II SA/BK 290/25

II SA/Bk 290/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-03-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk
Marek Leszczyński /przewodniczący/
Marta Joanna Czubkowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1465
art. 235 1 K.p.
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1836
par. 8 ust. 1 i 2, par. 6 ust. 1, par. 7 ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.) sędzia WSA Barbara Romanczuk, Protokolant specjalista Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 marca 2025 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Podlaskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku z dnia 11 grudnia 2024 r. nr 68/D-II/HP/2024 w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę
Uzasadnienie
Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności faktycznych i prawnych.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Augustowie w dniu 23 października 2024 r. wydał decyzję nr 2/HP/2024 o nie stwierdzeniu choroby zawodowej u I. W. - boreliozy wymienionej w poz. 26 wykazu chorób zawodowych określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz.1836; dalej powoływane jako rozporządzenie).
Odwołanie od tej decyzji wniósł I. W. i zarzucił naruszenie:
- § 8 ust. 2 rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie, pomimo nie posiadania przez organ materiałów, w szczególności niebudzącego wątpliwości orzeczenia lekarskiego w świetle wyników przeprowadzonych badań, organ nie podjął innych czynności zmierzających do uzupełnienia tego materiału;
- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., poprzez brak wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz dokonanie ustaleń faktycznych niezgodnie z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, polegającego na:
- uznaniu w oparciu jedynie o orzeczenie lekarskie, że odwołujący nie posiada choroby zawodowej,
- uznaniu, że odwołujący znajduje się w grupie 10% populacji, u której występuje dodatni wynik obecności choroby spowodowanych reakcję krzyżową,
- uznaniu, że u odwołującego nie zaobserwowano typowych objawów chorobowych związanych z boreliozą, podczas gdy dokumentacja wskazuje na zawroty głowy, a także bóle stawów,
- uznaniu, że u odwołującego w trakcie przeprowadzonych badań otrzymano wyniki jedynie negatywne, podczas gdy dokumentacja medyczna wprost wskazuje na dodatni wynik w klasie IgM i IgG.
W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że co prawda, organ wydając decyzję nie może samodzielnie ustalać istnienia choroby w przypadku braku stosownego orzeczenia lekarskiego lub w przypadku, gdy orzeczenie takie nie stwierdza istnienia choroby zawodowej, natomiast powinien odnieść się do całego materiału zgromadzonego w sprawie i dokonać porównania tego materiału z wydanym orzeczeniem. Zdaniem odwołującego w niniejszej sprawie orzeczenie lekarskie jest sprzeczne z przedstawioną dokumentacją lekarską. Zgodnie z tą dokumentacją odwołujący odczuwał nasilone osłabienie, napadowe zawroty głowy oraz bóle małych stawów. W związku z tymi objawami w 2021 r. został skierowany na badania ukierunkowane na wykrycie boreliozy, które to dały wynik pozytywny i wynik ten utrzymywał się do 2023 r. Poddany był także co najmniej 3 – krotnie antybiotykoterapii, która pozytywnie wpływała na jego stan zdrowia i pozwalała na ustąpienie dolegliwości. W związku z utrzymującymi się zawrotami głowy odwołujący był konsultowany neurologicznie. Budzi zdumienie odwołującego ustalenie organu, jakoby osiągał on jedynie wyniki negatywne. Zarzucono, że organ skupił się głównie na wynikach przeprowadzonych w toku postępowania administracyjnego, pomijając wyniki badań wykonanych w latach 2021 -2023.
Nieuzasadnione jest także ustalenie, że odwołujący nie ma typowych objawów boleriozy w postaci rumienia wędrującego, przewlekłego zanikowego zapalenia skóry, wysięków stawowych czy też objawów neurologicznych. Ustalenie to nie znajduje potwierdzenia w żadnym z dowodów zebranych w sprawie, w tym w orzeczeniu lekarskim. Dlatego zastanawiający jest fakt stawiania przez organ tak kategorycznych tez, tym bardziej, że jak twierdzi sam organ, nie może on sam czynić ustaleń medycznych. Zdaniem odwołującego, w sprawie niniejszej wyjaśnienia wymaga także i to czy stosowanie antybiotykoterapii mogło wpłynąć na wyniki testów przeprowadzonych 11 września 2024 r. Nieuzasadnione jest także twierdzenie jakoby odwołujący znajdował się w grupie 10 % populacji, u których występuje dodatni wynik obecności choroby spowodowanych reakcją krzyżową na tle innych symulacji antygenowych, gdyż nie przeprowadzono żadnych dodatkowych badań mogących potwierdzić lub zaprzeczyć tak stawianej tezie.
Podlaski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Białymstoku decyzją z 11 grudnia 2024 r. nr 68/D-II/HP/2024 utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu w pierwszej kolejności przedstawiono stan faktyczny sprawy i wskazano, że w dniu 20 czerwca 2023 r. do Powiatowej Stacji Sanitarno -Epidemiologicznej w Augustowie wpłynęło zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej I. W. wraz z: oświadczeniem z 20 czerwca 2023 r. I. W., wynikami badań laboratoryjnych z: 27 października 2021 r.; 25 lutego 2022 r.; 1 września 2021 r.; 15 maja 2023 r.; 25 lutego 2022 r.; 26 maja 2023 r.; 25 lutego 2022 r., konsultacją lekarską z 20 października 2021 r., zaświadczeniem lekarskim z 20 maja 2022 r., zaświadczeniem lekarskim z 26 maja 2023 r., zaświadczeniem z 20 czerwca 2023 r. z UG Bargłów Kościelny, zaświadczeniem z 19 czerwca 2023 r. z KRUS.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Augustowie w dniu 22 czerwca 2023 r. na skutek otrzymanego zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej wszczął postępowanie w sprawie podejrzenia wystąpienia choroby zawodowej u I. W. Następnie w dniu 27 czerwca 2023 r. sporządził kartę oceny narażenia zawodowego i przesłał ją wraz ze skierowaniem na badania do USK w Białymstoku Poradni Antropozoonoz i Chorób Zawodowych wraz z Punktem Szczepień. W dniu 7 września 2023 r. organ pierwszej instancji otrzymał orzeczenie lekarskie nr 3/2023 z 31 sierpnia 2023 r. o braku podstaw do rozpoznaniu choroby zawodowej - boreliozy u I. W. wraz z dokumentacją medyczną. Następnie w dniu 23 września 2024 r. wpłynęło do organu z Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi orzeczenie lekarskie nr NKOCHZA/375/23-24 z 11 września 2024 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - boreliozy u I. W.
W tak ustalonym stanie faktycznym organ odwoławczy uznał, że zarzuty odwołania nie zasługują na uwzględnienie.
Po uprzednim przytoczeniu treści art. 2351 K.p. organ odwoławczy stwierdził, że aby doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej muszą wystąpić jednocześnie trzy przesłanki warunkujące taką możliwość: po pierwsze schorzenie na które cierpi dana osoba musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych, po drugie musi być ono spowodowane występowaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy tej osoby albo w związku ze sposobem wykonywania przez nią pracy (narażenie zawodowe), po trzecie wskazany związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym winien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem.
W dalszej kolejności przytoczono treść § 1, § 5 ust. 2 i 3, § 6 ust. 1 i 4, § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia i podkreślono, że w sprawach chorób zawodowych istotną rolę odgrywają orzeczenia lekarskie jednostek właściwych do rozpoznania chorób zawodowych. Inspektor sanitarny jest związany orzeczeniem lekarskim wydanym w sprawie, w tym znaczeniu, że nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Tym samym organ nie może sprzecznie z orzeczeniami lekarskimi dokonać rozpoznania choroby zawodowej we własnym zakresie. Równocześnie podkreślono, że orzekając o chorobie zawodowej, organ powinien mieć na uwadze, że opinia jednostki diagnostycznej w przedmiocie rozpoznania choroby zawodowej jest środkiem dowodowym w rozumieniu art. 75 w zw. z art. 84 K.p.a., który podlega ocenie organu stosownie do treści art. 80 K.p.a. Organ inspekcji sanitarnej winien badać, czy wydane orzeczenie lekarskie, mające charakter opinii, wyjaśniło istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych i czy opinia ta jest rzeczowo i przekonująco uzasadniona. Organ nie może oprzeć swojej decyzji na orzeczeniu lekarskim, które nie zawiera prawidłowo uzasadnionego stanowiska.
Odnosząc powyższe wywody natury ogólnej na grunt niniejszej sprawy, organ odwoławczy wskazał, że z pkt 9 karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z 27 czerwca 2023 r. wynika, że I. W. od 1990 r. do chwili obecnej jest rolnikiem i prowadzi indywidualne gospodarstwo rolne. Wykonywane czynności to głównie praca polegająca na wykaszaniu trawy na łąkach, położonych w bliskim otoczeniu lasu oraz sadzeniu i zbiorze warzyw, owoców. Z przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej wynika, że wykonywana praca rolnika stwarzała możliwość ukąszenia przez kleszcze będące wektorem biologicznym Borrelia burgdorferi.
Następnie organ podał, że Poradnia Antropozoonoz i Chorób Zawodowych wraz z Punktem Szczepień USK w Białymstoku wydała orzeczenie lekarskie z 31 sierpnia 2023 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - boreliozy u I. W. i przytoczył treść uzasadnienia tego orzeczenia: " U Pana I. W. nie opisano odchyleń od normy w badaniu fizykalnym. Nie opisywano typowych objawów boreliozy w postaci rumienia wędrującego, przewlekłego zanikowego zapalenia skóry, wysięków stawowych charakterystycznych dla boreliozy stawowej, ani objawów neurologicznych typowych dla neuroboreliozy. W badaniach serologicznych w kierunku boreliozy w odczynie ELISA kilkakrotnie stwierdzono jedynie wątpliwe/niejednoznaczne wartości przeciwciał klasy IgM bez serokonwersji w klasę IgG. W aktywnej boreliozie przeciwciała klasy IgG pojawiają się po upływie około 4-6 tygodni od chwili pokłucia przez zakażonego kleszcza, a u badanego nie stwierdzono obecności przeciwciał klasy IgG w ciągu 2 lat obserwacji od roku 2021. Dodatni wynik testu Western -Blot IgM należy uznać w tym przypadku za niespecyficzny, o czym napisała również specjalistka chorób zakaźnych z Poradni w Suwałkach. W oparciu o powyższe brak podstaw do rozpoznania u Pana I. W. boreliozy, a co za tym idzie - choroby zawodowej. Brak typowych objawów klinicznych i serologicznych".
W dalszej kolejności wskazano, że I. W.w trybie odwoławczym był badany w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi, który wydał orzeczenie lekarskie z 11 września 2024 r. także o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej – boreliozy. Również i w tym przypadku organ odwoławczy przytoczył treść uzasadnienia tego orzeczenia: "(...) Na podstawie przeprowadzonego w IMP w dniu 27.06.2024 r. badania przedmiotowego, podmiotowego, badań dodatkowych oraz konsultacji specjalisty chorób zakaźnych ustalono rozpoznanie: obserwacja w kierunku boreliozy negatywna. I. W. podaje w wywiadzie ukąszenia przez kleszcze, z dość wątpliwym odczynem rumieniowym na skórze co nie wyklucza zakażenia boreliozą, lecz znacznie zmniejsza prawdopodobieństwo zdarzenia. W wykonanych w latach 2021-2024 badaniach serologicznych i Western-Blot powtarzają się ujemne wyniki w klasie IgG przy słabo dodatnich i ujemnych wynikach w klasie IgM, które wykluczają zakażenie boreliozą. Wykonane podczas obecnej obserwacji w Klinice Chorób Zawodowych IMP badania w teście ELISA dały ujemne odczyny zarówno w klasie IgM i IgG, przy dodatnim odczynie W-B - co również nie uzasadnia boreliozy. Obecność tych przeciwciał w teście Westren-Blot w klasie IgM obserwuje się u około 10% populacji nie mającej nigdy żadnego narażenia na kleszcze i jest wynikiem reakcji krzyżowej (odpowiedzi immunologicznej) na tle innych stymulacji antygenowych, np. innych zakażeń bakteryjnych (zwłaszcza swoistych), chorób układowych (np. reumatoidalnego zapalenia stawów), także zakażeń wirusowych: np. herpes, mononukleoza i innych stanów (przykładowo w przypadkach zespołu Guillain-Barre). Reasumując, w oparciu o analizę zgromadzonej dokumentacji medycznej oraz dotyczącej narażenia zawodowego brak jest podstaw do rozpoznania u I. W.a choroby zawodowej - boreliozy (poz. 26 wykazu chorób zawodowych, rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych ze zmianami), co jest wnioskiem zgodnym z orzeczeniem lekarskim nr 3/2023 z Poradni Antropozoonoz i Chorób Zawodowych Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku z dnia 31.08.2023".
W oparciu o powyższe organ stwierdził, że bezzasadny jest zarzut dotyczący tego, że nie posiadał materiałów umożliwiających wydanie decyzji, a w szczególności niebudzącego wątpliwości orzeczenia lekarskiego. Wskazano, że orzeczenia lekarskie jednostki orzeczniczej I stopnia jak i II stopnia wydane zostały przez lekarzy spełniających wymagania kwalifikacyjne i są logiczne oraz ze sobą spójne. Lekarze orzecznicy, jako specjaliści medycyny pracy, posiadają kwalifikacje i kompetencje do orzekania w sprawie chorób zawodowych. Przy rozpoznawaniu chorób zawodowych posiłkują się ściśle określonymi kryteriami diagnostyczno - orzeczniczymi. Lekarze orzecznicy w tych orzeczeniach przytaczają istotne dla sprawy fakty, a mianowicie:
- w aktywnej boreliozie przeciwciała klasy IgG pojawiają się po upływie 4-6 tygodni od chwili pokłucia przez zakażonego kleszcza, a u badanego nie stwierdzono obecności przeciwciał klasy IgG w ciągu 2 lat obserwacji od roku 2021 (kiedy badany podawał, że został ukąszony przez kleszcza),
- w wykonywanych w latach 2021-2024 badaniach serologicznych i Westren-Blot powtarzają się ujemne wyniki w klasie IgG przy słabo dodatnich i ujemnych wynikach w klasie IgM, które wykluczają zakażenie boreliozą,
- brak typowych objawów klinicznych i serologicznych.
W oparciu o powyższe wnioski jednostki orzecznicze stwierdziły brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej boreliozy u I. W..
Za niezasadny uznano także zarzut dotyczący tego, że rozstrzygnięcie decyzji oparto jedynie na orzeczeniu lekarskim, podczas gdy przeprowadzone i przedłożone do akt sprawy badania nie uprawniały do podjęcia takiego stanowiska. W tym zakresie organ odwoławczy podniósł, że wydane w sprawie orzeczenia potwierdziły, że zachodziły podstawy do nie stwierdzenia u odwołującego choroby zawodowej. Organ inspekcji sanitarnej nie powinien wypowiadać się na temat diagnozy wynikającej z orzeczenia lekarskiego, weryfikować zawartych tam konkluzji, np. poprzez własną interpretację wyników badań czy zgromadzonej w sprawie dokumentacji medycznej. Wkraczałby przez to bowiem w dziedzinę wiedzy specjalistycznej i w istocie podważał fachowość biegłego, którego rola procesowa polega właśnie na pomocy organowi w dokonaniu ustaleń faktycznych, jakie tej wiedzy wymagają. Dlatego brak podstaw, by poddawać w wątpliwość konstatację orzeczenia lekarskiego odwołującego się ogólnie do wiedzy medycznej, skoro posiadanie wiadomości specjalnych zaliczających się do tej dziedziny jest oczywistą i konstytutywną cechą lekarza właściwego do orzekania w zakresie chorób zawodowych, który wedle § 5 ust. 1 rozporządzenia musi spełniać specjalistyczne wymagania kwalifikacyjne. W sprawie niniejszej jednostki orzecznicze obydwu stopni wydały identyczne orzeczenia. Obie jednostki orzecznicze jednomyślnie uznały, że wykonane badania serologiczne i kliniczne u odwołującego wykluczają zakażenie boreliozą.
Podniesiono, że okoliczność dotycząca tego, że skarżący znajduje się w grupie 10% populacji, u których występuje dodatni wynik obecności choroby spowodowanych reakcją krzyżową, została przedstawiona w orzeczeniu lekarskim wydanym przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi. Nadto wskazano, że bóle stawów i zawroty głowy nie są typowymi objawami boreliozy. W orzeczeniu lekarskim z 31 sierpnia 2023 r. wskazano, że odwołujący z powodu zawrotów głowy konsultowany był neurologicznie. W przeszłości objęty był opieką poradni kardiologicznej. Od wielu lat u pacjenta występuje duszność oraz zawroty głowy po wejściu na 2 piętro i przy większych wysiłkach fizycznych. Przy przyjęciu do Oddziału Chorób Zawodowych IMF w Łodzi pacjent zgłaszał nasilenie dotychczasowych dolegliwości od około 2 miesięcy, okresowo występujące napadowe zawroty głowy o typie niestabilności, uczucie ogólnego osłabienia, kłucia w okolicy nadgarstków i stawów skokowych, bóle w okolicy łopatek przy wykonywaniu ruchów oraz nasilone napięcie mięśni karku. Poza tym " U Pana I. W. nie opisano odchyleń od normy w badaniu fizykalnym. Nie opisywano typowych objawów boreliozy w postaci rumienia wędrującego, przewlekłego zanikowego zapalenia skóry, wysięków stawowych charakterystycznych dla boreliozy stawowej, ani objawów neurologicznych typowych dla neuroboreliozy".
Organ wywiódł, że celem zagwarantowania wnikliwej oceny przesłanek zaistnienia choroby zawodowej oraz zapewnienia możliwości obrony swych praw osobie niezadowolonej z opinii specjalisty, rozporządzenie przewiduje dwustopniową strukturę jednostek orzeczniczych. Do stwierdzenia choroby zawodowej nie jest wystarczające wykazanie ekspozycji zawodowej na czynnik wywołujący chorobę, lecz konieczne jest również rozpoznanie choroby zawodowej przez lekarza spełniającego wymagania kwalifikacyjne, zatrudnionego w jednej z uprawnionych jednostek orzeczniczych oraz ustalenie związku przyczynowego między działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, a wystąpieniem choroby z uwzględnieniem okresu wystąpienia jej udokumentowanych objawów.
Nie zgodzono się także ze stanowiskiem odwołującego, że bezpodstawnie przyjmuje się, że w trakcie przeprowadzonych badań otrzymano wyniki jedynie negatywne, podczas gdy dokumentacja medyczna wprost wskazuje na dodatni wynik w klasie IgM i IgG. Odnosząc się do tego organ podał, że wydając przedmiotową decyzję oparł się na informacjach zawartych w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi - czyli na dokumentacji medycznej, w którym to wyraźnie podkreślono: "(...) w dokumentacji medycznej pacjenta znajdują się następujące wyniki badań serologicznych w kierunku boreliozy:
- 27 października 2021 r. (test Western-Blot) wynik pozytywny w klasie przeciwciał IgM;
- test Western-Blot wynik pozytywny w klasie przeciwciał IgM;
- 1 września 2021 r. (test ELISA) w klasie przeciwciał IgM 22,44 RU/ml (wynik pozytywny), w klasie przeciwciał IgG 4,87 R U/ml (wynik negatywny);
- 25 lutego 2022 r. (test ELISA) w klasie przeciwciał IgM 14,03 RU/ml (wynik negatywny), w klasie przeciwciał IgG 3,98 RU/ml (wynik negatywny);
- 15 maja 2023 r. (test ELISA) w klasie przeciwciał IgM 19,06 RU/ml (wynik graniczny), w klasie przeciwciał IgG 4,13 RU/ml(wynik negatywny);
- 26 maja 2023 r. (test Western -Błot) wynik pozywany w klasie przeciwciał IgM;
- 12 lipca 2023 r. (test ELISA) w klasie przeciwciał IgM 9,41 (wynik wątpliwy), w klasie przeciwciał IgG 1,49 (wynik ujemny);
- 13 lipca 2023 r. (test ELISA) wynik dodatni w klasie przeciwciał IgM, wynik negatywny w klasie przeciwciał IgG;
- 24 listopada 2023 r. (test ELISA) w klasie przeciwciał IgG 3,97 RU/ml (wynik negatywny);
- 29 stycznia 2024 r. (test ELISA) w klasie przeciwciał IgM 9,3 AU/ml (wynik negatywny), w klasie przeciwciał IgG < 5 AU/ml (wynik negatywny);
- 21 czerwca 2024 r. (test ELISA) w klasie przeciwciał IgM 7,99 Au/ml (wynik negatywny), w klasie przeciwciał IgG < 5 Au/ml (wynik negatywny).
Jak wynika z przedstawionych badań serologicznych znajdujących się w dokumentacji medycznej w żadnym z tych badań nie odnotowano dodatniego wyniku w zakresie przeciwciał klasy IgG, zaś wyniki w klasie IgM były dodatnie, negatywne i wątpliwe. Jak podkreślił lekarz orzecznik w orzeczeniu lekarskim z 31 sierpnia 2023 r. "W aktywnej boreliozie przeciwciała klasy IgG pojawiają się po upływie około 4-6 tygodni od chwili pokłucia przez zakażonego kleszcza, a u badanego nie stwierdzono obecności przeciwciał klasy IgG w ciągu 2 lat obserwacji od roku 2021. Dodatni wynik testu Western-Blot IgM należy uznać w tym przypadku za niespecyficzny, o czym napisała również specjalistka chorób zakaźnych z Poradni w Suwałkach". Jak wynika z dokumentacji pacjent podawał, że ostatni kontakt z kleszczem miał wiosną 2021 r. czyli przeciwciała klasy IgG - świadczące o aktywnej boreliozie powinny być dodatnie w okresie od 2021-2024 r.
Podsumowując stwierdzono, że organ pierwszej instancji zgodnie z określonym w rozporządzeniu sposobem i trybem przeprowadził postępowanie dotyczące zgłoszenia, podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej. Decyzję organu pierwszej instancji o nie stwierdzeniu u odwołującego choroby zawodowej wydano, na podstawie zarówno danych zawartych w orzeczeniach lekarskich, jak też oparto ją na ocenie narażenia zawodowego. Podkreślono, że wszystkie wydane orzeczenia lekarskie w przedmiotowej sprawie są jasne, logiczne i spójne. Z uzasadnienia kolejnych opinii, lekarzy medycyny pracy, spełniających wymagania kwalifikacyjne do orzekania o chorobach zawodowych wynika, że skarżący poddany został wnikliwej diagnostyce medycznej w kierunku ustalenia, czy można u niego stwierdzić, bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem chorobę zawodową pod postacią: boreliozy.
Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniósł I. W.i zarzucił naruszenie:
- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 25 ustawy o PIS, polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego i zaniechania przedstawienia w decyzji wyników oceny tego stanu faktycznego, co powoduje brak możliwości dokonania kontroli sądowo-administracyjnej decyzji, jak również polegające na jaskrawym naruszeniu podstawowych zasad postępowania dowodowego poprzez zaniechanie jakiejkolwiek kontroli przez organ, a oparcie się wyłącznie na uzasadnieniu skarżonej decyzji organu pierwszej instancji;
- 77 K.p.a., poprzez przyjęcie bez właściwego rozpatrzenia dostępnego materiału dowodowego, że u skarżącego nie wystąpiła choroba zawodowa przy jednoczesnym całkowitym pominięciu wyników dodatnich w klasie przeciwciał IgM i wskazywania, że u skarżącego nie występują typowe objawy choroby;
- art. 75 i art. 84 K.p.a. w zw. z § 5 ust. 1 rozporządzenia, poprzez błędne uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły łącznie przesłanki umożliwiające wydanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową podczas gdy zaniechano ustalenia czy choroba zawodowa skarżącego może znajdować się w fazie remisji;
- art. 8 K.p.a., poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania polegające na zaniechaniu odpowiedniego uzasadnienia wydanej decyzji, które umożliwiłoby uznanie wydanego rozstrzygnięcia za prawidłowe, w szczególności w zakresie przyjętych podstaw utrzymania decyzji w mocy;
- art. 80 K.p.a., poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów polegające w szczególności na bezpodstawnym pominięciu występowania u skarżącego wyników pozytywnych w klasie przeciwciał IgM i wskazywania oraz występowania u skarżącego objawów występowania choroby zawodowej;
- art. 2351 K.p., poprzez uznanie, że nie można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy podczas gdy kłucie kleszczem nastąpiło w trakcie wykonywania pracy, a wyniki dodatnie pozwalają na stwierdzenie, że u skarżącego zaistniała choroba zawodowa.
Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi zarzucono, że uzasadnienie decyzji jest sprzeczne wewnętrznie. Organ bowiem w pierwszej kolejności wskazuje, że skarżący zgłaszał pokłucie kleszczami w 2021 r. oraz stwierdza, że w tym czasie brak jest jakichkolwiek wyników pozytywnych mogących skutkować potwierdzeniem choroby. W dalszej części wywodów organ wskazuje, że wyniki dodatnie uzyskane w 2021 r. nie mogą stanowić podstawy do wydania decyzji skoro w latach 2021 – 2024 brak jest jakichkolwiek wyników dodatnich mogących świadczyć o zarażeniu.
W dalszej kolejności właściwie powtórzono argumentację odwołania, Skarżący zarzucił, że organ bezkrytycznie oparł się na orzeczeniach lekarskich pomijając inne dowody zebrane w sprawie, w tym w szczególności wyniki badań serologicznych, które od 2021 r. do 2023 r. dawały wyniki pozytywny, co najmniej w jednej klasie przeciwciał. Uzasadnienie decyzji organu odwoławczego sprowadza się jedynie do szczegółowego omówienia orzeczeń lekarskich. Zdaniem skarżącego organ powinien zasięgnąć opinii, czy w fazie remisji choroby wyniki mogą pozostawać wątpliwe, słabo dodatnie, czy też negatywne oraz po jakim czasie od wykrycia choroby i wdrożenia farmakoterapii takie wyniki można uzyskać. Organ natomiast uznał, że brak jest konieczności jakiegokolwiek uzupełnienia materiału dowodowego i usunięcia wszelkich wątpliwości uznając, że sporządzone orzeczenia oraz wnioski powstałe na ich podstawie stanowią jedyne możliwe.
Zarzucono, że organ bez żadnej wątpliwości przyjął, że skarżący pozostaje w grupie 10 % populacji dającej wynik pozytywny w teście Western-Blot w klasie IgM jako konsekwencja reakcji krzyżowej na tle symulacji antygenowej, tak samo jak w przypadku osób deklarujących niepokłucie przez kleszcze. W tym zakresie nie zostały przeprowadzone żadne badania, a także w żaden sposób nie uzupełniono materiału dowodowego mogącego potwierdzić lub wykluczyć tę tezę. Nie odniesiono się także do farmakoterapii, po której objawy związane z chorobą ustępowały. Bez znaczenia dla sprawy niniejszej pozostaje natomiast kwestia opieki specjalistów z innych dziedzin medycyny jak np. kardiologa, w momencie kiedy leczenie zostało skierowane typowo wobec zminimalizowania dolegliwości spowodowanych boreliozą. Nie uzasadnione jest także stanowisko organu, że skarżącemu nie można przypisać choroby boleriozy z uwagi na niewystępowanie typowych objawów. W sprawie występowało szereg wątpliwości, które nie zostały usunięte, a co za tym idzie brak było możliwości wydania decyzji odmownej. Zdaniem skarżącego za dużym prawdopodobieństwem zaistnienia choroby zawodowej przemawia to, że występowały u niego wyniki pozytywne w klasie przeciwciał IgM zarówno w teście Western-Blot jak i w teście ELISA, jak również to, że był poddawany antybiotykoterapii po której nastąpiło zmniejszenie lub zanik objawów.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji.
Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja z 11 grudnia 2024 r. nr 68/D-II/HP/2024 Podlaskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Augustowie z 23 października 2024 r. nr 2/HP/2024 o nie stwierdzeniu u skarżącego – I. W. choroby zawodowej w postaci boleriozy.
Stosownie do art. 235¹ K.p., stanowiącego podstawę prawną zaskarżonej decyzji, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
W orzecznictwie przyjmuje się, że definicja prawna choroby zawodowej składa się z dwóch elementów: formalnego i materialnego. Elementem formalnym jest określony przez ustawodawcę wykaz chorób zawodowych – tylko choroba zawarta w wykazie może być uznana za chorobę zawodową. Aby jednak choroba mogła być uznana za chorobę zawodową, musi być spełniony element materialny – niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy (vide: np. wyrok WSA w Białymstoku z 27 lutego 2014 r., II SA/Bk 750/13, pub. CBOSA).
Wykaz chorób zawodowych, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, a także podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych określa rozporządzenie Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1836; dalej powoływane jako rozporządzenie).
Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie choroby zawodowej właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Stosownie do § 6 ust. 1 rozporządzenia, lekarz właściwy do orzekania w zakresie chorób zawodowych wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Postępowanie przed medycznymi jednostkami orzeczniczymi jest dwuinstancyjne. Zgodnie bowiem z § 7 ust. 1 rozporządzenia, pracownik lub były pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. W świetle też § 8 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że postępowanie administracyjne w przedmiocie choroby zawodowej charakteryzuje się istotną specyfiką w zakresie postępowania dowodowego. Zauważyć należy, że zarówno państwowy inspektor sanitarny, jak i sądy administracyjne kontrolujące wydane przez ten organ decyzje administracyjne, nie posiadają wysoko specjalistycznej wiedzy pozwalającej na samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych pod kątem ich zaliczenia do określonej choroby zawodowej. Organ wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej nie jest zatem uprawniony do merytorycznej kontroli orzeczeń lekarskich, ani też dokonywania w tym zakresie własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (vide: wyrok NSA z 17 lutego 2016 r., II OSK 1483/14, pub. CBOSA).
W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (uchwała NSA z 20 maja 2002 r., OPS 3/02, wyroki NSA z 15 czerwca 2012 r., II OSK 654/12, z 5 stycznia 2007 r., II OSK 1078/06 oraz z 23 kwietnia 2015 r., II OSK 2237/14, pub. CBOSA).
To, że organy inspekcji sanitarnej nie są uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia nie oznacza jednak, że orzeczenie lekarskie nie podlega jakiejkolwiek ocenie tych organów. Dane zawarte w orzeczeniu lekarskim stanowią jeden z podstawowych dowodów w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, a orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w sprawie choroby zawodowej mają charakter opinii biegłego, tak więc powinna ona odpowiadać wymaganiom stawianym przepisem art. 84 § 1 K.p.a. Tym samym prawidłowe orzeczenie lekarskie musi zawierać uzasadnienie zawartego w nim rozstrzygnięcia które pozwoli organowi administracji publicznej na ocenę jego rzetelności. Orzeczenie lekarskie musi w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie zajętego stanowiska. Organ inspekcji sanitarnej nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej, nie zawierającej przekonującego uzasadnienia, czy też wywołującej wątpliwości (vide: wyrok NSA z 10 kwietnia 2014 r., II OSK 2734/12, wyrok WSA w Gdańsku z 4 sierpnia 2011 r., III SA/Gd 244/11, wyrok WSA w Krakowie z 18 listopada 2010 r., III SA/Kr 546/10, pub. CBOSA).
W świetle powyższego, nie budzi wątpliwości, że do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej konieczne jest rozpoznanie choroby zawodowej przez lekarza zatrudnionego w uprawnionej jednostce orzeczniczej. W sprawie warunek ten nie został spełniony, gdyż orzekające jednostki orzecznicze I i II stopnia nie rozpoznały u skarżącego choroby zawodowej wymienionej pod pozycją 26 załącznika do rozporządzenia. W ocenie sądu materiał dowodowy zebrany przez organy inspekcji sanitarnej pozwalał na wydanie decyzji w sprawie choroby zawodowej i wbrew zarzutom skargi nie wymagał przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego.
W niniejszej sprawie, przypadek chorobowy skarżącego poddany został ocenie w jednostkach orzeczniczych dwóch stopni – w Poradnia Antropozoonoz i Chorób Zawodowych wraz z Punktem Szczepień USK w Białymstoku jako jednostce orzeczniczej I stopnia oraz w Instytucie Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi jako jednostce orzeczniczej II stopnia. Z orzeczeń lekarskich wydanych przez wskazane jednostki (odpowiednio nr 3/2023 z 31 sierpnia 2023 r. i nr NKOCHZA/375/23-24 z 11 września 2024 r.) wynika, że nie doszło do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej z poz. 26 wykazu chorób zawodowych, określonej w rozporządzeniu, tj. boleriozy. Należy przy tym podkreślić, że oba orzeczenia niezależnych jednostek orzeczniczych są spójne, logiczne, wyczerpująco umotywowane i w sposób jasny oraz przekonywujący wskazują przyczyny braku rozpoznania u skarżącego boleriozy. W tych okolicznościach nie było więc potrzeby występowania w sprawie do uprawnionej jednostki orzeczniczej o dodatkowe uzasadnienie orzeczenia czy o dodatkową konsultację.
Oceny tej nie podważają zarzuty skargi, a sprowadzające się do naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 8, art. 75, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 K.p.a.), poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego opartego tylko na orzeczeniach lekarskich i wynikach przeprowadzonych w toku postępowania administracyjnego z pominięciem badań serologicznych, które od 2021 r. do 2023 r. dawały wynik pozytywny, co najmniej w jednej klasie przeciwciał. Zdaniem skarżącego materiał dowodowy powinien być uzupełniony w celu wyjaśnienia wątpliwości dotyczących tego czy w fazie remisji choroby wyniki mogą pozostawać wątpliwe, słabo dodatnie, czy też negatywne oraz po jakim czasie od wykrycia choroby i wdrożenia farmakoterapii takie wyniki można uzyskać.
Odnosząc się do tych zarzutów wskazać należy, że orzeczenia lekarskie zostały wydane nie tylko na podstawie badań przeprowadzonych w trakcie przedmiotowego postępowania administracyjnego ale także na podstawie dokumentacji medycznej oraz oceny narażenia zawodowego. W orzeczeniach tych opisano zarówno objawy fizykalne jak również wyniki testów serologicznych.
Odnośnie objawów fizykalnych stwierdzono, że w dokumentacji medycznej nie opisywano typowych objawów boleriozy w postaci rumienia wędrującego, przewlekłego zanikowego zapalenia skóry, wysięków stawowych ani objawów neurologicznych typowych dla neuroboleriozy. W orzeczeniach tych opisano zgłaszane przez skarżącego dolegliwości w postaci okresowo występujących napadowych zawrotów głowy o typie niestabilności, uczucie ogólnego osłabienia, kłucia w okolicy nadgarstków i stawów skokowych, bóle w okolicy łopatek przy wykonywaniu ruchów nasilone napięcie mięśni karku. Nie stwierdzono jednak, że są to typowe objawy boleriozy. Wskazano, że skarżący z powodu zawrotów głowy był konsultowany neurologicznie a w przeszłości był objęty opieką poradni kardiologicznej. Od wielu lat u skarżącego występuje duszność oraz zawroty głowy po wejściu na 2 piętro i przy większych wysiłkach fizycznych. W orzeczeniach tych uwzględniono także fakt poddawania się przez skarżącego antybiotykoterapii w wyniku której dolegliwości ulegały poprawie.
Przeanalizowano także badania serologiczne przeprowadzone w okresie od października 2021 r. do czerwca 2024 r. W żadnym z tych badań nie odnotowano dodatniego wyniku w zakresie przeciwciał klasy IgG, zaś wyniki w klasie IgM były dodatnie, negatywne i wątpliwe. W orzeczeniach tych wyjaśniono, że dodatni wynik przeciwciał IgM w teście Western-Blot istniejący w tak długim czasie od ukłucia (miało to miejsce 2021 r.) jest wynikiem niespecyficznym i wyklucza zakażenie boleriozą. O ile istnienie przeciwciał IgM bezpośrednio po ukuciu przez kleszcza wraz ze zmianą rumieniową na szyi uzasadniały diagnostykę w kierunku boleriozy to brak serokonwersji tych przeciwciał w okresie późniejszym w przeciwciała IgG wyklucza stwierdzenie bolerizoy. W orzeczeniach wyjaśniono, że w aktywnej boleriozie przeciwciała IgM konwertują w przeciwciała klasy IgG po upływie około 4-6 tygodni od chwili pokłucia przez zakażonego kleszcza. U skarżącego nie stwierdzono przeciwciał IgG w ciągu 2 lat od 2021 r. Brak tej konwersacji oznacza brak aktywnej boleriozy a dodatni wynik przeciwciał w klasie IgM należy uznać za niespecyficzny. Jednostka orzecznicza II stopnia doprecyzowała, że obecność tych przeciwciał obserwuje się u około 10 % populacji nie mającej nigdy żadnego narażenia na kleszcze i jest wynikiem reakcji krzyżowej (odpowiedzi immunologicznej) na tle innych stymulacji antygenowych. W ocenie sądu wszystkie podnoszone przez skarżącego wątpliwości zostały wyjaśnione w przedmiotowych orzeczeniach przy uwzględnieniu całej istniejącej dokumentacji lekarskiej.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skoro w sprawie w procesie orzeczniczym brały udział dwie uprawnione jednostki orzecznicze i były one zgodne co do braku podstaw do rozpoznania u skarżącego przedmiotowej choroby zawodowej, to tym samym nie wystąpił w sprawie konieczny warunek stwierdzenia choroby zawodowej, jakim jest wymóg rozpoznania choroby zawodowej przez lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej uprawnionej do rozpoznania chorób zawodowych. W przedmiotowej sprawie orzekające organy wydały decyzje o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego tj. zgodnych i spójnych orzeczeń lekarskich dwóch jednostek orzeczniczych, a także przeprowadzonej oceny narażania zawodowego. Organy nie tylko w sposób wyczerpujący zgromadziły materiał dowodowy, ale również poddały go wnikliwej i szczegółowej analizie, a następnie zgodnie z przepisami prawa wydały odpowiednie decyzje.
Wydane w sprawie decyzje o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - jako oparte na zgodnych, wyczerpująco umotywowanych, logicznych, obiektywnych i przekonujących orzeczeniach lekarskich dwóch niezależnych jednostek orzeczniczych - należy zatem uznać za zgodne z prawem. Skoro jednostki orzecznicze I i II stopnia wydały zgodne orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, a orzeczenia te nie budzą wątpliwości, są obiektywne, logiczne, przekonujące i wyczerpująco umotywowane, to w sprawie nie było warunków i podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, z uwagi na brak rozpoznania choroby zawodowej przez uprawnionego lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej I lub II stopnia. Nie zostały tym samym spełnione wszystkie przesłanki konieczne do wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową, wynikające z art. 2351 K.p.
W tym stanie rzeczy, uznając zarzuty skargi za bezpodstawne, sąd na postawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), orzekł o jej oddaleniu.