II SA/Bk 250/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BiałymstokuBiałystok2007-07-12
NSAAdministracyjneWysokawsa
Służba Więziennazwrot czynszuróżnica w opłatach czynszowychTrybunał Konstytucyjnyskutki orzeczeńprawo wsteczneniezgodność z ustawąrozporządzeniefunkcjonariusz

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą zwrotu różnicy w opłatach czynszowych funkcjonariuszowi Służby Więziennej, uznając, że przepis rozporządzenia ograniczający to prawo był niezgodny z ustawą i powinien działać wstecz.

Skarżący, funkcjonariusz Służby Więziennej, domagał się zwrotu różnicy w opłatach czynszowych za okres od września 2004 r. do października 2006 r. Organy administracji odmówiły, powołując się na przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, które ograniczały to prawo do okresu od daty ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że przepis rozporządzenia był niezgodny z ustawą o Służbie Więziennej i powinien działać wstecz (ex tunc), co oznaczało prawo do zwrotu za cały dochodzony okres.

Sprawa dotyczyła wniosku funkcjonariusza Służby Więziennej, S. W., o przyznanie zwrotu różnicy w opłatach czynszowych za okres od września 2004 r. do października 2006 r. Dyrektor Zakładu Karnego przyznał zwrot od października 2006 r., odmawiając za okres wcześniejszy, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31.08.2006 r., który wszedł w życie z dniem ogłoszenia (14.09.2006 r.). Dyrektor Okręgowej Służby Więziennej utrzymał tę decyzję w mocy, argumentując, że przepisy nie przewidują zwrotu za okres poprzedni, a wyrok TK ma skutek od daty ogłoszenia. Skarżący odwołał się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, twierdząc, że wyrok TK ma moc wsteczną. Sąd uznał, że § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. jest niezgodny z art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej. Sąd podkreślił, że orzeczenia TK uznające przepis za niezgodny z ustawą są co do zasady skuteczne wstecz (ex tunc), chyba że Trybunał określi inny termin. Ponieważ TK nie określił terminu, należało przyjąć skutek wsteczny. Sąd stwierdził, że wadliwy przepis nie wiąże sądu i odmówił jego zastosowania, uchylając zaskarżoną decyzję. Sąd wskazał również, że uprawnienie do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych przysługiwało funkcjonariuszowi z mocy prawa (ex lege), a nie dopiero od momentu złożenia wniosku.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niezgodność przepisu aktu normatywnego z ustawą jest co do zasady skuteczne wstecz (ex tunc), od daty wejścia w życie przepisu, chyba że Trybunał określi inny termin.

Uzasadnienie

Sąd powołał się na doktrynę i orzecznictwo wskazujące, że eliminacja przepisu z powodu jego niekonstytucyjności następuje z powodu jego wadliwości istniejącej od początku, a nie z powodu zmiany sytuacji. Brak określenia przez TK innego terminu wejścia w życie orzeczenia oznacza skutek wsteczny.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

u.S.W. art. 95 § ust. 2

Ustawa o Służbie Więziennej

Upoważnia Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia w sprawie zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych. Sąd uznał, że rozporządzenie wydane na podstawie tego przepisu było niezgodne z ustawą.

rozp. MS z 21.06.2002 r. art. 3 § ust. 1

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych

Sąd uznał ten przepis za niezgodny z ustawą o Służbie Więziennej i Konstytucją (zasada równości), ponieważ arbitralnie ograniczał krąg uprawnionych do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych.

Pomocnicze

rozp. MS z 21.06.2002 r. art. 3 § ust. 5

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych

Regulował kwestię składania wniosku o zwrot różnicy w opłatach czynszowych.

Konst. RP art. 190 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Dotyczy skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Organ odwoławczy powoływał się na ten przepis, argumentując, że TK może określić inny termin wejścia w życie orzeczenia.

Konst. RP art. 178 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Sędziowie w sprawowaniu urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Sąd powołał się na ten przepis, aby uzasadnić odmowę zastosowania wadliwego przepisu rozporządzenia.

