II SA/Bk 300/24

II SA/Bk 300/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-10-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Małgorzata Roleder /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi B. K. i K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia 15 marca 2024 r. nr KO.601/1/24, KO.601/2/24, KO.601/3/24, KO.601/4/24 w przedmiocie nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom powstałym w wyniku zmiany stanu wód na gruncie 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza Miasta Augustowa z dnia 22 grudnia 2023 roku numer I.6331.1.1.2021, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach na rzecz skarżących B. K. i K. K. kwotę 814,00 (osiemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 12 lipca 2017 r. M. S. i W. S. (dalej: "wnioskodawcy") zwrócili się do Burmistrza Miasta Augustowa (dalej: "Burmistrz") o wszczęcie postępowania w sprawie zmiany stanu wody na stanowiącej ich własność działce nr [...] położonej przy ul. [...] w Augustowie. Wskazali, że do zmiany tej doszło w kwietniu 2017 r. wraz z rozpoczęciem inwestycji budowlanej na sąsiedniej działce nr [...]i podniesieniem poziomu tej działki o około 1,5 m oraz z wykonaniem drogi dojazdowej do tej posesji z ul. [...] (przebiegającej przez działkę nr [...]). Wnioskodawcy podali, że woda z dachu nowo wybudowanego domu oraz z usypanej ziemi spływa na ich działkę powodując szkody materialne na ich gruntach, takie jak: niszczenie roślin, nanoszenie błota i zastoiska wodne.
W dniu 12 lipca 2017 r. Burmistrz wszczął postępowanie w sprawie zmiany stosunków wodnych na wniosek wnioskodawców.
W dniu 17 sierpnia 2017 r. przeprowadzono oględziny, w trakcie których ustalono zalewanie działki wnioskodawców z uwagi na podniesienie poziomu działki nr [...], stanowiącej własność B. K. i K. K. (dalej: "skarżący"). W toku oględzin wnioskodawcy zgłosili żądanie odsunięcia utworzonej skarpy o około 2-3 m od granicy z ich działką, na całej długości granicznej oraz o wykonanie murku oporowego o wysokości 20 cm od poziomu ich działki, a także od strony działki nr [...] oraz zabezpieczenie spływu z drogi dojazdowej (przebiegającej przez działkę nr [...]). Skarżący zaś zadeklarowali wykonanie murków oporowych od strony działki wnioskodawców i od strony działki nr [...].
W dniu 30 sierpnia 2017 r. wnioskodawcy złożyli do akt sprawy fotografie obrazujące stan terenu przez rozpoczęciem inwestycji oraz w jej trakcie, a także szkody wyrządzone przez wodę spływającą z działki inwestycyjnej oraz drogi dojazdowej do niej. Złożyli ponadto do akt skierowane do nich pismo Starosty Augustowskiego z dnia 17 sierpnia 2017 r., z którego wynika, że budowa budynku mieszkalnego jednorodzinnego na działce skarżących objęta jest pozwoleniem na budowę nr [...] z dnia 8 marca 2017 r., zaś zatwierdzony nim projekt budowlany nie przewiduje podniesienia terenu od strony działki wnioskodawców, ani też posadowienia przy granicy działek skarp, czy nasypów, zaś odprowadzenie wód opadowych przewidziano rurami spustowymi powierzchniowo na teren własnej działki.
Działając na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. 2017, Nr 239, poz. 1121 ze zm.; dalej: "P.w. z 2001 r.") Burmistrz decyzją z dnia 13 września 2017 r. nr I.7021.1.6.2017 nakazał skarżącym wykonanie na ich działce - wzdłuż granicy z działką wnioskodawców oraz wzdłuż granicy z działką nr [...] - zabezpieczenia przed zalewaniem wodami opadowymi i roztopowymi w postaci murku oporowego o wysokości minimum 20 cm ponad aktualny poziom gruntu. Decyzją z dnia 23 października 2017 r. nr KO.601/8/17 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach (dalej: "SKO") uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Burmistrzowi, ze względu na brak ustaleń dotyczących: uprzedniego i obecnego stanu wód na przedmiotowym terenie, w tym naturalnego kierunku spływu wód opadowych; okoliczności dotyczących zmiany stanu wody na grancie i jej przyczyny, w tym, czy podwyższenie terenu działki skarżących pozostaje w związku ze zmianą stanu wody na gruncie; a także, czy zmiana ta szkodliwie oddziałuje na grunt wnioskodawców. SKO podkreśliło przy tym, że ustalenie powyższych okoliczności wymaga wiedzy specjalistycznej, sugerując sięgnięcie po dowód z opinii biegłego. Ponadto SKO zwróciło uwagę na brak w aktach sprawy wypisów z ewidencji gruntów potwierdzających prawidłowe ustalenie kręgu stron postepowania, a także na brak jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego, że skarżący naruszyli stosunki wodne, w tym brak załączenia decyzji zatwierdzającej projekt budowlany inwestycji realizowanej na działce skarżących oraz brak jakichkolwiek ustaleń co do prawidłowości jej realizacji pozyskanych od właściwego organu nadzoru budowlanego, który prowadzi w tym przedmiocie postępowanie kontrolne.
W toku ponownie prowadzonego postępowania do akt sprawy pozyskano projekt architektoniczno-budowlany budynku mieszkalnego jednorodzinnego zlokalizowanego na działce skarżących datowany na 15 grudnia 2016 r. Projekt ten nie zakłada podniesienia terenu działki skarżących na potrzeby realizacji przedmiotowej inwestycji.
Do akt sprawy załączono również opinię hydrologiczną w sprawie zmiany stosunków wodnych na działce skarżących opracowaną dnia 12 kwietnia 2018 r. przez biegłego Z. D., który we wnioskach opinii stwierdził naruszenie stanu wody na gruncie przez wykonanie nasypu, ale nie stwierdził szkody wywołanej tak zmienionym stanem wody.
Opierając się na wnioskach ww. opinii, decyzją z dnia 5 czerwca 2018 r. nr IUG.7021.5.2018 Burmistrz umorzył postępowanie prowadzone w sprawie zmiany stanu wody na działce wnioskodawców, jednakże decyzją z dnia 11 lipca 2018 r. nr KO.601/1/18 KO.601/3/18 SKO uchyliło decyzję Burmistrza i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia, ze względu na brak przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego, pozwalającego na ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Wyrokiem z dnia 26 września 2018 r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Bk 506/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił sprzeciw skarżących od ww. decyzji organu II instancji.
W dniu 6 sierpnia 2018 r. w sprawie przeprowadzono kolejne oględziny, w toku których ustalono zalewanie działki wnioskodawców z uwagi na podniesienie poziomu działki skarżących.
W dniu 26 sierpnia 2019 r. przeprowadzono kolejne oględziny, w trakcie których ustalono zmianę stanu wody na gruncie przez podniesienie terenu, jednakże nie stwierdzono zastoju lub rozlewisk wody, przy czym odnotowano, że oględzin dokonano w okresie bez opadów deszczu. Ponadto ustalono, że teren działki skarżących w części granicznej z działką wnioskodawców, zabezpieczony jest elementami blachy ustawionymi pionowo, a na działce nr [...] nie stwierdzono śladów wody "na tym przetamowaniu" (k. 742 akt adm.).
Kolejne oględziny przeprowadzono dnia 11 września 2019 r., zaś w ich trakcie ustalono naruszenie stanu wody na gruncie przez wykonanie nasypu, który powoduje spływanie wody w stronę działki położonej niżej.
Decyzją z dnia 17 października 2019 r. nr GKRiOŚ.7021.5.2019 Burmistrz nakazał skarżącym wykonanie zabezpieczenia przed zalewaniem wodami opadowymi i roztopowymi na całej długości i przy granicy działki wnioskodawców oraz przy granicy z działką nr [...] przez: zebranie nawiezionej ziemi z działki skarżących na całej jej długości i szerokości 3 m od granicy z działką wnioskodawców oraz wykonanie murku oporowego o wysokości 20 cm od poziomu terenu działki wnioskodawców i od poziomu terenu na granicy działki skarżących i działki nr [...]. Decyzją z dnia 6 grudnia 2019 r. nr KO.601/4/19 SKO uchyliło jednak ww. decyzję i przekazało sprawę Burmistrzowi do ponownego rozpatrzenia ze względu na brak dowodu wskazującego, aby podniesienie terenu działki skarżących zmieniło stan wody na gruncie, w tym spowodowało szkody na działce wnioskodawców, a tym samym z powodu braku związku przyczynowo skutkowego między powyższymi okolicznościami.
W dniu 18 lutego 2020 r. do akt administracyjnych wpłynęła opinia uzupełniająca sporządzona przez biegłego Z. D., w której uznał on, że nasyp ziemny spowodował zmianę stanu wody na gruncie, a wystarczającym w jego ocenie zabezpieczeniem spływu wody, jest jej odprowadzenie na własną posesję.
Kolejną decyzją z dnia 31 lipca 2020 r. nr GKRiOŚ.7021.5.2019.2020 Burmistrz odmówił nałożenia na skarżących nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, z powodu braku związku przyczynowo-skutkowego między dokonaną zmianą stanu wody na gruncie, a szkodą wynikłą z tej zmiany na gruncie sąsiednim. SKO decyzją z dnia 21 września 2020 r. nr KO.601/1/20 KO.601/2/20 uchyliło tą decyzję w całości i przekazało sprawę Burmistrzowi do ponownego rozpatrzenia, z uwagi na brak wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zwrócił uwagę na nieprzydatność opinii biegłego Z. D. z uwagi na jej merytoryczne braki (w szczególności brak ustalenia wyjściowego stanu wody na gruncie), niekompletność (brak analizy obecnego stanu wód na gruncie), wewnętrzną sprzeczność co do zagospodarowania wody na gruncie skarżących oraz wyrażoną przez biegłego ocenę formalnoprawną toczącego się postępowania, przekraczającą jogo kompetencje. Organ odwoławczy stwierdził, że dostrzeżone nieścisłości oraz braki dyskwalifikują przydatność dowodową opinii sporządzonej przez biegłego Z. D., a tym samym poczynione na jej podstawie ustalenia organu I instancji. W konsekwencji niewyjaśniona pozostaje kwestia zmiany stanu wody na gruncie, jak i powiązanych z nią szkód na posesji wnioskodawców.
W dalszym toku sprawy do akt pozyskano kopie mapy zasadniczej datowane na 2021 r. oraz na drugą połowę 2013 r., obejmujące teren objęty postępowaniem, a także opinię geologiczną w sprawie zmiany stosunków wodnych na działce skarżących, autorstwa R. J., sporządzoną w marcu 2021 r. We wnioskach opinii wskazano, że nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie, bowiem nie zostały zmienione w sposób istotny kierunki odpływu wód opadowych, ani ich natężenie, zaś niezgodnością dla działki wnioskodawców może być zmywanie materiału, z którego wykonany został nasyp, przy obfitych opadach lub roztopach. Aby zaś temu zapobiec należy nasyp odsunąć od granicy działek o około 1 m.
W dniu 13 kwietnia 2021 r. biegły R. J. odniósł się do zastrzeżeń zgłoszonych przez wnioskodawców co do treści sporządzonej przez niego opinii, podtrzymując wnioski opinii.
Decyzją z dnia 30 czerwca 2021 r. nr GKRiOŚ.7021.5.2019 Burmistrz odmówił wydania skarżącym nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, posiłkując się wnioskami opinii biegłego R. J. Decyzją z dnia 6 sierpnia 2021 r. nr KO.601/2/21 KO.601/3/21 SKO uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę Burmistrzowi do ponownego rozpatrzenia, z uwagi na brak ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, spowodowany bezkrytycznym oparciem się na opinii biegłego R. J., przy jednoczesnym pominięciu pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie. Wyrokiem z dnia 4 listopada 2021 r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Bk 757/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił sprzeciw skarżących od ww. decyzji organu II instancji.
W ponownym toku sprawy do akt dołączono decyzję z dnia 6 lipca 2021 r. nr SIO.7358.NBA.1.2020.JW, mocą której PINB nakazał skarżącym rozbiórkę wewnętrznej drogi dojazdowej na działce nr [...] wraz z przywróceniem poprzedniego stanu gruntu przez wykonanie opisanych tam prac ziemnych.
W dniu 28 kwietnia 2022 r. przeprowadzono kolejne oględziny, w trakcie których ustalono, że dokonano rozbiórki drogi dojazdowej do posesji skarżących oraz przywrócono teren do stanu pierwotnego, zgodnie z decyzją PINB. Ponadto poinformowano o złożeniu projektu zamiennego do PINB celem legalizacji nasypu pod budynkiem mieszkalnym. Zgodnie zaś z założeniami projektu, wody opadowe mają być zagospodarowane na terenie zielonym w obrębie działki, a skarpy zabezpieczone przed osuwaniem przez zastosowanie geokraty. Wskazano, że oględziny przeprowadzono w okresie bez opadów, jednakże na gruncie dostrzeżono ślady spływu wody od strony ul. [...] i od strony działki skarżących w kierunku działki nr [...]. Stwierdzono dalsze utrzymanie zabezpieczeń przeciw przepływowi wody z tych działek na działkę wnioskodawców i nie stwierdzono śladów przedostawania się wody na ta działkę.
Decyzją z dnia 30 czerwca 2022 r. nr I.6331.1.1.2021 Burmistrz nakazał skarżącym wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom przez: wykonanie murku oporowego o wysokości 30 cm ponad poziom gruntu mierzonego od strony działki wnioskodawców, montaż zbiornika przechwytującego wody opadowe z połaci dachowej budynku jednorodzinnego i zabezpieczenie skarp przez obsypywaniem gruntu. Decyzją z dnia 9 września 2022 r. nr KO.601/4/22 KO.601/5/22 KO.601/6/22 KO.601/7/22 SKO uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę Burmistrzowi do ponownego rozpatrzenia, z uwagi na brak wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, uzyskanie dwóch sprzecznych ze sobą opinii biegłych, których nie skonfrontowano, a także ze względu na brak pozyskania informacji od PINB co do stanu postępowania naprawczego dotyczącego nasypu na działce skarżących.
W dniu 30 marca 2023 r. do akt dołączono decyzję PINB z dnia 27 marca 2023 r. nr NB.051.12.2017 zatwierdzającą zamienny projekt architektoniczno-budowlany budowanego budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz zagospodarowania terenu na działce skarżących oraz projekty branżowe, w tym projekt zagospodarowania wód opadowych ww. działki oraz udzielającą pozwolenia na wznowienie robót budowlanych i nakładającą na inwestorów (skarżących) obowiązek uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie ww. obiektu (decyzja zatwierdzająca projekt zamienny). W uzasadnieniu tej decyzji wskazano m.in., że projektowane rozwiązanie zabezpiecza interes działek sąsiednich przed spływem wód opadowych i osuwaniem się terenu. Wody opadowe z budynku mieszkalnego będą bowiem odprowadzane rurami spustowymi do zbiornika retencyjnego zlokalizowanego w nawierzchni utwardzonej działki, o pojemności 3 m3 (pięciokrotność wymaganej pojemności). Wody te będą wykorzystywane do podlewania zieleni na działce, a w przypadku nagłego przepełnienia zostaną odprowadzone z wykorzystaniem wozu asenizacyjnego. Ze względu zaś na niższy poziom terenu działek sąsiednich (w tym działki wnioskodawców i działki nr [...]) zaprojektowano wykonanie skarp wraz z drenażem francuskim obsypanym kruszywem naturalnym i zabezpieczonym geowłókniną wraz z zabezpieczeniem przez zastosowanie geokraty i obsianie trawą. Zaprojektowano również fundament z hydroizolacją wzdłuż ww. działek wyniesiony powyżej 10 cm ponad grunt w celu zatrzymania wód opadowych na działki sąsiednie.
Decyzją z dnia 21 kwietnia 2023 r. nr I.6331.1.2021Burmistrz nakazał skarżącym wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom przez: wykonanie murku oporowego z hydroizolacją o wysokości 30 cm ponad poziom gruntu mierzonego od strony działki wnioskodawców, montaż zbiornika retencyjnego przechwytującego wody opadowe z połaci dachowej budynku jednorodzinnego, wykonanie w skarpach nasypu drenażu francuskiego zabezpieczającego przed spływem nadmiaru wód na działki sąsiednie, zabezpieczenie skarp przez obsypywaniem gruntu np. geokratą. Decyzją z dnia 16 czerwca 2023 r. nr KO.601/2/23 KO.601/3/23 SKO uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę Burmistrzowi do ponownego rozpatrzenia, z uwagi na brak wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, spowodowanych brakiem zgromadzenia dowodów potwierdzających związek przyczynowy między podwyższeniem terenu na działce skarżących, a szkodliwą dla działki wnioskodawców zmianą stanu wód na gruncie.
W dniu 31 sierpnia 2023 r. do akt pozyskano decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora nadzoru Budowlanego w Białymstoku (dalej: "PWINB") nr WOP.7721.70.2023.MM utrzymującą w mocy decyzję PINB zatwierdzającą projekt zamienny.
Na potrzeby sprawy pozyskano również kolejną opinię specjalistyczną sporządzoną dnia 7 listopada 2023 r. przez W. Ż. - biegłego z zakresu hydrologii, budownictwa wodnego i melioracji. We wnioskach tejże opinii biegły wskazał, że prace budowlane wykonane w 2017 r. na działce skarżących w szczególności znaczące podwyższenie terenu tej działki gruntem nawiezionym (o około 1,5 m od stanu sprzed budowy) z nachyleniem oraz skarpą z podstawą opartą o fundament ogrodzenia działki wnioskodawców, spowodowały blokadę odpływu wód wzdłuż ukształtowanego od lat kierunku odpływu, co skutkuje zbieraniem się wód w "zadoleniu" na działce [...] z podtapianiem filtracyjnym oraz możliwością przelewu przez fundament na działkę wnioskodawców, na którą następują spływy gruntowe z usypanej skarpy. Do szkodliwego oddziaływania na tą działkę przyczyniają się również odpływy z rynien dachowych, które nie są zagospodarowane na terenie własnej działki. Biegły stwierdził, że działania na działce skarżących spowodowały zmianę kierunku odpływu wód, skutkującą szkodliwym naruszeniem stosunków wodnych w rozumieniu art. 29 P.w. z 2001 r., a przejawiającym się podtapianiem gruntowym oraz możliwym zalewaniem powierzchniowym działki wnioskodawców w okresach opadowo-roztopowych wraz z zamuleniem przygranicznego pasa gruntu tej działki (o szerokości około 40 cm). Biegły stwierdził, że między działaniami na działce skarżących, a zaburzeniem stanu wody, szkodliwym dla działki wnioskodawców, istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Wobec stwierdzenia, że bez docelowych działań naprawczych istniejąca sytuacja będzie postępować. Biegły zaproponował aby skarżący wykonali następujące działania naprawcze: (1) odsunięcie na całej granicznej długości działek skarżących i wnioskodawców nasypu ziemnego istniejącego na działce skarżących, a powstałego w związku z budową budynku jednorodzinnego (długość L-19 m, odległość u podstawy L-1,0 m, na wysokości rzędnej 125,5 – 125,4 m n.p.m.) i uformowanie skarpy o nachyleniu 1:1; (2) wymianę na działce skarżących, wzdłuż granicy z działką wnioskodawców gruntu rodzimego na żwir filtracyjny płukany 16-32 mm o frakcji drenażu tzw. francuskiego (na odcinku o długości 19 m, szerokości 30 cm i głębokości 50 cm) i ułożenie bezpośrednio przy żwirze korytka odpływowego (np. ½ rury PVC DN 30 cm) ze spadkiem 10 cm (dno 125,35-25 m n.p.m); (3) zagospodarowanie wód z rynien dachowych przez np. retencję w szczelnych zbiornikach na deszczówkę oraz zlikwidowanie istniejących wypływów bezpośrednio na teren. Szczegółowe proponowane rozwiązania techniczne biegły przedstawił w załączniku nr 5 do opinii, w formie szkicu opisowo-poglądowego.
Decyzją z dnia 22 grudnia 2023 r. nr I.6331.1.1.2021 Burmistrz, działając na podstawie art. 29 ust. 1 i 3 P.w. z 2001 r. w zw. z art. 545 ust. 4 P.w., nakazał skarżącym wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom przez: (-) odsunięcie nasypu ziemnego na całej granicznej długości działek skarżących i wnioskodawców, istniejącego na działce skarżących, a powstałego w związku z budową budynku jednorodzinnego (długość L-19 m, odległość u podstawy L-1,0 m, na wysokości rzędnej 125,5 – 125,4) i uformowanie skarpy o nachyleniu 1:1; (-) wymianę na działce skarżących wzdłuż granicy z działką wnioskodawców gruntu rodzimego na żwir filtracyjny płukany 16-32 mm o frakcji drenażu tzw. francuskiego (na odcinku o długości 19 m bieżących, szerokości 30 cm i głębokości 50 cm) i ułożenie bezpośrednio przy żwirze korytek odpływowych ze spadkiem 10 cm; (-) zagospodarowanie wód z rynien dachowych przez np. retencję w szczelnych zbiornikach na deszczówkę oraz zlikwidowanie istniejących wypływów bezpośrednio na teren. Na wykonanie ww. prac Burmistrz zakreślił termin pięciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji, stwierdzając, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego wykazała, że doszło do naruszenia stanu wody na gruncie działki skarżących przez zmianę kierunków spływu ze szkodą dla gruntu sąsiedniego, tj. dla działki wnioskodawców
W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu chronologicznego toku postepowania, Burmistrz wskazał, że rozpatrując ponownie sprawę miał na względzie wszystkie przeprowadzone dotychczas dowody. Na podstawie protokołów z oględzin, fotografii załączonych do wniosku o wszczęcie postepowania oraz korespondencji prowadzonej z PINB, Burmistrz uznał za bezsporne wykonanie nasypu pod budynek na działce skarżących, stanowiącego przyczynę zmiany stanu wody na nieruchomości wnioskodawców, a mającego kluczowe znaczenie dla zachowania się wód opadowych na przedmiotowym obszarze. Burmistrz wyjaśnił w tym względzie, że w wyniku analizy map pozyskanych w trakcie postępowania, w tym mapy sytuacyjno-wysokościowej do celów projektowych z dnia 20 lipca 2016 r., dołączonej do dokumentacji projektowej budynku mieszkalnego, można stwierdzić, że pierwotne spływy wód opadowych odbywały się od ul. [...] w kierunku północno-wschodnim, tj. przez działkę skarżących i działkę nr [...]. Okoliczność tą potwierdził biegły Z. D. oraz biegły W. Ż. W ocenie Burmistrza, do czasu zagospodarowania terenu obejmującego przedmiotowe działki, układ rzędnych terenu wykluczał możliwość bezpośredniego i stałego napływu wód opadowych na działkę wnioskodawców. Wskazują na to rzędne terenu: 127,8 m n.p.m. od strony ul. [...] oraz 125,6 m n.p.m. i 125,4 m n.p.m. w najniższych punktach zlokalizowanych w północno-wschodniej części działki skarżących. Przy czym ówczesny układ rzędnych działki wnioskodawców wskazywał na wartości 125,7 m n.p.m. oraz 125,5 m n.p.m., a zatem jeżeli dochodziło do przedostania się wód opadowych z działki skarżących na działkę wnioskodawców, to były to ilości szczątkowe podczas występowania opadów ulewnych bądź długotrwałych. Dalej organ wywiódł, że wskutek ogrodzenia działki wnioskodawców dotychczasowa linia spływu została zmodyfikowana w taki sposób, że woda powierzchniowa napływająca z naturalnego kierunku, omijając ich działkę grawitacyjnie wzdłuż linii fundamentu ogrodzenia, z działki nr [...] przez przyległy pas działki skarżących w kierunku dalszych obniżeń terenowych. Wykonanie nasypu pod budynek na tej działce utworzyło swoistą przeszkodę, która skierowała wody opadowe w kierunku działki wnioskodawców, a której rzędne stały się najniższymi w nowo powstałym układzie terenowym. Utwardzenie drogi dojazdowej o znacznym nachyleniu od strony ul. [...], istotnie zmniejszyło naturalne możliwości retencyjne, co również przyczyniło się do zwiększonego napływu wód w kierunku działki nr [...] i działki wnioskodawców. Ponadto zlewnia została powiększona o wody opadowe zbierane z dachu nowo powstałego budynku na działce skarżących, które odprowadzane były rurami spustowymi bezpośrednio na skarpy nasypu, a następnie spływały na działkę nr [...] i na działkę wnioskodawców, co potwierdza wykonana przez nich dokumentacja fotograficzna. Wraz z wodami opadowymi mógł spływać na te działki niezabezpieczony grunt, bowiem na ich granicy skarpa wykonana była do ogrodzenia. Burmistrz wskazał, że potwierdził to biegły W. Ż., który podczas wizji lokalnej stwierdził widoczne namuły gruntowe na działce wnioskodawców w strefie bezpośrednio przyległej do działki skarżących, w pasie o szerokości około 0,4 m – co jest skutkiem spływów ze skarpy z podstawą opartą bezpośrednio na fundamencie ogrodzenia działki wnioskodawców. Biegły stwierdził również widoczne zsuwy gruntowe na działkę wnioskodawców oraz na działkę nr [...].
Burmistrz odnotował również inwestycję budowy ul. [...], tj. wykonanie w ramach tych prac: kanalizacji deszczowej, nawierzchni asfaltowej obramowanej krawężnikami oraz chodników. Stwierdził, że prace te wyeliminowały niemal całkowicie spływ wód opadowych z przedmiotowej ulicy w kierunku posesji, których dotyczy postępowanie. Aktualnie zaś na stan wody na gruntach wpływ mają wody opadowe z terenów działek skarżących, wnioskodawców i z działki nr [...]. Na skutek zasypania ukształtowanego od lat odpływu wód, na działce nr [...] powstało bezodpływowe zastoisko, w którym koncentruje się woda napływowa z lokalnej zlewni oraz z rynien dachowych. Burmistrz zauważył przy tym, że skarżący rozebrali drogę dojazdową do własnej posesji, przywracając ją do stanu pierwotnego, a także wykonali tymczasowe zabezpieczenie przed spływem wód opadowych na działkę wnioskodawców w postaci wkopania płyt z blachy zarówno wzdłuż granicy ich działki, jak i wzdłuż granicy działki nr [...] z działką wnioskodawców. Ponadto skarpa została nieznacznie odsunięta od ogrodzenia, tj. o około 1,5 m w górnej krawędzi i o około 0,5 m w dolnej krawędzi, jednakże napływ wód z kierunku naturalnej zlewni oraz z rynien dachowych budynku na działce skarżących, nie znajdując ujścia, spływa po skarpie powodując zabagnienie działki nr [...] oraz pośrednio przyległej części działki wnioskodawców, o czym świadczą wstępne oznaki postępującego zabagnienia w postaci roślinności, typowej dla stanowisk mokrych.
Burmistrz odnotował również zatwierdzenie przez PINB projektu zamiennego, który zakłada wykonanie zabezpieczeń uniemożliwiających przedostawanie się wód opadowych na działki sąsiednie. Odprowadzanie wód opadowych z połaci dachowej ma odbywać się do zbiornika retencyjnego oraz na nieutwardzoną powierzchnię działki skarżących, czyli jak ma to miejsce obecnie. Nadmiar wód opadowych ma być przejmowany przez drenaż francuski zlokalizowany w skarpie, natomiast same skarpy mają być zabezpieczone przed obsypywaniem za pomocą geokraty. Wzdłuż granicy z działką wnioskodawców przewidziany jest ponadto mur oporowy.
Reasumując poczynione ustalenia, Burmistrz odwołał się do opinii biegłego W. Ż., który stwierdził, że działania prowadzone w 2017 r. na działce skarżących spowodowały naruszenie stosunków wodnych w rozumieniu art. 29 P.w. z 2001 r. Blokada odpływu wód wzdłuż ukształtowanego od lat kierunku powoduje podwyższenie stanu wód gruntowych na przyległej części działki wnioskodawców, co sprawia, że teren jest stale nadmiernie uwilgotniony. Zdaniem Burmistrza doszło zatem do naruszenia stanu wody na gruncie przez zmianę kierunku odpływu wód opadowych i skierowanie ich na grunty sąsiednie, w wyniku wykonania nasypu pod budynek jednorodzinny na działce skarżących. Fakt ten przyczynił się do powstania szkód na działce wnioskodawców w postaci naniesienia ziemi ze skarpy, zniszczenia nasadzonych roślin oraz wstępnego zabagnienia na terenie bezpośrednio przyległym do działki skarżących oraz do działki nr [...]. Według organu I instancji w rozpatrywanym przypadku zachodzi związek przyczynowo-skutkowy, gdyż po wykonaniu nasypu układ rzędnych terenu zmienił się znacznie, powodując przekierowanie spływających wód opadowych w kierunku działki wnioskodawców.
W wyniku rozpatrzenia odwołań pochodzących zarówno od wnioskodawców, jak i od skarżących, SKO wydało dnia 15 marca 2024 r. decyzję nr KO.601/1/24, KO.601/2/24, KO.601/3/24, KO.601/4/24 utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza. Decyzja ta została sprostowana postanowieniem SKO z dnia 3 kwietnia 2024 r. nr KO.601/5/24 KO.601/6/24. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że jakkolwiek wnioskodawcy zgadzają się co do tego, że spełniona została przesłanka z art. 29 ust. 3 P.w. z 2001 r., to kwestionują dobór środków zaradczych , które w ich ocenie są nieadekwatne oraz nie usuną skutków zmiany stanu wody na gruncie. Z kolei skarżący kwestionują w ogóle zaistnienie zmiany stanu wody na gruncie, podważając przydatność dowodową opinii biegłego W. Ż.
Podtrzymując ocenę materiału dowodowego wyrażoną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, SKO skonfrontowało wnioski wynikające z opinii biegłego Z. D. z wnioskami opinii W. Ż., dochodząc do przekonania, że obie opinie są zbieżne w kwestii tego, że podniesienie terenu działki skarżących spowodowało zmianę stosunków wodnych, wskutek czego doszło do zablokowania odpływu wód opadowych. SKO zauważyło, że również w opinii geologicznej biegłego R. J. (prezentującej odmienne wnioski), postuluje się odsunięcie nasypu od granicy działek skarżących i wnioskodawców, z uwagi na możliwe negatywne jego oddziaływanie w postaci zmywania materiału, z którego go uformowano. SKO podzieliło ustalenia Burmistrza również w kontekście szkody zaistniałej na gruncie działki wnioskodawców, spowodowanej ww. działaniem skarżących. Stwierdziło również, że Burmistrz ocenił opinię biegłego W. Ż., stanowiącą podstawę zaprezentowanego tam wnioskowania, na tle pozostałych dowodów oraz zaistniałych w sprawie okoliczności (np. fotografie zgromadzone w aktach sprawy, czy protokoły oględzin). SKO dokonało przy tym samodzielnej oceny opinii biegłego W. Ż., dochodząc do wniosków analogicznych, jak te zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji Burmistrza, a także odniosło się do efektów postępowania legalizacyjnego, zakończonego decyzją PINB z dnia 27 marca 2023 r. zatwierdzającą projekt zamienny. SKO wskazało przy tym, że zapadła ona w postepowaniu mającym za przedmiot ocenę zgodności wykonanych i planowanych robot budowlanych, z normami Prawa budowlanego, w związku z czym postępowanie to nie dotyczyło zmian stanu wody na gruncie. Zaprojektowane zaś rozwiązania w zakresie wód opadowych, mogą zostać wdrożone niezależnie albo razem z działaniami naprawczymi. SKO zwróciło przy tym uwagę, że decyzja PINB poprzedza pozwolenie na wznowienie robot budowlanych oraz decyzję o pozwoleniu na użytkowanie. W konsekwencji wykonalność omawianej decyzji nie stwarza realnej perspektywy rychłego usunięcia szkód i zapobieżenia ich dalszemu powstawaniu na działce wnioskodawców, w przeciwieństwie do decyzji niniejszej. Utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji pozwala zaś na wdrożenie działań naprawczych, które w istocie są propozycją biegłego z zakresu hydrologii, budownictwa wodnego i melioracji. Nałożone zaś na skarżących obowiązki pozostają w odpowiedniej proporcji.
Skargę na ww. decyzję wnieśli do sądu administracyjnego skarżący zarzucając jej naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:
a. art. 29 ust. 3 P.w. z 2001 r. przez wydanie decyzji w oparciu o wskazany przepis w sytuacji, gdy nie zachodzą po temu przesłanki, warunkujące odpowiedzialność na podstawie tego przepisu;
b. art. 29 ust. 3 P.w. z 2001 r. przez wydanie decyzji na niekorzyść skarżących w sytuacji, gdy w aktach sprawy brak jest przekonywującego dowodu przesądzającego ich odpowiedzialność za zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływające na grunt sąsiedni.
II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:
a. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie całego materiału dowodowego w sprawie, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że w wyniku działań lub zaniechań Skarżących doszło do zmiany stanu wody na gruncie, szkodliwie wpływającej na grunt sąsiedni, gdy w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu na poparcie takiego stanowiska;
b. art. 7 i 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie całego materiału dowodowego w sprawie;
c. art. 80 k.p.a. przez niedokonanie oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, przez co decyzja została wydana w oderwaniu od zebranego w sprawie materiału dowodowego;
d. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz dokonanie oceny dowodów w sposób dowolny i w konsekwencji bezpodstawne ustalenie, że doszło do zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływającej na grunt sąsiedni, a tym samym przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów;
e. art. 11 k.p.a. przez zaniechanie wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy;
f. art. 107 § 1 pkt 4-6 k.p.a. przez niedokonanie uzasadnienia faktycznego i prawnego, w miejsce których przedstawiono chronologię zdarzeń w toczącym się postępowaniu;
g. art. 7, art. 77 § 1, art. 84 § 1 k.p.a. przez zastąpienie wiadomości specjalnych, których uzyskanie odbywać się może wyłącznie na podstawie opinii biegłego, dowolnymi twierdzeniami organu, a tym samym przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, co doprowadziło do wydania błędnego rozstrzygnięcia w sprawie;
h. art. 10 § 1 k.p.a. przez niezapewnienie skarżącym prawa do udziału w każdym stadium postępowania, w szczególności przez niezapewnienie udziału w oględzinach z udziałem biegłego na działce wnioskodawców, w trakcie których biegły samodzielnie (lub w obecności przedstawiciela organu, czy też pozostałych uczestników - czego nie wiadomo) czynił ustalenia mające istotny wpływ dla niniejszego postępowania, w sytuacji, gdy udział pełnomocnika oraz osobiście strony pozwoliłby także na poczynienie ustaleń przez skarżących i przekazanie ich biegłemu, jak również pozwoliłby na przedstawienie perspektywy skarżących na sprawę;
i. art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie pełnomocnika skarżących o zebraniu materiału dowodowego, jako, że korespondencja w tym przedmiocie została doręczona po wyznaczonym przez organ w piśmie terminie.
Mając na względzie ww. zarzuty, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu podkreślili konieczność dołączenia do sprawy akt postępowania prowadzonego przez PINB pod sygnaturą [...], po ich zwrocie przez WSA w Białymstoku, który wyrokiem z dnia 16 stycznia 2024 r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Bk 792/23 oddalił skargę wnioskodawców na decyzję PWINB z dnia 31 sierpnia 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję PINB zatwierdzającą zamienny projekt budowlany. W ocenie skarżących organ winien ocenić także te rozwiązania, tym bardziej, że zaprojektowane i zatwierdzone właściwymi decyzjami rozwiązania stoją w technicznej sprzeczności z tymi ustalonymi przez biegłego. Jakkolwiek skarżący nie kwestionują, że w aktach znajdują się decyzje wydane w obu instancjach przez organy nadzoru budowlanego, to brak w nich jednak zatwierdzonego projektu zamiennego, który zawiera szczegóły techniczne rozwiązań mających na celu zagospodarowanie wód opadowych i roztopowych. W ocenie skarżących zatem należy zapoznać biegłego z treścią tego projektu, aby mógł on wypowiedzieć się co do zawartych tam rozwiązań.
Skarżący domagają się również dopuszczenia i przeprowadzenia oględzin na nieruchomości wnioskodawców na okoliczność ustalenia, czy na skutek działań lub zaniechań skarżących doszło do zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływającej na grunt sąsiedni; ewentualnie jaka szkoda na nim powstała oraz czy między zmianą stanu wody, a powstałą szkodą zachodzi adekwatny związek przyczynowo- skutkowy.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Podczas rozprawy w dniu 26 września 2024 r. pełnomocnik skarżących poparł skargę wskazując, że obowiązki nałożone skarżoną decyzją wykluczają się z postanowieniami projektu zamiennego, zatwierdzonego decyzją PINB, którą to okoliczność powinny uwzględnić organy obu instancji. Skarżący K. K. okazał zamienny projekt budowlany w zakresie rozwiązań dotyczących odprowadzania wód gruntowych. Różnica polega przede wszystkim na tym, że w projekcie zamiennym, oprócz odsunięcia istniejącego na działce nasypu ziemnego, nakazano również wykonanie murku oporowego. Odległości również są inne, niż w zaskarżonej decyzji, co spowoduje zmianę rzędnych terenu.
Wobec powyższego sąd postanowił zobowiązać pełnomocnika skarżących do złożenia kserokopii zamiennego projektu architektoniczno-budowlanego budowanego budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz zagospodarowania terenu, a także kserokopii projektu architektoniczno-budowlanego zagospodarowania wód opadowych z działki skarżących w terminie 4 dni, pod rygorem pominięcia dowodu, a także dowód z powyższych dokumentów przeprowadzić poza rozprawą, uznając ją w tym zakresie za zbyteczną.
W dniu 30 września 2024 r. pełnomocnik skarżących złożył do akt projekt architektoniczno-budowlany zagospodarowania wód opadowych z działki skarżących na tej działce datowany na 13 stycznia 2023 r. oraz zamienny projekt architektoniczno-budowlany budowanego budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz zagospodarowania terenu na działce skarżących datowany na 6 czerwca 2023 r., a także decyzję PINB z dnia 27 marca 2023 r. nr NB.051.12.2017 zatwierdzającą oba ww. projekty architektoniczno-budowlane (k.70-168).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna, jednakże jedynie w zakresie nałożonych na skarżących obowiązków wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, co z uwagi na charakter decyzji wydawanej w oparciu o art. 29 ust. 3 P.w. z 2001 r., wymagało uchylenia obu wydanych w sprawie rozstrzygnięć w całości. Z uwagi na leżące u ich podłoża prawidłowe ustalenia faktyczne w zakresie spowodowania przez skarżących zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływającej na grunty sąsiednie, oparte na wszechstronnie i kompleksowo zgromadzonym w tym względzie materiale dowodowym, ponowne postępowanie powinno ograniczać się wyłącznie do ustalenia zasadnych i nadających się do wykonania przez skarżących urządzeń zapobiegających szkodom.
Na wstępie sąd wyjaśnia, że z uwagi na wszczęcie kontrolowanego postepowania w dniu 12 lipca 2017 r., w sprawie prawidłowo zastosowano przepisy nieobowiązującej obecnie ustawy P.w. z 2001 r. (vide: art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne; Dz. U. 2024 r. poz. 1087 ze zm.; dalej: "P.w."). Jakkolwiek w uzasadnieniu jednej z wydanych w toku sprawy decyzji kasatoryjnych, SKO wyraziło niesłuszny pogląd o konieczności zastosowania w sprawie przepisów obecnie obowiązującej ustawy P.w., to finalnie decyzje końcowe oparte są na właściwej podstawie prawnej, tj. art. 29 ust. 3 P.w. z 2001 r. Przepis ten stanowi, że: jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
Przepis powyższy powiązany jest z art. 29 ust. 1 P.w. z 2001 r., wedle którego właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich (pkt 1); odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2). W orzecznictwie podkreśla się, że w art. 29 ust. 1 P.w. z 2001 r. określona została treść dwóch zakazów adresowanych do właściciela gruntu. Pierwszy zakaz dotyczy zmian stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, oraz kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Sposób sformułowania dyspozycji tego zakazu wskazuje, że właściciel gruntu obciążony jest także innymi ograniczeniami na rzecz właścicieli gruntów sąsiednich wynikającymi z prawa sąsiedzkiego, mogącymi przejawiać się m.in. w obowiązku powstrzymania się od pewnych czynności faktycznych, dozwolonych z punktu widzenia prawa własności, a które mogą wywołać szkodę dla gruntów sąsiednich. Drugi zakaz ma z kolei charakter bezwzględny i obejmuje odprowadzanie wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (por. m.in. wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2018 r., II OSK 2058/16, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; dalej: "CBOSA")
Wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 P.w. z 2001 r. zależne jest zatem od ustalenia, po pierwsze - czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie, a po drugie - czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Wymagane jest w tym względzie ustalenie, że między zmianą stanu wody na gruncie oraz szkodą na gruncie sąsiednim, istnieje związek przyczynowo-skutkowy (por. m.in. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 26 marca 2019 r., II SA/Rz 192/19, CBOSA). Spowodowanie zaś przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie, dające organom podstawę do zastosowania sankcji na zasadzie art. 29 ust.3 P.w. z 2001 r., to takie działania, które ingerują w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi, czy też hydrologicznymi (por. m.in. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 czerwca 2014 r., II SA/Bk 265/13, CBOSA). Działaniem takim jest m.in wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu np. zasypanie zagłębienia, którym dotychczas spływała z terenów wyżej położonych lub podwyższenie terenu uniemożliwiające spływ wody (por. m.in. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 czerwca 2014 r., II SA/Bk 265/13, CBOSA). Także spowolnienie spływu wody z gruntów spowodowane podwyższeniem terenu sąsiedniej działki stanowi jedną ze zmian stosunków wodnych na gruncie. Również roboty budowlane takie jak: niwelacja terenu, podniesienie rzędnej terenu, wprowadzenie systemu drenażowego wokół budynku, czy też samo wybudowanie fundamentów, może powodować zmiany stanu wody na gruncie, jeżeli ich efektem będzie zmiana naturalnego, dotychczasowego kierunku odpływu wód opadowych, naruszenie istniejącego systemu drenażowego, czy też przecięcie kierunku migracji wód podziemnych (por. m.in. wyrok NSA z dnia 28 września 2017 r., II OSK 159/16, CBOSA). Jeżeli zaś chodzi o szkodę powstałą na skutek powyższych działań na gruncie sąsiednim, to w orzecznictwie podkreśla się, że nie ma znaczenia jej rozmiar. Skoro bowiem ustawodawca uzależnia skutek od zaistnienia szkody, a nie od jej rozmiaru, to nie ma potrzeby jej szacowania (por. m.in. wyrok WSA w Bydgoszczy z 21 czerwca 2011 r., II SA/Bd 438/11, CBOSA). Zgodnie przyjmuje się, że analizowana regulacja dotyczy wszelkich zmian stanu wody na gruncie, a jej zastosowanie ma prowadzić do zaprzestania szkodliwego oddziaływania na sąsiednie nieruchomości przez restytucję poprzednich stosunków wodnych lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
W orzecznictwie podkreśla się również, że wydanie decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 3 P.w. z 2001 r. wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego, przede wszystkim: jaki był ostatnio stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, zwłaszcza czy nastąpiła zmiana kierunku odpływu wody opadowej, a jeśli tak, to na czym polegała zmiana stanu wody, a także, czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na sąsiednie grunty. Dopiero poprawnie ustalona podstawa faktyczna może stanowić podstawę do oceny zebranego materiału dowodowego, przeprowadzenia rozważań i w konsekwencji do podjęcia rozstrzygnięcia (por. m.in. wyrok NSA z 14 maja 2008 r., II OSK 613/07, CBOSA). Nie ulega przy tym wątpliwości, że sprawy z zakresu naruszenia stosunków wodnych dotyczą skomplikowanej problematyki, wymagającej najczęściej wiadomości specjalnych z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych i postępowań wodnoprawnych. Z tego względu w sprawach tych istotnym dowodem może okazać się opinia biegłego. wykazującego się umiejętnością przeprowadzenia odpowiednich analiz, badań, pomiarów lub specjalistycznych obliczeń (por. wyroki NSA: z dnia 3 stycznia 2008 r., II OSK 1762/06; z dnia 14 maja 2008 r., II OSK 613/07; czy też wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2010 r., II SA/ Bk 300/10, CBOSA).
W kontrolowanej sprawie, poza trzema opiniami biegłych, w tym ostatnią opinią biegłego z zakresu hydrologii, budownictwa wodnego i melioracji - W. Ż., która jako jedyna okazała się kompleksowa i spójna, a przy tym udzielająca jednoznacznych odpowiedzi w kwestiach istotnych z punktu widzenia przesądzenia o zaistnieniu przesłanek umożliwiających Burmistrzowi nakazanie skarżącym wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, zgromadzono materiał dowodowy w postaci: protokołów oględzin, dokumentacji fotograficznej, map sytuacyjno-wysokościowych oraz oświadczeń stron postępowania. Analiza całokształtu tychże dowodów doprowadziła organ do słusznego wniosku, że wykonane w 2017 r. podwyższenie terenu na działce skarżących, związane z budową budynku mieszkalnego, ma kluczowe znaczenie dla stanu wód opadowych na przedmiotowym obszarze bowiem spowodowało zmianę stanu wody na gruncie, wpływającą szkodliwie na grunty sąsiednie (w tym na działkę wnioskodawców). Na skutek owego podwyższenia terenu na działce skarżących uformowano nasyp ze skarpami w kierunku działek sąsiednich.
Istotne przy tym jest, że ww. inwestycja prowadzona była przez skarżących na podstawie pozwolenia na budowę udzielonego przez Starostę Augustowskiego decyzją z dnia 8 marca 2017 r. nr [...]. Decyzja ta zatwierdzała projekt budowlany, który nie przewidywał w projekcie zagospodarowania terenu podniesienia terenu oraz uformowania nasypu i skarp wraz z odprowadzeniem wody. W związku z tym PINB postanowieniem z dnia 25 czerwca 2018 r. nr NB.051.12.2017 wstrzymał skarżącym prowadzenie robót budowlanych, a następnie na mocy decyzji z dnia 20 sierpnia 2018 r. nałożył na nich (na zasadzie art. 51 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane; Dz.U. 2018 r., poz. 1202 ze zm.; dalej: "P.b.") obowiązek sporządzenia i przedłożenia zamiennego projektu budowlanego uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót oraz wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. Postępowanie naprawcze toczyło się przed PINB równolegle z kontrolowanym postępowaniem, a zakończyło się wydaniem w dniu 27 marca 2023 r. decyzji zatwierdzającej zamienny projekt architektoniczno-budowlany budowanego budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz zagospodarowania terenu na działce skarżących, a także projektów branżowych, w tym projektu zagospodarowania wód opadowych z działki skarżących oraz udzielającej pozwolenia na wznowienie robót budowlanych i nakładającej na skarżących obowiązek uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie obiektu. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją PWINB z dnia 31 sierpnia 2023 r. nr WOP.7721.70.2023.MM.
W sprawie zasadnie ustalono, że podwyższenie terenu działki skarżących spowodowało zmianę rzędnych terenowych, a przy tym utworzyło swoistą przeszkodę, kierującą wody opadowe w stronę działki wnioskodawców, której rzędne stały się najniższymi w nowo powstałym układzie terenowym. W poprzednim bowiem układzie woda powierzchniowa napływająca z naturalnego kierunku, (tj. od strony ul. [...] w kierunku północno-wschodnim przez działkę nr [...] i działkę skarżących), omijała działkę wnioskodawców i spływała grawitacyjnie wzdłuż linii fundamentu ogrodzenia z działką nr [...] oraz przez przyległy do działki wnioskodawców pas działki skarżących, w kierunku dalszych obniżeń terenowych. Potwierdza to analiza ówczesnego układu rzędnych, prezentujących wartości nieco wyższe na działce wnioskodawców, aniżeli punkty rzędnych zlokalizowane w północno-wschodniej części działki skarżących (najniższe na analizowanym terenie). Słusznie zatem organ skonstatował, że jeśli dochodziło wówczas do przedostawania się wód opadowych z działki skarżących na działkę wnioskodawców, to były to ilości szczątkowe w momencie występowania opadów ulewnych bądź długotrwałych. Na potwierdzenie ww. wniosków w uzasadnieniu decyzji przytoczono wartości poszczególnych rzędnych terenowych wynikające z pozyskanych do akt map sytuacyjno-wysokościowych (w tym z mapy datowanej na 20 lipca 2016 r. pochodzącej z dokumentacji projektowej budynku skarżących). Odwołano się również do dokumentacji fotograficznej oraz do fragmentów opinii biegłych W. Ż. oraz Z. D. W ocenie sądu zatem ustalenia te znajdują odzwierciedlenie z materiale dowodowym i wprost z niego wynikają.
Ustalono również, że na skutek zablokowania ukształtowanego od lat odpływu wód opadowych wzdłuż ogrodzenia działki wnioskodawców, woda powierzchniowa obecnie koncentruje się w bezodpływowym zastoisku na działce nr [...], powodując nadmierne nawodnienie (zabagnienie) nie tylko tej działki, ale też przyległej do niej części działki wnioskodawców. Co więcej, do zastoiska tego woda napływa zarówno z lokalnej naturalnej zlewni, jak i z rynien dachowych budynku wybudowanego na działce skarżących, skierowanych na skarpy nasypu. Od strony działki wnioskodawców nasyp ten jest oparty bezpośrednio na fundamencie ogrodzenia, a skutkiem spływów z tak uformowanej nieregularnej skarpy o wysokości około 1,5 m, są namuły gruntowe o szerokości 0,4 m w przygranicznym pasie działki wnioskodawców, stwierdzone przez biegłego W. Ż. podczas wizji lokalnej. Biegły ten dostrzegł również, że mimo ustawionej blachy pełniącej funkcję prowizorycznej bariery przeciwosuwiskowej, widoczne są zsuwy gruntowe na działkę wnioskodawców. We wnioskach opinii biegły natomiast podsumował, że blokada odpływu wód spowodowana podwyższeniem gruntu na działce skarżących o około 1,5 m wraz z nachyleniem oraz skarpą opartą o fundament ogrodzenia działki wnioskodawców, skutkuje podwyższeniem stanu wód gruntowych na przygranicznej części tej działki, co przejawia się nadmiernym uwilgotnieniem a w konsekwencji wymakaniem nasadzonych drzew oraz roślin rabatowych i ogrodowych, na których porost szkodliwie wpływają również wspomniane wyżej zamulenia gruntowe. Możliwe jest również postępujące zabagnienie, którego wstępne oznaki są widoczne. Co więcej w okresach nagłych roztopów lub deszczy nawalnych istniejąca blokada odpływu wód spowoduje zalanie powierzchniowe znacznej części działki wnioskodawców (około ½). Biegły W. Ż. w sposób jednoznaczny stwierdził, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy między wyżej opisanymi działaniami skarżących, a zaburzeniem stanu wody szkodliwie oddziałującym na grunty działki wnioskodawców.
W oparciu o tak sformułowane wnioski opinii, co więcej zbieżne z pozostałym materiałem dowodowym sprawy, w tym z dokumentacją fotograficzną, ustaleniami oględzin (trakcie których każdorazowo stwierdzano zalewanie działki wnioskodawców z uwagi na podniesienie poziomu działki skarżących) oraz z danymi zawartymi na mapach sytuacyjno-wysokościowych (zaprezentowanymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), zasadnie organ uznał, że działania na działce skarżących spowodowały szkodliwe naruszenie stosunków wodnych na gruntach sąsiednich w rozumieniu art. 29 P.w. z 2001 r.
Sąd nie podziela przy tym zarzutu skargi, aby w aktach sprawy brak było przekonywującego dowodu przesądzającego o odpowiedzialności skarżących za taki stan rzeczy. Takim dowodem jest przede wszystkim powołana wyżej opinia biegłego W. Ż., spójna, logiczna i jednoznaczna w tym względzie, a przy tym oparta na: analizie akt sprawy oraz materiałów pozyskanych z zasobów geodezyjnych, ustaleniach poczynionych przez biegłego w trakcie wizji terenowej, przepisach prawa i posiadanej przez biegłego wiedzy technicznej. Opinia ta w ocenie sądu jest w omawianym zakresie wystarczająco szczegółowa, logiczna, a przy tym rzetelna i kompletna, zaś osoba ją sporządzająca niewątpliwe posiada stosowną wiedzę z zakresu hydrologii, budownictwa wodnego i melioracji, którą przekazała w sposób zrozumiały i jednoznaczny. Treść opinii została zobrazowana załącznikami graficznymi prezentującymi: szkic naturalnego układ spływu wód powierzchniowych w rejonie sprawy, stan archiwalny terenu, jego przekroje, a także stan istniejący opatrzony fotografiami przypisanymi do określonych miejsc na opiniowanym terenie. Wartości dowodowej owej opinii w omawianym zakresie nie umniejsza ani brak zawiadomienia przez biegłego skarżących o terminie dokonania przez niego wizji terenowej, ani odmienność zawartych w niej wniosków od tych zaprezentowanych w dwóch poprzednich opiniach autorstwa biegłych R. J. i Z. D.
Po pierwsze bowiem wizja terenowa dokonywana przez biegłego wydającego opinię w sprawie, nie jest równoznaczna z oględzinami przeprowadzanymi przez organ, a stanowiącymi odrębny środek dowodowy w rozumieniu art. 75 § 1 i art. 85 § 1 k.p.a., obwarowany określonymi wymogami formalnymi. Słusznie organ wskazał przy tym, że biegły samodzielnie dobiera źródła danych, na podstawie których wydaje opinię mającą charakter autorski, a tym samym brak jest podstaw, aby z powodu braku zawiadomienia przez niego skarżących o terminie tejże wizji, w całości i niejako "z góry" dyskwalifikować sporządzoną przez niego opinię. Co więcej z jej treści wynika, że biegły objął wizją terenową również działkę skarżących, a tym samym trudno uznać, aby w tym względzie posiadała ona jakiekolwiek braki lub nieścisłości. Również skarżący nie wskazują, aby z tego powodu opinia była wadliwa. Kwestionują natomiast co do zasady jej treść, bowiem zawiera ona wnioski dla nich niekorzystne. Z tego tylko względu nie sposób jednak pominąć ww. opinii w ocenie dowodów, skoro jest ona z spójna z pozostałym materiałem dowodowym.
Po drugie, pierwsza ze sporządzonych w sprawie opinii – autorstwa Z. D. została przez organ odwoławczy oceniona jako nieprzydatna dla rozstrzygnięcia sprawy z uwagi na jej merytoryczne braki, niekompletność, wewnętrzną sprzeczność oraz wyrażenie treści ocennych przekraczających kompetencje biegłego (vide: uzasadnienie decyzji kasatoryjnej z dnia 21 września 2020 r. nr KO.601/1/20 KO.601/2/20). Z oceną tą sąd zgadza się w pełnej rozciągłości. Mimo tak wyrażonej oceny na wcześniejszym etapie postępowania, SKO raz jeszcze poddało przedmiotową opinię pod ocenę, dopatrując się w niej treści zbieżnych z opinią biegłego W. Ż., tj. w zakresie negatywnych skutków podwyższenia gruntu na działce skarżących dla stosunków wodnych na działkach sąsiednich. Organ odwoławczy doszukał się również punktów wspólnych między opinią W. Ż., a opinią geologiczną R. J. (prezentującą zupełnie odmienne wnioski końcowe) w zakresie negatywnego oddziaływania obecnego kierunku spływu wód w postaci zmywania materiału z nasypu na działkę wnioskodawców. Skoro z tego względu R. J. sugeruje odsunięcie nasypu o około 1 m od granicy działek (co jest postulatem zbieżnym z treścią opinii W. Ż.), a z drugiej strony stoi na stanowisku, że wykonanie nasypu nie spowodowało zmiany stosunków wodnych, sąd stwierdza, że opinia ta jest wewnętrznie sprzeczna, bowiem zawartych w niej treści nie sposób pogodzić z jej wnioskami końcowymi. Finalnie jedynym miarodajnym specjalistycznym dowodem pozyskanym w sprawie, pozostaje opinia biegłego W. Ż., która w ocenie sądu może stanowić podstawę ustaleń faktycznych w zakresie szkodliwej zmiany stosunków wodnych spowodowanej przez skarżących.
Opisana wyżej zmiana stanu wody na gruncie, szkodliwie oddziałująca na grunty sąsiednie, niewątpliwie rodzi zatem odpowiedzialność skarżących przewidzianą w art. 29 ust. 3 P.w. z 2001 r. i tym samym może stanowić podstawę do nakazania im przez właściwy organ przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Przeprowadzone w tym względzie postępowanie dowodowe zasługuje na aprobatę sądu, bowiem uwzględniono w nim w należyty sposób podstawowe zasady postępowania administracyjnego, w tym zasadę praworządności, zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, zasadę przekonywania oraz zasadę swobodnej oceny dowodów, rzetelnie ustalając w powyższym zakresie stan faktyczny sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Wbrew licznym zarzutom skargi, postępowanie przeprowadzone w powyższym zakresie nie narusza przepisów procedury administracyjnej, w tym: art. 7, art. 10, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. Każdej ze stron postępowania umożliwiono zapoznanie się z materiałem dowodowym oraz wypowiedzenie się, zaś strony korzystały z tego prawa. Zadośćuczyniono również dyspozycji art. 107 § 1 pkt 4-6 i § 3 k.p.a., bowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera przedstawienie stanu faktycznego, stanowisko organu odwoławczego odnośnie oceny zgromadzonych dowodów oraz wyjaśnienie podstawy prawnej, a przy tym odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności i klarownie przedstawia sposób rozumowania organu, pozwalający zrozumieć przyczynę ustalenia, że spowodowane przez skarżących zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, w tym na grunty wnioskodawców.
Obie wydane w sprawie decyzje zasługują jednak na uchylenie z tego względu, że nakaz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom nałożono na skarżących bez uprzedniej analizy rozwiązań technicznych zawartych z projekcie zamiennym zatwierdzonym uprzednio przez PINB, co świadczy o wadliwości przeprowadzonego w tym zakresie postępowania dowodowego (co do doboru rozwiązań technicznych mających na celu eliminację szkodliwego oddziaływania na grunty) mogącej mieć wpływ na wynik sprawy. Podniesione w tym względzie zarzuty okazały się trafne w zakresie, w jakim kwestionują kompletność materiału dowodowego sprawy w oparciu, o który dokonano doboru owych rozwiązań technicznych. Słusznie bowiem w uzasadnieniu skargi podniesiono, że rozwiązania zaproponowane przez biegłego (a finalnie w całości inkorporowane do sentencji zaskarżonej decyzji), są po części odmienne od tych zawartych w dokumentacji projektowej, zatwierdzonej przez PINB, a która obejmuje m.in. kompleksowe rozwiązania w zakresie zagospodarowania wód opadowych na obszarze działki skarżących. Uwadze organu umknęło przy tym, że na mocy pkt 3 decyzji zatwierdzającej zamienny projekt budowlany, skarżących zobowiązano do uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Rodzi to zrozumiałą konsternację skarżących, co do tego, które rozwiązania techniczne powinni oni wdrożyć – czy te, które zostały zatwierdzone w postępowaniu naprawczym przez PINB, czy te, do których wykonania zostali zobowiązani treścią zaskarżonej decyzji.
I tak, w opinii stanowiącej podstawę doboru przez organ środków naprawczych, biegły W. Ż. zaproponował: (-) odsunięcie nasypu ziemnego istniejącego na działce skarżących, a powstałego w związku z budową budynku jednorodzinnego, na całej granicznej długości działek skarżących i wnioskodawców (długość L-19 m, odległość u podstawy L-1,0 m, na wysokości rzędnej 125,5 – 125,4) i uformowanie skarpy o nachyleniu 1:1; (-) wymianę na działce skarżących wzdłuż granicy z działką wnioskodawców gruntu rodzimego na żwir filtracyjny płukany 16-32 mm o frakcji drenażu tzw. francuskiego (na odcinku o długości 19 m bieżących, szerokości 30 cm i głębokości 50 cm) i ułożenie bezpośrednio przy żwirze korytek odpływowych ze spadkiem 10 cm; (-) zagospodarowanie wód z rynien dachowych przez np. retencję w szczelnych zbiornikach na deszczówkę oraz zlikwidowanie istniejących wypływów bezpośrednio na teren. Biegły podkreślił przy tym, że bez docelowych działań naprawczych istniejąca sytuacja samoczynnie nie ulegnie zmianie (poprawie) i będzie postępować, skutkując zabagnieniem i degradacją użytkową. Wyjaśnił również, że proponuje rozwiązanie, które w jego ocenie umożliwi odpływ powierzchniowy oraz infiltrację gruntową z odpływem nadmiaru wód w kierunku zgodnym ze spadkiem terenowym, dzięki którym zakłócone stosunki gruntowo-wodne zostaną przywrócone do stanu sprzed budowy, z najmniejszym możliwym nakładem środków techniczno-ekonomicznych po stronie skarżących. Wskazał przy tym, że proponuje powyższe zalecenia "(...) bez względu na rozstrzygnięcie organu nadzoru budowlanego w prowadzonym (nie zakończonym) postępowaniu." (str. 6 opinii).
Tymczasem zarówno z opisu technicznego projektu zagospodarowania działki znajdującego się w projekcie zamiennym, jak i z opisu technicznego projektu zagospodarowania wód opadowych, zatwierdzonych ostateczną decyzją PINB z dnia 27 marca 2023 r. wynika, że z uwagi na niższy poziom terenu działek sąsiednich (w tym działki wnioskodawców i działki nr [...]) zaprojektowano wzdłuż tych działek wykonanie skarp z drenażem francuskim obsypanym kruszywem naturalnym i zabezpieczonym geowłókniną (z zagłębieniem na poziomie działek sąsiednich) wraz z zabezpieczeniem (zastosowanie geokraty zamocowanej do podłoża oraz obsianie trawą), a także fundament z hydroizolacją wyniesiony powyżej 10 cm ponad grunt w celu zatrzymania wód opadowych na działki sąsiednie. Na rysunku przekroju terenu wzdłuż granicy działki skarżących z działką wnioskodawców (zawartym w projekcie zamiennym) oznaczono projektowaną skarpę obsianą trawą i zabezpieczoną geokratą w odległości podstawy skarpy 0,5 m od granicy z ww. działką, a także projektowany fundament betonowy o wymiarach 15 cm x 40 cm wraz z hydroizolacją w górnej części skarpy oraz zamarkowano drenaż wzdłuż bezpośredniej granicy obu działek - przy czym nie wskazano jego parametrów (str. 26 projektu zamiennego). Dodatkowo z treści projektu zagospodarowania wód opadowych wynika, że na działce skarżących planowana jest budowa zewnętrznej instalacji kanalizacji deszczowej, obejmująca m.in. budowę zbiornika retencyjnego o pojemności 3 m3 w północno-zachodniej części działki.
Porównując oba wyżej opisane rozwiązania techniczne dochodzi się do wniosku, że jakkolwiek w zasadniczej swej mierze są one zgodne co do konieczności odsunięcia skarpy w głąb działki skarżących, wykonania drenażu francuskiego wzdłuż granicy z działką wnioskodawców oraz zagospodarowania wód opadowych z rynien dachowych w zbiornikach retencyjnych, to ze względu na odmienne odległości posadowienia podstawy ww. skarpy względem granicy obu działek, pozostają one w istotnej rozbieżności (projekt zamienny zakłada odsunięcie podstawy skarpy o 0,5 m od granicy działek, zaś skarżona decyzja nakłada obowiązek odsunięcia skarpy u podstawy o 1 m od tej granicy). Co więcej projekt zamienny zakłada dodatkowo wykonanie murku oporowego w górnej części skarpy oraz zabezpieczenie skarpy geokratą i obsianiem trawą, lecz nie zawiera parametrów drenażu francuskiego, które uwzględnia zaskarżona decyzja, normująca ponadto parametr nachylenia skarpy, którego brak w dokumentacji projektowej.
Wbrew przekonaniu SKO, obu tych rozwiązań technicznych nie da się wdrożyć jednocześnie, ze względu na opisane wyżej różnice. Natomiast zmieniając parametry rozwiązań technicznych przewidzianych w projekcie zamiennym, lub odstępując od wykonania niektórych z nich, skarżący ryzykują odmową wydania im pozwolenia na użytkowanie. Jakkolwiek rację ma SKO, że projekt zamienny został zatwierdzony w postępowaniu, którego przedmiotem była ocena zgodności wykonanych i zaplanowanych robót budowlanych z normami Prawa budowlanego, a nie eliminacja stanu szkodliwego naruszenia stosunków wodnych na gruncie, to nie można tracić z pola widzenia, że asumptem do wszczęcia postępowania naprawczego było właśnie postępowanie o naruszenie stosunków wodnych, zaś sporządzona w jego efekcie zamienna dokumentacja projektowa, zawiera również rozwiązania mające na celu eliminację szkodliwego stanu wody. Poniekąd więc przedmiot postępowania naprawczego zazębia się z celem kontrolowanego postępowania, a tym samym w ocenie sądu, wydanie zaskarżonej decyzji powinno było poprzedzać dokonanie analizy rozwiązań technicznych zawartych w zatwierdzonej dokumentacji projektowej, w zakresie w jakim pokrywają się one z celem postępowania o naruszenie stosunków wodnych. Co więcej, zważywszy na ten cel, na uwadze mieć należy, aby prace naprawcze zostały wdrożone jak najszybciej, a przy tym aby nie generowały zbędnych kosztów. Tymczasem nałożenie na skarżących nakazu wykonania prac budowlanych wymagających sporządzenia projektu budowlanego, bez uprzedniej weryfikacji, czy zatwierdzone już rozwiązania projektowe, pozwolą na osiągniecie celu kontrolowanego postępowania, nie stanowi o realizacji ww. postulatów.
Chronologia gromadzenia materiału dowodowego wskazuje, że w chwili sporządzania przez biegłego W. Ż. opinii w sprawie (listopad 2023 r.) w aktach znajdowały się decyzje organów nadzoru budowlanego obu instancji, co z jednej strony oznacza, że postępowanie naprawcze było już zakończone, z drugiej zaś strony czyni nieprawdziwym twierdzenie biegłego, jakoby w chwili opiniowania postępowanie naprawcze nie było jeszcze zakończone. Nie wiadomo tym samym, czy przed zaproponowaniem rozwiązań naprawczych biegły zapoznał się z treścią decyzji organów nadzoru budowlanego, w których co prawda nie zawarto parametrów technicznych zatwierdzonych rozwiązań, jednakże w uzasadnieniu decyzji PINB wskazano wprost, że zatwierdzone projekty zawierają rozwiązania zabezpieczające interes działek sąsiednich (względem działki skarżących) przed spływem wód opadowych i osuwaniem się terenu, a następnie w sposób opisowy rozwiązania te przedstawiono. W uzasadnieniu decyzji PWINB wskazano natomiast, że rozwiązania te są właściwe celem wyeliminowania negatywnych skutków istotnego odstąpienia od projektu budowlanego pierwotnego dla nieruchomości sąsiednich. PWINB podkreślił również, że projektowany sposób zagospodarowania wód opadowych, zapewni brak spływu tych wód na nieruchomość wnioskodawców. Biegły jednak nie odniósł się w swojej opinii ani do ww. rozwiązań technicznych, ani do ich oceny dokonanej przez organy nadzoru budowlanego obu instancji, wskazując jedynie lakonicznie, że własną propozycję działań naprawczych formułuje bez względu na rozstrzygnięcie organu nadzoru budowlanego.
W ocenie sądu, w sprawie o naruszenie stosunków wodnych, w której ustalono, że przyczyną szkodliwej zmiany stanu wody na gruncie są roboty budowlane objęte równolegle toczącym się postępowaniem naprawczym, w efekcie którego zatwierdzony zostaje zamienny projekt budowlany zawierający rozwiązania mające na celu eliminację owej szkodliwej zmiany stosunków wodnych, nie można mówić o wyczerpującym zgromadzeniu materiału dowodowego, w przypadku braku dołączenia owego projektu zamiennego do akt sprawy. Projekt ten powinien być oceniony na równi z pozostałym materiałem dowodowym, zwłaszcza zaś zaopiniowany przez biegłego dysponującego wiedzą specjalistyczną, tym bardziej zaś w sytuacji gdy formułuje on własną propozycję działań naprawczych. Przypomnieć przy tym należy, że sam biegły w opinii podkreślił, że zaproponowane przez niego rozwiązanie techniczne przywróci zakłócone stosunki gruntowo-wodne do stanu sprzed budowy, z najmniejszym możliwym nakładem środków techniczno-ekonomicznych po stronie skarżących, które to stwierdzenie sąd uznaje za przedwczesne, bowiem nie poprzedzone analizą rozwiązań projektu zamiennego, zawierającego rozwiązania po części odmienne od tych zaproponowanych przez biegłego i finalnie inkorporowanych do sentencji decyzji.
Rezygnując z dołączenia owej zatwierdzonej zamiennej dokumentacji projektowej do akt sprawy, organ naruszył zasadę wyczerpującego gromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), które to naruszenie skutkuje wydaniem decyzji pozostającej w częściowej (acz istotnej) rozbieżności z zatwierdzonym zamiennym projektem budowlanym, a którego realizacja obwarowana jest obowiązkiem uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Słusznie zatem podnoszą skarżący, że w opisanym powyżej zakresie, opinia sporządzona przez biegłego W. Ż. jest niekompletna i winna zostać uzupełniona o analizę zasadności oraz celowości rozwiązań technicznych zawartych w zatwierdzonej dokumentacji projektowej, w kontekście celu kontrolowanego postępowania. W przypadku zaś gdyby w jej wyniku biegły doszedł do wniosku, że zawarte tam rozwiązania nie wyeliminują szkodliwego oddziaływania na grunty, powinien on szczegółowo i zrozumiale umotywować swoje stanowisko, a także zaproponować inne działania naprawcze na tyle skonkretyzowane, aby nadawały się do wykonania (np. przez określenie pojemności zbiorników retencyjnych oraz ich liczby). Dopiero uzupełniona o powyższe opinia będzie mogła stanowić podstawę ustaleń faktycznych w omawianym zakresie, bowiem jedynie w takiej sytuacji ustalenia te zostaną oparte o całokształt materiału dowodowego. Dodać przy tym wypada, że przed zakończeniem postępowania należy umożliwić stronom zapoznanie się z treścią uzupełnionej opinii oraz złożenie do niej zastrzeżeń, do których biegły winien się ustosunkować.
Mając natomiast na względzie, że ostatnie oględziny terenu miały miejsce dnia 28 kwietnia 2022 r., materiał dowodowy należałoby uzupełnić również o dowód z aktualnych oględzin odzwierciedlających obecny stan faktyczny na gruncie, stanowiący punkt wyjścia w kwestii doboru właściwych środków naprawczych. Uwagę sądu zwraca przy tym stwierdzenie organu I instancji jakoby skarpa na działce skarżących została nieznacznie odsunięta od ogrodzenia (o około 1,5 m - górna krawędź skarpy i około 0,5 m - dolna krawędź skarpy), które nie znajduje odzwierciedlenia w materiale dowodowym sprawy. Nie wiadomo zatem na jakiej podstawie organ poczynił takie ustalenie, a tym samym wymaga ono zweryfikowania i udokumentowania. Uwagę sądu zwraca również zawarte w odwołaniu wnioskodawców twierdzenie jakoby po rozebraniu drogi dojazdowej (wskutek wykonania decyzji PINB z dnia 6 lipca 2021 r. nakazującej jej rozbiórkę) skarżący ponownie tą drogę utwardzili. W kontekście odnotowanego uprzednio zwiększonego natężenia spływu wód w kierunku działki nr [...] i działki wnioskodawców, wskutek utwardzenia tejże drogi, twierdzenie to również wymaga weryfikacji w celu doboru właściwych i efektywnych rozwiązań technicznych, mających na celu eliminację szkodliwych skutków działań skarżących.
Reasumując, podniesione przez skarżących zarzuty w zakresie w jakim kwestionują ustalenia organu dotyczące spowodowania przez nich zmiany stanu wody na gruncie szkodliwej dla gruntów sąsiednich, nie mogły zostać uwzględnione. Zdecydowana większość z nich stanowi jedynie polemikę ze spójnymi ustaleniami organów obu instancji, nie znajdującą oparcia w materiale dowodowym sprawy, a ponadto forsującą jedynie interes faktyczny strony skarżącej. Podkreślić przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z wyników przeprowadzonego postępowania, ani też subiektywne jej przekonanie o wadliwości ustaleń organu, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi, jeżeli przeprowadzona kontrola, nie wykazała naruszeń prawa w kwestionowanym zakresie. Wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego aktu stanowisko, nie może zostać uznane za nieprawidłowe z tego jedynie względu, że jest odmienne od oczekiwań strony skarżącej. Zasada prawdy obiektywnej i obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego, nie oznaczają nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych, mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony skarżącej, czy też wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jej żądaniem, jeżeli zgromadzony i wystarczający do wydania rozstrzygnięcia materiał dowodowy, przemawia za przyjęciem okoliczności przeciwnych, tak jak to miało miejsce w kontrolowanej sprawie w omawianym zakresie.
Na uwzględnienie zasługiwały zaś te z zarzutów naruszenia prawa procesowego, które podważały prawidłowość ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz kompleksowość materiału dowodowego, w zakresie w jakim odnosiły się do nałożonych na skarżących obowiązków wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Ponownie rozpatrując sprawę, organ wyda rozstrzygnięcie merytoryczne kierując się poczynionymi w niniejszym uzasadnieniu uwagami. Przede wszystkim uzupełnić należy materiał dowodowy, a następnie na podstawie jego całokształtu wydać rozstrzygnięcie mające na celu wyeliminowanie zaistniałego szkodliwego (obecnego) stanu wód na omawianym terenie. Uzasadnienia zaś wydanych ponownie decyzji, powinny odpowiadać brzmieniu art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności zaś wskazywać materiał dowodowy, na którym organ się oparł oraz jakie fakty za danym rozstrzygnięciem przemawiają i z jakich względów zostały one przez organ uznane za istotne w kontekście, stanowiących podstawę orzekania, przepisów prawa. Bez przeprowadzenia opisanych powyżej czynności, nie jest możliwe wydanie w niniejszej sprawie nieobarczonego wadami rozstrzygnięcia.
Mając na uwadze powyższe, w pkt 1 wyroku sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, orzekając w tym przedmiocie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. w zw. z art. 135 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania sądowego od organu odwoławczego na rzecz skarżących, w wysokości 814 zł, orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. w pkt 2 wyroku. Na koszty te składa się: kwota 300 zł stanowiąca uiszczony przez skarżących wpis sądowy, kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, wynikająca z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2023 r., poz. 1964 ze zm.) oraz uiszczona dwukrotnie opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 34 zł.