II SA/BK 286/25

II SA/Bk 286/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-04-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk /sprawozdawca/
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący/
Marta Joanna Czubkowska
Symbol z opisem
6162 Scalanie i wymiana gruntów
Hasła tematyczne
Scalanie gruntów
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1982 nr 11 poz 80
art. 1, art. 2 ust. 3a, art. 27, art. 33
Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu gruntów.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2025 r. sprawy ze skarg J. O., A. R., W. S. i A. H. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 27 listopada 2024 r. nr GK-II.7213.45.2024.AP w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów oddala skargi
Uzasadnienie
U podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia:
Zaskarżoną decyzją z 27 listopada 2024 r. znak GK-II.7213.45.2024.AP Wojewoda Podlaski, po rozpoznaniu odwołań wniesionych przez W.S., A.H. oraz A.R. i J.O., utrzymał w mocy decyzję Starosty Siemiatyckiego z dnia 1 sierpnia 2024 r. znak GG.661.1.7.2021.2022 w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów obiektu "O. i inne", gm. D.
Rozstrzygnięcia wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Postępowanie w przedmiocie scalenia gruntów zostało zainicjowane wnioskami właścicieli gruntów położonych w obrębie ewidencyjnym: O., K., H., H., M. gm. D., powiat siemiatycki, woj. podlaskie. Organ I instancji mając na uwadze art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku o scalaniu i wymianie gruntów (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1197, dalej jako "ustawa" bądź "ustawa scaleniowa") wskazujący, że postępowanie scaleniowe może być wszczęte na wniosek większości właścicieli gospodarstw rolnych, położonych na projektowanym obszarze scalenia, lub na wniosek właścicieli gruntów, których łączny obszar przekracza połowę powierzchni projektowanego obszaru scalenia uznał, że w obrębach ewidencyjnych: O., K, H., H., M. gm. D. warunek ten został spełniony, zatem zaistniały przesłanki do podjęcia postępowania scaleniowego.
Procentowy udział powierzchni gruntów położonych na obszarze scalenia, których właściciele złożyli wniosek o przeprowadzenie postępowania scaleniowego, w stosunku do ogólnej powierzchni gruntów objętych postępowaniem scaleniowym wyniósł ok. 78 %, co spełniało obligatoryjne kryterium przedmiotowe określone w art. 3 ust. 2 przywołanej ustawy.
Postanowieniem Starosty Siemiatyckiego Nr GG.661.10.2018 z dnia 06.11.2018 r. na wniosek właścicieli gruntów, których łączny obszar przekracza połowę powierzchni projektowanego obszary scalenia wszczęte zostało postępowanie scaleniowe gruntów położonych na terenie wsi: O., K., H., H., M. wraz z obrębami przyległymi J. gm. D., powiat siemiatycki w zakresie działek o nr geod.: [...], [...] oraz część obrębu W. gm. B., powiat bielski woj. podlaskie w zakresie działek o nr geod.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].
W trakcie prowadzonych prac nad projektem scalenia gruntów, właściciele gruntów zwrócili się do Starosty Siemiatyckiego o objęcie postępowaniem scaleniowym gruntów położonych w części obrębu J. gm. D. Starosta Siemiatycki po szczegółowym przeanalizowaniu danych geodezyjnych i kartograficznych, biorąc pod uwagę wnioski rolników stwierdził konieczność regulacji granic obrębu oraz poprawę rozłogu gruntów obszaru scalenia. W związku z powyższym uznał za zasadne rozszerzenie postępowania scaleniowego gruntów obiektu "O. I INNE" o działki o nr geod. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 13,7200 ha położone w obrębie J. Postanowienie Starosty Nr GG.661.1.5.2019 z dnia 30.04.2019 r., o dodatkowym wszczęciu postępowania scaleniowego gruntów położonych na terenie wsi J. gm. D., powiat siemiatycki, woj. podlaskie o łącznej powierzchni 13,7200 ha zostało doręczone właścicielom których grunty wchodzą w skład rozszerzenia scalenia, oraz było wywieszone na okres 14 dni na tablicy ogłoszeń we wsi J., J. gm. D., a także na tablicy ogłoszeń w Urzędzie Gminy D.. Postanowienie o wszczęciu postępowania scaleniowego gruntów obiektu "O. I INNE" po uprawomocnieniu zostało ujawnione w księgach wieczystych.
Uzasadniając wszczęcie postępowania scaleniowego na obiekcie "O. i inne", gm. D. Starosta Siemiatycki wskazał, że scalenie gruntów pozwoli na dokonanie działań mających na celu m.in. poprawę struktury obszarowej gospodarstw przez zmniejszenie ilości działek w poszczególnych gospodarstwach, likwidację działek o kształtach niedogodnych do uprawy mechanicznej, wydzielenie uczestnikom scalenia gruntów ekwiwalentnych, położonych w jak najbliższej odległości od siedziby gospodarstwa, co skróci czas dojazdu i przyczyni się do obniżenia kosztów produkcji rolnej, zniesienie zbędnych służebności gruntowych, a także umożliwi przeprowadzenie prac związanych z zagospodarowaniem poscaleniowym. Ponadto organ I instancji poinformował o skutkach prawnych wynikających z art. 21 ust. 1 i 2 ustawy scaleniowej tj.: ujawnieniu informacji o wszczęciu postępowania scaleniowego w księgach wieczystych oraz wskazał, że prace scaleniowo-wymienne koordynuje i wykonuje samorząd województwa przy pomocy jednostki organizacyjnej – Wojewódzkiego Biura Geodezji w Białymstoku a także, że finansowanie prac scaleniowych i zagospodarowania poscaleniowego planowane jest z udziałem środków Europejskich Funduszu Rolnego w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 – 2022 /akta sprawy organu I instancji tom I karty nr: 66-99/.
Po przeprowadzeniu postępowania scaleniowego pierwotnie decyzją z dnia 30 marca 2021 r., znak: GG.661.1.7.2021 Starosta Siemiatycki orzekł o zatwierdzeniu projektu scalenia gruntów obiektu "O. i inne", gm. D. Ww. decyzja została podana do publicznej wiadomości przez jej odczytanie na zebraniu uczestników scalenia zwołanym przez Starostę Siemiatyckiego w dniu 30 marca 2021 r., a także wywieszona na okres 14 dni w lokalach: Urzędu Gminy Dziadkowice, Urzędu Gminy Boćki oraz za pośrednictwem sołtysów na tablicach ogłoszeń we wsiach: O., K., H., H., H., H., M., J., J., gm. D., a także we wsi W., gm. B.
Odwołania od decyzji Starosty Siemiatyckiego z dnia 30 marca 2021 r. znak: GG.661.1.7.2021 zatwierdzającej projekt scalenia gruntów na obiekcie "O. i inne", gm. D. wnieśli: B.O., K.M., W.S., A.H., K.O.
Decyzją z dnia 27 października 2021 r., znak: GK-II.7213.17.2021.AP Wojewoda Podlaski uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji wskazując, że Starosta Siemiatycki w prowadzonym postępowaniu scaleniowym winien potwierdzić w zebranym materiale dowodowym fakty, na których się oparł wydając decyzję zatwierdzającą projekt scalenia gruntów na obiekcie "O. i inne", gm. D. Organ II instancji zobowiązał organ I instancji do uzupełnienia akt postępowania scaleniowego, w szczególności: ( dołączenia zestawienia dokumentującego spełnienie jednej z przesłanek do wszczęcia postępowania scaleniowego, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy scaleniowej, ( opatrzenia podpisem organu załącznika nr 1 "Wykaz uczestników scalenia gruntów obiektu "O. i inne" stanowiącego integralną część postanowienia Starosty Siemiatyckiego z dnia 6 listopada 2018 r., znak: GG.661.1.10.2018, ( potwierdzenia włączenia do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego dokumentacji technicznej scalenia gruntów obiektu "O. i inne", w oparciu o którą Starosta Siemiatycki wydał rozstrzygnięcie zatwierdzające projekt scalenia gruntów na obiekcie "O. i inne", gm. D.
Organ odwoławczy postanowieniem z dnia 26 listopada 2021 r., znak: GK-II.7213.17.2021.AP sprostował omyłkę w uzasadnieniu decyzji z dnia 27 października 2021 r., znak: GKII.7213.17.2021.AP w zakresie istnienia dokumentu potwierdzającego wybór A.K. do Rady.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 4 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 863/21 oddalił sprzeciw wniesiony przez Gminę Dziadkowice od decyzji organu II instancji.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Starosta Siemiatycki wykonując zalecenia organu odwoławczego, decyzją z dnia 25 maja 2022 r., znak: GG.661.1.7.2021.2022 orzekł o zatwierdzeniu projektu scalenia gruntów obiektu "O. i inne", gm. D. Ww. decyzja została podana do publicznej wiadomości poprzez wywieszenie na okres 14 dni w lokalach: Urzędu Gminy Dziadkowice, Urzędu Gminy Boćki oraz za pośrednictwem sołtysów na tablicach ogłoszeń we wsiach: O., K., H., H., H. H., M. J., J. gm. D., a także we wsi W., gm. B. Zamieszczona została także w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie Starostwa Powiatowego w Siemiatyczach.
Odwołania od decyzji Starosty Siemiatyckiego z dnia 25 maja 2022 r., znak: GG.661.1.7.2021.2022 zatwierdzającej projekt scalenia gruntów na obiekcie "O. i inne", gm. D. wnieśli: K.O., J.O., W.S. oraz A.H. (wł. działki po scaleniu nr [...] obręb H.).
Decyzją z dnia 31 października 2022 r., znak: GK-II.7213.28.2022.AP Wojewoda Podlaski uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji wskazując, że Starosta Siemiatycki w prowadzonym postępowaniu scaleniowym winien potwierdzić w zebranym materiale dowodowym fakty, na których się oparł wydając decyzję zatwierdzającą projekt scalenia gruntów na obiekcie "O. i inne", gm. D. Organ II instancji zobowiązał organ I instancji do uzupełnienia akt postępowania scaleniowego, w szczególności: ( o kopie wniosków wieczystoksięgowych potwierdzających wypełnienie przez Starostę Siemiatyckiego obowiązku wynikającego z art. 21 ust. 1 ustawy scaleniowej, ( potwierdzenia włączenia do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego dokumentacji technicznej scalenia gruntów obiektu "O. i inne", gm. D. w oparciu, o którą Starosta Siemiatycki wyda rozstrzygnięcie zatwierdzające projekt scalenia gruntów na obiekcie "O. i inne", gm. D. przed datą wydania rozstrzygnięcia, ( potwierdzenia udziału inspektora nadzoru i kontroli prac scaleniowych w komisyjnym rozpatrzeniu zastrzeżeń do projektu scalenia gruntów obiektu "O. i inne", gm. D., ( potwierdzenia powiadomienia zainteresowanych uczestników scalenia o terminie i miejscu posiedzenia komisji opiniującej wniesione zastrzeżenia do projektu scalenia gruntów, ( opatrzenie map obszaru scalenia, rejestrów po scaleniu klauzulą, o której mowa w załączniku do rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 2 kwietnia 2021 r., w sprawie organizacji i trybu prowadzenia państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 5 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 860/22 oddalił sprzeciw wniesiony przez A.H. (wł. działki po scaleniu nr [...] obręb H.), K.O., J.O., W.S. od decyzji organu II instancji.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Starosta Siemiatycki wykonując zalecenia organu odwoławczego zaskarżoną w przedmiotowej sprawie decyzją z dnia 1 sierpnia 2024 r., znak: GG.661.1.7.2021.2022 orzekł o:
I. zatwierdzeniu projektu scalenia gruntów obiektu "O. i inne", w skład którego wchodzą obręby geodezyjne: O., K., H., H., M., część obrębu J., gm. D., powiat siemiatycki oraz część obrębu W., gm. B., powiat bielski, woj. podlaskie o łącznej powierzchni 3 604,3159 ha, zgodnie z projektem scalenia gruntów sporządzonym i wykazanym na mapie obszaru scalenia oraz w rejestrze szacunkowym gruntów wydzielonych w wyniku scalenia (z uwzględnieniem zmian wprowadzonych do projektu scalenia), na zasadach objęcia w posiadanie nowo wydzielonych gruntów, spisanych w dniu 6 października 2020 r.
II. Zniesieniu bez odszkodowania służebności gruntowych obciążających grunty objęte scaleniem gruntów, które utraciły dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, określonych w załączniku nr 4 "Wykaz służebności zbędnych w wyniku realizacji projektu scalenia".
III. Zniesieniu współwłasności gruntowych, określonych w załączniku nr 5 "Wykaz zniesionych współwłasności".
IV. Przyjęciu, opracowanych w dniu 6 października 2020 r. przez geodetę-projektanta R.M., zasad objęcia w posiadanie gruntów wydzielonych w wyniku scalenia.
V. Zastosowaniu dopłat pieniężnych z tytułu wydzielenia gruntów o wyższej wartości szacunkowej w zamian za grunty dotychczas posiadane zgodnie z załącznikiem nr 2 "Wykaz dopłat pieniężnych z tytułu wydzielenia ekwiwalentu ponad należny."
VI. Zastosowaniu wypłat pieniężnych z tytułu wydzielenie gruntów o niższej wartości szacunkowej w zamian za grunty dotychczas posiadane zgodnie z załącznikiem nr 3 "Wykaz spłat pieniężnych z tytułu wydzielenia niepełnego ekwiwalentu oraz potrąceń na drogi".
VII. Nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności.
VIII. Rozpatrzeniu zastrzeżeń do projektu scalenia złożonych w terminie 14 dni od okazania projektu przez Komisję pełniącą funkcje doradcze, powołaną Postanowieniem Starosty Siemiatyckiego z dnia 3 czerwca 2019 r., znak: GG.661.1.17.219 przy udziale zaineresowanych stron: zgłoszonych przez: 1. G.B., K.L. i J.L., A.O. oraz Wójta Gminy Dziadkowice – uznaniu w całości za uzasadnione i dokonaniu zmian w projekcie scalenia gruntów, 2. zgłoszonych przez: M.D., I.Ł. i B.S., K.O. oraz Z.O. – uznaniu w części za uzasadnione i dokonaniu zmian w projekcie scalenia gruntów, 3. zgłoszonych przez: M.B., A.K., J.K. oraz P.T. – nieuznaniu i pozostawienie projektu scalenia gruntów bez zmian.
IX. Rozpatrzeniu zastrzeżeń do projektu scalenia złożonych po terminie po ich szczegółowym rozpatrzeniu i zaopiniowaniu przez Komisję pełniącą funkcje doradcze, powołaną postanowieniem Starosty Siemiatyckiego z dnia 3 czerwca 2019 r., znak: GG.661.1.17.2019 przy udziale zaineresowanych stron: 1) zgłoszonych przez: T.C., A.K., B.L., A.T., L.T., A.L., M.L., A.R. oraz M.T.– uznaniu w całości za uzasadnione i dokonaniu zmian w projekcie scalenia gruntów, 2) zgłoszonych przez A.T. – uznaniu w części za uzasadnione i dokonaniu zmian w projekcie scalenia gruntów, 3) zgłoszonych przez M.T. – nieuznaniu i pozostawienie projektu scalenia gruntów bez zmian.
Organ I instancji poinformował o skutkach prawnych wynikających z art. 29 ust. 1 ustawy scaleniowej tj.: ujawnieniu nowego stanu prawnego w księgach wieczystych, ewidencji gruntów i budynków oraz wprowadzeniu uczestników scalenia w posiadanie wydzielonych im gruntów. Stwierdził, że decyzja nie narusza praw osób trzecich do gruntów wydzielonych w zamian za grunty posiadane przed scaleniem.
Zaskarżona decyzja Starosty Siemiatyckiego z dnia 1 sierpnia 2024 r., stosownie do wymogów określonych przepisami art. 28 ust. 1 ustawy scaleniowej, była zamieszczona w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie Starostwa Powiatowego w Siemiatyczach w dniu 1 sierpnia 2024 r. oraz wywieszona na okres 14 dni w lokalach: Urzędu Gminy Dziadkowice, Urzędu Gminy Boćki oraz za pośrednictwem sołtysów na tablicach ogłoszeń we wsiach: O., K., H., H., H., H., M., J., J., gm. D., a także we wsi W., gm. B. Po upływie ww. terminu stronom postepowania przysługiwało prawo wniesienia odwołania w terminie 14 dni. Zgodnie z oświadczeniami: Wójta Gminy Dziadkowice, Wójta Gminy Boćki oraz sołtysów poszczególnych wsi, najpóźniejszą datą wywieszenia opisanej wyżej decyzji był dzień 20 sierpnia 2024 r. /akta sprawy organu I instancji tom IV karty nr: 1784-1785 oraz tom V karty nr: 1833-1844/.
Odwołania od decyzji Starosty Siemiatyckiego z dnia 1 sierpnia 2024 r. wnieśli: W.S., A.H. (wł. działki po scaleniu nr [...] obręb H.), A.R. i J.O. reprezentowani przez pełnomocnika B.O. oraz A.R. i J.O. reprezentowani przez pełnomocnika radcę prawnego R.W.
Zaskarżoną decyzją z 27 listopada 2024 r. Wojewoda Podlaski orzekł jak wskazano na wstępie, tj. utrzymując w mocy decyzji Starosty Siemiatyckiego z dnia 1 sierpnia 2024 r.
Organ odwoławczy skonstruował decyzję w ten sposób, że na stronach 7-25 przedstawił przebieg procedury scaleniowo-podziałowej. Następnie w 10 punktach powołał się na powody uzasadniające potrzebę przeprowadzenia postępowania scaleniowego (1. poprawa struktury obszarowej poszczególnych gospodarstw rolnych oraz gruntów leśnych, 2. zmniejszenie ilości działek ewidencyjnych, 3. stworzenie działek o kształtach dogodnych do gospodarowania poprzez m.in. zlikwidowanie uciążliwej szachownicy leśnej, 4. dostosowanie granic działek do systemu urządzeń melioracyjnych, rzeźby terenu, 5. zaprojektowanie układu drogowego w sposób poprawiający jego funkcjonalność, 6. wydzielenia niezbędnych gruntów na cele infrastruktury technicznej oraz społecznej bez procedury wywłaszczeniowej, 7. uporządkowanie stanów prawnych działek w tym zniesienia współwłasności, likwidacji wspólnoty gruntowej, 8. opracowanie dokumentacji katastralnej o aktualnie wymaganych parametrach technicznych, 9. synchronizowanie dokumentacji katastralnej z zapisami w księgach wieczystych, 10. przeprowadzenie prac związanych z zagospodarowaniem poscaleniowym, m.in. poszerzeniem istniejących dróg, likwidacją dróg nieistniejących na gruncie i projektowaniem nowych dróg w celu zapewnienia dostępu do nich nowo wydzielonym działkom ewidencyjnych oraz poprawą stanu technicznego istniejących dróg i modernizacją elementów infrastruktury drogowej.).
Następnie Wojewoda odniósł się do zarzutów sformułowanych przez odwołujących.
1.Odnosząc się do zarzutów Wiesława Staniszewskiego organ uznał je za nieuzasadnione, gdyż z treści dokumentacji opracowanej przez geodetę-projektanta wynikało, że W.S. do scalenia wniósł działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 19,8317 ha i wartości 514.153,60 płożone w obrębie H., gm. D. - jednostki rejestrowa nr: G. [...] /rejestr gruntów przed scaleniem obrębu H. – karty akt nr: 32-33/. W oświadczeniu zawartym na karcie 31 dokumentacji formalno-prawnej "Kwestionariusz życzeń obręb H." skarżący w dniu: 27 listopada 2019 r. przedstawił oczekiwania odnośnie lokalizacji gospodarstwa "Działki [...], [...] i [...] pozostawić w starym miejscu i połączyć w jedną zapewniając dojazd od strony drogi żwirowej. Powiększyć siedlisko dz. nr [...] w stronę działki nr [...]. Drogę nr [...] pozostawić na całej długości od ulicy do działek [...], [...], [...]. Połączyć działki [...] i [...] oraz [...], [...], [...], [...] i [...]. Działkę [...] pozostawić bez zmian. Połączyć działki nr [...] i nr [...].[...].11.2019 (...)"- podpis czytelny właściciela gruntów /Kwestionariusz życzeń obręb H. – karta nr 31/. Z dokumentacji geodezyjnej opracowanej przez geodetę-projektanta wynikało, że działki objęte postępowaniem scaleniowym wchodzące w skład jednostek rejestrowych nr: [...] i [...] położone w obrębie H. zostały wydzielone zgodnie z życzeniem uczestnika scalenia odnośnie lokalizacji przyszłych ekwiwalentów i tak: jako ekwiwalent zamienny za działki nr: [...], [...] i [...] położone w obrębie H. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...], za działkę nr [...] położoną w obrębie H. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...], za działkę nr [...] położoną w obrębie H. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...] (zgodnie z życzeniem Skarżącego geodeta-projektant zwiększył powierzchnię działki siedliskowej z 0,2500 ha do 0,2884 ha), za działki nr: [...], [...], [...], [...], i [...] położone w obrębie H. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...], za działkę nr [...] położoną w obrębie H. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...], za działki nr: [...] i [...] położone w obrębie H. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...], za działki nr: [...] i [...] położone w obrębie H. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...] /rejestr po scaleniu – rejestr zmian obrębu H. – karty akt nr: 6-7/. Organ odwoławczy zaznaczył, że w wyniku prac scaleniowych powierzchnie nowo wydzielanych gruntów projektuje się w ten sposób, by wydzielić ekwiwalent równy co do wartości. W przypadku Skarżącego wartość gruntów wniesionych do scalenia wynosiła 514.153,60 natomiast wartość wydzielonych gruntów po scaleniu wynosi 515.532,09 co stanowi + 0,27 %, natomiast powierzchnia nieruchomości przed scaleniem wynosiła 19,8317 ha, a w wyniku scalenia wydzielono grunty o powierzchni 19,8804 ha, co stanowi + 0,25 %. W świetle powyższego organ uznał, że wydzielone Skarżącemu w wyniku scalenia grunty zostały zaprojektowane zgodnie z wymogami określonymi w art. 8 ust. 1 i 2 ustawy scaleniowej.
Podnoszone przez Skarżącego zarzuty: "naruszenia przepisów ustawy scaleniowej, w szczególności: – art. 2 ust. 3 ustawy poprzez dokonanie zmiany granic jego nieruchomości siedliskowej trwale zabudowanej, położonej na działce o nr geodezyjnym 17 znacznie pogarszając warunki korzystania z tej nieruchomości poprzez zwężenie i tak wąskiej działki, co w znacznym stopniu utrudni a nawet wręcz uniemożliwi operowanie sprzętem rolniczym, uniemożliwi rozbudowę dotychczasowych zabudowań, spowoduje nadmierny hałas w budynkach położonych bezpośrednio przy drodze, a także zwiększy ryzyko włamania, – art. 8 ustawy scaleniowej poprzez przyznanie gruntów, które nie mają dla mnie żadnego znaczenia funkcjonowania i gospodarczego, a przy tym nie wpływają dodatnio na zwiększenie potencjału gospodarczego jego gospodarstwa rolnego – organ uznał jako nie znajdujące uzasadnienia w aktach formalnoprawnych organu I instancji.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że złożoność postępowania scaleniowego polega na ograniczonej obszarem scalenia puli gruntów do wydzielenia oraz znacznej liczby uczestników scalenia, którym należy przyznać ekwiwalenty. Każdy z uczestników scalenia oczekuje poprawy warunków gospodarowania swoimi gruntami, co może powodować konflikt indywidualnych interesów i konieczność wypracowania kompromisu. Odnosząc się do zarzutów Skarżącego dotyczących "uwzględnienie zastrzeżeń zgłoszonych przez Wójta Gminy Dziadkowice argumentowanych znacznym ograniczeniem widoczności z prawej strony przy wyjeździe z drogi wewnętrznej o nr geod. [...] na drogę publiczną nr 109076B jest również bezpodstawne, bowiem jego działka jest ograniczona płotem o wysokości 1,25 metra, w pasie ogrodzenia nie ma żywopłotu ani żadnych instalacji ograniczających widoczność" oraz, że "w pasie drogowym drogi gminnej znajduje się znacznych rozmiarów drzewo, które jest zdecydowanie większe od ogrodzenia działki." – organ odwoławczy wskazał, iż w dniu 14 lutego 2024 r., na posiedzeniu Komisji powołanej postanowieniem Starosty Siemiatyckiego z dnia 23 października 2023 r., wysłuchano Skarżącego oraz geodety-projektanta, który "przedstawił przebieg zmian, jakie były wprowadzone w zakresie działek Pana S.. Nie głosowano w sprawie wprowadzenia zmian. Zainteresowanego poinformowano, że będzie miał możliwość złożenia odwołania od decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia." /akta sprawy organu I instancji tom IV karta nr 1615/. Starosta Siemiatycki korzystając ze swobody w ukształtowaniu projektu scalenia wybrał najlepsze, jego zdaniem, rozwiązanie tak by w miarę możliwości uwzględnić interesy i życzenia uczestników scalenia uznając zastrzeżenia wniesione przez Wójta Gminy Dziadkowice oraz mieszkańców wsi H. za zasadne i postanowił wprowadzić zmianę w projekcie scalenia polegającą na przesunięciu drogi wewnętrznej nr [...] położonej w obrębie H. w stronę zachodnią o 60 cm na punkt wcześniej wskazany przez geodetę podczas prac przy wznowieniu znaków granicznych. Poszerzenie przedmiotowej drogi z 3.0 m do 5.0 m spowodowane jest potrzebą poprawy bezpieczeństwa przejazdu maszyn rolniczych do pól uprawnych położonych w północnozachodniej części obrębu H. W przedmiotowej sprawie skala przedsięwzięcia wymagała od organu I instancji szczególnej staranności tak w zakresie dochowania procedury scaleniowej jak i zasad przyznawania ekwiwalentów poszczególnym właścicielom gruntów, co w ocenie organu II instancji zostało spełnione. Odnosząc się do zaproponowanej przez Skarżącego, a złożonej do Starostwa Powiatowego w Siemiatyczach "propozycji racjonalnych, alternatywnych sposobów wytyczenia drogi z działki nr [...] a także z działki nr [...] z przejściem przez działki nr [...], [...], i [...].", które w ocenie Skarżącego "takie rozwiązanie byłoby nieuciążliwe społecznie, a wykorzystane zostałyby działki częściowo zakrzewione, nieużytkowane." – wskazać należy, że propozycja Skarżącego nie może być uwzględniona. Zaprojektowanie przebiegu dróg w obszarze scalenia ma podstawowe znaczenie, jednakże konieczność i zasadność powstania takich dróg w trakcie postępowania scaleniowego musi uwzględniać interesy uczestników scalenia oraz spełniać nadrzędny cel tego postępowania, jakim jest tworzenie korzystniejszych warunków gospodarowania w rolnictwie i leśnictwie poprzez poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych, lasów i gruntów leśnych, racjonalne ukształtowanie rozłogów gruntów, dostosowanie granic nieruchomości do systemu urządzeń melioracji wodnych, dróg oraz rzeźby terenu. Organ II instancji stanął na stanowisku, iż poprawa warunków gospodarowania, o której mowa w wskazanym powyżej art. 1 ust. 1 ustawy scaleniowej, nie może się odnosić do pojedynczej granicy jednej działki, chodzi bowiem o całościową poprawę struktury obszarowej, która w przypadku Skarżącego nastąpiła. Przeprowadzone scalenie gruntów na obiekcie "O. i inne", gm. D. poprawiło strukturę obszarową gospodarstwa Skarżącego poprzez zmniejszenie ilości działek ewidencyjnych, wydzielenie działek o kształtach dogodnych do gospodarowania, dostosowanie granic działek do systemu urządzeń melioracji wodnych oraz rzeźby terenu, a także zaprojektowania układu drogowego w sposób poprawiający jego funkcjonalność.
2. Odnosząc się do zarzutu podnoszonego przez A.H. (wł. działki po scaleniu nr [...] obręb H.) w odwołaniu z dnia 16 sierpnia 2024 r. w zakresie "działki gruntu we wsi H. o nr geod. [...] (obecnie [...]) o wprowadzenie korekty do w/w scaleń tzn. starych istniejących granic gruntu" – organ II instancji uznał je za nieuzasadnione, gdyż z treści dokumentacji opracowanej przez geodetę-projektanta wynika, że A.H. do scalenia wniósł działkę nr [...]o powierzchni 0,88 ha i wartości 32337,28 płożoną w obrębie H., gm. D. - jednostki rejestrowa nr [...] /rejestr gruntów przed scaleniem obrębu H. – karta akt nr 223/. Z treść Kwestionariusza życzeń obręb H. wynikało, że Skarżący nie przedstawił oczekiwań odnośnie lokalizacji gospodarstwa /Kwestionariusz życzeń obręb H. – karta nr 188/. Z dokumentacji geodezyjnej opracowanej przez geodetę-projektanta wynika, że za działkę objętą postępowaniem scaleniowym wchodzącą w skład jednostki rejestrowej [...] położoną w obrębie H. została wydzielona jako ekwiwalent zamienny działka nr [...] położona w obrębie H. o powierzchni 0,8903 i wartości 32.473,84. W przypadku Skarżącego wartość gruntów wniesionych do scalenia wynosiła 32.337,28 natomiast wartość wydzielonych gruntów po scaleniu wynosi 32.473,84 co stanowi + 0,42 % natomiast powierzchnia nieruchomości przed scaleniem wynosiła 0,88 ha, a w wyniku scalenia wydzielono grunty o powierzchni 0,8903 ha, co stanowi + 1,17 % /rejestr gruntów po scaleniu obrębu H. – karta akt nr 225/. W świetle powyższego organ odwoławczy uznał, że wydzielone Skarżącemu w wyniku scalenia grunty zostały zaprojektowane zgodnie z wymogami określonymi w art. 8 ust. 1 i 2 ustawy scaleniowej. Odnosząc się do zarzutu Skarżącego dotyczącego potwierdzenia przez kierownika scalenia, że "działka pozostanie w dotychczasowych granicach", a później przesunięcia granic "i to ukosem, powodując zniszczenie wiele drzew i utratę około 40,0 tys. zł. przesuwając grunty nie zalesione w działkę gminną /kopaliny/." – organ odwoławczy wskazał, że działka nr [...]o powierzchni 0,88 ha i wartości 32 337,28 według szacunku przyjętego do scalenia gruntów była zapisana jako: LsVI o powierzchni 0,64 ha i wartości 28.737,28 zł oraz RVI o powierzchni 0,24 i wartości 3600,00 zł. W wyniku postępowania scaleniowego, po dokonaniu niewielkiej korekty granic wynikającej z faktycznego użytkowania na gruncie wydzielonej części rolnej (ogrodzenie) oraz konieczności wyekwiwalentowania gruntów i dostosowania projektu scalenia innym uczestnikom scalenia, otrzymała nr [...] o powierzchni 0,8903 ha i wartości 32.473,84 zł, w tym LsVI o powierzchni 0,6394 ha wartości 28.710,34 zł oraz RVI o powierzchni 0,2509 i wartości 3763,50 zł /akta sprawy organu I instancji tom IV karty nr: 1728-1740/. Odnosząc się do zarzutu Skarżącego dotyczącego kwestii zapisów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (str. 45 decyzji) twierdząc, że na zebraniu "takiej wypowiedzi w ogóle nie było" – organ wskazał, iż w dniu 14 lutego 2024 r., na posiedzeniu Komisji powołanej postanowieniem Starosty Siemiatyckiego z dnia 23 października 2023 r. wysłuchano Skarżącego oraz geodety-projektanta, który "przedstawił Komisji jak zmieniło się gospodarstwo Pana H. oraz jak zaproponowano projekt po scaleniu. Pan H. wniósł o przywrócenie pierwotnego stanu sprzed scalenia, a ponadto zarzucił naruszenie art. 1 ustawy o scaleniu i wymianie gruntów. Nie głosowano w sprawie wprowadzenia zmian." /akta sprawy organu I instancji tom IV karta nr 1615/. Przeprowadzone scalenie gruntów na obiekcie "O. i inne" gm. D. poprawiło strukturę obszarową gospodarstwa Skarżącego poprzez wydzielenie działki o kształcie dogodnym do gospodarowania, dostosowanie granic wydzielonej działek do systemu urządzeń melioracji wodnych oraz rzeźby terenu. Organ odwoławczy zaznaczył, że poprawa warunków gospodarowania, o której mowa w wskazanym powyżej art. 1 ust. 1 ustawy scaleniowej, nie mogła jednak odnosić się do pojedynczej granicy jednej działki, chodzi bowiem o całościową poprawę struktury obszarowej, która w przypadku Skarżącego nastąpiła.
3. Odnosząc się do zarzutów podnoszonych przez B.O. pełnomocnika A.R. i J.O. w odwołaniu z dnia 16 sierpnia 2024 r., w zakresie ich działki gruntów w wsi O. (siedlisko) po wprowadzeniu korekty do w/w scalenia tzn. przebiegu nowej granicy między budynkami oraz wniesionych przez radcę prawnego R.W. pełnomocnika A.R. i J.O. w odwołaniu z dnia 16 sierpnia 2024 r., "w części dotyczącej zaprojektowanej granicy pomiędzy działkami ewidencyjnymi o nr geodezyjnych [...] i [...] położonymi w gminie D., obrębie O." – organ II instancji uznał je za nieuzasadnione, gdyż z treści dokumentacji opracowanej przez geodetę-projektanta wynikało, że Skarżący do scalenia wnieśli: 1. działkę nr [...] o powierzchni 0,8500 ha i wartości 21.773,90 zł położoną w obrębie O. jednostka rejestrowa nr: [...] – w udziałach po ½ części każde z uczestników scalenia. Rejestr przed scaleniem zawiera informację w jednostce rejestrowej nr: [...] "Zapoznałam się z powierzchnią w wartością gruntów przed scaleniem. (...)" – podpis czytelny pełnomocnika właścicieli /rejestr gruntów przed scaleniem obrębu O. – karta akt nr 113/. 2. działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 13,9200 ha i wartości 408.133,87 zł płożone w obrębie O. jednostka rejestrowa nr: [...]. – w udziałach A.O., udział ¾ części i J.O., udział ¼ części. Rejestr przed scaleniem zawiera informację w jednostce rejestrowej nr: [...] "Zapoznałem się z powierzchnią w wartością gruntów przed scaleniem. [...].01.2020 r. (...)" – podpis czytelny współwłaściciela /rejestr gruntów przed scaleniem obrębu O. – karta akt nr 258/. W oświadczeniu zawartym na karcie 87 dokumentacji formalno-prawnej "Kwestionariusz życzeń obręb O." Skarżący przedstawili oczekiwania odnośnie lokalizacji gospodarstwa jednostka rejestrowa nr: [...] "Granice działki siedliskowej uregulować w kierunku północnym w celu uzyskania większej odległości od domu mieszkalnego i zwiększenia szerokości przejazdu. Budynek gospodarczy przecinający obecną granicę w całości wydzielić w działce nr [...]. Granica dz. siedliskowej – 3,5 m od południowego (dz. 29/3) rogu budynku gospodarczego i 5,25 m po przedłużeniu budynku mieszkalnego położonego na dz. [...]. (...)" – dwa czytelne podpisy współwłaściciela i pełnomocnika właścicieli /Kwestionariusz życzeń obręb O. – karta nr 87/. Natomiast w oświadczeniu zawartym na karcie 210 dokumentacji formalno-prawnej "Kwestionariusz życzeń obręb O." Skarżący przedstawili oczekiwania odnośnie lokalizacji gospodarstwa jednostka rejestrowa nr: [...] "Działki [...] i [...] połączyć. Pozostałe działki wyznaczyć w dotychczasowym miejscu. [...].01.2020 r.(...)" – czytelny podpis współwłaściciela /Kwestionariusz życzeń obręb O. – karta nr 210/. Z dokumentacji geodezyjnej opracowanej przez geodetę-projektanta wynikało, że działki objęte postępowaniem scaleniowym wchodzące w skład jednostek rejestrowych nr: [...] i [...] położone w obrębie O. zostały wydzielone zgodnie z życzeniem uczestników scalenia odnośnie lokalizacji przyszłych ekwiwalentów i tak: 1. w jednostce rejestrowej nr: [...] jako ekwiwalent za działkę nr [...] położoną w obrębie O. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...]. /rejestr po scaleniu – rejestr zmian obrębu O. – karta akt nr 42/, 2. w jednostce rejestrowej nr: [...] jako ekwiwalent zamienny za działki nr: [...] i [...] położone w obrębie O. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...], za działkę nr [...] położoną w obrębie O. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...], za działkę nr [...] położoną w obrębie O. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...], za działkę nr [...] położoną w obrębie O. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...] /rejestr po scaleniu obrębu O. karty nr: 271-272/. Organ zaznaczył, że w wyniku prac scaleniowych powierzchnie nowo wydzielanych gruntów projektuje się w ten sposób, by wydzielić ekwiwalent równy co do wartości. W przypadku Skarżących wartość gruntów wniesionych do scalenia wynosiła: 1. za działkę wykazana w jednostce rejestrowej nr: [...] przed scaleniem wartość wynosiła 21.773,90 zł, natomiast wartość wydzielonych gruntów po scaleniu wynosi 22.131,40 zł, co stanowi + 1,64 % natomiast powierzchnia działki przed scaleniem wynosiła 0,8500 ha, a w wyniku scalenia wydzielono grunty o powierzchni 0,8563 ha, co stanowi + 0,74 %. 2. za działki wykazane w jednostce rejestrowej nr: [...] przed scaleniem wartość wynosiła 408.133,87 zł natomiast wartość wydzielonych gruntów po scaleniu wynosi 408.521,89 co stanowi + 0,10 %, natomiast powierzchnia działek przed scaleniem wynosiła 13,9200 ha, a w wyniku scalenia wydzielono grunty o powierzchni 13,9344 ha, co stanowi + 0,10 %. W świetle powyższego organ uznał, że wydzielone Skarżącym w wyniku scalenia grunty zostały zaprojektowane zgodnie z wymogami określonymi w art. 8 ust. 1 i 2 ustawy scaleniowej.
Odnosząc się do zarzutu Skarżących tj.: (...) projekt scalenia pogarsza warunki korzystania z nieruchomości (...), w szczególności pogarsza dostęp Odwołujących się do swobodnego przejazdu maszynami rolniczymi, (...) w przy obecnie zaprojektowanym sposobie scalenia, nie zostaną osiągnięte cele postępowania scaleniowego jakimi są stworzenie korzystnych warunków gospodarowania w rolnictwie poprzez poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych oraz zapewnienie dróg dojazdowych do wszystkich nieruchomości, (...) przez brak podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i słusznego interesu strony, w tym w odniesieniu do przedstawionych przez Odwołujących się wariantów przebiegu granicy działek – organ II instancji uznał je za nieuzasadnione, gdyż z treści akt postępowania scaleniowego wynika, że A.R. i J.O. zastrzeżenia do projektu scalenia okazanego w dniu 6 października 2020 r. wnieśli w dniu 23 października 2020 r., tj.: po terminie przewidzianym w art. 24 ust. 1 ustawy scaleniowej w zakresie działki siedliskowej nr [...] (nr działki przed scaleniem) położonej w obrębie O., wnosząc o wydzielenie granicy zgodnie z dotychczasową linią wyznaczoną na mapie geodezyjnej /akta sprawy organu I instancji tom II karta nr 783/. Starosta Siemiatycki korzystając ze swobody w ukształtowaniu projektu scalenia wybrał najlepsze, jego zdaniem, rozwiązanie tak by w miarę możliwości uwzględnić interesy i życzenia uczestników scalenia uznając zastrzeżenia wniesione przez A.R. i J.O. – postanowił wprowadzić zmianę w projekcie scalenia polegająca na przeprojektowaniu granicy w taki sposób, by właściciele działek nr: [...] i [...] położonych w obrębie O. mieli swobodny dostęp do budynków gospodarczych, a projektowana granica w pobliżu budynków mieszkalnych była zbliżona do starej granicy ewidencyjnej /akta sprawy organu I instancji tom IV karty nr:1622-1626/.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów organ odwoławczy zaznaczył, że Skarżący byli czynnymi uczestnikami scalenia poprzez udział w zwoływanych przez Starostę Siemiatyckiego zebraniach. Przeprowadzone scalenie gruntów na obiekcie "O. i inne", gm. D. poprawiło strukturę obszarową gospodarstwa Skarżących poprzez zmniejszenie ilości działek ewidencyjnych, wydzielenie działek o kształtach dogodnych do gospodarowania, dostosowanie granic działek do systemu urządzeń melioracji wodnych oraz rzeźby terenu, a także zaprojektowania układu drogowego w sposób poprawiający jego funkcjonalność.
Mając powyższe na uwadze Wojewoda Podlaski uznał, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały założone cele scalenia. Starosta Siemiatycki prowadząc przedmiotowe postępowanie dochował procedur wynikających z ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego, w tym zapewnił uczestnikom scalenia możliwość aktywnego uczestnictwa w każdym z etapów postępowania scaleniowego. Zgromadzone w sprawie dokumentacja potwierdza, że każda ze stron postępowania scaleniowego mogła aktywnie uczestniczyć w prowadzonych pracach scaleniowych, począwszy od wyboru Rady, zatwierdzenia zasad szacunku gruntów i możliwości wniesienia ewentualnych zastrzeżeń do szacunku gruntów, poprzez prawo złożenia zastrzeżeń do dokonanego i okazanego projektu. Wszyscy uczestnicy scalenia za posiadane grunty przed scaleniem otrzymali należne ekwiwalenty, a różnice w wartości gruntów przed i po scaleniu zostaną wyrównane dopłatami ustalonymi według cen przyjętych przez uczestników scalenia przy szacowaniu gruntów, ponadto zastrzeżenia uczestników scalenia do projektu scalenia zostały przez Starostę Siemiatyckiego rozpatrzone, a rozstrzygnięcie w tym zakresie zostało zawarte w sentencji zaskarżonej decyzji. Dokonany podział obszaru scalanego wolny jest od dowolności przyjętych rozwiązań. Poczucie krzywdy, wyrządzonej nieakceptowanym przydziałem ekwiwalentu nie jest argumentem wystarczającym do podważenia legalności decyzji. Kontrola uznaniowych rozstrzygnięć sprowadza się do oceny prawidłowości wyważenia interesów i życzeń poszczególnych uczestników scalenia. Treści protokołów z posiedzenia Komisji pełniącej funkcje doradcze dowodzi, że analizowano wnikliwie, również w kontekście zarzutów i wniosków poszczególnych uczestników scalenia, przyczyny takiego a nie innego rozdysponowania nowo wydzielonych działek. W ocenie Wojewody Podlaskiego projekt scalenia został opracowany racjonalnie pod względem gospodarczym i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, spełniona została także przesłanka określona w art. 27 ust. 1. ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów - projekt scalenia gruntów może być zatwierdzony, jeżeli po jego okazaniu większość uczestników scalenia nie zgłosiła do niego zastrzeżeń.
Skargi od decyzji Wojewody wnieśli A.R. i J.O. reprezentowani przez pełnomocników, W.S. oraz A.H. Skargi te zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt II SA/Bk 286/25
I. A.R. i J.O. zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:
1. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa materialnego:
a) art. 1 ust. 1 ustawy scaleniowej poprzez wydanie decyzji, która nie realizuje celów scalenia, jakimi są tworzenie korzystniejszych warunków gospodarowania w rolnictwie i leśnictwie, poprzez poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych, lasów i gruntów leśnych, racjonalne ukształtowanie rozłogów gruntów, dostosowanie granic nieruchomości do systemu urządzeń melioracji wodnych, dróg oraz rzeźby terenu;
b) art. 2 ust. 3a ustawy scaleniowej poprzez błędna wykładnię polegającą na przyjęciu, że zatwierdzenie projektu scalenia gruntów dotyczące zaprojektowanej granicy pomiędzy działkami ewidencyjnymi o nr geodezyjnych [...] i [...] spełnia cele postępowania scaleniowego, w sytuacji gdy taki projekt scalenia pogarsza warunki korzystania z nieruchomości Skarżących, szczególności pogarsza dostęp Skarżących do swobodnego przejazdu maszynami rolniczymi;
c) art. 33 ust. 1 ustawy scaleniowej w związku z art. 7 k.p.a. przez brak podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i słusznego interesu strony, w tym w odniesieniu do przedstawionych przez Skarżących wariantów przebiegu granicy działek;
2. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania:
a) art. 15 k.p.a. poprzez zaniechanie merytorycznego rozpatrzenia sprawy administracyjnej przez organ II instancji;
b) art. 6, art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez brak pełnego i wszechstronnego zbadania sprawy, niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy i błędne przyjęcie, że projekt scalenia został opracowany w sposób najbardziej optymalny, racjonalnie pod względem gospodarczym i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a przez to uznanie, że nowo projektowana granica działki Skarżących będzie miała zapewniony dojazd przeciwpożarowy do znajdujących się na działce budynków gospodarczych;
c) art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 15 k.p.a. poprzez nie odniesienie się organu odwoławczego do wszystkich argumentów podniesionych przez Skarżących w odwołaniu z dnia 16 sierpnia 2024 r., nie odniesienie się do wszystkich wypowiedzi i twierdzeń podnoszonych w trakcie postępowania, nieuwzględnienie wszystkich okoliczności koniecznych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności poprzez arbitralne twierdzenie, że projekt scalenia został opracowany racjonalnie pod względem gospodarczym i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w sytuacji kiedy projekt scalenia pogarsza warunki korzystania z nieruchomości Skarżących, w szczególności pogarsza dostęp Skarżących do swobodnego przejazdu maszynami rolniczymi;
d) art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ administracji publicznej wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności zaniechania przez organ wyjaśnienia istotnej dla niniejszej sprawy kwestii, czy zatwierdzenie projektu scalenia gruntów dotyczące zaprojektowanej granicy pomiędzy działkami ewidencyjnymi o nr geodezyjnych [...] i [...] spełnia cele postępowania scaleniowego;
e) art. 107 § 1 i § 3 w związku z art. 8 i art. 11 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji od strony faktycznej i prawnej, zawarcie ogólnych twierdzeń, pominięcia argumentacji Skarżących, co uniemożliwia realizację zasady pogłębienia zaufania do władzy publicznej oraz narusza słuszny interes Skarżących; f) art. 75 k.p.a. i art. 85 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie oględzin gruntów dotyczących zaprojektowanej granicy pomiędzy działkami ewidencyjnymi o nr geodezyjnych [...] i [...];
g) art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji utrzymanie wadliwej decyzji organu I instancji w mocy.
Na tej podstawie wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej zatwierdzenia projektu scalania gruntów dotyczących granicy pomiędzy działkami ewidencyjnymi o nr geod. [...] i [...] położonymi w gminie D., obręb O. oraz decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania.
II. W.S. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, tj.:
( art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 3 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy scaleniowej, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez nie zrealizowanie głównego celu scalenia, którym jest poprawa struktury obszarowej gospodarstw rolnych, w tym również gospodarstwa Skarżącego, a ponadto przyznanie Skarżącemu w zamian za grunt dotychczas posiadany działki zamiennej nieprzydatnej w prowadzeniu gospodarstwa rolnego;
( art. 2 ust. 3a ustawy o scalaniu i wymianie gruntów polegające na zatwierdzeniu projektu scalenia pomiędzy działkami o nr geodezyjnym [...] i [...] znacznie pogarszając warunki korzystania z działki nr [...] poprzez jej zawężenie, co w konsekwencji uniemożliwia lub znacznie utrudnia wjazd i operowanie maszynami rolniczymi;
( art. 1 ust. 1 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów rolnych poprzez ukształtowanie działek należących do Skarżącego w taki sposób, że przy obecnie zaprojektowanym sposobie scalenia, nie zostaną osiągnięte cele postępowania scaleniowego jakim jest stworzenie korzystniejszych warunków gospodarowania poprzez poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych oraz zapewnienie dróg dojazdowych do wszystkich nieruchomości. Poszerzenie, kosztem działki Skarżącego nr [...], drogi gminnej zapewnia alternatywny (dodatkowy) dojazd do nieruchomości jednego właściciela;
( art. 8 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów poprzez zamienne przyznanie gruntów, które nie mają dla Skarżącego żadnego znaczenia gospodarczego, w konsekwencji nie wpływają na zwiększenie potencjału gospodarstwa rolnego.
2. naruszenie przepisów postępowania w szczególności:
( art. 7 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie rozstrzygnięcia przez organ w sposób dowolny bez uwzględnienia wszystkich zebranych dowodów;
( art. 6, 7, 77 oraz art. 80 k.p.a. polegające na zaniechaniu wszechstronnego zbadania sprawy, uwzględnieniu interesów jedynie osób powiązanych z lokalną administracją (radny, sołtys, emerytowany urzędnik, wójt), niewłaściwe, tendencyjne ustalenie stanu faktycznego sprawy i błędne przyjęcie, że projekt scalenia został opracowany w sposób najbardziej optymalny, racjonalnie pod względem gospodarczym i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa;
( art. 7 k.p.a. w związku z art. 33 ust. 1 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów poprzez brak podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokonania wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i słusznego interesu Skarżącego, w tym odniesieniu do przedstawionych przez Skarżącego wariantów przebiegu granicy działki;
( art. 107 k.p.a. poprzez niewłaściwe i niezrozumiałe sformułowanie sentencji kwestionowanej decyzji.
Na tej podstawie skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonych decyzji obu instancji.
Ponadto w piśmie procesowym z dnia 2 kwietnia 2025 r. (k. 194) skarżący uzupełnił skargę rozwijając swoje zarzuty.
III. A.H. zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie art. 1 ust. 1 ustawy scaleniowej tj. że celem scalania gruntów jest tworzenie korzystniejszych warunków gospodarowania w rolnictwie i leśnictwie poprzez poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych, lasów i gruntów leśnych oraz racjonalne ukształtowanie rozłogów gruntów, dostosowanie granic nieruchomości do systemu urządzeń melioracji wodnych, dróg oraz rzeźby terenu, co zdaniem skarżącego w sprawie nie nastąpiło.
Właściciel działki nr [...] położonej w obrębie H. przedstawiając historię zalesienia działki nr [...] (obecnie działka nr [...]) położonej w obrębie H., gm. D. podnosił przede wszystkim zarzut, że został wprowadzony w błąd przez "kierownika scaleń", który zapewniał go, że "działka pozostanie w dotychczasowych granicach", a później przesunął granice "i to ukosem, powodując zniszczenie wiele drzew i utratę około 40,0 tys. zł. przesuwając granice w grunty nie zalesione tj. w działkę gminną /kopaliny/." Skarżący kwestionował zapisy uzasadnienia:
( decyzji Starosty Siemiatyckiego z dnia 1 sierpnia 2024 r., znak: GG.661.1.7.2021.2022 (str. 45 decyzji organu I instancji) – twierdząc, że jego wystąpienie zostało zlekceważone przez Naczelnika Wydziału Geodezji, Katastru i Nieruchomości w Starostwie Powiatowym w Siemiatyczach,
( decyzji Wojewody Podlaskiego z dnia 27 listopada 2024 r., znak: GK-II.7213.45.2024.AP (strona 29 decyzji organu II instancji) – twierdząc, że jest ono "kłamliwe, niezgodne z rzeczywistością", ponieważ przeprowadzone scalenie "jest zbrodnią gospodarczą, nie jest ono adekwatne do stanu sprzed scalenia". W uzasadnieniu skargi Skarżący podtrzymał zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji Starosty Siemiatyckiego podkreślając, że "należy uszanować prawo własności", oraz "powrócić do starych granic".
Skarżący wniósł o uchylenie ww. decyzji i ponownego rozpatrzenia przez II organ po zbadaniu sprawy na gruncie.
W odpowiedziach na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko co do każdego skarżącego i szczegółowo odnosząc się do podnoszonych zarzutów.
Wszystkie strony postępowania przedstawiły swoje stanowiska na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2025 r., co znalazło odzwierciedlenie w protokole rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skargi podlegają oddaleniu.
Sądowoadministracyjna kontrola działalności administracji publicznej jest sprawowana pod względem zgodności z prawem (z wyłączeniem zasad słuszności i współżycia społecznego). W ramach tej kontroli sąd zobowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy decyzja dotknięta jest naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Powyższe oznacza, że nie każde naruszenie prawa stwierdzone przez sąd powoduje konieczność wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego ale wyłącznie takie, który miało wpływ na wynik sprawy (w przypadku naruszenia prawa materialnego) lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (w przypadku naruszenia prawa procesowego). Niestwierdzenie takich naruszeń oraz innych prowadzących do stwierdzenia nieważności decyzji (lub stwierdzenia jej niezgodności z prawem) prowadzi do oddalenia skargi na zasadzie art. 151 P.p.s.a.
Przeprowadzając kontrolę legalności postępowania scaleniowego obiektu "O. i inne" w wyżej zakreślonych granicach, sąd nie stwierdził podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Nie wystąpiły bowiem wady zarzucone w skargach, które miałyby wpływ na wynik sprawy, jak i innych wad sąd nie stwierdził z urzędu nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 P.p.s.a.).
Postępowanie scaleniowe obiektu "O. i inne" gmina D. zostało wszczęte na wniosek właścicieli gruntów, których łączny obszar obejmował 78,63 % projektowanego obszaru scalenia, podczas gdy ustawa wymaga wniosku właścicieli gruntów przekraczających połowę tego obszaru (art. 3 ust. 2 u.s.w.g.). W ramach prowadzonego postępowania scaleniowego ponadto do Starosty Siemiatyckiego zgłosili się właściciele gruntów położonych w części obrębu J., gm. D., w związku z tym organ uznał za zasadne rozszerzenie tego postępowania o wnioskowane grunty, co znalazło odzwierciedlenie w postanowieniu Starosty z dnia 30 kwietnia 2019 r.
Zdaniem sądu, w sprawie nie budzi wątpliwości prawidłowość przebiegu postępowania scaleniowego, w którym postanowieniem z 6 listopada 2018 r. nr GG.661.10.2018 doszło do jego wszczęcia i określenia obszaru scalenia oraz terminu zakończenia prac scaleniowych, ustalenia wykazu uczestników scalenia gruntów, upoważnienia geodety, powołania Komisji pełniącej funkcje doradczą, czy też innych czynności wymaganych przepisami ustawy scaleniowej, a których to sekwencja została szczegółowo opisana zarówno w uzasadnieniu obszernej decyzji organu I instancji (64 strony), a także szczegółowo zweryfikowana w decyzji organu II instancji, z przypisaniem określonych przepisów ustawy scaleniowej, z których wynikała zasadność tego postępowania.
Ponadto w toku postępowania strony miały możliwość złożenia propozycji co do sposobu wydzielenia gruntów w zamian za grunty dotychczas posiadane tzw. życzenia, co jest zgodne z art. 7 b ustawy scaleniowej. Dodatkowo uczestniczy postępowania mogli wnieść zastrzeżenia do projektu scalania w trybie art. 24 ustawy, zaś organ do tych zastrzeżeń każdorazowo się odnosił, przy czym podkreślenia wymaga to, że nawet zastrzeżenia wniesione po terminie 14 dniowym określonym w art. 24 ust. 1 ustawy scaleniowej były rozpoznane tj. organ każdorazowo ustosunkował się do nich, co znajduje potwierdzeniem w aktach scaleniowych, ale także, w sentencji zaskarżonej decyzji organu I instancji (punkt VIII i IX sentencji).
Należy podkreślić, że organy dochowały wymagań art. 31 ustawy scaleniowej odnośnie zawiadamiania uczestników postępowania przez obwieszczenie lub w inny zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości sposób publicznego ogłoszenia, w tym o terminach zebrań, wyłożeniu do publicznego wglądu wyników oszacowania, terminie okazania projektu scalenia. Zawiadomienia te i publiczne obwieszczenia zostały szczegółowo omówione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewody, co odzwierciedlają akta postępowania administracyjnego. Zdaniem sądu, nie doszło do naruszenia ww. przepisów materialnoprawnych, w zakresie procedury scaleniowej.
Kontrola postępowania pod względem formalnym w pozostałym zakresie również wypada pozytywnie. Zachowano wymaganą kolejność czynności scaleniowych po wszczęciu postępowania, tj. wybrano radę uczestników scalenia w dniu 5 grudnia 2018 r. (art. 9 ust. 1 u.s.w.g.; wybór ten uzupełniono 30 kwietnia 2019 r. z uwagi na rezygnację jednego członka); wybrano przedstawicieli do Komisji pełniącej funkcje doradcze – art. 10 u.s.w.g., co zatwierdzono postanowieniem z dnia 3 czerwca 2019 r.; określono w drodze uchwały zasady szacunku (uchwała z 30 kwietnia 2019 r.), sporządzono wstępny projekt scalenia i zapoznano z nim uczestników scalenia w dniach 23-25 czerwca 2020 r.; sporządzono projekt scalenia, który okazano uczestnikom scalenia w dniach 6-9 października 2020 r. pouczając o możliwości składania na piśmie zastrzeżeń (odrębna teczka akt adm.), których wpłynęło pięć; odbyło się posiedzenie Komisji pełniącej funkcje doradcze, która 30 października 2020 r. zaopiniowała zastrzeżenia (art. 25 ust. 1 u.s.w.g.), a Starosta rozpatrzył je w dniu 30 października 2020 r. (art. 24 ust. 2); opracowano wyniki oszacowania podając je do wiadomości na zebraniu uczestników scalenia 15 października 2019 r. i do publicznego wglądu wraz z pouczeniem o możliwości zgłoszenia zastrzeżeń (art. 11, art. 12), następnie podjęto uchwałę 5 listopada 2019 r. o wyrażeniu zgody na dokonany szacunek (art. 13 ust. 1 u.s.w.g.), w okresie 25-29 listopada 2019 r. uczestnicy scalanie indywidualnie zapoznali się z powierzchnią i wartością szacunkową ich gruntów oraz dokonano zebrania życzeń i wpisania ich przez geodetę do kwestionariusza życzeń (vide odrębna teczka "Kwestionariusze życzeń"); okazano zmieniony projekt scalenia (art. 26), a wobec braku zgłoszenia zastrzeżeń przez większość uczestników scalenia (art. 27 ust. 1) doszło do zatwierdzenia projektu scalenia na zasadzie art. 27 ust. 3 u.s.w.g., tj. decyzją Starosty z 30 marca 2021 r., które to rozstrzygnięcie podano do publicznej wiadomości na zebraniu uczestników scalenia 30 marca 2021 r., a następnie podano do publicznej wiadomości (art. 28 u.s.w.g.).
Podkreślenia przy tym wymaga, iż w/w decyzja Starosty Siemiatyckiego z dnia 30 marca 2021 r. znak: GG.661.1.7.2021 w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalania gruntów "O. i inne", gm. D. została uchylona decyzją Wojewody Podlaskiego z dnia 27 października 2021 r. znak: GK-II.7213.17.2021.AP ze wskazaniem, do jakich uchybień doszło, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 4 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 863/21 oddalił sprzeciw wniesiony przez Gminę Dziadkowice od decyzji organu II instancji.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Starosta Siemiatycki wykonując zalecenia organu odwoławczego, decyzją z dnia 25 maja 2022 r., znak: GG.661.1.7.2021.2022 orzekł o zatwierdzeniu projektu scalenia gruntów obiektu "O. i inne", gm. D. Odwołanie od tej decyzji wnieśli: K.O., J.O., W.S. oraz A.H.. Decyzją z dnia 31 października 2022 r., znak: GK-II.7213.28.2022.AP Wojewoda Podlaski uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 5 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 860/22 oddalił zaś sprzeciw wniesiony przez A.H. (wł. działki po scaleniu nr [...] obręb H.), K.O., J.O. i W.S. od decyzji organu II instancji, co skutkowało przeprowadzeniem uzupełniającego postępowania i wydania zaskarżonej w przedmiotowej sprawie decyzji Starosty Siemiatyckiego z dnia 1 sierpnia 2024 r.
Dodatkowo wskazać należy, że w pozostałym zakresie zaskarżone decyzje spełniają wszelkie wymagania decyzji administracyjnych kończących postępowanie, w szczególności decyzja organu odwoławczego rozpoznaje wszystkie odwołania oraz precyzyjnie odnosi się do sformułowanych w nich zarzutów wypełniając wyczerpująco wymaganie art. 107 § 3 K.p.a. Sąd przy tym nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów postępowania wskazanych we wszystkich trzech skargach tj. art. 6, 7, 77, 80 k.p.a. Zdaniem Sądu projekt scalania w zakresie trzech wniesionych skarg został opracowany w sposób najbardziej optymalny, racjonalny pod względem gospodarczym i zgodny z obowiązującymi przepisami prawa, zaś organy podjęły wszelkie czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wyważenia wszystkich interesów stron.
Zasadniczy spór sprowadzał się natomiast do zakwestionowania przez skarżących wyników scalenia w zakresie, w jakim odnoszą się one do przyznanych im ekwiwalentów oraz zatwierdzonych projektów scalania ich działek siedliskowych co zdaniem skarżących przede wszystkim naruszyło art. 1 ust. 1 ustawy – cel scalania gruntów nie został ich zdaniem zrealizowany, art. 2 ust. 3a ustawy – nastąpiło pogorszenie warunków korzystania z ich nieruchomości, co spowodowało także naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy scaleniowej w zakresie przyznanych ekwiwalentów, oraz art. 33 ust. 1 ustawy poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i słusznego interesu strony. Generalnie tak zawarte zarzuty zostały przedstawione w skardze A.R. i J.O., jak i W.S. Natomiast A.H. w podobny sposób i swoimi słowami przestawił stan sprawy i swoje zarzuty, które pośrednio również dotyczą tych samym przepisów.
Wszystkie trzy skargi i podniesione w niej zarzuty nie podważają jednak legalności zaskarżonej decyzji, tj. nie wywołują skutków, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy scaleniowej, celem scalenia gruntów jest tworzenie korzystniejszych warunków gospodarowania w rolnictwie i leśnictwie poprzez poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych, lasów i gruntów leśnych, racjonalne ukształtowanie rozłogów gruntów, dostosowanie granic nieruchomości do systemu urządzeń melioracji wodnych, dróg oraz rzeźby terenu.
W orzecznictwie podkreśla się, że scalenia gruntów należą do jednych z najtrudniejszych i najbardziej skomplikowanych spraw administracyjnych. Organ opracowując projekt scalenia korzysta ze swobody w jego ukształtowaniu i wyborze optymalnego w danych warunkach rozwiązania, tak aby w miarę możliwości uwzględnić interesy i życzenia uczestników scalenia. Jednak rozbieżność interesów uczestników scalenia jest naturalna, w konsekwencji z reguły powoduje konflikty. Postępowanie to wymaga zatem wyważenia, sprzecznych często interesów mieszkańców obszaru podlegającego procesowi scalania i z zasady nie może w jednakowy sposób interesów tych zaspokoić.
Jak zasadnie wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2018 r. sygn. II OSK 1706/16, scalenie gruntów cechują rozwiązania mające charakter techniczny. Stanowi ono zbiorowy zabieg urządzeniowo-rolny, natomiast przy opracowywaniu samego projektu scalenia organy administracyjne korzystają z pewnej swobody. Jest ona niezbędna dla wybrania optymalnego w danych warunkach rozwiązania, przy jednoczesnym uwzględnieniu - w miarę możliwości - interesów i wniosków wszystkich uczestników scalenia.
Sądowa kontrola decyzji scaleniowych sprowadza się zatem do weryfikacji legalności decyzji (jej zgodności z prawem), nie zaś do orzekania o słuszności rozstrzygnięć pod względem merytorycznym, chyba że noszą one cechy dowolności, którą sąd może zweryfikować we własnym zakresie, tj. przez analizę dokumentacji scaleniowej. Sąd administracyjny w odróżnieniu od sądu powszechnego nie ma bowiem innych, niż analiza tej dokumentacji, narzędzi do kontroli legalności decyzji scaleniowej. W szczególności sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, np. z opinii biegłych, zeznań świadków czy stron, oględzin w terenie, by merytorycznie zweryfikować decyzje wydawane przez organy administracji, w tym przypadku decyzję scaleniową (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 28 sierpnia 2014 r. sygn. II SA/Rz 1329/13, z 16 czerwca 2021 r. sygn. II SA/Rz 93/20, CBOSA).
Zwrócić też należy uwagę, że przepisy ustawy nie wskazują na odmienne podstawy uchylenia decyzji scaleniowej, niż podstawy wskazane w art. 145 § 1 P.p.s.a., tj. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na uwadze mieć należy także fakt, że decyzja scaleniowa nie ma jednego adresata. Nie kształtuje ona sytuacji prawnej konkretnego (pojedynczego) podmiotu. Kierowana jest do podmiotowości zbiorowej. Jej adresatem są właściciele nieruchomości znajdującej się w obszarze scalania. Ich wzajemne prawa i konieczność znoszenia ciężarów jest powiązana. Istotą decyzji scaleniowej jest bowiem zmiana struktur własnościowych w danym obszarze. Każda, że stron tego postępowania - właścicieli nieruchomości położonych w danym obszarze, może uzyskać prawa do nieruchomości sąsiednich lub ich części, kosztem ich dotychczasowych właścicieli. Każda ze stron może też utracić własność nieruchomości lub jej części, na rzecz właściciela nieruchomości sąsiedniej. Jak wskazano w uchwale Sądu Najwyższego z 20 lutego 2013 r. sygn. III CZP 98/12 decyzja scaleniowa ma podwójny charakter, to jest charakter konstytutywno-deklaratoryjny. Charakter konstytutywny wyraża się w tym, że tworzy nowe nieruchomości, to jest wyznacza nowy przedmiot prawa własności i wygasza prawo właściciela do nieruchomości, która dotychczas była jego własnością. Charakter deklaratywny zaś wyraża się w tym, że decyzja scaleniowa nie narusza "podmiotowego zakresu prawa własności". Przytoczyć też można wyrok NSA z 27 lutego 2018 r. sygn. II OSK 1142/16, w którym orzeczono, iż decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia stwarza nowy stan własności, stanowiąc jednocześnie tytuł do ujawnienia tego stanu w księgach wieczystych, ponieważ uczestnik scalenia staje się właścicielem gruntów poscaleniowych, stanowiących ekwiwalent gruntów należących do niego przed scaleniem.
Specyfika postępowania scaleniowego wyraża się określoną sekwencją podejmowanych w ramach tego postępowania czynności, przy uwzględnieniu regulacji mających na celu zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu jej uczestnikom. W literaturze oraz orzecznictwie podkreśla się ponadto niepodzielność rozstrzygnięcia w zakresie scalenia. Celem postępowania scaleniowego jest stworzenie nowego stanu prawnego w stosunku do wszystkich gruntów objętych postępowaniem scaleniowym, czyli położonych na obszarze scalenia. Obszar ten jest wyznaczony, stosownie do przepisu art. 7 ust. 2 pkt 1 u.s.w.g. przez określenie jego granic i powierzchni (por. wyrok NSA z 4 stycznia 2021 r., sygn. II OSK 547/11).
Decyzja zatwierdzająca projekt scalenia w sposób zatem kompleksowy rozstrzyga jedną sprawę administracyjną, obejmującą krzyżujące się interesy poszczególnych uczestników scalenia. Rozstrzygana początkowo w projekcie scalenia, a następnie w zatwierdzającej go decyzji administracyjnej sytuacja prawna każdego z uczestników scalenia, wpływa zatem na ukształtowanie sytuacji pozostałych uczestników. Wyznaczony obszar scalenia ma charakter wiążący dla całego postępowania i wyznacza zakres przedmiotowy sprawy administracyjnej (por. Z. Czarnik, Przedmiot postępowania scaleniowego, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego, nr 3 (30)/2010; a także wyroki WSA w Krakowie z 24 sierpnia 2011 r., sygn. II SA/Kr 842/09; z 22 sierpnia 2017 r., sygn. II SA/Kr 113/17 oraz wyrok NSA z 4 stycznia 2012 r., sygn. II OSK (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 listopada 2021 r. sygn. II SA/Kr 1121/21).
Niezwykle istotnym zatem jest zwrócenie uwagi na fakt, że uchylenie decyzji scaleniowej (choćby w części) dotyczy nie tylko interesu prawnego podmiotu inicjującego postępowanie sądowe w przedmiocie skargi na decyzję scaleniową, ale też innych podmiotów, którzy decyzji scaleniowej nie kwestionują. Kluczowa zatem przy ocenie naruszenia interesu poszczególnych uczestników scalenia jest treść art. 27 ust. 1 ustawy scaleniowej i wynikające z niej konsekwencje. Zgodnie z powołanym przepisem projekt scalenia może być zatwierdzony, jeżeli po jego okazaniu większość uczestników scalenia nie zgłosiła do niego zastrzeżeń. Realizacja celów scalenia określonych w art. 1 ust. 1 ustawy nie może dotyczyć każdej pojedynczej działki, ponieważ jest to niemożliwe. Przy spełnieniu przesłanki, o której mowa w art. 27 ust. 1 ustawy, zakładać bowiem należy, że kosztem interesów właścicieli pojedynczych działek w obszarze scalenia, następuje istotna poprawa warunków gospodarowania na innych działkach, uzasadniająca w łącznym rozrachunku przyjęte rozwiązanie. Istotne jest, aby każdy z uczestników scalenia otrzymał w jego wyniku pełny ekwiwalent swego gospodarstwa.
Mając na uwadze w/w rozważania co do charakteru postępowania scaleniowego i przechodząc na grunt poszczególnych skarg wywiedzionych w przedmiotowej sprawie należy wskazać, że – zdaniem Sądu - w przypadku skarżących A.R. i J.O. cel postępowania scaleniowego został osiągnięty.
Z akt sprawy organu I instancji wynika, że ww. skarżący do scalenia wnieśli:
1. działkę nr [...] o powierzchni 0,8500 ha i wartości 21 773,90 zł położoną w obrębie O. - w udziałach po ½ części każde z nich /rejestr gruntów przed scaleniem obrębu O. – karta akt nr 113/.
2. działki nr: [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 13,9200 ha i wartości 408 133,87 zł płożone w obrębie O. – w udziałach: A.O. - udział ¾ części i J.O.- udział ¼ części /rejestr gruntów przed scaleniem obrębu O. – karta akt nr 258/.
Łącznie do scalenia skarżący wnieśli nieruchomości o wartości 429 907,77 zł (21 773,90 + 408 133,87). Z treści Kwestionariusza życzeń obręb O. /strony akt nr: 87 i 210/ wynikało, że w okresie od 25 listopada 2019 r. do 29 listopada 2019 r., w którym geodeta-projektant zapoznawał uczestników scalenia z wartością szacunkową ich gruntów i częściami składowymi oraz zbierał życzenia dotyczące przyszłej lokalizacji gruntów, wpisując je do odrębnie sporządzonego kwestionariusza życzeń – pełnomocnik skarżącej i skarżący przede wszystkim chcieli uregulowania granic działki siedliskowej o nr [...], w celu uzyskania większej odległości od domu mieszkalnego i zwiększenia szerokości przejazdu oraz połączenia działki nr [...] i [...], zaś pozostałe nieruchomości wskazywali aby wyznaczyć w sposób dotychczasowy /Kwestionariusz życzeń obręb O. – karta nr 87 oraz karta nr 210/. Geodeta-projektant zaprojektował i wydzielił Skarżącym należny ekwiwalent zamienny za własność działek objętych postępowaniem scaleniowym, uznając je za zgodnie z życzeniem uczestników scalenia tj.
1. jako ekwiwalent za działkę nr [...] położoną w obrębie O. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...] /rejestr po scaleniu – rejestr zmian obrębu O. – karta akt nr 42/;
2. jako ekwiwalent zamienny: a) za działki nr: [...] i [...] położone w obrębie O. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...], b) za działkę nr [...] położoną w obrębie O. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...], c) za działkę nr [...] położoną w obrębie O. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...], d) za działkę nr [...] położoną w obrębie O. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...] /rejestr po scaleniu obrębu O. karty nr: 271-272/.
W przypadku Skarżących wartość gruntów wniesionych do scalenia wynosiła 408.133,87 zł, natomiast wartość wydzielonych gruntów po scaleniu wynosi 408.521,89 zł, co stanowi + 0,10 %, natomiast powierzchnia nieruchomości przed scaleniem wynosiła 14,7700 ha, a w wyniku scalenia wydzielono grunty o powierzchni 14,7924 ha, co stanowi + 0,15 % /rejestr po scaleniu – rejestr zmian obrębu O. – karta akt nr 42 oraz rejestr po scaleniu obrębu O. karty nr: 271-272/. Zachowane zatem zostały wymogi wynikające z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy scaleniowej, (ekwiwalent to grunty o równej wartości szacunkowej w zamian za grunty dotychczas posiadane bądź o wartości różnicy nieprzekraczającej 3 %). Spełnione także są wymogi z art. 14 ust. 2 ustawy scaleniowej.
Nie ma zatem wątpliwości, że Skarżący w wyniku scalenia gruntów otrzymali pełny ekwiwalent swego gospodarstwa pod względem wartościowym i powierzchniowym. Słusznie zatem akcentuje organ odwoławczy, że scalenie gruntów poprawiło strukturę obszarową gruntów Skarżących w taki sposób, że z 6 działek przed scaleniem, których łączna powierzchnia wynosiła 14,7700 ha, wydzielono 5 działek o łącznej powierzchni 14,7924 ha, w tym zgodnie z życzeniem Skarżących geodeta-projektant zwiększając powierzchnię działki siedliskowej z 0,8500 ha do 0,8580 ha zaprojektował i wydzielił ją w taki sposób aby wszystkie budynki gospodarcze znalazły się w granicach działki siedliskowej, zaś działa uległa powiększeniu o 80 m2. Nastąpiła poprawa struktury obszarowej i uzyskanie korzystnych warunków gospodarowania, określone w art. 1 ust. 1 ustawy scaleniowej. Zatem brak jest podstaw do uznania, że zostały naruszone przepisy art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ust. 3a ustawy scaleniowej.
Podkreślić przy tym należy, że skarżący w toku postępowania scaleniowego jak i obecnie kwestionują jedynie scalanie działki siedliskowej nr [...], zaś pozostałe działki objęte scalaniem nie są sporne.
Organ I instancji uznając zastrzeżenia zgłoszone przez A.R. i J.O. w dniu 23 października 2020 r., w zakresie działki siedliskowej nr [...] (nr działki przed scaleniem) położonej w obrębie O., postanowił wprowadzić zmianę w projekcie scalenia polegającą na przeprojektowaniu granicy w taki sposób, by właściciele działek nr: [...] i [...] (nr działek przed scaleniem) położonych w obrębie O. mieli swobodny dostęp do budynków gospodarczych, a projektowana granica w pobliżu budynków mieszkalnych była zbliżona do starej granicy ewidencyjnej /akta sprawy organu I instancji tom II karty nr:752-796 oraz tom IV karty nr:1622-1626/.
Należy przy tym podkreślić, że to właśnie nieruchomość siedliskowa skarżących, w toku całego postępowania scaleniowego, stanowiła meritum sporu, albowiem żadne z zaproponowanych wariantów nie doprowadziło do akceptacji obu stron i nie udało się wypracować kompromisu, co wynikało po części ze sporu granicznego, co do nieruchomości nr [...] oraz nr [...]. Skarżący konsekwentnie twierdzili, że sąsiad z budynkiem gospodarczym wszedł na ich nieruchomość, co też ich zdaniem powinno wiązać się z poszerzeniem ich działki np. tak aby granicę nieruchomości poprowadzić przy budynku sąsiada. Projekt scalania nieruchomości o nr geodezyjnych [...] i [...] (po scalaniu) niezgodny z tym żądaniem, w ich ocenie doprowadził do pogorszenia warunków korzystania z nieruchomości, w szczególności pogorszenia dostępu skarżących do swobodnego przejazdu maszynami rolniczymi tj. naruszenia art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 3a ustawy scaleniowej.
Zdaniem Sądu stanowisko to nie znajduje potwierdzenia w dokumentacji scaleniowej, z której wynika, że jednym z etapów prac scaleniowych, wykonanych zgodnie z zapisami art. 3 ust. 4 ustawy scaleniowej przez Wojewódzkie Biuro Geodezji w Białymstoku było porównanie treści mapy ewidencyjnej ze stanem faktycznym w terenie w celu ustalenia podstawowych danych ewidencyjnych dotyczących budynków. Mapa wywiadu terenowego ark. nr 17 sporządzona przez geodetę-projektanta w dniu 6 grudnia 2018 r. potwierdziła w toku postępowania, że 3 z 5 budynków gospodarczych oraz wiata między budynkami należące do Skarżących znajdowały się częściowo na działce sąsiada od strony północno-zachodniej. Skarżący zastrzeżenia do okazanego projektu uczestnikom scalenia, które miało miejsce w dniach 6 – 9 października 2020 r., złożyli w dniu 23 października 2020 r., tj. po terminie wynikającym z art. 24 ust. 1 ustawy scaleniowej, jednakże Starosta Siemiatycki – korzystając ze swobody w ukształtowaniu projektu scalenia wybrał najlepsze, jego zdaniem, rozwiązanie i postanowił wprowadzić zmianę w projekcie scalenia polegająca na przeprojektowaniu granicy w taki sposób, by właściciele działek nr: [...] i [...] (nr działek przed scaleniem) położonych w obrębie O. mieli swobodny dostęp do budynków gospodarczych, a projektowana granica w pobliżu budynków mieszkalnych była zbliżona do starej granicy ewidencyjnej /akta sprawy organu I instancji tom II karty nr:752-796 oraz tom IV karty nr:1622-1626/. W stanowisku organu II instancji zaprezentowanym w zaskarżonej decyzji, jak i na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2025 r. zaprojektowany i wydzielony w ten sposób przebieg granicy między działkami nr: [...] i [...] umożliwia swobodny i bezpieczny przejazd maszynami rolniczymi do poszczególnych budynków gospodarczych. Powyższe znajduje jednoznaczne odzwierciedlenie na mapach dołączonych do protokołu rozprawy, znajdujących się na karcie 232-234 akt sądowych sprawy. Ponadto mapa wywiadu terenowego arkusz nr 17 znajdująca się na karcie 236 akt sądowych jednoznacznie potwierdza tezę organu, że 3 z 5 budynków skarżących znajdowały się na działce sąsiedniej, a nie jak twierdzą skarżący odwrotnie. Na rozprawie nie dało się również ustalić, czy przed rozpoczęciem procedury scaleniowej wszczęte było postępowanie rozgraniczeniowe tych działek. W tych okolicznościach Sąd nie ma najmniejszych wątpliwości, że w tym zakresie jedyny racjonalny i rozsądny projekt scalania musiał uwzględniać wszystkie budynki gospodarcze oraz możliwość zapewnienia swobodnego dostępu do każdego z tych budynków przez właścicieli obu sąsiednich nieruchomości. Tak ustalony projekt scalania w końcowym efekcie powinien doprowadzić do zakończenia konfliktów między właścicielami tych nieruchomości. Prace wykonane w ramach scalenia gruntów uregulowały de facto tą sytuację, a zatem trudno zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 1 ust. 1 czy też art. 2 ust. 3 a ustawy scaleniowej, czy też wskazanym naruszeniem art. 6, art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. Organy administracyjne opracowujące projekt scalenia korzystały ze swobody w jego ukształtowaniu i wyborze najlepszego, ich zdaniem rozwiązania w danych warunkach, tak by w miarę możliwości uwzględnić interesy i życzenia wszystkich uczestników scalenia, zachowując przy tym racjonalność wybranych rozwiązań.
Odnosząc się do zarzutu skarżących, w zakresie naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 15 k.p.a. podkreślić należy, że organ odwoławczy odniósł się do wszystkich podniesionych przez Skarżących w odwołaniu z dnia 16 sierpnia 2024 r. zarzutów, w sposób wyczerpujący i odnoszący się do istoty sprawy, zaś w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy jeszcze raz w sposób szczegółowy przedstawił argumentację swojego stanowisko. Z przekazanych przez organ I instancji akt sprawy wynika, że Skarżącym zapewniono udział w posiedzeniu Komisji, informując o sposobie rozpatrzenia wniesionych przez Skarżących zastrzeżeń. Posiedzenie Komisji rozpatrującej zastrzeżenia było protokołowane, tak jak wszystkie zebrania odbywające się w toku postępowania scaleniowego. Z protokołów tych wynika, że Skarżący byli informowani o wszystkich czynnościach, jak i obowiązujących regulacjach prawnych. Skarżący brali udział w zebraniach ogólnych uczestników scalenia, co potwierdzali własnoręcznymi podpisami na listach obecności poszczególnych zebrań uczestników scalenia m.in. akta sprawy organu I instancji tom II karty nr: 801 i 964; tom III karta nr 1401 tom IV karta nr 1609.
Podsumowując zarzuty tych skarżących – zdaniem Sądu - scalenie gruntów na obiekcie "O. i inne", gm. D. przeprowadzone zostało z zachowaniem przepisów prawa, cel scalenia został osiągnięty ponieważ nastąpiła poprawa w ukształtowaniu gospodarstw rolnych. Struktura obszarowa gruntów skarżących uległa poprawie przez zmniejszenie ilości działek ewidencyjnych, wydzielenie działek o kształtach dogodnych do gospodarowania, dostosowanie granic działek do systemu urządzeń melioracji wodnych oraz rzeźby terenu, a także zaprojektowania układu drogowego w sposób poprawiający jego funkcjonalność. Zatem, nastąpiła poprawa struktury obszarowej i uzyskanie korzystnych warunków gospodarowania, określone w art. 1 ust. 1 ustawy scaleniowej.
W ocenie sądu, także w przypadku skarżącego W.S. cele postępowania scaleniowego zostały osiągnięte bez naruszenia prawa. Prawidłowo bowiem ustaliły organy, że W.S. do scalenia wniósł działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 19,8317 ha i wartości 514.153,60 zł płożone w obrębie H., gm. D. - jednostki rejestrowa nr: [...] i [...] /rejestr szacunku gruntów przed scaleniem obrębu H. – karty akt nr: 32-33/. Z treści Kwestionariusza życzeń obręb H. /strona akt nr 31/ wynikało, że w okresie od 25 listopada 2019 r. do 29 listopada 2019 r., w którym geodeta-projektant zapoznawał uczestników scalenia z wartością szacunkową ich gruntów i częściami składowymi oraz zbierał życzenia dotyczące przyszłej lokalizacji gruntów, wpisując je do odrębnie sporządzonego kwestionariusza życzeń – Skarżący w dniu 27 listopada 2019 r. przedstawił oczekiwania odnośnie lokalizacji gospodarstwa "Działki [...], [...] i [...] pozostawić w starym miejscu i połączyć w jedną zapewniając dojazd od strony drogi żwirowej. Powiększyć siedlisko dz. nr [...] w stronę [...]. Drogę nr [...] pozostawić na całej długości od ulicy do działek [...], [...], [...]. Połączyć działki [...] i [...] oraz [...], [...], [...], [...] i [...]. Działkę [...] pozostawić bez zmian. Połączyć działki [...] i [...]. [...].11.2019 (...)". Geodeta-projektant zaprojektował i wydzielił Skarżącemu należny ekwiwalent zamienny za własność działek objętych postępowaniem scaleniowym wchodzących w skład jednostek rejestrowych nr: [...] i [...] położonych w obrębie H., gm. D. zgodnie z życzeniem uczestnika scalenia odnośnie lokalizacji przyszłych ekwiwalentów i tak jako ekwiwalent zamienny:
a) za działki nr: [...], [...] i [...] położone w obrębie H. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...],
b) za działkę nr [...] położoną w obrębie H. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...],
c) za działkę nr [...] położoną w obrębie H. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...] (zgodnie z życzeniem Skarżącego geodeta-projektant zwiększył powierzchnię działki siedliskowej z 0,2500 ha do 0,2884 ha),
d) za działki nr: [...], [...], [...], [...] i [...] położone w obrębie H. zaprojektowano i wydzielono działkę nr 121,
e) za działkę nr [...] położoną w obrębie H. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...],
f) za działki nr: [...] i [...]położone w obrębie H. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...],
g) za działki nr: [...] i [...] położone w obrębie H. zaprojektowano i wydzielono działkę nr [...] /rejestr szacunku gruntów po scaleniu – rejestr zmian obrębu H. – karty akt nr: 6-7/.
W przypadku Skarżącego wartość gruntów wniesionych do scalenia wynosiła 514.153,60 zł, natomiast wartość wydzielonych gruntów po scaleniu wynosi 515.532,09 zł, z czego różnica stanowi + 0,27 % natomiast powierzchnia nieruchomości przed scaleniem wynosiła 19,8317 ha, a w wyniku scalenia wydzielono grunty o powierzchni 19,8804 ha, z czego różnica stanowi + 0,25 % /rejestr po scaleniu – rejestr zmian obrębu H. – karty akt nr: 6-7/. Z powyższego wynika, że zostały zachowane wymogi wynikające z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy scaleniowej oraz z art. 14 ust. 2 ustawy scaleniowej.
Skarżący w wyniku scalenia gruntów otrzymał pełny ekwiwalent swego gospodarstwa pod względem wartościowym i powierzchniowym. Należy uznać, że scalenie gruntów poprawiło strukturę obszarową gruntów Skarżącego w taki sposób, że z 15 działek przed scaleniem, których łączna powierzchnia wynosiła 19,8317 ha, wydzielono 7 działek o łącznej powierzchni 19,8804 ha, w tym zgodnie z życzeniem Skarżącego geodeta-projektant zwiększył powierzchnię działki siedliskowej z 0,2500 ha do 0,2884 ha, czyli o 384 m2. Zatem, nastąpiła poprawa struktury obszarowej i uzyskanie korzystnych warunków gospodarowania, określone w art. 1 ust. 1 ustawy scaleniowej i nie zostały naruszone przepisy art. 1 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy scaleniowej.
Starosta Siemiatycki – korzystając ze swobody w ukształtowaniu projektu scalenia wybrał najlepsze, jego zdaniem, rozwiązania, tak by w miarę możliwości uwzględnić interesy i życzenia uczestników scalenia – rozpatrzył także zastrzeżenia, po zasięgnięciu opinii Komisji pełniącej funkcje doradcze. /akta sprawy organu I instancji tom II karty nr:752-796 oraz tom IV karty nr: 1622-1626/. Skarżący nie skorzystał z prawa wynikającego z art. 24 ust. 1 ustawy scaleniowej, tj. nie zgłosił na piśmie Staroście Siemiatyckiemu zastrzeżeń do projektu scalenia w terminie 14 dni od dnia okazania projektu uczestnikom scalenia, które miało miejsca w dniach 6 – 9 października 2020 r. Skarżący nie wnosił zastrzeżeń do okazanego projektu scalenia, a zgłaszał je dopiero po wydaniu decyzji zatwierdzającej projekt scalenia gruntów na obiekcie "O. i inne", gm. D. przez Starostę Siemiatyckiego wnosząc odwołanie do Wojewody Podlaskiego.
Z przekazanych przez organ I instancji akt sprawy wynikało, że Skarżący brał udział w zebraniach ogólnych uczestników scalenia, co potwierdzał własnoręcznym podpisem na listach obecności poszczególnych zebrań uczestników scalenia m.in. akta sprawy organu I instancji tom I karta nr 401; tom II karta nr 606; tom III karta nr 1400 tom IV karta nr 1609.
Mając powyższe na uwadze słusznie uznał organ odwoławczy, że zarzut Skarżącego dotyczący naruszenia art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 3 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy scaleniowej poprzez przyznanie mu w zamian za grunt dotychczas posiadany działki zamiennej nieprzydatnej w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, w tym zakresie zarzutem również została objęta tylko działka siedliskowa o nr [...] (przed scalaniem) a po scalaniu nr [...] – nie może być uwzględniony, gdyż nie został odniesiony do stanu faktycznego sprawy, bowiem tak naprawdę zarzut dotyczy przede wszystkim naruszenia art. 2 ust. 3a ustawy scaleniowej. Zdaniem skarżącego, znacznie pogorszono warunki korzystania z jego działki nr [...] poprzez jej zawężenie, co w konsekwencji uniemożliwia lub znacznie utrudnia wjazd i operowanie maszynami rolniczymi. Zarówno wniesiona skarga, jak i jej uzupełnienie złożone do sprawy w dniu 4 kwietnia 2025 r., a przede wszystkim dołączone do tego uzupełnienia zdjęcia i mapa, w sposób jednoznaczny potwierdzają, że działka skarżącego jest stosunkowo wąska około 22 m szerokości, przy czym z uwagi na położenie budynku mieszkalnego de facto do manewrowania skarżącemu zostaje zaledwie 13 m szerokości (faktycznie skarżący wskazuje na 10 metrów szerokości od ściany domu do płotu). W tym zakresie skarżący wnosił zatem o poszerzenie drogi dojazdowej o nr geod. [...] kosztem nieruchomości położonej z drugiej strony tj. o nr geod. [...] należącej do Pani A.K. W tym zakresie skarżący wskazywał, że szerokość tej działki wynosi około 55 metrów, a zatem konieczność poszerzenia drogi dojazdowej z 3 metrów do 5 metrów, przy odjęciu około 2 metrów od działki nr geod. [...] nie spowoduje pogorszenia warunków korzystania z tej nieruchomości, tym bardziej, że faktycznie aktualnie nie jest użytkowana. Podkreślić przy tym należy, że na początkowym etapie postępowania scaleniowego, organ I instancji przychylił się do tego wniosku, jednakże zastrzeżenia w tym zakresie wniósł Wójt Gminy Dziadkowice (władający nieruchomością nr geod. 19 tj. drogi dojazdowej). W tym zakresie Wójt Gminy Dziadkowice wskazywał na konieczność zapewnienia właściwego dojazdu przez tą drogę dla posiadaczy gruntów rolnych, w tym skarżącego, powołując się również na słabą widoczność przy włączaniu się do ruchu na drogę publiczną. Nie ma wątpliwości - jak słusznie wskazuje skarżący – że słaba widoczność ograniczona jest również z uwagi na rosnące drzewo, co obrazuje zdjęcie na karcie 197 akt sądowych, jednak nie może to być przedmiotem niniejszego postępowania.
Starosta Siemiatycki uznał jednak za zasadne zastrzeżenia – wniesione przez Wójta Gminy Dziadkowice, który wnosił o przywrócenie ewidencyjnej granicy drogi gminnej Nr 109076B na wysokości działki nr [...] (nr działki przed scaleniem) położonej w obrębie H., argumentując znacznym ograniczeniem widoczności z prawej strony przy wyjeździe z drogi wewnętrznej o nr [...] (nr działki przed scaleniem) na drogę gminną publiczną gminną Nr 109076B, co skutkowało wprowadzeniem zmiany w projekcie scalenia polegającym na przesunięciu drogi wewnętrznej nr 19 (nr działki przed scaleniem) położonej w obrębie H. w stronę zachodnią o 60 cm na punkt wcześniej wskazany przez geodetę podczas prac przy wznowieniu znaków granicznych. De facto zatem granica działki skarżącego poprzez przesunięcie drogi w stronę zachodnią o 60 cm, zwężając się trójkątem w głąb tej nieruchomości, przywróciła granice ewidencyjne działki uwidocznione w ewidencji gruntów jeszcze przed scalaniem. Powyższe znajduje potwierdzenie również w toczącym się postępowaniu w przedmiocie wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej za zajęcie bez zezwolenia zarządcy drogi pasa drogowego drogi gminnej (k. 70 akt sądowych).
Zmiana projektu scalenia spowodowała w tym zakresie poprawę ruchu drogowego w zakresie drogi gminnej Nr 109076B (działka nr [...] w wyniku scalenia została poszerzona i dostosowana do granic działek siedliskowych) i drogi gminnej wewnętrznej (działka nr [...] (przed scalaniem nr [...]) będąca dojazdem do działek użytkowanych rolniczo, w tym również działki nr [...] zaprojektowanej i wydzielone na rzecz Skarżącego) poprzez poprawę widoczności i możliwości wyjazdu maszynami rolniczymi z drogi gminnej wewnętrznej na drogę gminną Nr 109076B. Z mapy obszaru scalenia obrębu H., gm. D. wynika, że działka nr [...] została zaprojektowana i wydzielona jako droga wewnętrzna będąca dojazdem do ośmiu działek użytkowanych rolniczo, w tym również działki nr [...] stanowiącej własność Skarżącego, a nie jak wskazuje skarżący tylko jednej działki.
Nadto zaakcentować należy, że taki sposób podziały jawi się racjonalny, nie tylko z uwagi na przywrócenie granic ewidencyjnych działki skarżącego, ale również z uwagi na to, że w stosunku do nieruchomości położonej z drugiej strony drogi tj. działki nr 18 należącej do pani A.K. również wydzielono pasek gruntu o powierzchni 1,3 metra celem poszerzenia drogi dojazdowej (o taki proporcjonalny w stosunku do powierzchni działek sposób wydzielenia dodatkowych 2 metrów drogi pani A.K. wnioskowała w toku postępowania). Powyższe wskazuje, że w tym zakresie organ starał się uwzględnić stanowisko każdej ze stron sąsiadujących nieruchomości, wydzielając dodatkowe 2 metry proporcjonalnie do szerokości posiadanych działek (60 cm skarżący przy działce szerokości około 22 m oraz pani A.K. 140 cm przy działce szerokości około 55 m), co również potwierdzają przedłożone na rozprawie mapy (k. 230, 231).
W tych okolicznościach zarzut dotyczący naruszenia art. 8 ustawy scaleniowej poprzez zamienne przyznanie gruntów, które nie mają dla Skarżącego żadnego znaczenia gospodarczego, w konsekwencji nie wpływają na zwiększenie potencjału gospodarstwa rolnego – nie może być uwzględniony. Uczestnik scalenia do scalenia wniósł grunty o wartości 514.153,60 zł, natomiast w wyniku scalenia wydzielona na rzecz Skarżącego grunty o wartości 515.532,09 zł, co stanowi + 0,27 %, zatem zachowane zostały wymogi wynikające z art. 8 ustawy scaleniowej. Faktycznie powierzchnia zajętej części nieruchomości pod drogę to 30 m2 (stanowisko zaprezentowane przez pełnomocnika organu na rozprawie k. 239).
Odnosząc się do zarzutów Skarżącego wskazanych jako naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego tj. art. 6, 7, 77 80 i 107 oraz art. 33 ust. 1 ustawy scaleniowej oraz niezadowolenia, co do okazanego projektu scalenia gruntów – wskazać należy, że Skarżący był czynnym uczestnikiem scalenia – brał udział w zwoływanych przez Starostę Siemiatyckiego zebraniach. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy scaleniowej uczestnicy scalenia mogą zgłaszać na piśmie staroście zastrzeżenia do projektu scalenia w terminie 14 dni od dnia okazania – czego Skarżący nie uczynił. Przeprowadzone scalenie gruntów na obiekcie "O. i inne", gm. D. poprawiło strukturę obszarową gospodarstwa Skarżącego poprzez zmniejszenie ilości działek ewidencyjnych, wydzielenie działek o kształtach dogodnych do gospodarowania, dostosowanie granic działek do systemu urządzeń melioracji wodnych oraz rzeźby terenu, a także zaprojektowania układu drogowego w sposób poprawiający jego funkcjonalność. Podkreślić przy tym należy, że wszystkie drogi dojazdowe znajdujące się na terenie scalania zostały dostosowane do szerokości 5 metrów, co powodowało niejednokrotnie zarzuty ze strony właścicieli nieruchomości sąsiednich, a zatem nie dotyczy to wyłącznie drogi dojazdowej położonej przy nieruchomości skarżącego
Bezskuteczne zatem pozostają zarzuty naruszenia wskazanych przepisów ustawy scaleniowej, polegające na nieznacznym pomniejszeniu działki Skarżącego i to w oparciu o granice ewidencyjne działki, o niezbędny fragment w celu poszerzenia drogi dojazdowej, co zdaniem Sądu mieści się w ramach realizacji celów scalenia, wymienionych w art. 1 ustawy, jakim jest m.in. poprawa warunków gospodarowania na całym obszarze scalenia. Rozstrzygnięcie organów w tym zakresie ma charakter uznaniowy. W przekonaniu Sądu rozwiązanie mające służyć poszerzeniu drogi dojazdowej dla zapewnienia odpowiedniego dojazdu do innych działek siedliskowych i rolnych nie nosi znamion dowolności, gdyż wyniki scalenia odnieść należy do wszystkich uczestników scalenia. Zmniejszenie powierzchni poscaleniowej działki nr [...] o kwestionowany fragment, przy jednoczesnym poszerzeniu jest z tyłu, nie przyczyniło się do pogorszenia warunków gospodarowania gruntami. Jednocześnie doprowadzono do rozwiązań komunikacyjnych dla szerszego kręgu adresatów decyzji. Regularny system dróg dojazdowych zaprojektowany tak, aby uzyskał on połączenie z drogami głównymi, służy realizacji ogólnego celu scalenia gruntów.
Końcowo odnieść się należy do zarzutu naruszenia § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2022 r. poz. 1225) poprzez przesunięcie drogi bezpośrednio pod budynki gospodarcze skarżącego z oknami, co spowoduje, że znajdą się one 1,5 metra od drogi. W ocenie Sądu zarzut ten nie jest zasadny, albowiem przepis ten dotyczy sytuowania budynków od granicy z sąsiednią działką budowlaną, a w tym przypadku mamy do czynienia z drogą dojazdową, co wprost wskazuje, że nie może dojść do naruszenia w/w przepisu. Nadto należy przypomnieć, że organ projektując działkę skarżącego w scalaniu, uwzględnił jedynie granice ewidencyjne uwidocznione na mapach ewidencyjnych, a zatem w żadnym zakresie nie wpłynęło to zmianę położenia budynku gospodarczego.
Podsumowując te rozważania wskazać należy, że zdaniem Sądu - scalenie gruntów na obiekcie "O. i inne", gm. D., również w stosunku do działek skarżącego W.S. przeprowadzone zostało z zachowaniem przepisów prawa, cel scalenia został osiągnięty, ponieważ nastąpiła poprawa w ukształtowaniu gospodarstw rolnych, zaś nieznaczne pomniejszenie szerokości działki siedliskowej nie wpłynęło na pogorszenie warunków korzystania z tej nieruchomości.
Przechodząc do ostatniej wywiedzionej skargi tj. skargi A.H. należy wskazać, że z akt sprawy organu I instancji wynika, że skarżący do scalenia wniósł działkę nr [...] o powierzchni 0,88 ha położoną w obrębie H., gm. D. /rejestr szacunku gruntów przed scaleniem obrębu H. - strona akt nr 223/. Z treści Kwestionariusza życzeń obręb H. /strona akt nr 188/ wynikało, że w okresie od 25 listopada 2019 r. do 29 listopada 2019 r., w którym geodeta-projektant zapoznawał uczestników scalenia z wartością szacunkową ich gruntów i częściami składowymi oraz zbierał wnioski dotyczące przyszłej lokalizacji gruntów, wpisując je do odrębnie sporządzonego kwestionariusza życzeń – Skarżący nie składał życzeń dotyczących przyszłej lokalizacji gruntów, nie składał wniosków o pomniejszenie/powiększenie gospodarstwa. Geodeta-projektant, zaprojektował i wydzielił Skarżącemu należny ekwiwalent za własność działki nr [...] objętej scaleniem o powierzchni 0,88 ha i wartości 32337,28 zł, w działce nr [...] o powierzchni 0,8903 ha i wartości 32.473,84 zł. Na rzecz Skarżącego wydzielono działkę w dotychczasowym miejscu dokonując niewielkiej korekty granic wynikającej z faktycznego użytkowania na gruncie wydzielonej części rolnej (ogrodzenie). Geodeta-projektant projektując działkę Skarżącego miał na uwadze ekwiwalentność gruntów i dostosowanie projektu scalenia innym uczestnikom scalenia /rejestr szacunku gruntów po scaleniu obrębu H. - stron akt nr 225/.
W przypadku Skarżącego wartość gruntów wniesionych do scalenia wynosiła 32.337,28 zł, natomiast wartość wydzielonych gruntów po scaleniu wynosi 32.473,84 zł, co stanowi + 0,42 %, natomiast powierzchnia nieruchomości przed scaleniem wynosiła 0,88 ha, a w wyniku scalenia wydzielono grunty o powierzchni 0,8903 ha, co stanowi + 1,17 % /rejestr gruntów po scaleniu obrębu H. – karta akt nr 225/. Z powyższego wynika, że zostały zachowane wymogi wynikające z art. 8 ust. 1 i 2 i art. 14 ust. 2 ustawy scaleniowej
Pomimo, iż w stosunku do nieruchomości Skarżącego nastąpiło "zmniejszenie" powierzchni lasu o 0,0006 ha i wartości 26,94 zł, to uczestnik scalenia w ogólnym rozrachunku otrzymał grunty o powierzchni większej o 0,0103 ha i wartości wyższej o 136,56 zł, co wypełnia wymogi art. 8 ust. 1 ustawy scaleniowej. Skarżący w wyniku scalenia gruntów otrzymał pełny ekwiwalent swego gospodarstwa pod względem wartościowym i ilościowym. Żądanie Skarżącego w zakresie powrotu do starych granic, w ocenie organu odwoławczego, ale również i Sądu, nie może zostać spełnione, ponieważ uchylenie decyzji scaleniowej (choćby tylko w części) dotyczyć będzie nie tylko interesu prawnego Skarżącego, który zainicjował postępowanie sądowe w przedmiocie skargi na decyzję scaleniową, ale też innych podmiotów, którzy decyzji scaleniowej nie kwestionują.
Skarżący nie skorzystał z prawa wynikającego z art. 24 ust. 1 ustawy scaleniowej, tj. nie zgłosił na piśmie Staroście Siemiatyckiemu zastrzeżeń do projektu scalenia w terminie 14 dni od dnia okazania projektu uczestnikom scalenia, które miało miejsca w dniach 6 – 9 października 2020 r. Wobec nie złożenia zastrzeżeń przez Skarżącego nie było podstaw do opiniowania przez Komisję pełniącą funkcje doradcze, a co za tym idzie nie było podstaw do rozpatrzenia przez Starostę Siemiatyckiego. Podkreślić w tym miejscu należy, że Skarżący dopiero po wydaniu decyzji zatwierdzającej projekt scalenia gruntów na obiekcie "O. i inne", gm. D. przez Starostę Siemiatyckiego wniósł odwołanie do Wojewody Podlaskiego. Stanowisko takie zostało potwierdzone również na rozprawie, gdzie skarżący podkreślił, że nie zgłaszał wcześniej zastrzeżeń, bowiem obiecywano mu, że granice zostaną po staremu. Skarżący poczuł się po prostu oszukany, tym bardziej, że zabrano mu las, a w zamian uzyskał grunty rolne, które w żaden sposób nie będą przez niego wykorzystane. Skarżący upatrywał w tym stratę około 40.000 zł.
Podkreślić jednakże należy, że scalenie gruntów na obiekcie "O. i inne", gm. D. przeprowadzone zostało z zachowaniem przepisów prawa, cel scalenia został osiągnięty ponieważ nastąpiła poprawa w ukształtowaniu gospodarstw rolnych, co do większości gospodarstw. Struktura obszarowa gruntów na tym terenie uległa poprawie, co przełożyło się na uzyskanie korzystnych warunków gospodarowania, określonych w art. 1 ust. 1 ustawy scaleniowej, a w związku z tym brak jest podstaw do uznania, że zostały naruszone przepisy art. 1 ust. 1 ustawy scaleniowej. Sąd rozumie argumentację skarżącego, który czuje się rozczarowany postępowaniem scaleniowym, albowiem w jego przypadku w zasadzie uległa jedynie numeracja działki i zmieniły się granice ewidencyjne działki, co de facto trudno uzasadnić zrealizowaniem celów scaleniowych w stosunku do jego nieruchomości. Mimo, że skarżący w ostatecznym rozrachunku posiada nieruchomość większą o około 100 m2, nie jest usatysfakcjonowany takim rozwiązaniem sprawy. Gdyby takie zarzuty były podniesione w toku postępowania scaleniowego być może organ by je uwzględnił, jednakże z uwagi na to, że pojawiły się już po wydaniu decyzji, ich uwzględnienie wiązałoby się z równoczesną ingerencją w nieruchomości sąsiednie, co mogłoby rodzić kolejne konflikty.
W orzecznictwie Wojewódzkich Sądów Administracyjnych panuje pogląd, iż naczelną zasadą postępowania scaleniowego jest stworzenie korzystniejszych warunków gospodarowania w rolnictwie i leśnictwie poprzez poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych, lasów i gruntów leśnych, racjonalne ukształtowanie rozłogów gruntów, dostosowanie granic nieruchomości do systemu urządzeń melioracji wodnych, dróg oraz rzeźby terenu. Zasada ta odnosi się jednak przede wszystkim do obszaru scalenia ujmowanego jako całość, a dopiero w dalszej kolejności do jednostkowych rozstrzygnięć wydawanych względem podmiotów, których nieruchomości na tym obszarze są położone. W ocenie Sądu brak akceptacji przez Skarżącego przyznanego ekwiwalentu, nie jest argumentem wystarczającym dla podważenia legalności decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia, bowiem organ scaleniowy "waży" wiele spornych interesów.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 września 2023 r. sygn. akt I OSK 135/21 "nawet rzeczywiście zaistniałe w jednostkowym przypadku naruszeni indywidualnego interesu uczestnika scalania nie podważa legalności decyzji zatwierdzającej projekt scalania, gdy zachowania pozostaje podstawowa zasada wydzielenia gruntów określona w art. 8 ust. 1 ustawy scaleniowej" (CBOSA).
Odnosząc się do zarzutu zastosowania przez Starostę Siemiatyckiego art. 108 k.p.a. tj.: nadania decyzji zatwierdzającej projekt scalenia rygoru natychmiastowej wykonalności, słusznie organ II instancji zwraca uwagę na specyfikę scalenia gruntów oraz jego skutki. Wykonanie decyzji zatwierdzającej projekt scalenia jest możliwe tylko w całym obszarze scalenia i w odniesieniu do wszystkich uczestników scalenia. Rygor natychmiastowej wykonalności daje również gwarancję realizacji następnego etapu prac związanych ze scaleniem gruntów, a wynikających z art. 3 ust. 1 ustawy scaleniowej tj.: zagospodarowania poscaleniowego, w tym przeprowadzeniem postępowań o zamówienia publiczne, opracowaniem niezbędnych projektów, wyłonieniem wykonawcy tych prac. Ponadto całość prac zagospodarowania poscaleniowego musi zostać wykonana w terminie wynikającym z harmonogramu rzeczowo-finansowego, który jest określony w umowie o przyznaniu pomocy Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. zawartej pomiędzy Powiatem Siemiatyckim a Samorządem Województwa Podlaskiego, a ich niewykonanie w terminie skutkowałoby sankcjami wynikającymi z uwarunkowań Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz niewykorzystaniem znaczących środków finansowych pochodzących w przeważającej części z Unii Europejskiej - Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich. Powyższe wskazuje, że rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji jest prawidłowe, co znajduje odzwierciedlenie w jej uzasadnieniu.
Reasumując wszystkie skargi, powtórzyć należy za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie (II SA/Rz 92/21), iż scalenia gruntów należą do "jednych z najtrudniejszych i najbardziej skomplikowanych spraw administracyjnych. Sądowoadministracyjna kontrola decyzji scaleniowych sprowadza się do ich weryfikacji pod względem zgodności z prawem, nie zaś do orzekania o słuszności rozstrzygnięć pod względem merytorycznym (II OSK 2805/14). Scalenie gruntów cechują rozwiązania mające charakter techniczny. Stanowi ono zbiorowy zabieg urządzeniowo-rolny, natomiast przy opracowywaniu samego projektu scalenia organy administracyjne korzystają z pewnej swobody. Jest ona niezbędna dla wybrania optymalnego w danych warunkach rozwiązania, przy jednoczesnym uwzględnieniu - w miarę możliwości - interesów i wniosków wszystkich uczestników scalenia. Jest nieuniknione, że w toku postępowania scaleniowego zwykle rodzą się liczne konflikty pomiędzy uczestnikami oczekującymi wyłącznie na poprawę ich warunków gospodarowania. Rozstrzygnięcie organów w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Powoduje to, że kontrola Sądu ograniczać się może jedynie do oceny, czy nie posiadają one cech dowolności, czy nie narusza przepisów prawa i czy zostało wydane w wyniku zebrania i oceny niezbędnego materiału dowodowego – wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2018 r. II OSK 1706/16, wyrok WSA w Rzeszowie z 28 sierpnia 2014 r., II SA/Rz 1329/13 (CBOSA).
W przedmiotowej sprawie Sąd nie dostrzegł naruszenia przepisów prawa czy też cech dowolności przy wydawaniu decyzji, zaś odwołania od decyzji wniosło 4 właścicieli nieruchomości objętych scalaniem, przy ogólnej liczbie stron postępowania liczącej prawie 900 uczestników, co stanowi minimalny odsetek stron niezadowolonych z decyzji zatwierdzającej projekt scalania gruntów na obiekcie "O. i inne".
Podobnie jak WSA w Rzeszowie w ww. sprawie, także i sąd w sprawie niniejszej wskazuje, że "realizacja celów scalenia określonych w art. 1 ust. 1 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów nie może dotyczyć każdej pojedynczej działki i sytuacji, gdyż jest to niemożliwe. Niekiedy kosztem pojedynczych działek, czy interesów uczestników scalenia, następuje istotna poprawa warunków gospodarowania na innych działkach, uzasadniająca w łącznym rozrachunku przyjęte rozwiązanie. Istotne jest, aby każdy z uczestników scalenia otrzymał w jego wyniku pełny ekwiwalent swego gospodarstwa pod względem wartościowym i ilościowym. - wyrok NSA z 18 stycznia 2006 r., OSK 908/04" (CBOSA). Tożsame stanowisko zostało zajęte przez NSA w wyroku z dnia 13 września 2023 r. sygn. akt I OSK 135/21 (CBOSA).
Na zasadzie kontroli legalności z punktu widzenia art. 6k.p.a. w związku z art. 33 ust. 1 ustawy scaleniowej sąd też stwierdza, że organy nie naruszyły zasady prawdy obiektywnej, w tym reguł postępowania wyjaśniającego. Skargi nie podważają ustalonego stanu faktycznego sprawy, także w zakresie prawidłowego uzasadnienia decyzji, w tym respektowania zasad uwzględniania z urzędu interesu społecznego i interesu indywidualnego, prowadzenia postępowania w sposób zapewniający zaufanie do organów władzy czy przekonywania do podjętych rozstrzygnięć. Wbrew zarzutom podnoszonym w skardze, uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada warunkom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. i szczegółowo odnosi się do zarzutów odwołania. Organy podejmowały działania dla określenia najbardziej optymalnego rozwiązania problemów uczestników scalenia.
Poprawa struktury obszarowej i uzyskanie korzystnych warunków gospodarowania to ogólny cel scalenia, co nie oznacza, że w każdym przypadku tej procedury zostanie on w równym stopniu osiągnięty w stosunku do każdego z uczestników scalenia. Poczucie nieuwzględnienia indywidualnych interesów nie jest argumentem wystarczającym dla podważenia legalności decyzji, bowiem organ scaleniowy "waży" wiele spornych interesów. Ustawa scaleniowa reguluje scalenie jako akcję zmierzającą do uporządkowania stanu gruntów na danym terenie, inicjowaną i akceptowaną generalnie przez większość, a niekoniecznie przez wszystkie osoby zainteresowane. Interesy tych, którzy akcji takiej nie akceptują co do zasady, chronione są odpowiednią procedurą, w ramach której projektowane rozwiązania mają być ujawniane, uprawnienie do udziału w podejmowaniu najbardziej istotnych decyzji należy do wszystkich zainteresowanych, zgłaszane zastrzeżenia mają być rozpatrywane komisyjnie, wreszcie uczestnicy reprezentowani są przez wybieraną przez siebie radę. Wszystkich tych reguł dochowano.
Marginalnie jedynie wskazać należy, że ponieważ skargi złożyli tylko niektórzy uczestnicy scalenia spośród tych, którzy początkowo wnieśli odwołania, sąd nie miał obowiązku rozważać sytuacji prawnej osób nieposiadających przymiotu skarżących.
Z wyżej wskazanych powodów sąd skargi oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a.