II SA/Bk 276/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę Gminy Białystok, potwierdzając zasadność zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która nie została wykorzystana na cel publiczny, mimo że na sąsiednich terenach powstało osiedle mieszkaniowe.
Sprawa dotyczyła zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, która nie została wykorzystana na cel publiczny, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego "Pietrasze". Gmina Białystok kwestionowała decyzję o zwrocie, argumentując, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na sąsiednich terenach. Sąd uznał jednak, że sama obecność osiedla nie oznacza wykorzystania każdej części wywłaszczonego terenu, zwłaszcza gdy wnioskowana działka pozostała niezagospodarowana i porośnięta dziką roślinnością.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę Gminy Białystok na decyzję Wojewody Podlaskiego dotyczącą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Sprawa wywodziła się z uchwały Miejskiej Rady Narodowej z 1985 r. o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa pod budowę osiedla "Pietrasze". Spadkobiercy pierwotnych właścicieli wystąpili o zwrot części nieruchomości, która w ewidencji gruntów stanowiła działkę o numerze [...], a obecnie weszła w skład innej działki. Organ pierwszej instancji orzekł o zwrocie nieruchomości, ustalając jednocześnie kwotę zwaloryzowanego odszkodowania do zwrotu przez spadkobierców. Wojewoda Podlaski utrzymał tę decyzję w mocy, wskazując, że cel wywłaszczenia (budowa osiedla) nie został zrealizowany na przedmiotowej działce, która pozostała niezagospodarowana. Sąd administracyjny, opierając się na wcześniejszych prawomocnych wyrokach w podobnych sprawach dotyczących tego samego terenu, potwierdził, że brak wykorzystania nieruchomości na cel wywłaszczenia jest faktem udowodnionym. Sąd podkreślił, że nawet jeśli na sąsiednich terenach powstało osiedle mieszkaniowe, nie oznacza to automatycznie wykorzystania każdej części wywłaszczonego terenu, zwłaszcza gdy wnioskowana działka jest niezagospodarowana i porośnięta dziką roślinnością. Sąd odwołał się do orzecznictwa NSA, które dopuszcza zwrot części nieruchomości, jeśli cel został zrealizowany tylko na jej części, a także podkreślił, że "dzika" zieleń nie może być traktowana jako zieleń osiedlowa.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, nieruchomość wywłaszczona pod określony cel publiczny podlega zwrotowi, jeżeli stała się zbędna na ten cel, co oznacza, że cel ten nie został zrealizowany na tej nieruchomości, nawet jeśli na sąsiednich terenach cel ten został osiągnięty.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że brak wykorzystania konkretnej działki na cel wywłaszczenia (budowa osiedla mieszkaniowego, tereny zielone, przedszkole) jest wystarczającą przesłanką do jej zwrotu, nawet jeśli na innych częściach terenu objętego pierwotnym wywłaszczeniem cel ten został zrealizowany. "Dzika" zieleń nie stanowi zagospodarowania na cel osiedlowy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (6)
Główne
u.g.n. art. 136 § ust. 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
u.g.n. art. 140 § ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej.
u.g.n. art. 137 § ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, lub pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
u.g.n. art. 137 § ust. 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
W sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.
Pomocnicze
u.g.n. art. 217 § ust. 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieruchomość nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia (budowa osiedla mieszkaniowego, tereny zielone, przedszkole). Działka stanowi teren niezagospodarowany, porośnięty dziką trawą i krzakami. Cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na całej nieruchomości, co uzasadnia zwrot części. Nawiązanie do wcześniejszych prawomocnych wyroków WSA w Białymstoku w analogicznych sprawach dotyczących tego samego terenu.
Odrzucone argumenty
Gmina Białystok argumentowała, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na sąsiednich terenach, a sama obecność osiedla mieszkaniowego świadczy o jego realizacji. Kwestionowanie przez Gminę ustaleń organów co do niewykorzystania nieruchomości na cel wywłaszczenia. Zarzuty naruszenia przepisów k.p.a. dotyczących postępowania wyjaśniającego i uzasadniania rozstrzygnięć.
Godne uwagi sformułowania
cel wywłaszczenia winien być wąsko pojmowany wszelkie niejasności należy interpretować na korzyść tego, kogo nieruchomość wywłaszczono "dzika" zieleń, nieurządzona w najmniejszy sposób od kilkudziesięciu lat - za zieleń osiedlową
Skład orzekający
Elżbieta Trykoszko
przewodniczący sprawozdawca
Anna Bartłomiejczuk
członek
Elżbieta Lemańska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, gdy cel publiczny nie został zrealizowany na konkretnej części terenu, mimo powstania inwestycji na sąsiednich działkach. Interpretacja pojęcia \"celu wywłaszczenia\" w kontekście osiedli mieszkaniowych i terenów zielonych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z wywłaszczeniem pod osiedle "Pietrasze" w Białymstoku oraz konkretnymi przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wymaga analizy stanu faktycznego każdej sprawy indywidualnie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, że nawet jeśli duża inwestycja (osiedle) powstanie, nie oznacza to automatycznego wykorzystania każdej części wywłaszczonego terenu. Pokazuje to, jak ważne jest precyzyjne ustalenie stanu faktycznego i prawnego w sprawach o zwrot nieruchomości.
“Czy "dzika" trawa na wywłaszczonej działce oznacza jej zwrot? Sąd rozstrzyga.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Bk 276/23 - Wyrok WSA w Białymstoku Data orzeczenia 2023-10-10 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-04-18 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Sędziowie Anna Bartłomiejczuk Elżbieta Lemańska Elżbieta Trykoszko /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane Hasła tematyczne Prawo miejscowe Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 344 art. 136 ust. 3, art. 140 ust. 1 oraz art. 217 ust. 2 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.) Dz.U. 2023 poz 1634 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Elżbieta Lemańska, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 października 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Gminy Białystok na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 14 lutego 2023 r. nr WG-VI.7534.203.2022.SI w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę Uzasadnienie Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Uchwałą Nr VI/46/85 Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku z 30.05.1985r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego i jego podziału na działki budowlane na osiedlu "Pietrasze" w Białymstoku, obręb [...], przejęto na własność Skarbu Państwa między innymi nieruchomość oznaczoną jako działka o numerze [...] o powierzchni 0,0465 ha. Nieruchomość ta w momencie przejęcia stanowiła własność małżonków A. i M. M. zgodnie z aktem własności ziemi z 31.05.1975r. Wywłaszczona nieruchomość jest obecnie własnością Gminy Białystok i pozostaje w zarządzie Zarządu Mienia Komunalnego. Wnioskiem z 9.11.2017r. o zwrot nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów numerem geodezyjnym [...], przejętej opisaną wyżej uchwałą, wystąpili spadkobiercy A. i M. M. w osobach E.M., K.M., E.M1. i A.O. Do rozpoznania sprawy wyznaczony został Starosta Grajewski. W toku prowadzonego przez ten organ postępowania do wniosku o zwrot nieruchomości przyłączyli M.G., M.M1. oraz A.K.. W toku postępowania ustalono, iż część przejętej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], weszła obecnie w skład nieruchomości oznaczonej numerem [...] o powierzchni 0,9719 ha (przed podziałem jako działka nr [...] o powierzchni 1,8145ha). Decyzją z 1.04.2022r. Starosta Grajewski orzekł o zwrocie nieodpłatnie na rzecz wszystkich wnioskodawców nieruchomości oznaczonej jako działka o numerze [...] o powierzchni 0,0178 ha (powstałej z podziału działki nr [...] o powierzchni 0,9719 ha), położonej przy ulicy [...] w Białymstoku. Decyzja powyższa została uchylona w trybie odwoławczym z zaleceniem ustalenia, czy za wywłaszczoną nieruchomość zostało ustalone i wypłacone odszkodowanie. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Starosta Grajewski decyzją z 29.11.2022r. orzekł ponownie o zwrocie na rzecz wszystkich wnioskodawców, z wyszczególnieniem wielkości udziałów, nieruchomości oznaczonej jako działka o numerze [...] o powierzchni 0,0178 ha (powstałej z podziału działki nr [...] o powierzchni 0,9719ha), położonej przy ulicy [...] w Białymstoku, ustalając jednocześnie kwotę zwaloryzowanego odszkodowania na sumę 764,74 złote oraz zobowiązując każdego ze spadkobierców pierwotnych właścicieli do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz Gminy Białystok odpowiednio do wysokości posiadanych udziałów w nieruchomości. Organ uznał, że zwrócona nieruchomość nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia. Odwołanie Gminy Białystok od tej decyzji nie zostało uwzględnione. Decyzją z 14.02.2023r. Wojewoda Podlaski po rozpoznaniu odwołania orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej Wojewoda przytoczył brzmienie art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, regulujących przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wskazał też na wykładnię przytoczonych przepisów prawa, wynikającą z orzecznictwa sądów administracyjnych. Zwrócił uwagę na istotę zarzutów Gminy sprowadzającą się do kwestionowania faktu niewykorzystania przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia, którym była budowa osiedla mieszkaniowego Pietrasze. Organ odwoławczy wskazał, że cel wywłaszczenia został precyzyjnie określony w uchwale Nr VI/46/85 Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku z 30.05.1985r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego i jego podziału na działki budowlane na osiedlu "Pietrasze" w Białymstoku. Tym celem była budowa osiedla mieszkaniowego "Pietrasze". Wojewoda stwierdził, że zgodnie z ówcześnie obowiązującym planem zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonym Zarządzeniem Prezydenta Miasta Białegostoku Nr 18/84 z 8.06.1984r. (Dz. Urz. WRN,NR 12, poz. 108) sporny obszar w całości został przeznaczony pod "teren zieleni parkowej i urządzeń rekreacyjnych" (ZP-25, o powierzchni 3,69 ha) oraz "teren przedszkola" (OU-24, o powierzchni 0,62ha). Organ wskazał, że w postepowaniu zostały przeprowadzone oględziny oraz rozprawa administracyjna. Na rozprawie sprecyzowano, że przedmiotem żądania zwrotu jest część nieruchomości oznaczonej w momencie wywłaszczenia numerem [...], wchodząca aktualnie w skład działki o numerze [...] (przed podziałem [...]), która ma kształt długiego i wąskiego prostokąta. Działka ta jest usytuowana pomiędzy ulicą [...] a osiedlem domków jednorodzinnych. Powierzchnia wnioskowanej do zwrotu nieruchomości w całości stanowi teren niezagospodarowany, od strony ulicy [...] porośnięty dziką trawą i krzakami. Od strony osiedla domów jednorodzinnych teren działki przechodzi w skarpę najprawdopodobniej sztucznie usypaną w celu umocnienia terenu zajętego pod osiedle domów jednorodzinnych. Cała skarpa porośnięta jest trawą, pojedynczymi krzakami i drzewami. Wnioskowany do zwrotu obszar jest niezagospodarowany, brak jest oznak wykorzystania go na tereny zieleni parkowej, urządzeń rekreacyjnych, czy też teren przedszkola i towarzyszącej temu infrastruktury. Wojewoda wskazał, że powyższe potwierdza dołączona do akt dokumentacja fotograficzna. Odnosząc się do zarzutów odwołania i argumentacji Gminy Białystok, Wojewoda podkreślił, że umknęła uwadze Gminy okoliczność, że przedmiotowe postępowanie dotyczy zwrotu konkretnej działki, nie zaś całości terenu przeznaczonego pod realizację osiedla mieszkaniowego a zatem przesłanki zwrotu należy badać w odniesieniu do tej nieruchomości. Fakt zatem, że na innym obszarze powstało osiedle mieszkaniowe, nie miał wpływu na rozstrzygnięcie w tej sprawie, gdyż na nieruchomości stanowiącej przedmiot zwrotu nie znajdują się żadne elementy wchodzące w skład osiedla, wymieniane w odwołaniu. Wojewoda podkreślił, nawiązując do stanowiska NSA zajętego w wyroku o sygn. I OSK 2583/16, że cel publiczny, na który przejęto nieruchomość, winien być ze względu na art. 21 Konstytucji RP wąski pojmowany a wszelkie niejasności należy interpretować na korzyść tego, kogo nieruchomość wywłaszczono, gdyż to jego prawo zostało odjęte na rzecz interesu ogółu. Następnie Wojewoda wskazał, że na rzecz byłych współwłaścicieli nieruchomości za wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną jako działki numerach [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,0678ha, ustalono odszkodowanie w wysokości 32 222,00 złotych (przed denominacją). Zwracając nieruchomości należało zatem dokonać rozliczenia odszkodowania, o którym to rozliczeniu mowa w art.140 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda przytoczył brzmienie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomości regulujących zasady rozliczenia odszkodowania. Następnie podał, że dla potrzeb ustalenia wysokości zwaloryzowanego odszkodowania należnego do zwrotu na rzecz Gminy został przeprowadzony operat szacunkowy. Rzeczoznawca majątkowy ustalił, że wartość rynkowa nieruchomości oznaczonej jako działka o numerze [...] o powierzchni 0,0178 ha według stanu z daty sporządzenia operatu wynosi 18.000 złotych a należna do zwrotu na rzecz Gminy Białystok kwota zwaloryzowanego odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka o numerze [...] o powierzchni 0,0178ha wynosi 764.74 zł i nie przekracza 50% aktualnej wartości rynkowej wnioskowanej do zwrotu nieruchomości. Wojewoda uznał zarzuty odwołania za bezpodstawne podkreślając, że organ I instancji prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy a zgromadzone w sprawie dowody są wystarczające do oceny stanu faktycznego w sprawie. Przeprowadził szczegółowe, wszechstronne i wnikliwe postępowanie zmierzające do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy a tym samym z zachowaniem reguł przewidzianych w art. 7, 10, 77 i 80 k.p.a. W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Gmina Białystok podniosła następujące zarzuty: - naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia a także poprzez brak dostatecznego uzasadnienia prawnego podjętego rozstrzygnięcia; - naruszenia przepisów art. 93, 136 ust. 1 i 2 oraz 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, że część nieruchomości gruntowej stała się zbędna na cel określony w akcie wywłaszczeniowym. Podnosząc powyższe zarzuty Gmina Białystok wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewoda Podlaski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu. Na wstępie sąd wskazuje, że niniejsze postępowanie sądowe nie jest pierwszym dotyczącym zwrotu nieruchomości wywłaszczonych Uchwałą Nr VI/46/85 Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku z 30.05.1985r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego i jego podziału na działki budowlane na osiedlu "Pietrasze" w Białymstoku ale nie wykorzystanych na cel wywłaszczenia. Z urzędu składowi orzekającemu jest wiadome, że prawomocnym wyrokiem z 15.12.2022r. o sygn. II SA/Bk 606/22 oddalona została skarga Gminy Białystok na ostateczną decyzję Wojewody Podlaskiego orzekającą o zwrocie nieruchomości o numerze [...], także wydzielonej, jak zwrócona nieruchomość w sprawie niniejszej, z działki oznaczonej przed podziałem numerem [...]. Również prawomocnym wyrokiem WSA w Białymstoku z 18 lutego 2021r. wydanym w sprawie o sygn. II SA/Bk 843/20 przesądzony został zwrot innej działki wywłaszczonej tym samym aktem wywłaszczeniowym z przeznaczeniem pod realizację osiedla mieszkaniowego "Pietrasze", także wydzielonej z nieruchomości oznaczonej przed podziałem numerem [...], mianowicie działki [...]. Prawidłowość ustaleń co do niewykorzystania na cele wywłaszczenia pod realizację osiedla mieszkaniowego "Pietrasze" obszaru działki [...] potwierdza także inny prawomocny wyrok WSA w Białymstoku z dnia 26 listopada 2020r. o sygn. II SA/Bk 703/20, mocą którego wprawdzie decyzja o zwrocie nieruchomości numerze [...] (wydzielonej z działki [...]) została uchylona z racji braku orzeczenia o zwrocie zwaloryzowanego odszkodowania, ale w uzasadnieniu którego to wyroku (który stał się prawomocny) także sąd przesądził brak wykorzystania działki oznaczonej przed podziałem numerem [...] pod realizację obiektów czy urządzeń służących osiedlu mieszkaniowemu "Pietrasze" . Kwestia zatem niewykorzystania w całości na cel wywłaszczania, terenu objętego Uchwałą Nr VI/46/85 Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku z 30.05.1985r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego i jego podziału na działki budowlane na osiedlu "Pietrasze" w Białymstoku, jest faktem potwierdzonym wcześniejszymi prawomocnymi wyrokami. Stan faktyczny i prawny sprawy niniejszej nie różni się od stanów faktycznych i prawnych spraw o sygnaturach II SA/Bk 703/20, II SA/Bk 843/20 i II SA/Bk 606/22. Każda ze spraw dotyczyła oceny przesłanek zwrotu z terenu objętego tym samym wywłaszczeniem, wąskich działek (mających kształt długiego i wąskiego prostokąta), które do dnia dzisiejszego stanowią obszar niewykorzystany na cel wywłaszczenia, przed podziałem oznaczony jako działka o numerze [...]. Z tych przyczyn argumentacja sądu w sprawie niniejszej będzie powtórzeniem oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszych wyrokach. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 136 ust. 3, art. 140 ust. 1 oraz art. 217 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 344). Zgodnie z art. 136 ust. 3 tejże ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Z kolei w art. 137 ust. 1 u.g.n., została sformułowana legalna definicja stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Według tego przepisu nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: (1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu; (2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Oba wymienione w art. 137 ust. 1 u.g.n. kryteria opierają się, jak słusznie podkreślono w zaskarżonej decyzji, na założeniu odpadnięcia celu wywłaszczenia, czy to z powodu zaniechania określonego zadania inwestycyjnego, czy to z powodu ustania prawnej podstawy rozpoczęcia realizacji inwestycji, przy czym wystarczy, aby jedna ze wskazanych przesłanek została spełniona, żeby uznać, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Organ stosując art. 136 ust. 3 u.g.n. zobowiązany był zatem przede wszystkim ustalić, czy zrealizowano cel wywłaszczenia. Ustalenia w tym przedmiocie, zdaniem sądu, są prawidłowe. Stąd też nie można skutecznie zarzucić organom naruszenia przepisów o postępowaniu wyjaśniającym i o uzasadnianiu rozstrzygnięć administracyjnych (art. 7, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a.), na których to zarzutach, między innymi, skoncentrowana jest skarga. Wskazać należy, że cel wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej po podziale jako działka o numerze [...] (z niej wydzielono działkę do zwrotu o numerze [...]) został precyzyjnie określony w uchwale Nr VI/46/85 Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 30 maja 1985 r., gdzie wskazano, że przejęte nieruchomości mają być wykorzystane jako teren budowlany i podzielone na działki budowlane na osiedlu "Pietrasze" w Białymstoku. Z kolei, zgodnie z ówcześnie obowiązującym planem zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonym Zarządzeniem Prezydenta Miasta Białegostoku Nr 18/84 z dnia 8 czerwca 1984 r. (Dz. Urz. WRN Nr 12, poz. 103), teren ten w całości przeznaczony był pod "tereny zieleni parkowej i urządzeń rekreacyjnych" (symbol ZP-25 o powierzchni 3,69 ha) oraz "teren przedszkola" (symbol UO-24 o pow. 0,62 ha). Zarówno tereny zieleni parkowej i urządzeń rekreacyjnych jak i przedszkole ściśle się wiązały z powstaniem osiedla mieszkaniowego "Pietrasze". Tymczasem, jak wynika z niepodważonych ustaleń organu opartych na oględzinach, oględziny wywłaszczonego obszaru wykazały brak jego wykorzystania na wyżej opisany cel wywłaszczenia. Wnioskowana do zwrotu część działki, oznaczonej na dzień wywłaszczenia nr [...], ma kształt długiego i wąskiego prostokąta biegnącego od ulicy [...]. Działka ta jest usytuowana pomiędzy ulicą [...] a osiedlem domków jednorodzinnych. Powierzchnia wnioskowanej do zwrotu nieruchomości w całości stanowi teren niezagospodarowany, od strony ulicy [...] porośnięty dziką trawą i krzakami. Od strony osiedla domów jednorodzinnych teren działki przechodzi w skarpę najprawdopodobniej sztucznie usypaną w celu umocnienia terenu zajętego pod osiedle domów jednorodzinnych. Cała skarpa porośnięta jest trawą, pojedynczymi krzakami i drzewami. Wnioskowany do zwrotu obszar jest niezagospodarowany, brak jest oznak wykorzystania go na tereny zieleni parkowej, urządzeń rekreacyjnych, czy też teren przedszkola i towarzyszącej temu infrastruktury. Powyższe potwierdza treść protokołu z oględzin oraz dołączona do akt dokumentacja fotograficzna. Prawidłowa zatem była konkluzja organu o braku wykorzystania na cel wywłaszczenia nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Z całą pewnością na przejętym terenie brak jest jakichkolwiek budynków, budowli czy innych obiektów związanych z realizacją tego celu. Jak słusznie podnoszą organy na przejętym terenie nie powstała zieleń parkowa, urządzenia rekreacyjne, ani budynek przedszkola czy też urządzenia z nim związane, co wynikało z kolei z obowiązującego na dzień wywłaszczenia planu miejscowego. Sąd nie podziela zarzutu błędności skoncentrowania się przez organy tylko na fragmencie wywłaszczonej nieruchomości, bez wnikliwego rozważenia realizacji celu nabycia całej nieruchomości, który to cel został - zdaniem skarżącej - zrealizowany. Nawet jeżeli w ogólnym ujęciu doszło do realizacji celu wywłaszczenia (budowa osiedla mieszkaniowego) na działkach okolicznych, nie wyklucza to badania, czy cel ten został osiągnięty na pozostałej części działki. Nie ulega przy tym wątpliwości, że dopuszczalny jest zwrot części wywłaszczonej nieruchomości. Dopuszczalność taka wynika wprost z obecnego brzmienia art. 137 ust. 2 u.g.n, stosownie do którego w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. W okolicznościach sprawy, cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na całej działce nr [...], z której wydzielono działkę [...] a następnie przewidzianą do zwrotu działkę o numerze [...]. Gmina nie wykazała, jaki jest związek przedmiotowej działki z jej wywłaszczeniem na budowę osiedla mieszkaniowego i jego funkcjonowaniem. Część działki o numerze (przed podziałem) [...], co nie zostało zakwestionowane, jest obecnie całkowicie porośnięta trawą, krzewami i drzewami (samosiejkami) i właściwie niewykorzystywana. Odnosząc się do argumentów skargi, że lokalizacja osiedla mieszkaniowego ma złożony charakter oraz prezentowanego przez skarżącą poglądu wskazującego, że jeżeli zmodyfikowano przeznaczenie nieruchomości, to zmiana nie może być traktowana jako wykorzystanie na cel niezgodny z celem wywłaszczenia, Sąd pragnie zauważyć, że choć argumenty te zawierają trafne tezy, to przytoczone zostały w oderwaniu od okoliczności rozpatrywanego przypadku. Sąd podziela ugruntowane orzecznictwo (które przytacza też w skardze Gmina), wskazujące na złożony charakter inwestycji w postaci osiedla mieszkaniowego. Osiedle mieszkaniowe obejmuje bowiem nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące jego mieszkańcom. (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2017 r. sygn. I OSK 701/15 i przywołane tam orzecznictwo, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA). Przy czym, jako część osiedla zagospodarowanie to powinno być widoczne, gdyż w przeciwnym razie nie spełni funkcji wspomagającej i współdziałającej z funkcją podstawową – mieszkalnictwem (wyrok WSA w Łodzi z 17 sierpnia 2016 r. sygn. II SA/Łd 433/16, opubl. W CBOSA). Osiedle mieszkaniowe jest swego rodzaju mikroorganizmem urbanizacyjnym, który rządzi się swoistymi zasadami, nakierowanymi przede wszystkim na zaspokojenie potrzeb bytowych jego mieszkańców (zob. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2016 r. sygn. I OSK 1622/14, opubl. w CBOSA). Teren zajęty przez osiedle mieszkaniowe nie musi być w całości pokryty różnymi inwestycjami budowlanymi. W szczególności mogą na nim występować tzw. obszary zielone, czy rekreacyjne lub strefy ochronne (zob. np. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. I OSK 846/13, opubl. CBOSA). W przypadku realizacji takiej inwestycji jak osiedle mieszkaniowe, o wykorzystaniu na cel wywłaszczenia świadczy nie tylko zabudowanie budynkami mieszkaniowymi, ale także wszelkimi innymi obiektami, które są potrzebne dla osiedla. O wykorzystaniu na cel wywłaszczenia może także świadczyć inne niż zabudowa zagospodarowanie, w tym pozostawienie terenów zielonych (zob. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. I OSK 2600/14, pub. CBOSA). Jednakże musi istnieć to powiązanie, służebna rola infrastruktury tworzącej funkcjonalną całość z osiedlem mieszkaniowym. Poza tym jeżeli jest to zieleń osiedlowa, to winna być ona urządzona w większym lub mniejszym zakresie, w taki sposób, który świadczyłby o powiązaniu zieleni z zabudową, o służebnej roli zieleni dla mieszkańców osiedla. Nie można uznać zieleni "dzikiej", nieurządzonej w najmniejszy sposób od kilkudziesięciu lat - za zieleń osiedlową (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 30 listopada 2017 r. sygn. II SA/Bk 564/17, dostępny w CBOSA). Sąd podziela też poglądy orzecznictwa wskazujące, że jeżeli cel nabycia został zrealizowany, to późniejsze zmiany przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości nie mogą prowadzić do obowiązku jej zwrotu. Gmina nie wykazała jednak, aby zwrócony teren był w przeszłości zagospodarowany na cel wywłaszczenia, a dopiero z czasem sposób jego zagospodarowania uległ zmianie, co wykluczałoby zwrot na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. Zebrane dokumenty w postaci archiwalnych akt, wizji na gruncie, operatu szacunkowego wraz ze zdjęciami nowoprojektowanej działki [...] nie wskazują, aby na tej nieruchomości znajdował się budynek mieszkalny ani jakikolwiek element infrastruktury towarzyszącej inwestycji budowy osiedla mieszkaniowego (infrastruktura techniczna, strefy rekreacyjne, zielone, ulice, ciągi piesze). Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o oddaleniu skargi (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI