II SA/BK 303/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BiałymstokuBiałystok2024-08-22
NSAAdministracyjneWysokawsa
samorząd terytorialnybudżet obywatelskiuchwała rady gminykontrola administracjikompetencje rady gminykonsultacje społeczneprawo miejscowenaruszenie prawa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku stwierdził nieważność uchwały Rady Miejskiej w Zabłudowie dotyczącej budżetu obywatelskiego z powodu istotnych naruszeń prawa, w tym wykluczenia części mieszkańców i nieprawidłowego określenia wymagań dla projektów.

Wojewoda Podlaski zaskarżył uchwałę Rady Miejskiej w Zabłudowie w sprawie budżetu obywatelskiego, zarzucając jej istotne naruszenia ustawy o samorządzie gminnym. Główne zarzuty dotyczyły objęcia budżetem jedynie części gminy, niewłaściwego określenia liczby podpisów popierających projekty oraz nieuprawnionego podziału projektów na inwestycyjne i nieinwestycyjne. Sąd administracyjny uznał te zarzuty za zasadne i stwierdził nieważność uchwały w całości, podkreślając, że budżet obywatelski musi obejmować całą gminę i wszystkich jej mieszkańców.

Sprawa dotyczyła skargi Wojewody Podlaskiego na uchwałę Rady Miejskiej w Zabłudowie z dnia 22 lutego 2024 r. w sprawie konsultacji społecznych w formie budżetu obywatelskiego. Wojewoda zarzucił uchwale istotne naruszenie przepisów ustawy o samorządzie gminnym, w tym art. 5a, poprzez objęcie budżetem obywatelskim jedynie części gminy (miasta Zabłudów, wykluczając mieszkańców sołectw), niewłaściwe określenie wymaganej liczby podpisów popierających projekt (zamiast procentowego wskaźnika ustawowego, wskazano minimalną liczbę 5 mieszkańców) oraz nieuprawniony podział projektów na inwestycyjne i nieinwestycyjne, co wykraczało poza ustawowe kategorie kwotowe. Dodatkowo, zarzucono niejasność sformułowania "szacunkowy rzeczywisty koszt" i brak podstawy prawnej do jednostronnego "urealniania" kosztów przez zespół. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym, podzielił argumentację Wojewody. Sąd stwierdził, że uchwała istotnie narusza prawo, ponieważ budżet obywatelski musi obejmować całą gminę i wszystkich jej mieszkańców, a sposób określenia liczby podpisów i podział projektów nie odpowiada wymogom ustawy. Sąd podkreślił, że uchylenie zaskarżonej uchwały przez Radę Miejską nową uchwałą nie czyni postępowania sądowego bezprzedmiotowym, gdyż stwierdzenie nieważności ma skutek wsteczny (ex tunc). W konsekwencji, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w całości.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, stanowi istotne naruszenie prawa, ponieważ budżet obywatelski musi obejmować cały teren gminy i wszystkich jej mieszkańców.

Uzasadnienie

Ustawa o samorządzie gminnym w art. 5a stanowi, że budżetem obywatelskim należy objąć teren całej gminy, a adresatami procedury są wszyscy mieszkańcy. Ograniczenie udziału części mieszkańców jest sprzeczne z tym przepisem.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (9)

Główne

u.s.g. art. 5a § ust. 6 i ust. 7 pkt 2

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Budżet obywatelski musi obejmować cały teren gminy i wszystkich jej mieszkańców. Liczba podpisów popierających projekt nie może przekroczyć 0,1% mieszkańców terenu objętego pulą. Środki mogą być dzielone na pule lub kategorie kwotowe projektów.

p.p.s.a. art. 147 § par. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę na uchwałę stwierdza jej nieważność w całości lub w części.

u.s.g. art. 91 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna.

Pomocnicze

u.s.g. art. 5a § ust. 2

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Rada gminy określa zasady i tryb przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami.

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

p.p.s.a. art. 161 § § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do umorzenia postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 5 i 6

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądów administracyjnych obejmuje skargi na akty prawa miejscowego.

Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami art. 2 § pkt 4

Definicja uniwersalnego projektowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Objęcie budżetem obywatelskim jedynie części gminy (miasta Zabłudów) z wykluczeniem mieszkańców sołectw. Niewłaściwe określenie wymaganej liczby podpisów popierających projekt (zamiast procentowego wskaźnika ustawowego, wskazano minimalną liczbę 5 mieszkańców). Nieuprawniony podział projektów na inwestycyjne i nieinwestycyjne, wykraczający poza ustawowe kategorie kwotowe. Nieprecyzyjne sformułowanie "szacunkowy rzeczywisty koszt" i brak podstawy prawnej do jednostronnego "urealniania" kosztów przez zespół.

Godne uwagi sformułowania

adresatami procedury budżetu obywatelskiego są wszyscy mieszkańcy gminy budżetem obywatelskim należy objąć teren całej gminy koszt może być albo szacunkowy albo rzeczywisty, przez co trudno wyobrazić sobie sytuację, gdy planowany koszt jakiegoś przedsięwzięcia jednocześnie był "szacunkowym" i "rzeczywistym" fakt wydania nowej uchwały i zastąpienia nią uchwały uprzednio obowiązującej nie czyni zainicjowanego wniesieniem skargi na tę uchwałę postępowania sądowoadministracyjnego bezprzedmiotowym

Skład orzekający

Małgorzata Roleder

przewodniczący

Anna Bartłomiejczuk

sprawozdawca

Elżbieta Trykoszko

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących budżetu obywatelskiego, w szczególności wymogów dotyczących jego zakresu terytorialnego, liczby podpisów, podziału projektów oraz precyzji sformułowań w uchwałach lokalnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji gminy miejsko-wiejskiej i konkretnych zapisów uchwały. Może być pomocne w analizie podobnych uchwał w innych gminach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu partycypacji obywatelskiej i lokalnego samorządu, pokazując, jak błędy legislacyjne w uchwałach mogą prowadzić do ich nieważności. Jest to przykład kontroli sądowej nad aktami prawa miejscowego.

Budżet obywatelski tylko dla miasta? Sąd administracyjny unieważnia uchwałę rady gminy!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bk 303/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-08-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk /sprawozdawca/
Elżbieta Trykoszko
Małgorzata Roleder /przewodniczący/
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonego aktu
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 40
art. 5a ust. 6 i ust. 7 pkt 2
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 147 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk (spr.), sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 sierpnia 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Wojewody Podlaskiego na uchwałę Rady Miejskiej w Zabłudowie z dnia 22 lutego 2024 r. nr LVIII.457.2024 w przedmiocie konsultacji społecznych w formie budżetu obywatelskiego stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w całości.
Uzasadnienie
Wojewoda Podlaski wniósł do tut. Sądu skargę na uchwałę Rady Miejskiej w Zabłudowie nr LVIII.457.2024 z dnia 22 lutego 2024 r. w sprawie konsultacji społecznych w formie budżetu obywatelskiego oraz wymagań, jakie powinien spełniać projekt budżetu obywatelskiego. Kwestionowanej uchwale zarzucił istotne naruszenie przepisów ustawy z dnia z dnia 8 marca 1990 r, o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2023r. poz. 40 z późn. zm., dalej w skrócie: "u.s.g."), tj.:
(-) art. 5a u.s.g. poprzez objęcie budżetem obywatelskim jedynie części obszaru gminy miejsko- wiejskiej Zabłudów;
(-) art. 5a ust. 7 pkt 2 u.s.g. poprzez niewłaściwe określenie wymaganej liczby podpisów mieszkańców popierających projekt zgłoszony do budżetu obywatelskiego;
(-) art. 5a ust. 6 u.s.g. poprzez nieuprawniony podział projektów zgłoszonych w ramach budżetu obywatelskiego na inwestycyjne i nieinwestycyjne;
(-) art. 7 Konstytucji RP poprzez wykroczenie poza kompetencje wynikające z upoważnienia ustawowego.
Wskazując na powyższe zarzuty Wojewoda wniósł o stwierdzenie nieważności ww. uchwały w całości. Wyjaśnił jednocześnie, że ze względu na upływ terminu, o którym mowa w art. 91 ust. 1 u.s.g., organ nadzoru nie mógł wydać rozstrzygnięcia nadzorczego.
W uzasadnieniu Wojewoda stwierdził, że materialnoprawną podstawę podjęcia ocenianej uchwały stanowią przepisy art. 5a ust. 2 i 7 u.s.g. określający zasady i tryb przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami gminy. Nawiązując do tych regulacji organ stwierdził, że Zabłudów jest gminą miejsko-wiejską, tymczasem z treści § 2 pkt 6, 7 i 10, § 4 ust. 2 oraz § 18 ust. 4 powołanej uchwały wynika, że w procedurze budżetu obywatelskiego będą brali udział wyłącznie mieszkańcy samego miasta Zabłudowa, natomiast mieszkańcy sołectw należących części wiejskiej gminy zostali z niej wykluczeni. Taka regulacja jest sprzeczna z powołanymi przepisami ustawy, w tym z art. 5a u.s.g., który wskazuje wprost, że budżetem obywatelskim należy objąć teren całej gminy, bowiem adresatami procedury budżetu obywatelskiego są wszyscy mieszkańcy gminy.
W ocenie Wojewody przeprowadzona w ramach postępowania wyjaśniającego analiza uchwały wykazała też, że jej § 7 ust. 2 zawiera m.in. zapis, zgodnie z którym do formularza zgłoszenia projektu dołącza się listę poparcia podpisaną przez co najmniej 5 mieszkańców. Powyższa regulacja stoi w sprzeczności z treścią cyt. wyżej art. 5a ust. 7 pkt 2 u.s.g., który obliguje organ stanowiący do określenia w uchwale dot. wymagań, jakie powinien spełniać projekt budżetu obywatelskiego do określenia wymaganej liczby podpisów mieszkańców popierających projekt, przy czym nie może być ona większa niż 0,1% mieszkańców terenu objętego pulą budżetu obywatelskiego, w którym zgłaszany jest projekt.
Organ nadzoru wskazał także, że mocą postanowień § 3 ust. 4 Rada ustaliła, iż w ramach budżetu obywatelskiego mogą być realizowane projekty inwestycyjne i nieinwestycyjne. Jednocześnie w słowniczku pojęć występujących w uchwale określonym w § 2, w punktach 7-9 zawarła definicje tychże projektów. Odnosząc się do powyższych regulacji należy organ wskazał na przywołany wyżej art. 5a ust. 6 u.s.g. stanowiący, iż środki wydatkowane w ramach budżetu obywatelskiego mogą być dzielone na pule obejmujące całość gminy i jej części lub kategorie kwotowe projektów dotyczące całości obszaru gminy lub jej części. Z tego względu, zdaniem Wojewody, dokonany w uchwale podział na projekty inwestycyjne i nieinwestycyjne nie zawiera się w zakresie użytego w ustawie pojęcia kategorii kwotowej projektów. Tymczasem skoro uchwała ta stanowi akt prawa miejscowego, powinna zostać sporządzona i uchwalona zgodnie ze standardami prawidłowej legislacji aby postanowienia uchwały nie budziły wątpliwości.
W ocenie Wojewody również wskazany w § 14 ust. 4 przedmiotowej uchwały zwrot "szacunkowy rzeczywisty koszt" może rodzić trudności interpretacyjne. Koszt może być albo szacunkowy albo rzeczywisty, przez co trudno wyobrazić sobie sytuację, gdy planowany koszt jakiegoś przedsięwzięcia jednocześnie był "szacunkowym" i "rzeczywistym". Ponadto analiza legalności wykazała, iż brak jest podstawy prawnej do przyznania Zespołowi kompetencji do jednostronnego, subiektywnego i całkowicie dowolnego, opartego na kryterium uznaniowości, "urealniania" zaproponowanego przez projektodawcę szacunkowego kosztu projektu. Dodatkowo organ nadzoru podniósł, iż podejmowana na podstawie tak zredagowanego przepisu uchwały decyzja odnośnie kosztu projektu nie podlegałyby żadnej weryfikacji. Oznacza to, iż nie byłoby wiadomo czym kierował się dany Zespół ustalając konkretne koszty. W ocenie Wojewody, o ile dopuszczalnym jest możliwość weryfikacji poprawności kalkulacji kosztów określonych przez pomysłodawcę zgłoszonego projektu, to kryteria wedle których Zespół podejmie decyzję o zmianie szacunkowego kosztu projektu powinny być na tyle precyzyjne by można było je zweryfikować i co najważniejsze - dokonanie tego powinno nastąpić w porozumieniu z projektodawcą. Końcowo organ wskazał na wewnętrzne niespójności ww. postanowienia z § 12 ust. 10 pkt 1-7 uchwały, który zawiera katalog zadań możliwych do realizowania przez Zespół, nie przewidując w ogóle możliwości weryfikacji kosztów zgłaszanych projektów, których ocena następuje jedynie co do ich zgodności z prawem, wykonalności technicznej oraz spełniania przez nie wymogów formalnych.
Powołując się na powyższe zarzutu organ nadzoru stwierdził, że w jego ocenie kwestionowane zapisy uchwały w sposób istotny naruszają obowiązujący porządek prawny, a powyżej podniesione argumenty czynią zasadnym wniesienie przedmiotowej skargi w celu stwierdzenia nieważności przedmiotowej uchwały. Zaznaczył, że stwierdzenie nieważności jedynie części zapisów uchwały spowoduje, że akt stanie się niejasny i niezrozumiały, zatem zasadnym jest stwierdzenie nieważności przedmiotowej uchwały w całości.
Rada Miejska w Zabłudowie w odpowiedzi na skargę poinformowała, że uwzględnia w całości zawarte w niej zarzuty i wniosła o umorzenie postępowania na podstawie art. 161 §1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i odstąpienie od obciążania zaskarżonego organu kosztami postępowania. Wyjaśniła, że działając na podstawie art. 54 §3 ww. ustawy, na sesji Rady Miejskiej w Zabłudowie w dniu 24 maja 2024r. Rada Miejska podjęła uchwałę Nr 11.11.2024 w sprawie budżetu obywatelskiego w gminie Zabłudów, uchylając tym samym zakwestionowaną przez Wojewodę uchwałę nr LVIIL457.2024 w sprawie konsultacji społecznych w formie budżetu obywatelskiego oraz wymagań, jakie powinien spełniać projekt budżetu obywatelskiego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, w zakresie swojej właściwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") stanowi z kolei, że kontrola ta sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, a także akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż akty prawa miejscowego, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej.
W myśl art. 147 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na uchwałę stwierdza nieważność uchwały w całości lub w części albo stwierdza, że uchwała wydana została z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie jej nieważności. Zgodnie natomiast z art. 91 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne (ust. 1), natomiast w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa (ust. 4).
Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych za istotne naruszenie prawa uznaje się uchybienia prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Są to w głównej mierze uchwały podjęte z naruszeniem: przepisów prawa miejscowego (np. bez wymaganej statutem opinii komisji organu stanowiącego); przepisów wyznaczających kompetencje do podejmowania uchwał; podstawy prawnej podejmowanych uchwał; przepisów prawa ustrojowego; przepisów prawa materialnego (przez ich wadliwą wykładnię); przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał (por. wyroki WSA: w Kielcach z dnia 20 września 2022 r., sygn. akt II SA/Ke 428/22; w Krakowie z dnia 5 lipca 2022r., sygn. akt III SA/Kr 519/22; w Łodzi z dnia 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 1083/21; a także wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2022r., sygn. akt III OSK 542/21, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nieistotne naruszenie prawa nie zostało co prawda zdefiniowane, lecz przyjąć należy że obejmuje ono naruszenie prawa o drobnym, nieistotnym wręcz charakterze czy mało znaczące dla istoty danego zagadnienia – jak np.: błędy, oczywiste omyłki o charakterze pisarskim i rachunkowym, wskazanie w treści uchwały niewłaściwej podstawy prawnej, jeśli przepis stanowiący rzeczywistą normę kompetencyjną faktycznie istnieje (zob.: Legalis - komentarz do art. 91 u.s.g. [w:] P. Drembkowski, P. J. Suwaj (red.), Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, wyd. I, Warszawa 2023).
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest uchwała Rady Miejskiej w Zabłudowie nr LVIII.457.2024 z dnia 22 lutego 2024 r. w sprawie konsultacji społecznych w formie budżetu obywatelskiego oraz wymagań, jakie powinien spełniać projekt budżetu obywatelskiego. Zaskarżona uchwała jest aktem prawa miejscowego, regulującym w sposób generalny i abstrakcyjny, prawa mieszkańców gminy (por. wyrok NSA z 24 lutego 2021 r. sygn. III OSK 3534/21, CBOSA), podlega zatem kontroli sądu administracyjnego. Dokonując zaś oceny legalności zaskarżonej uchwały we wskazany wyżej sposób - sąd uznał, że jej zapisy w sposób istotny naruszają prawo i w związku z tym podlega ona wyeliminowaniu z obrotu prawnego w całości.
Zaskarżona uchwała została wydana na podstawie art. 5a ust. 2, 3 i 7 u.s.g. Zgodnie z treścią art. 5a. ust. 1 tej uchwały w wypadkach przewidzianych ustawą oraz w innych sprawach ważnych dla gminy mogą być przeprowadzane na jej terytorium konsultacje z mieszkańcami gminy. Według ust. 2 tego przepisu, zasady i tryb przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami gminy określa uchwała rady gminy, z zastrzeżeniem ust. 7, który to stanowi, że rada gminy określa w drodze uchwały wymagania, jakie powinien spełniać projekt budżetu obywatelskiego, w szczególności: (1) wymogi formalne, jakim powinny odpowiadać zgłaszane projekty z uwzględnieniem - o ile jest to możliwe - uniwersalnego projektowania, o którym mowa w art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. poz. 1696); (2) wymaganą liczbę podpisów mieszkańców popierających projekt, przy czym nie może być ona większa niż 0,1% mieszkańców terenu objętego pulą budżetu obywatelskiego, w którym zgłaszany jest projekt; (3) zasady oceny zgłoszonych projektów co do ich zgodności z prawem, wykonalności technicznej, spełniania przez nie wymogów formalnych oraz tryb odwołania od decyzji o niedopuszczeniu projektu do głosowania; (4) zasady przeprowadzania głosowania, ustalania wyników i podawania ich do publicznej wiadomości, biorąc pod uwagę, że zasady przeprowadzania głosowania muszą zapewniać równość i bezpośredniość głosowania. W art. 5a ust. 6 u.s.g. przewidziano z kolei, że środki wydatkowane w ramach budżetu obywatelskiego mogą być dzielone na pule obejmujące całość gminy i jej części lub kategorie kwotowe projektów dotyczące całości obszaru gminy lub jej części.
Budżet obywatelski jest szczególną formą konsultacji społecznych, w ramach którego mieszkańcy w bezpośrednim głosowaniu decydują corocznie o części wydatków budżetu gminy. Zadania wybrane w ramach budżetu obywatelskiego zostają uwzględnione w uchwale budżetowej gminy, a rada gminy w toku prac nad projektem uchwały budżetowej nie może usuwać lub zmieniać w stopniu istotnym zadań wybranych w ramach tego budżetu (ust. 3 i 4 u.s.g.).
Z zestawienia treści powyższych przepisów wynika zatem, iż art. 5a ust. 2 u.s.g. stanowi upoważnienie dla rady gminy do określenia w drodze uchwały jedynie zasad i trybu przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami, wszelkie zaś postanowienia wykraczające poza te kwestie należy uznać za podjęte z przekroczeniem upoważnienia ustawowego, a w konsekwencji z istotnym naruszeniem prawa.
Nawiązując do powyższych regulacji organ stwierdził, że Zabłudów jest gminą miejsko-wiejską, tymczasem z treści § 2 pkt 6, 7 i 10, § 4 ust. 2 oraz § 18 ust. 4 powołanej uchwały wynika, że w procedurze budżetu obywatelskiego będą brali udział wyłącznie mieszkańcy samego miasta Zabłudowa, natomiast mieszkańcy sołectw należących części wiejskiej gminy zostali z niej wykluczeni. W ocenie Sądu rację ma organ nadzoru stwierdzając, że taka regulacja jest sprzeczna z powołanymi przepisami ustawy, w tym z art. 5a u.s.g., który wskazuje wprost, że budżetem obywatelskim należy objąć teren całej gminy, bowiem adresatami procedury budżetu obywatelskiego są wszyscy mieszkańcy gminy. Powyższe skutkuje tym, że jeżeli rada gminy decyduje się wprowadzić budżet obywatelski, to musi on dotyczyć całego obszaru gminy i wszystkich jej mieszkańców. W konsekwencji uchwała, która ogranicza możliwość udziału części mieszkańców, w sposób istotny narusza przepisy prawa.
Skład orzekający podziela też ustalenie Wojewody Podlaskiego co do niezgodności z przepisami u.s.g. regulacji § 7 ust. 2 kwestionowanej uchwały przewidującej, że do formularza zgłoszenia projektu dołącza się listę poparcia podpisaną przez co najmniej 5 mieszkańców. Przepis art. 5a ust. 7 pkt 2 u.s.g. obliguje bowiem organ stanowiący do określenia w uchwale dot. wymagań, jakie powinien spełniać projekt budżetu obywatelskiego do określenia wymaganej liczby podpisów mieszkańców popierających projekt, przy czym nie może być ona większa niż 0,1% mieszkańców terenu objętego pulą budżetu obywatelskiego, w którym zgłaszany jest projekt. Z powyższej regulacji wynika zatem bezspornie, że Rada zobowiązana była do wskazania w uchwale konkretnej liczny podpisów z uwzględnieniem górnej granicy zakreślonej w powołanym przepisie art. 5a ust. 7 pkt 2 u.s.g. Zapis przyjęty w zaskarżonej uchwale, określając minimalną liczbę mieszkańców, nie spełnia zatem powyższego wymogu, na co słusznie wskazał Wojewoda.
Trafnie zakwestionowany został też zapis § 3 ust. 4 uchwały, na podstawie którego Rada ustaliła, że w ramach budżetu obywatelskiego mogą być realizowane projektu inwestycyjne i nie inwestycyjne wskazując jednocześnie w słowniczku pojęć występujących w uchwale w pkt 7-9 § 2 definicje tychże projektów. I tak § 2 pkt 7 definiuje pojęcie "projektu" wskazując, że należy przez to rozumieć zadanie inwestycyjne lub nie inwestycyjne zgłoszone przez mieszkańca do zrealizowania na terenie miasta Zabłudów; projekt inwestycyjny zdefiniowany został jako budowa, modernizacja, przebudowa, rozbudowa obiektów budowlanych i innych elementów infrastruktury (pkt 8), a projekt nie inwestycyjny jako projekt inny niż inwestycyjny, mający charakter np. edukacyjny, profilaktyczny, sportowy, kulturalny, społeczny (pkt 9). Analizując powyższe regulacje w kontekście przywołanego wyżej art. 5a ust. 6 u.s.g. stanowiącego, że środki wydatkowane w ramach budżetu obywatelskiego mogą być dzielone na pule obejmujące całość gminy i jej części lub kategorie kwotowe projektów dotyczące całości obszaru gminy lub jej części, zgodzić należy się ze stanowiskiem Wojewody, że dokonany w uchwale podział na projekty inwestycyjne i nieinwestycyjne nie zawiera się w zakresie użytego w ustawie pojęcia kategorii kwotowej projektów. Podkreślenia wymaga, że na radzie gminy ciąży prawny obowiązek uregulowania w formie uchwały wymagań, jakie powinien spełniać projekt budżetu obywatelskiego. Uchwała ta jest aktem prawa miejscowego, regulującym w sposób generalny i abstrakcyjny, prawa mieszkańców gminy. W konsekwencji przedmiotowa uchwała powinna zostać sporządzona, uchwalona i ogłoszona zgodnie ze standardami prawidłowej legislacji. Organ wykonujący kompetencję prawodawcy zawartą w upoważnieniu ustawowym, jest obowiązany działać ściśle w granicach tego upoważnienia. W państwie prawa organy władzy publicznej działają w granicach i na podstawie prawa. Tym samym organ stanowiący dzieląc środki w ramach budżetu obywatelskiego na wydatki inwestycyjne i wydatki nieinwestycyjnie dokonał nieprzewidzianego przepisami prawa podziału, czym naruszył art. 5a ust. 6 u.s.g. Rada Miasta, jak słusznie wskazał organ nadzoru, nie posiada kompetencji do dowolnego podziału środków wydatkowanych w ramach budżetu obywatelskiego w sposób inny niż przewidziany w ww. przepisie (tak też NSA w wyroku z dnia 24 lutego 2021r. III OSK 3534/21, CBOSA).
W ocenie Sądu, Wojewoda Podlaski prawidłowo też ocenił, że wskazany w § 14 ust. 4 przedmiotowej uchwały zwrot "szacunkowy rzeczywisty koszt" może rodzić trudności interpretacyjne. Koszt może być albo szacunkowy albo rzeczywisty, dlatego też trudno wyobrazić sobie sytuację, gdy planowany koszt jakiegoś przedsięwzięcia jednocześnie był "szacunkowym" i "rzeczywistym". Brak jest podstawy prawnej do przyznania Zespołowi kompetencji do jednostronnego, subiektywnego i całkowicie dowolnego, opartego na kryterium uznaniowości, "urealniania" zaproponowanego przez projektodawcę szacunkowego kosztu projektu. Tym bardziej, że podejmowana na podstawie tak zredagowanego przepisu uchwały decyzja odnośnie kosztu projektu nie podlegałyby żadnej weryfikacji. Oznacza to, iż nie byłoby wiadomo czym kierował się dany Zespół ustalając konkretne koszty. Wojewoda prawidłowo stwierdził, o ile dopuszczalnym jest możliwość weryfikacji poprawności kalkulacji kosztów określonych przez pomysłodawcę zgłoszonego projektu, to kryteria wedle których Zespół podejmie decyzję o zmianie szacunkowego kosztu projektu powinny być na tyle precyzyjne by można było je zweryfikować i co najważniejsze - dokonanie tego powinno nastąpić w porozumieniu z projektodawcą.
Z powyższych względów, Sąd uznał, że zaskarżona uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem art. 5a ust. 6 i 7 pkt 2 u.s.g., co skutkowało - na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. – stwierdzeniem jej nieważności w całości.
Odnosząc się zaś do wniosków zawartych w odpowiedzi na skargę należy wyjaśnić, że przywoływana przez organ okoliczność podjęcia na sesji Rady Miejskiej w Zabłudowie w dniu 24 maja 2024r. uchwały Nr 11.11.2024 w sprawie budżetu obywatelskiego w gminie Zabłudów, uchylając tym samym zakwestionowaną przez Wojewodę oraz uchylenia tą uchwałą zaskarżonej uchwały nr LVIIL457.2024, nie może – wbrew żądaniu organu - stanowić podstawy do umorzenia postępowania sądowego. Stosownie bowiem do art. 161 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania: 1) jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę; 2) w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania; 3) gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Fakt wydania nowej uchwały i zastąpienia nią uchwały uprzednio obowiązującej nie czyni zainicjowanego wniesieniem skargi na tę uchwałę postępowania sądowoadministracyjnego bezprzedmiotowym. Uchylenie uchwały ma bowiem wyłącznie skutek konstytutywny (ex nunc, tj. na przyszłość), odmiennie niż w przypadku stwierdzenia nieważności uchwały, które przynosi skutek ex tunc, tj. od momentu jej uchwalenia. Oznacza to, że przepisy zawarte w zaskarżonej uchwale mogły być stosowane od momentu jej wejścia w życie do czasu wejścia w życie przepisu ją derogującego, czyli wskazywanej przez Radę uchwały nr II.11.2024 z dnia 24 maja 2024r., a zatem kontrola sądowoadministracyjna tej uchwały pozostaje w dalszym ciągu uzasadniona i aktualna.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosowanie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ wniosek w tym zakresie złożyła Rada Miejska w Zabłudowie, a Wojewoda Podlaski się temu nie sprzeciwił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI