszelkie rodzaje dochodów podlegających wyłączeniu z dochodu rodziny zostały enumeratywnie wymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. Z przepisu tego wynika zasada, że na potrzeby stosowania ustawy o pomocy społecznej ustala się i wlicza dochód z każdego źródła, chyba że został z tego wliczania w sposób wyraźny wyłączony. Niemieckie świadczenie Kindergeld niewątpliwie nie jest żadnym z podanych w przytoczonym przepisie dochodów określonych rodzajowo w punktach: 1, 2, 4, 6. Pozostałe wymienione w tym przepisie dochody, nie podlegające wliczeniu do dochodu, zostały wskazane przez odwołanie się do ściśle wskazanych ustaw, w których zostały uregulowane lub konkretnych przepisów podanych ustaw. W żadnym punkcie tego wyliczenia nie podano, aby wyłączeniu z dochodu podlegały także otrzymywane za granicą dochody "tożsame", "o podobnym charakterze" czy "będące odpowiednikiem" dochodu wymienionego w każdym z punktów, wypłacanego na podstawie ustawy polskiej. Dotyczy to także pkt 7, w myśl którego do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Z tych względów Kolegium nie podzieliło stanowiska odwołującego, który uważa, że świadczenie wypłacane na jego syna przez instytucję niemiecką nie podlega wliczeniu do dochodu rodziny ustalanego w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej.
Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że rodzina M. L. składa się z dwóch osób wspólnie zamieszkujących i gospodarujących, której dochód wynosi 375 euro, co po dokonaniu przeliczenia zgodnie z art. 8 ust. 13 u.p.s. stanowi kwotę 1.597,01 zł. Przeliczenia dokonano według kursu euro w NBP z 21 stycznia 2025 r. (1 euro – 4.2587 zł). Dochód rodziny M. L. przekracza zatem kryterium dochodowe, które dla dwuosobowej rodziny wynosi 1.200 zł, a w takim przypadku prawo do bezzwrotnego zasiłku okresowego nie przysługuje
W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że ze względu na uzyskiwanie przez rodzinę dochodu wyższego od kryterium dochodowego wniosek strony rozpatrzono w oparciu o przepis art. 41 pkt 2 u.p.s. Podstawowym warunkiem przyznania tej nadzwyczajnej pomocy pieniężnej jest zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku", przy czym ustawa nie precyzuje, co należy rozumieć pod tym pojęciem pozostawiając rozstrzygnięcie tej kwestii uznaniu organu wydającego decyzję. W orzecznictwie wskazuje się natomiast jednolicie, że "szczególnie uzasadniony przypadek" to sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zatem zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Szczególnie uzasadniony przypadek nie obejmuje takich sytuacji, które można przewidzieć i którym można przeciwdziałać. W ocenie Kolegium sytuacja faktyczna wnioskodawcy pozwala stwierdzić, że nie została spełniona ta przesłanka.
Skarżący nie pracuje. Status osoby bezrobotnej utracił w dniu 8 stycznia 2023 r. na skutek długotrwałego zwolnienia lekarskiego (po 90 dniach zwolnienia), na którym przebywał po urazie złamania kręgu odcinka lędźwiowego kręgosłupa, który to uraz miał miejsce w październiku 2022 r. Z wyjaśnień strony wynika, że nie rejestruje się ponownie jako osoba bezrobotna oraz nie podejmuje zatrudnienia ze względu na zły stan zdrowia. Kolegium podniosło, że strona nie dostarczyła żadnego dokumentu potwierdzającego, że rzeczywiście aktualny stan zdrowia uniemożliwia jej jakąkolwiek aktywność zawodową. Takim dokumentem świadczącym o niezdolności do pracy mogłoby być np. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo odpowiedniego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności. Pomimo upływu dwóch lat od doznania urazu kręgosłupa oraz mimo podnoszonego faktu pogorszenia stanu zdrowia z powodu innych chorób, M. L. nie wystąpił o uzyskanie odpowiedniego orzeczenia organu właściwego do dokonania oceny wpływu zgłaszanych schorzeń na możliwości podjęcia pracy. Dodano przy tym, że postępowanie w sprawie uzyskania orzeczenia jest bezpłatne i niezależnie od posiadania ubezpieczenia zdrowotnego, a więc nie istnieją przeszkody do jego uzyskania.
W ocenie Kolegium wypadku, na skutek którego doszło do uszkodzenia kręgu lędźwiowego kręgosłupa nie można uznać w miesiącu kwietniu 2024 r., a więc po upływie półtora roku, za nagłe zdarzenie powodujące konieczność przyznania pomocy pomimo niespełnienia kryterium dochodowego. Z analizy sytuacji wnioskodawcy wynika, że jego problemy spowodowane są utratą ubezpieczenia zdrowotnego na skutek pozbawienia go w styczniu 2023 r. statusu osoby bezrobotnej. Jednakże strona w każdym czasie może ponownie zarejestrować się jako osoba bezrobotna. Według wnioskodawcy jego stan zdrowia nie pozwala mu na taką rejestrację, gdyż nie pozwala podjąć żadnego zatrudnienia. Twierdzenia te nie są jednak poparte żadnymi dowodami. Skoro schorzenia, na które cierpi nie pozwalają na wykonywanie jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego, w interesie strony jest uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności, które potwierdziłoby tę okoliczność i którego posiadanie pozwoliłoby na objęcie pomocą przewidzianą dla osób niepełnosprawnych w takim stopniu, że są całkowicie niezdolne do pracy. Żadnych działań w tym kierunku wnioskodawca nie podjął. Mimo upływu bardzo długiego czasu od doznania urazu kręgosłupa nie podjęto żadnych działań realnie zmierzających do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym poza składanymi comiesięcznie wnioskami o zapewnienie świadczeń ubezpieczenia zdrowotnego finansowanych ze środków publicznych. Reasumując stwierdzono, że żadna z ustalonych w sprawie okoliczności nie ma charakteru nagłego ani nadzwyczajnego.
Skargę na tę decyzję do sądu administracyjnego wniósł M. L. i zarzucił naruszenie:
1. art. 11 i art. 7 K.p.a., poprzez niezrealizowanie przez organy obydwu instancji należycie zasady przekonywania i zasady prawdy obiektywnej, a nadto błędne wyliczenie dochodu co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2. art. 8 ust. 4 pkt 7 u.s.p., poprzez nieodliczenie niemieckiego Kindergeld od dochodu skarżącego;
3. art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie przez organy obydwu instancji podstawy prawnej zaskarżonej decyzji;
4. art. 41 oraz art. 39 ust 1 i 2 u.s.p., poprzez nieprzyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia mimo zrealizowania przez niego wszelkich wymogów ustawowych do uzyskania tego świadczenia.
Wskazując na te naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji. Do skargi dołączono 3 decyzje Wójta Gminy Krypno Kościelne z 21 stycznia 2025 r.: potwierdzającą prawo do świadczenia opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych skarżącemu od 13 listopada 2024 r. do 10 lutego 2025 r.; przyznającą zasiłek celowy na pokrycie części lub całości kosztów leczenia w miesiącu listopada w wysokości 600 zł; przyznającą zasiłek okresowy z powodu długotrwałej choroby od 1 listopada 2024 r. do 30 listopada 2025 r. w wysokości 68,08 zł miesięcznie a także 3 decyzję Wójta Gminy Korycin z 11 marca 2025 r.: potwierdzającą prawo do świadczenia opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych skarżącemu od 11 lutego 2025 r. do 11 maja 2025 r.; przyznającą zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów wyrobów medycznych i leczenia w wysokości 600 zł; przyznającą zasiłek okresowy z powodu długotrwałej choroby od 1 grudnia 2024 r. do 31 stycznia 2025 r. w wysokości 298,29 zł miesięcznie. W piśmie z 26 lutego 2025 r. skarżący złożył nowo sformułowaną skargę w której podniósł identyczne zarzuty.
Sąd na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. dopuścił dowody ze scanów dokumentów przesłanych przez organ pierwszej instancji, tj. wywiadu środowiskowego z 20 sierpnia 2024 r. oraz korespondencji mailowej prowadzonej z K. K. a także dowód z k. 6-6v akt sądowych II SA/Bk 143/25 w postaci tabelki z osobistymi wyliczeniami skarżącego dotyczącymi osiąganego przez niego dochodu za cały 2023 r. i w 2024 r. od stycznia do lipca, na okoliczność dochodu uzyskiwanego przez skarżącego.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zwarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 21 stycznia 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Knyszyna z 9 grudnia 2024 r. odmawiającą przyznania skarżącemu – M. L. zasiłku okresowego.
Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.; dalej powoływana jako u.p.s.), określającej przesłanki przyznawania poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazującej cele polityki społecznej państwa. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 1-4 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym niemożliwym do pokonania przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości osób i rodzin przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Z powyższych przepisów wynika, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (vide: mi.in. wyroki NSA: z 23 września 2008 r., I OSK 1511/07; z 5 września 2017 r., I OSK 2031/16; wyrok WSA w Warszawie z 23 marca 2022 r., I SA/Wa 2647/21; wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2022 r., II SA/Gl 571/22, pub. CBOSA).
Jedną z ustawowych form pomocy społecznej jest wnioskowany przez skarżącego, uregulowany w art. 38 u.p.s., zasiłek okresowy, który jak wynika z treści wskazanego przepisu przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.
Zasiłek okresowy jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego otrzymanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego.
W sprawie niniejszej przesłanką wykluczającą przyznanie skarżącemu na zasadach ogólnych wnioskowanego zasiłku okresowego było przekroczenie kryterium dochodowego. Zasadniczy spór w sprawie niniejszej dotyczy tego czy do dochodu dwuosobowej rodziny skarżącego powinno być wliczone świadczenie (zw. Kindergeld) wypłacane na syna A. przez instytucję niemiecką. Sąd w sprawie niniejszej podziela stanowisko organów zgodnie z którym świadczenie to powinno być wliczone do dochodu rodziny skarżącego.
Sposób ustalania dochodu szczegółowo uregulowano w art. 8 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Stosownie do treści art. 8 ust. 4 u.p.s. dochody pozyskiwane ze źródeł wymienionych w tym przepisie (w punktach 1-20) nie podlegają wliczeniu do dochodu ustalanego na potrzeby przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Z powyższego wynika więc zasada, że na potrzeby stosowania ustawy o pomocy społecznej ustala się i wlicza dochód z każdego źródła, chyba że został z tego wliczania wyłączony. W katalogu z art. 8 ust. 4 ustawy w pkt 7 wymienione jest świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W związku z tym do dochodu nie powinno się wliczać tzw. świadczenia "800+". Do dochodu wliczane są natomiast świadczenia rodzinne w rozumieniu ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej powoływana jako u.ś.r.), ponieważ nie wymieniono ich w przepisie art. 8 ust. 4 ustawy.
Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy niniejszej wskazać należy, że przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącego organy prawidłowo uznały, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (czyli w kwietniu 2024 r.) na dochód ten składały się: zasiłek niemiecki Kindergeld w wysokości 250 euro oraz alimenty w wysokości 125 euro. Dochód dwuosobowej rodziny skarżącego w marcu 2024 r. wyniósł 375 euro. Posługując się kursem euro/pln NBP z 21 stycznia 2025 r. (z dnia wydania decyzji) wyliczono łączny dochód rodziny skarżącego w kwietniu 2024 r. na kwotę 1.597,01 zł, co stanowi przekroczenie progu dochodu rodziny o 398,01 zł (art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy). Daje to kwotę dochodu na osobę w rodzinie 798,50 zł, co z kolei stanowi przekroczenie progu dochodu przewidzianego na jedną osobę pozostającą w rodzinie o 198,50 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy). Podnieść należy, że ustalona wysokość dochodu z kwietnia 2024 r. jest zgodna z osobistymi wyliczeniami skarżącego wynikającymi z dołączonej do akt tabelki i nie jest kwestionowana w sprawie. W sprawie, jak zaznaczono już powyżej, spór dotyczy wliczenia do tego dochodu świadczenia Kondergeld.
W tym miejscu podkreślić należy, że katalog zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. ma charakter zamknięty. Oznacza to, że tylko świadczenia wprost w nim wymienione podlegają pominięciu przy ustalaniu dochodu na mocy art. 8 ustawy i na potrzeby przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Skoro zaś nie zostało w tym katalogu wymienione wprost świadczenie niemieckie Kindergeld ani też przepis art. 8 ust. 4 u.p.s. nie zawiera odwołania do innych świadczeń podobnych do świadczenia wychowawczego, jak też nie zawiera sformułowania, że podlegają odliczeniu od dochodu świadczenia "podobne", "o podobnym charakterze" czy "będące odpowiednikiem", natomiast zawiera wskazanie, że odliczeniu podlega świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – poszukiwanie podobieństwa świadczenia wychowawczego i innych świadczeń otrzymywanych przez skarżącego na zasadzie innych rodzajów wykładni niż wykładnia literalna nie znajduje usprawiedliwienia.
Wskazać też trzeba, że przepis art. 8 ust. 4 u.p.s. jest jednoznaczny w swej treści i daje jasne rezultaty w bezpośrednim rozumieniu. Po pierwsze, zawiera zamknięty katalog świadczeń, po drugie, nie zawiera odniesień wskazujących na konieczność czy nawet możliwość poszukiwania innych rodzajów świadczeń odliczanych od dochodu, które powinny się w tym katalogu znaleźć. Oznacza to, że wykładnia literalna ww. przepisu daje jednoznaczne rezultaty i czyni zbędnym sięganie do innych rodzajów wykładni dla wyjaśnienia znaczenia przepisu czy potwierdzenia jego brzmienia. W sferze świadczeń obowiązujących na gruncie prawa polskiego nie ma wątpliwości, które świadczenia podlegają odliczeniu od dochodu a które nie. Innymi słowy "podobieństwo" czy "porównywalność" świadczeń w tym konkretnym przypadku nie może być podstawą do zaliczenia do katalogu świadczeń odliczanych od dochodu.
Wobec niewątpliwego faktu pobierania przez skarżącego niemieckiego świadczenia Kindergeld oraz wysokości tego świadczenia (250 euro), a także dobrowolnej kwoty przesłanej przez matkę dziecka w miesiącu kwietniu 2024 r. w wysokości 125 euro – spór w sprawie między organem a skarżącym jest w zasadzie wyłącznie sporem o prawo, tj. o wykładnię art. 8 ust. 4 pkt 7 ustawy. W sporze tym sąd stwierdza, że nie ma podstaw do podważenia stanowiska organów i dokonanej przez nie wykładni literalnej przepisu. A jeśli tak, to dochód skarżącego w sprawie niniejszej należało wyliczyć zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, tj. według sumy miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. z kwietnia 2024 r. - jako sumę przeliczonych na walutę polską kwot 250 euro (Kindergeld) i 121,56 euro (dobrowolnej kwoty przesłanej przez matkę na rzecz dziecka). Stanowisko dotyczące braku podstaw do wyłączenia z dochodu rodziny skarżącego świadczenia Kindergeld wypłacanego przez instytucję niemiecką zostało potwierdzone między innymi w wyroku NSA z 9 lipca 2024 r. II GSK 791/24 którym oddalono skargę kasacyjną M. L. od wyroku WSA w Białymstoku z 19 września 2023 r. II SA/Bk 446/23. Mając powyższe na uwadze za niezasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 8 ust. 4 pkt 7 w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. (w tym wypadku art. 38 ust. 1 u.p.s.), poprzez błędne wyliczenie dochodu od którego nie odliczono niemieckiego Kindergeld.
Przekroczenie kryterium dochodowego wyłącza możliwość przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego, co oznacza, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku okresowego. Skarżący nie ma zatem prawa do świadczeń z pomocy społecznej na ogólnych zasadach.
Przekroczenie kryterium dochodowego uzasadniało rozważenie przesłanek dotyczących możliwości przyznania specjalnego zasiłku okresowego, co też w sprawie niniejszej uczyniono. Zgodnie z art. 41 pkt 2 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przyznanie tego zasiłku na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy. W tym przypadku, jak już zaznaczono powyżej, nie wymaga się spełnienia kryterium dochodowego. Oznacza to, że osoby ubiegające się o te specjalne świadczenia powinny, co do zasady, samodzielnie przezwyciężać powstałe trudności, jednak z uwagi na wyjątkowość zaistniałych okoliczności przysługuje im świadczenie z pomocy społecznej. Zaistnienie wyjątkowych okoliczności uzasadnione jest tym, że przedmiotowa pomoc stanowi odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem wystąpienia przypadku szczególnie uzasadnionego. Pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku jest pojęciem ogólnym i niedookreślonym, nie posiadającym legalnej definicji ustawowej. W doktrynie przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz. Warszawa 2008, s. 202). Zauważyć w tym względzie należy przede wszystkim, że osoby, w stosunku do których rozpatruje się możliwość przyznania zasiłku okresowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku winny zdawać sobie sprawę, że w stosunku do nich uznanie administracyjne oceniane przez sąd administracyjny poddane jest innym rygorom niż wobec osób, które spełniają kryterium przyznania zasiłku okresowego w rozumieniu art. 38 ustawy. Pamiętać bowiem należy, że nie może w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z ustawy o pomocy społecznej, spotkają się z odmową przyznawania świadczenia z uwagi, na rozdysponowanie środków finansowych, na rzecz osób, które przekraczają kryterium dochodowe, bowiem istotą specjalnego zasiłku okresowego o którym mowa w art. 41 pkt 2 ustawy jest jego wyjątkowość o czym świadczy brzmienie przepisu, który pozwala na przyznanie tego zasiłku "w szczególnie uzasadnionych przypadkach".
W świetle przedstawionej interpretacji powyższego pojęcia należy więc przyjąć, że specjalny zasiłek okresowy winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe.
W sprawie niniejszej prawidłowo oceniono, że nie mamy do czynienia ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem, czyli nagłym, nie przewidzianym zdarzeniem losowym na skutek którego skarżący wymagałby pomocy doraźnej. Słusznie wywiodło Kolegium, że wypadek na skutek którego doszło do uszkodzenia kręgu lędźwiowego kręgosłupa miał miejsce w październiku 2022 r. i wówczas przeprowadzony został zabieg chirurgiczny. Nie można więc tego zdarzenia uznać w maju 2024 r., a więc po upływie półtora roku, za nagłe zdarzenie powodujące konieczność przyznania doraźnej pomocy pomimo niespełnienia kryterium dochodowego. Ze stanowiska skarżącego wynika, że trudna sytuacja łączona jest z faktem utraty ubezpieczenia zdrowotnego na skutek pozbawienia go w styczniu 2023 r. statusu osoby bezrobotnej. Od tego jednak czasu, jak słusznie także zauważyło Kolegium, skarżący nie zarejestrował się jako osoba bezrobotna. Sąd zauważa, że jeżeli bezczynność w zakresie rejestracji wynika ze złego stanu zdrowia skarżącego, który nie pozwala mu podjąć żadnego zatrudnienia, to skarżący powinien rozważyć uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności, którego posiadanie pozwoliłoby na objęcie pomocą przewidzianą dla osób niepełnosprawnych. Żadnych działań w tym kierunku skarżący nie podjął. Od czasu urazu kręgosłupa do złożenia wniosku o pomoc upłynęły prawie dwa lata, a jedynymi działaniami podejmowanymi przez stronę jest comiesięczne składanie wniosków o przyznanie pomocy społecznej. Słusznie także Kolegium oceniło, że takie okoliczności jak niskie dochody, brak możliwości leczenia i rehabilitacji, stopniowo następujące pogorszenie stanu zdrowia, nie stanowią szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 ustawy. W świetle powyższego za bezzasadny uznać należy zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 41 ustawy. W sprawie także nie doszło do naruszenia przepisów postępowania a mianowicie art. 7, 11 i 107 § 3 K.p.a. Zdaniem sądu uzasadnienie decyzji zostało sporządzone w sposób zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 107 § 3 K.p.a. Organ odwoławczy odniósł się w sposób szczegółowy do zarzutów odwołania i istoty sporu dotyczącego tego czy do dochodu rodziny skarżącego należy wliczać świadczenie Kindergeld.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że kwestionowana w sprawie niniejszej decyzja jest zgodna z przepisami prawa a zarzuty i argumenty skargi nie podważyły jej legalności. Zauważyć przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonej decyzji, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi.
Reasumując, sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy to procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
Marginalnie sąd stwierdza, że dołączone do skargi decyzje na podstawie których przyznano skarżącemu wnioskowane świadczenia nie mają wpływu na ocenę legalności decyzji kwestionowanej w sprawie niniejszej. Decyzje te dotyczą innych okresów i innego stanu faktycznego w zakresie uzyskiwanego dochodu. W decyzjach tych ustalono, że skarżący spełnia kryterium dochodowe, gdyż do dochodu nie zostały wliczone alimenty, wliczone zaś było niemieckie świadczenie Kindergeld.
Z tych wszystkich względów sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.).