Konst. RP art. 32 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada równości. Sąd uznał, że rozporządzenie narusza tę zasadę, wprowadzając arbitralne zróżnicowanie.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji w przypadku naruszenia prawa materialnego.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

p.u.s.a. art. 4

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Podstawa do niezawisłości sędziów sądów administracyjnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. jest niezgodny z ustawą o Służbie Więziennej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność przepisu z ustawą ma skutek wsteczny (ex tunc), jeśli TK nie określił inaczej. Kryterium statusu prawnego lokalu (własność gminy, Skarbu Państwa) jako przesłanka odmowy zwrotu różnicy w opłatach czynszowych jest arbitralne i narusza zasadę równości. Uprawnienie do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych powstaje z mocy prawa (ex lege), a nie od momentu złożenia wniosku.

Odrzucone argumenty

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma skutek od daty ogłoszenia (ex nunc), a nie wstecz. Złożenie wniosku o wypłatę różnic czynszowych powoduje powstanie uprawnienia. Przepis rozporządzenia jest zgodny z ustawą i nie narusza zasady równości.

Godne uwagi sformułowania

orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego uznające przepis aktu normatywnego, za niezgody z ustawą jest, co do zasady. skuteczne ex tunc eliminacja przepisu prawa w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego następuje ze szczególnego powodu, jakim jest jego niekonstytucyjność (względnie sprzeczność z ustawą), a więc jego wadliwość, naruszenie standardów prawnych zawsze hierarchicznie wyższych niż kontrolowany przepis. brak wyraźnie woli ustawodawcy w tym zakresie należy interpretować jako nieudzielenie upoważnienia do wprowadzenia takiego ograniczenia w rozporządzeniu. wynajmowanie przez funkcjonariusza Służby Więziennej lokalu mieszkalnego poza zasobem Służby Więziennej stanowi wspólną cechę istotną uzasadniającą równe traktowanie. uprawnienie do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych przysługiwało funkcjonariuszowi z mocy samego prawa (ex lege).

Skład orzekający

Grażyna Gryglaszewska

przewodniczący

Piotr Pietrasz

sprawozdawca

Małgorzata Roleder

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (ex tunc vs ex nunc), zasada równości w prawie administracyjnym, zakres upoważnienia do wydawania rozporządzeń, prawo funkcjonariuszy Służby Więziennej do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy Służby Więziennej i przepisów obowiązujących w 2002-2007 r. Kluczowe jest ustalenie, czy podobne zasady dotyczą innych grup zawodowych lub innych świadczeń.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i ich mocy wstecznej, co ma znaczenie dla wielu obywateli. Pokazuje też, jak sądy mogą korygować przepisy wykonawcze niezgodne z ustawą i Konstytucją.

Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego działa wstecz? Sąd Administracyjny rozstrzyga w sprawie zwrotu czynszu dla funkcjonariuszy.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bk 250/07 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2007-07-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-03-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Grażyna Gryglaszewska /przewodniczący/
Małgorzata Roleder
Piotr Pietrasz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym
Hasła tematyczne
Służba więzienna
Sygn. powiązane
I OSK 1472/07 - Wyrok NSA z 2008-10-10
Skarżony organ
Dyrektor Zakładu Karnego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 207 poz 1761
art. 95 ust. 2
Ustawa z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 99 poz 897
§ 3 ust. 1 i ust. 5
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz (spr.),, asesor WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 lipca 2007 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej w B. z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
Uzasadnienie
W dniu 20.10.2006 r. S. W. złożył do Zakładu Karnego w B. wniosek o przyznanie zwrotu różnicy w opłatach czynszowych oraz wyrównanie zaległości niewypłaconych należności za okres wrzesień 2004 r. – październik 2006 r.
Dyrektor Zakładu Karnego w B. decyzją [...] z dnia [...].12.2006 r. (sygn. [...]) w oparciu o art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26.04.1996 r. o Służbie Więziennej (j.t. Dz. U. z 2002 r. Nr 207 poz. 1761 ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy
w opłatach czynszowych (Dz. U. Nr 99 poz. 897), postanowił przyznać S. W. od dnia 01.10.2006 r. zwrot różnicy w opłatach czynszowych w wysokości 251,36 zł. miesięcznie oraz odmówić przyznania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych za okres od dnia 01.09.2004 r. do dnia 30.09.2006 r. Dyrektor Zakładu Karnego w B. mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31.08.2006 r., który został ogłoszony w dniu 14.09.2006 r. w Dzienniku Ustaw Nr 164 póz. 1165, przyznał wyżej wymienione świadczenie od dnia złożenia wniosku na przyszłość oraz mając na uwadze datę wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego i uznając jego działanie z mocą od 14.09.2006 r. na przyszłość, odmówił wypłaty świadczenia dochodzonego przez skarżącego od dnia 1 września 2004 r. do 30 września 2006 r.
Od wyżej wymienionej decyzji S. W. wniósł odwołanie z dnia 29.12.2006 r., w którym podniósł, że zwrot różnic czynszowych należy się funkcjonariuszom wynajmującym lokal mieszkalny nienależący do Służby Więziennej, za który funkcjonariusz obowiązany jest opłacać czynsz, od momentu wejścia w życie ustawy, od momentu wstąpienia do służby, bądź od chwili wynajęcia lokalu. W opinii skarżącego orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31.08.2006 r. ma moc wsteczną, bowiem mimo formalnego obowiązywania § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r., był niezgodny z ustawą o Służbie Więziennej od początku obowiązywania, tj. od 1 lipca 2002 r.
Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w B. decyzją [...] z dnia [...].02.2007 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektor Zakładu Karnego w B. z dnia [...].12.2006 r. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z § 3 ust. 5 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. różnice czynszowe wypłacane są na wniosek funkcjonariusza. W opinii organu odwoławczego złożenie wniosku o wypłatę tych różnic powoduje powstanie tego uprawnienia. Przepis nie stwarza możliwości funkcjonariuszowi do żądania zwrotu różnic w opłatach czynszowych za okres poprzedni. W kwestii obowiązywania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31.08.2006 r., sygn. akt. P 6/06 w zakresie utraty mocy obowiązującej § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002r., organ odwoławczy szeroko argumentował swoje stanowisko. Między innymi uznał, że artykuł 190 ust. 3 Konstytucji RP w tym konkretnym przypadku daje podstawy do przyjęcia, że uchylenie § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 200 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, wywołało skutki z dniem jego ogłoszenia, tj. z dniem 14.09.2006 r., gdyż ten przepis Konstytucji pozwala Trybunałowi Konstytucyjnemu określić inny termin wejścia w życie jego orzeczenia niż dzień jego ogłoszenia. Przyjmuje się, że kompetencje te rozciągają się też do określenia wstecznych skutków orzeczenia. Trybunał nie określił daty wejścia w życie orzeczenia wstecz, ani na przyszłość, dlatego należy przyjąć, że skutki jego powstają od dnia ogłoszenia, tj. od dnia 14.09.2006 r. Z tym więc dniem funkcjonariusz wynajmujący lokal mieszkalny w TBS najwcześniej mógł nabyć prawo do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych.
Decyzję organu odwoławczego S. W. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, uzasadniając skargę tym, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31.08.2006 r. sygn. akt. P 6/06 w zakresie utraty mocy obowiązującej § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, jej zdaniem obowiązuje wstecz, a tym samym nie można mu odmówić zwrotu różnic w opłatach czynszowych za okres 1.09.2004 r. - 30.09.2006 r.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wskazał, że zarzuty podniesione przez stronę skarżącą są nieuzasadnione, zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W związku z powyższym wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 2006.08.31, sygn. akt P 6/06 wskazał, iż § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, mający zastosowanie w postępowaniu instancyjnym, w którym zapadła zaskarżona decyzja, jest niezgodny z art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej.
Z uwagi na kluczowe znaczenie dla przedmiotowej sprawy wyżej powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, spór pomiędzy stroną a organami administracji dotyczył kwestii skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w ujęciu czasowym.
Problematyka skuteczności ex tunc albo ex nunc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego należy do najtrudniejszych i budzących największe spory zarówno w orzecznictwie sądowym, jak również w piśmiennictwie (M. Safjan, Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, "Państwo i Prawo" 2003, Nr 3, s. 3 oraz powołana tam szeroko literatura i orzecznictwo sądowe).
W opinii Sądu orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego uznające przepis aktu normatywego, za niezgody z ustawą jest, co do zasady. skuteczne ex tunc –
a ściślej mówiąc od daty wejścia w życie przepisu (K. Pietrzykowski, Problematyka skuteczności ex tunc albo ex nunc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego
w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w: Ius et Lex, Księga jubileuszowa ku czci prof. A. Strzembosza, Lublin 2002, s. 277 i n.).
W wyroku z dnia 2006.08.31, sygn. akt P 6/06 Trybunał Konstytucyjny nie określił terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W związku
z powyższym należy przyjąć skuteczność tego orzeczenia ze skutkiem wstecz
(ex tunc). Podkreślić bowiem należy, że eliminacja przepisu prawa w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego następuje ze szczególnego powodu, jakim jest jego niekonstytucyjność (względnie sprzeczność z ustawą), a więc jego wadliwość, naruszenie standardów prawnych zawsze hierarchicznie wyższych niż kontrolowany przepis. Jest on zatem uchylany nie dlatego, że zmienia się sytuacja, że wystąpiły określone powody merytoryczne, ale dlatego, że już wcześniej nie odpowiadał określonym wymaganiom konstytucyjnym. Jest to więc eliminacja z systemie prawa swego rodzaju normatywnej patologii, która w ogóle nie powinna zaistnieć (K. Pietrzykowski, Problematyka skuteczności ex tunc albo ex nunc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w: Ius et Lex, Księga jubileuszowa ku czci prof. A. Strzembosza, Lublin 2002, s. 286).
Mając na uwadze powyższe rozważania § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy
w opłatach czynszowych należy oceniać jako niezgodny z Konstytucją od początku obowiązywania ww. rozporządzenia. W związku z tym decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Dyrektor Zakładu Karnego w B. odmawiającą przyznania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych za okres od dnia 01.06.2002 r. do dnia 30.09.2006 r. wydana w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych jako niezgodna z art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, nie może pozostać w obiegu prawnym z uwagi na naruszenie prawa materialnego.
Warto zaznaczyć, iż nawet jeżeli przyjąć za organem odwoławczym skuteczność ex nunc orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, należy pamiętać,
że Sąd może odstąpić od stosowania przepisu rozporządzenia sprzecznego
z ustawą.
Na podstawie art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych. Rozporządzenie uregulowało m.in. sprawy związane ze zwrotem różnicy w opłatach czynszowych funkcjonariuszom, którzy nie wynajmują lokalu w administracji Służby Więziennej. § 3 ust. 1 rozporządzenia, a także § 3 ust. 3 określały łącznie krąg osób, którym przysługuje rozważane uprawnienie. § 3 ust. 1 stanowił: "Osoba uprawniona, zajmująca lokal mieszkalny wchodzący w skład mieszkaniowego zasobu gminy lub innych jednostek samorządu terytorialnego oraz stanowiący własność Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych, niebędący w administracji jednostki organizacyjnej Służby Więziennej, za który obowiązana jest opłacać czynsz, otrzymuje zwrot różnicy w opłatach czynszowych". W świetle § 3 ust. 3 rozporządzenia "Zwrot różnicy
w opłatach czynszowych nie przysługuje w razie:
1) podnajmowania lokalu mieszkalnego,
2) otrzymywania przez osobę uprawnioną dodatku mieszkaniowego,
3) gdy kwota wynikająca z miesięcznego obliczenia, o którym mowa w ust. 2, jest mniejsza niż 1% najniższego uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej objętych obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym".
Minister Sprawiedliwości określił także m.in. zasady ustalania wysokości różnicy w opłatach czynszowych (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).
Minister Sprawiedliwości, określając w § 3 ust. 1 rozporządzenia krąg osób uprawnionych do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, posłużył się kryterium statusu prawnego zajmowanego lokalu. Rozważane uprawnienie przysługuje wyłącznie osobom, które zajmują lokal mieszkalny wchodzący w skład mieszkaniowego zasobu gminy lub innych jednostek samorządu terytorialnego oraz stanowiący własność Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych, niebędący w administracji jednostki organizacyjnej Służby Więziennej. W konsekwencji osoby zajmujące lokale stanowiące własność m.in. osób fizycznych, towarzystw budownictwa społecznego, spółdzielni mieszkaniowych, innych niepaństwowych osób prawnych - w świetle zapisu rozporządzenia - nie mają prawa do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych.
Ustawa z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (j.t. Dz. U. z 2002,
Nr 207, poz. 1761 ze zm.) nie reguluje bardziej precyzyjnie prawa do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych. Ustawodawca nie wskazuje expressis verbis kręgu podmiotów tego uprawnienia ani przesłanek jego nabycia, nie wyjaśnia również pojęcia różnicy w opłatach czynszowych ani nie określa jednoznacznie zasad jej ustalania. Analiza przepisów ustawy umożliwia jednak częściową rekonstrukcję niektórych z wymienionych elementów. Wykładnia systemowa i funkcjonalna ustawy, w tym w szczególności art. 95, upoważnia do konkluzji, że podmiotem uprawnionym do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych są funkcjonariusze Służby Więziennej. Uprawnienie do zwrotu różnic czynszowych zostało wymienione obok zasady, że wysokość czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej określa Minister Sprawiedliwości w drodze rozporządzenia. Celem analizowanego uprawnienia jest ułatwienie zaspokojenia uzasadnionych potrzeb mieszkaniowych tym funkcjonariuszom, którzy wynajmują lokale mieszkalne nienależące do zasobu mieszkaniowego Służby Więziennej i którzy w związku z tym uiszczają czynsz wyższy od czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej. Uprawnienie określone w ustawie ujednolica zakres wydatków ponoszonych na cele mieszkaniowe przez funkcjonariuszy opłacających czynsz w różnej wysokości. Wynika stąd, że adresatem uprawnienia przyznanego przez ustawodawcę są funkcjonariusze, którzy są najemcami lokali mieszkalnych nienależących do Służby Więziennej i którzy uiszczają z tego tytułu czynsz wyższy od czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej.
Ustawa o Służbie Więziennej ustanowiła system przydzielania funkcjonariuszom lokali mieszkalnych który - przy założeniu racjonalności ustawodawcy - powinien być spójny (art. 85 – 95). Prawo do zwrotu różnicy
w opłatach czynszowych w tak rozumianym systemie stanowi ekonomiczny ekwiwalent prawa do lokalu mieszkalnego. Funkcjonariusz, któremu przydzielono lokal mieszkalny Służby Więziennej, opłaca czynsz za ten lokal. Czynsz ten ustalany jest według stawki bazowej, określonej w rozporządzeniu w sprawie czynszu, która jest - z założenia - niższa niż stawka ustalana na innych zasadach, w tym dotyczących rynkowych zasad ustalania czynszu. Dlatego też funkcjonariusz mający prawo do lokalu mieszkalnego, ale zajmujący inny lokal, za który obowiązany jest opłacać czynsz, otrzymuje zwrot różnicy w opłatach czynszowych. Ustawodawca nie wyartykułował jednak woli, aby uprawnienie do owego ekonomicznego ekwiwalentu prawa do lokalu uzależnione było nie od ekonomicznych warunków, według których funkcjonariusz korzysta z innego lokalu, lecz od kryterium osoby właściciela tegoż innego lokalu. Skoro wprowadzenie takiego kryterium stanowi zaprzeczenie uprawnienia funkcjonariusza do lokalu na zasadach określonych w ustawie, to należy uznać, że brak wyraźnie woli ustawodawcy w tym zakresie należy interpretować jako nieudzielenie upoważnienia do wprowadzenia takiego ograniczenia w rozporządzeniu. Kompetencji takiej nie można wywodzić z literalnego brzmienia upoważnienia, które dotyczy zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych.
Z brzmienia ustawy, a zwłaszcza art. 95, wynika, że zwrot różnicy opłat czynszowych stanowi regułę, natomiast wyłączenie tego uprawnienia stanowi wyjątek. Wprowadzenie wyjątku od uprawnień ustawowych wymaga zatem zawsze odpowiedniego uzasadnienia merytorycznego.
Nie podlega dyskusji, że organ upoważniony do wydania rozporządzenia ma obowiązek przestrzegać zasad i norm konstytucyjnych, a zakres swobody regulacyjnej przy wydawaniu rozporządzeń wyznaczają w szczególności ogólne zasady konstytucyjne. Przy wykonywaniu upoważnienia zawartego w art. 95 ust. 2 ustawy istotne znaczenie ma w szczególności zasada równości. Zgodnie
z ustalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego z zasady równości, wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących. Oceniając regulację prawną z punktu widzenia zasady równości, należy w pierwszej kolejności rozważyć, czy można wskazać wspólną cechę istotną uzasadniającą równe traktowanie podmiotów prawa. Ustalenie to wymaga analizy celu i treści aktu normatywnego, w którym zawarta została kontrolowana norma prawna.
Jeżeli prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości. Takie odstępstwo nie musi jednak oznaczać naruszenia art. 32 Konstytucji. Jest ono dopuszczalne, jeżeli zostały spełnione następujące warunki:
1) kryterium różnicowania pozostaje w racjonalnym związku z celem i treścią danej regulacji;
2) waga interesu, któremu różnicowanie ma służyć, pozostaje w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku wprowadzonego różnicowania;
3) kryterium różnicowania pozostaje w związku z innymi wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych.
Odnosząc przedstawione zasady do uprawnień funkcjonariuszy Służby Więziennej w zakresie zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, należy stwierdzić, że zasada równości stanowi istotną dyrektywę przy ustalaniu znaczenia upoważnienia zawartego w art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej. Określając przesłanki nabycia uprawnienia do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, organ ustanawiający rozporządzenie nie może w żadnym wypadku wprowadzać zróżnicowań niedopuszczalnych na gruncie zasady równości. Wynajmowanie przez funkcjonariusza Służby Więziennej lokalu mieszkalnego poza zasobem Służby Więziennej stanowi wspólną cechę istotną uzasadniającą równe traktowanie. Ewentualne odstępstwa od równego traktowania tych podmiotów wprowadzane
w drodze rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości muszą spełniać wymienione wyżej wymogi.
Można założyć, że celem wprowadzonych ograniczeń kręgu podmiotów uprawnionych do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych było zmniejszenie kosztów realizacji tego uprawnienia. Realizacja tego celu nie może jednak prowadzić do naruszenia przepisów ustawy. Przyjęte przez Ministra Sprawiedliwości kryterium nabycia uprawnienia do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych nie znajduje bowiem oparcia w przepisach ustawy i ma charakter arbitralny.
W niniejszej sprawie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego obalające domniemanie zgodności z ustawą aktu podstawowego, stanowi dodatkową okoliczność skłaniającą Sąd do działania opartego wyłącznie na podstawie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, w tym sensie, że fakt obalenia domniemania zgodności z ustawą wskazuje na słuszność odmowy zastosowania w sprawie wadliwego przepisu, który nie wiąże Sądu. Zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP oraz w myśl art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sędziowie sądów administracyjnych w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom.
Nie można również zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego jakoby złożenie wniosku o wypłatę przedmiotowych różnic powodowało powstanie uprawnienia w postaci przyznania funkcjonariuszowi służby więziennej zwrotu różnicy w opłatach czynszowych. Z analizy przepisów ustawy o Służbie Więziennej oraz
§ 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r., w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2007 r. wynika, że uprawnienie do zwrotu różnicy
w opłatach czynszowych przysługiwało funkcjonariuszowi z mocy samego prawa
(ex lege). Natomiast realizacja tego prawa następowała w decyzji administracyjnej, wydawanej w postępowaniu wszczynanym na wniosek zainteresowanego funkcjonariusza. W myśl postanowień § 3 ust. 5 rozporządzenia osoba uprawniona, ubiegająca się o otrzymywanie zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, składała wniosek wraz z dokumentem potwierdzającym wysokość czynszu za zajmowany lokal mieszkalny oraz wielkość powierzchni użytkowej tego lokalu.
Biorąc pod uwagę materialnoprawny charakter § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r., organ administracyjny wydając ponownie decyzję w sprawie, winien zastosować ww. przepis w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2007 r., uwzględniając stanowisko Sądu odnośnie obowiązywania
§ 3 ust. 1 ww. rozporządzenia.
Z przedstawionych powyżej motywów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI