II SA/Bk 278/06

II SA/Bk 278/06 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2006-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-05-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Sobolewska-Nazarczyk /przewodniczący/
Elżbieta Trykoszko
Małgorzata Roleder /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 156 par. 1 pkt 3, art. 16
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Tezy
W świetle powołanego art. 156 § 1 pkt 3 w zw. z art. 16 kpa za niedopuszczalne uznać należy wydanie decyzji merytorycznie rozstrzygającej w sprawie w tym samym dniu, co decyzji o stwierdzeniu nieważności ostatecznej decyzji, skoro rozstrzygnięcia podejmowane w trybie nadzoru nie są ostateczne. Od decyzji tych służy, bowiem odwołanie w trybie administracyjnym, a następnie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko,, asesor WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi B. T. na decyzję Rektora Uniwersytetu w B. z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zgody na wznowienie studiów 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Rektora Uniwersytetu w B. na rzecz skarżącego B. T. kwotę 200 (słownie dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2005r. Prodziekan Wydziału Prawa Uniwersytetu
w B. nie wyraził zgody na wznowienie studiów przez B. T. na Wydziale Prawa Uniwersytetu w B.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazano, iż B. T. w dniu [...]10.2005r. zwrócił się do Prodziekana Wydziału Prawa Uniwersytetu
w B. z wnioskiem o wyrażenie zgody na reaktywację na studia dzienne na rok akademicki 2005/2006. Zgodnie zaś z § 32 pkt 1 Regulaminu Studiów Uniwersytetu w B. uchwalonym na posiedzeniu Senatu Uniwersytetu w B. w dniu [...] listopada 1998r. student, który został skreślony z listy studentów może wznowić studia za zgodą dziekana, po przerwie nie krótszej niż rok (lub semestr) i nie dłuższej niż 5 lat. Natomiast na podstawie § 32 pkt 2 tego aktu stwierdzono, że ponowne przyjęcie na studia osoby, która została skreślona z listy studentów na I roku studiów, następuje na ogólnych zasadach rekrutacji na studia wyższe.
Tymczasem organ ustalił, iż B. T. został skreślony z listy studentów pierwszego roku w dniu [...]03.2003r. z powodu nie złożenia indeksu do zaliczenia semestru zimowego w roku akademickiego 2002/2003. Zgodnie z Zarządzeniem
nr [...ł] Rektora z dnia [...] czerwca 2002r. w sprawie organizacji roku akademickiego 2002/2003 w UW., semestr zimowy kończył się [...] lutego 2003 roku. Po upływie tego terminu studenci byli zobowiązani do złożenia indeksu i karty egzaminacyjnej celem rozliczenia semestru. Niedopełnienie tego obowiązku było podstawą do podjęcia wobec B. T. decyzji o skreśleniu z listy studentów (§ 24 pkt 1b Regulaminu).
Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem B. T. odwołał się do Rektora Uniwersytetu w B. wnosząc o ponowne rozważenie jego wniosku
o wznowienie studiów na Wydziale Prawa.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, Prorektor Uniwersytetu w B. nie znajdując podstaw do zmiany decyzji Prodziekana Wydziału Prawa, decyzją z dnia [...] stycznia 2006r. utrzymał w mocy orzeczenie wydane w pierwszej instancji.
Od tego rozstrzygnięcia pismem z dnia [...]01.2006r. B. T. odwołał się do Ministra Edukacji i Nauki wnosząc o wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie.
W odpowiedzi na powyższe, Minister Edukacji i Nauki poinformował Rektora Uniwersytetu w B., iż odwołanie B. T. zostało skierowane mylnie do rozpatrzenia do Ministerstwa z uwagi na brak pouczenia w decyzji Prorektora
z dnia [...].2006r. o terminie i możliwości złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jednocześnie zwrócono uwagę, iż wskazana decyzja nie zawiera szczegółowego uzasadnienia oraz nie spełnia wymogów kpa, gdyż brak w niej daty decyzji prodziekana oraz numerów decyzji prodziekana i prorektora.
W tym stanie rzeczy Rektor Uniwersytetu w B. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nieważności decyzji Prorektora Uniwersytetu w B. z dnia [...] stycznia 2006r. W wyniku przeprowadzonego postępowania stwierdzono,
iż przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem wymogów określonych
w art. 107 kpa polegających na braku uzasadnienia faktycznego i prawnego oraz braku pouczenia o dopuszczalności wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Mając na uwadze powyższe decyzją z dnia [...] lutego 2006r. nr [...] Rektor Uniwersytetu w B. na podstawie art. 156 § 1 ust. 2 kpa stwierdził nieważność decyzji Prorektora UW. z dnia [...] stycznia 2006r. w sprawie wznowienia studiów przez B. T. na Wydziale Prawa.
Jednocześnie decyzją z dnia [...] lutego 2006r. nr [...] Rektor UW. na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prodziekana Wydziału Prawa z dnia [...] grudnia 2005r. odmawiającą udzielenia zgody na wznowienie studiów przez B. T.
W uzasadnieniu decyzji nr [...] wskazano, iż B. T. był przyjęty na studia na Wydział Prawa w roku akademickim: 1995/96, 1998/99, 1999/2000,
w każdym jednak przypadku następowało skreślenie jego osoby z listy studentów.
W pierwszym roku z uwagi na nie zdanie egzaminu z "prawa rzymskiego" objętego planem studiów B. T. został warunkowo wpisany na II rok studiów, lecz
w dniu [...]10.1997r. z powodu nie zaliczenia II roku studiów oraz niespełnienia
w terminie warunku w roku akademickim 1996/97 został skreślony. Za drugim razem studenta skierowano na powtarzanie roku pierwszego z powodu nie zaliczenia pierwszego semestru studiów - student nie zdał żadnego egzaminu. Zaś w trzecim przypadku skreślenie z listy studentów nastąpiło w dniu [...]11.2000r. z powodu nie zaliczenia I roku studiów.
W roku akademickim 2002/2003 po ponownym przyjęciu B. T. na studia, decyzja o jego skreśleniu z listy studentów została podjęta w dniu [...]03.2003r. z powodu nie złożenia indeksu do zaliczenia semestru zimowego
w roku akademickim 2002/2003 (§ 24 pkt 1 b Regulaminu). W uzasadnieniu podjętej decyzji podkreślono, iż zgodnie z zarządzeniem Nr [...] Rektora Uniwersytetu
w Bi. z dnia [...]06.2002r. w sprawie organizacji roku akademickiego 2002/2003 w Uniwersytecie w B. semestr zimowy kończył się [...]02.2003r. Po upływie tego terminu studenci byli zobowiązani do złożenia indeksu i karty egzaminacyjnej celem rozliczenia semestru. Niedopełnienie tego obowiązku było podstawą podjęcia wobec B. T. decyzji o skreśleniu. Stosownie do z § 28 Regulaminu studiów wznowienia mogą być dokonywane od II roku studiów, a ponowne przyjęcie na studia osoby, która została skreślona z listy studentów na I roku studiów, następuje na ogólnych zasadach rekrutacji na studia wyższe (§ 32 ust. 2 Regulaminu).
Uznając obie decyzje za naruszające prawo, B. T. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wnosząc o stwierdzenie ich nieważności, ewentualnie o ich uchylenie.
Z uwagi na zaskarżenie jednym pismem dwóch decyzji, skarga podlegała rozdzieleniu na: sprawę ze skargi na decyzją Rektora Uniwersytetu w B.
z dnia [...] lutego 2006r. Nr [...], którą zarejestrowano pod sygn. akt II SA/Bk 277/06 oraz sprawę ze skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu w B. z dnia
[...] lutego 2006r. Nr [...] zarejestrowaną pod sygn. akt II SA/Bk 278/06 (sprawa będąca przedmiotem niniejszego rozpoznania).
Kwestionowanej decyzji Rektora Uniwersytetu w B. z dnia
[...] lutego 2006r. Nr [...] B.T. zarzucił:
- naruszenie art. 127 kpa w zw. z art. 156 kpa, polegające na wydaniu przez Rektora Uniwersytetu w B. decyzji utrzymującej w mocy decyzję Prodziekana Wydziału Prawa Uniwersytetu, podczas gdy postępowanie o stwierdzenie nieważności jest postępowaniem odrębnym od postępowania, w którym wydano weryfikowaną decyzję. Organ stwierdzający nieważność jako organ wyższego stopnia, nie posiada uprawnień do wydania orzeczenia, co do istoty sprawy. Nawet gdyby uznać, iż decyzja Prorektora nie była w istocie decyzją wydaną na szczeblu Rektora, to i tak Rektor jako organ wyższego stopnia stwierdzając nieważność
w decyzji [...] nie posiadał uprawnień do wydania decyzji [...] rozstrzygającej sprawę, co do istoty,
- naruszenie art. 7 kpa przez zaniechanie wnikliwego wyjaśnienia okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego oraz interesu strony w sytuacji, gdy istnieją podstawy do wznowienia postępowania dotyczącego skreślenia go z listy studentów na podstawie "art. 145 ust. 5 kpa".
Skarżący podniósł, iż decyzja o stwierdzeniu nieważności jest decyzją deklaratoryjną, co oznacza, że decyzja której nieważność stwierdzono nie wywołała skutków od dnia jej wydania. Ponadto skutkiem wydania decyzji na podstawie
art. 156 kpa jest konieczność ponownego rozpatrzenia złożonego przeze niego odwołania. Zdaniem skarżącego organ orzekający o nieważności nie może rozpatrywać sprawy, co do istoty, nawet w oddzielnej decyzji. Gdyby nawet uznać,
iż Rektor Uniwersytetu jest organem wyższego stopnia uprawnionym do stwierdzenia nieważności decyzji Prorektora, to nie miał on uprawnienia do orzekania merytorycznie w sprawie należącej do zakresu obowiązków Prorektora. Winien był, więc zachowując tok instancyjny zwrócić się do Prorektora o ponowne merytoryczne rozpoznania jego odwołania.
Powołując się na treści art. 127 kpa, skarżący podkreślił, iż od decyzji wydanej w I instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Właściwym do rozpoznania odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Organem odwoławczym, którym jak wynika z podziału obowiązków w Rektoracie i Dziekanacie Wydziału Prawa był Prorektor Uniwersytetu i to on jest zobowiązany do wydania decyzji rozstrzygającej sprawę, co do meritum w II instancji. Od decyzji prorektora lub prodziekana nie istnieje droga odwoławcza do rektora lub dziekana, gdyż osoby te działają w ramach kompetencji przyznanych dziekanowi wydziału lub rektorowi Uniwersytetu. W tej sytuacji decyzja podjęta przez prorektora lub prodziekana wydana jest na szczeblu rektora lub dziekana. Natomiast w żadnym przepisie ustawy o szkolnictwie wyższym nie ma wskazanej podległości prodziekana/prorektora - jako stanowiska odrębnego od stanowiska rektora lub dziekana na zasadzie organów wyższego stopnia czy też na zasadzie organów podrzędnych. Stąd należy uznać, że stosownie do art. 17 pkt 3 kpa organem wyższego stopnia w stosunku do rektora uniwersytetu jest minister edukacji narodowej. Z uwagi na powyższe decyzja stwierdzająca nieważność, wydana została przez organ do tego nieuprawniony.
Ponadto wskazał, iż w uzasadnieniach obu decyzji organy powołują się na § 24 regulaminu studiów zgodnie, z którym nie złożenie indeksu celem zaliczenia powoduje skreślenie z listy studentów, a także na zarządzenie nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...]06.2002r., w myśl którego semestr zimowy kończył się [...]02.2003r. Tymczasem zarówno Prodziekan jak i Prorektor we wcześniejszych postępowaniach jak i postępowaniu o wyrażenie zgody na wznowienie studiów pominęli fakt, iż prowadzona przez Wydział dokumentacja - protokoły zaliczeń
i egzaminów pozwalała na ustalenie, iż mimo nie złożenia indeksu wykonał on obowiązujący w danym roku program zaliczeń. Żaden z orzekających dotychczas organów nie rozważył konieczności wszczęcia z urzędu na podstawie art. 145 ust. 5 kpa postępowania dotyczącego skreślenia go z listy, mimo iż w chwili wydania decyzji istniały dowody znajdujące się w protokołach zaliczeń oraz egzaminów, dające podstawę do udzielenia zaliczenia semestru.
Skarżący stwierdził, iż Wydział Prawa podczas każdej sesji dostarcza wykładowcom do wypełnienia protokoły zaliczeń i egzaminów - możliwym, zatem było ustalenie przebiegu jego studiów. Nadto wszystkie orzekające w sprawie organy wskazując na datę [...] lutego 2003r. jako datę, od której studenci mieli obowiązek składania indeksów, nie wskazują końca terminu, po upływie którego, studenci, którzy nie dopełnili obowiązku musieli liczyć się z wykreśleniem z listy. Końcowo zauważa, iż w czasie odbywania nauki nie został zapoznany z regulaminem studiów, w szczególności z obowiązkami ciążącymi na nim, skutkiem czego niedopełnił obowiązków formalnych.
W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu w B. podtrzymał dotychczasową argumentacje zawartą w uzasadnieniu decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Zdaniem Uniwersytetu w przedmiotowej sprawie nie istnieją przesłanki, na które powołuje się skarżący (art. 145 § 1 ust. 5 kpa) do wznowienia postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga podlegała uwzględnieniu albowiem zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa.
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę decyzji, postanowień, aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z przepisami prawa materialnego oraz przepisami postępowania administracyjnego i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony
w aktach sprawy.
Na wstępie zauważyć należy, iż po części zasługują na uwzględnienie zarzuty skarżącego, iż kwestionowana w niniejszym postępowaniu decyzja narusza przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.), jednak w nieco innym aspekcie.
Stosownie do treści art. 16 kpa, w którym zawarto definicję decyzji ostatecznej – "decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych
w kodeksie lub ustawach szczególnych".
Powołany przepis ustanawia ochronę decyzji ostatecznych przyznając im cechę trwałości, przy równoczesnym wyznaczeniu granic tej trwałości. W szczególności ze zdania pierwszego wynika, iż jest to nie tylko decyzja, od której nie można wnosić odwołania, ale przede wszystkim, że jest to ostateczne załatwienie sprawy administracyjnej. Sprawa ta, zatem nie może być powtórnie przedmiotem postępowania administracyjnego. Naruszenie tej reguły przez ponowne jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie pociąga za sobą sankcję nieważności (art. 156 § 1 pkt 3 kpa).
Od wskazanej wyżej zasady - ostateczności załatwiania sprawy - ustawodawca dopuszcza jednak wyjątki, wyznaczając przy tym warunki odstąpienia od niej. Jednym z takich wyjątków jest stwierdzenie nieważności decyzji w trybie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności (art. 156 § 1). W tym przypadku, stwierdzenie nieważności decyzji może otwierać drogę do ponownego rozpoznania
i rozpatrzenia sprawy, np. w razie rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2). Zauważyć jednak należy, iż decyzja wydana w trybie nadzoru (w postępowaniu
o stwierdzeniu nieważności) jest decyzją w nowej sprawie, a więc decyzją pierwszej instancji i wobec tego podlega weryfikacji w toku instancji, w trybach nadzwyczajnych i zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Skutkiem stwierdzenia nieważności jest powrót sprawy do ponownego rozpatrzenia, do postępowania głównego w zależności od tego czy unieważniona została decyzja pierwszej czy drugiej instancji.
W niniejszej sprawie Rektor Uniwersytetu w B. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nieważności decyzji Prorektora Uniwersytetu w B. z dnia [...] styczna 2006r., które to postępowanie zakończone zostało wydaniem
w dniu [...] lutego 2006r. decyzji nr [...] stwierdzającej nieważność wyżej opisanej decyzji Prorektora. Jednocześnie w tej samej dacie, to jest w dniu [...] lutego 2006r. decyzją nr [...] Rektor Uniwersytetu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prodziekana Wydziału Prawa z dnia [...] grudnia 2005r. odmawiającą udzielenia zgody na wznowienie studiów.
Z podjętą w powyższy sposób decyzją Rektora Uniwersytetu w B.
nr [...] nie sposób się zgodzić, albowiem wydanie tej z decyzji nastąpiło ponad wszelką wątpliwość z naruszeniem zasady trwałości decyzji ostatecznej.
Przede wszystkim w konkretnej sprawie zauważyć należy, iż obie decyzje wydane przez Rektora Uniwersytetu w B. – nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Prorektora UW. z dnia [...] stycznia 2006r. oraz nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Prodziekana z dnia [...] grudnia 2005r. - zostały podjęte w tej samej dacie, to jest w dniu [...] lutego 2006r.
Tymczasem w świetle powołanego wyżej przepisu art. 16 kpa za niedopuszczalne uznać należy wydanie decyzji merytorycznie rozstrzygającej
w sprawie w tym samym dniu, co decyzji o stwierdzeniu nieważności ostatecznej decyzji, skoro rozstrzygnięcia podejmowane w trybie nadzoru – na co wskazano wyżej - nie są ostateczne. Od decyzji tych służy, bowiem odwołanie w trybie administracyjnym, trybie nadzwyczajnym, a następnie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Konsekwencją braku ostateczności decyzji nr [...] w dniu [...] lutego 2006r. było nierozstrzygnięcie w sposób definitywny kwestii obowiązywania we wskazanej dacie decyzji z dnia [...] stycznia 2006r.
Reasumując stwierdzić należy, iż w dniu [...] lutego 2006r. w obrocie prawnym zaistniały dwie decyzje rozstrzygające, co do istoty sprawę w przedmiocie wznowienia studiów przez B. T., z których pierwsza, to jest z dnia
[...] stycznia 2006r. nadal była ostateczna, skoro nie została skutecznie wyeliminowana z obrotu prawnego.
Powyższe postępowanie organu bez wątpienia wyczerpało dyspozycję art. 156 § 1 pkt 3 kpa – w sprawie nastąpiło bowiem wydanie kolejno po sobie decyzji załatwiających sprawę, co do istoty, z których pierwsza jest ostateczna. W ocenie Sądu ustalenie tej okoliczności daje podstawę do stwierdzenia, iż kwestionowana decyzja z dnia [...].2006r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2005r. dotknięta jest wadą nieważności.
Końcowo wskazać należy, iż podstawowe znaczenie dla określenia sytuacji,
w której decyzja będzie dotknięta wadą nieważności, o której mowa w art. 156 1 pkt 3 kpa jest także ustalenie tożsamości spraw, o których rozstrzygnięto najpierw
w ostatecznej decyzji i potem w następnej decyzji. W tezie wyroku NSA z dn. 14.11.1991r. (SA/Wr 826/91; nie publ.) wyrażono pogląd, że w rozumieniu powołanego artykułu sprawę musi cechować tzw. potrójna tożsamość. Oznacza to,
iż tożsamość sprawy ze sprawą już rozstrzygniętą decyzją ostateczną, będzie zachodziła w takim przypadku, gdy w sprawie tej występują te same podmioty, dotyczy ona tego samego stanu prawnego oraz tego samego stanu faktycznego, niezmienionego w stosunku do sprawy poprzedniej. W niniejszej sprawie spełnienie wyżej wskazanych przesłanek nie budzi wątpliwości.
W tym stanie rzeczy wobec ustalonego naruszenia prawa stanowiącego podstawę stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 3 kpa), Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.
Orzeczenie o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji wydano na podstawie
art. 152, zaś o kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. –