II SA/Bk 23/16

II SA/Bk 23/16 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2016-03-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-01-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Sobolewska-Nazarczyk
Danuta Tryniszewska-Bytys
Małgorzata Roleder /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Gospodarka gruntami
Sygn. powiązane
I OSK 1637/16 - Wyrok NSA z 2016-12-30
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 782
art. 136 ust. 1, art. 137 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 marca 2016 r. sprawy ze skargi J. N., I. N., E. W. N., D. T., C. J. N., G. N.-B. i M. A. H. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:
Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] grudnia 1979 r. nr [...] orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości zabudowanej, położonej w Ł. przy ul. [...], obejmującej działkę o pow. 687 m2 o nr geod. [...] z przeznaczeniem na budowę II etapu budynku administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Ł. Wskazana nieruchomość stanowiła wówczas własność S. i S. małżonków N. Wskazany budynek Urzędu Wojewódzkiego został wzniesiony w latach 1981-1983. Obecnie na terenie wnioskowanym do zwrotu znajduje się podziemna infrastruktura techniczna służąca funkcjonowaniu budynku sali konferencyjnej, m.in.: przewody kanalizacyjne, przewód ciepłowniczy oraz telekomunikacyjny, zaś na powierzchni jest chodnik i zieleń miejska.
Następnie Kierownik Urzędu Rejonowego w Ł. decyzją z dnia [...] maja 1995 r., nr [...] orzekł o zwrocie S. N. i następcom prawnym S. N. działki o nr [...] o pow. 0,0119 ha, która stanowiła część wywłaszczonej działki o nr [...] o pow. 0,0687 ha. Pozostała część działki o pow. 0,586 ha wchodzi obecnie w skład działek stanowiących własność Miasta Ł. o nr [...] o pow. 0,11 ha i o nr [...] o pow. 0,3433 ha.
W dniu [...] maja 2013 r. J. N., I. N., D. T., C. N., G. N., E. N.
i M. H. (dalej powoływani łącznie jako "Skarżący") wystąpili do Starostwa Powiatowego w Ł. z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości
w zakresie części niezwróconej decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w Ł.
z dnia [...] maja 1995 r.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] Starosta Ł. odmówił Skarżącym zwrotu wnioskowanej nieruchomości. Wojewoda P. decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. uchylił jednak decyzję organu I instancji w całości i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Przyczyną uchylenia decyzji było stwierdzenie, że okoliczności sprawy nie zostały wyjaśnione w sposób wyczerpujący, w szczególności nie wyjaśniono kwestii, czy cel wywłaszczenia zrealizowano na całej lub części wywłaszczonej nieruchomości oraz czy nastąpiło to w określonym przedziale czasu.
Następnie Starosta Ł. decyzją z dnia [...] lipca 2014 r.
nr [...] odmówił Skarżącym zwrotu wnioskowanej nieruchomości. Zdaniem organu zaistniały stan faktyczny nie pozwalał na dokonanie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, gdyż nie zostały spełnione przesłanki wymienione
w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Cel wywłaszczenia został zrealizowany w ustawowym terminie, budowa sali konferencyjnej Urzędu Wojewódzkiego została rozpoczęta przed upływem 7 lat, a zakończona przed upływem 10 lat od dnia wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Dla powyższej oceny nie ma znaczenia przekazanie dla Miasta Ł. w latach 2003-2007 nieruchomości na inny cel, gdyż zmiana sposobu wykorzystywania nieruchomości, na której został zrealizowany cel wywłaszczenia, nie oznacza powstania obowiązku jego zwrotu.
Wojewoda P. decyzją z dnia [...] września 2014 r., [...] utrzymał powyższą decyzję w mocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 26 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 1109/14 uchylił decyzję Wojewody P. z dnia [...] września 2014 r. Sąd stwierdził, że z treści uzasadnienia decyzji z dnia [...] grudnia 1979 r. wynika, że sporna nieruchomość została wywłaszczona z przeznaczeniem na budowę II etapu budynku administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Ł. Na obszarze działki, której dotyczy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, istnieje infrastruktura techniczna, m.in. przewody kanalizacyjne, przewód ciepłowniczy, telekomunikacyjny, zaś na powierzchni znajduje się chodnik i zieleń miejska. Sąd stwierdził, że organy obu instancji w ogóle nie rozważały, czy wybudowanie "infrastruktury technicznej" na działce objętej wnioskiem o zwrot nieruchomości mieści się w celu wywłaszczenia nieruchomości, jakim była "budowa II etapu budynku administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego". Zdaniem Sądu niewątpliwie ten cel został zrealizowany na działkach sąsiednich poprzez wybudowanie budynku sali konferencyjnej, jednakże nie zawsze musi to oznaczać, że także część działki objętej wnioskiem została wywłaszczona w tym samym celu. Ponadto, skoro pod powierzchnią spornej działki istnieją różnego rodzaju sieci techniczne, zaś na jej powierzchni jedynie chodnik i zieleń niska, to nie można z góry założyć niedopuszczalności zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Fakt występowania infrastruktury technicznej w postaci różnego rodzaju sieci przesyłowych nie uniemożliwia, a co najwyżej ogranicza, możliwość korzystania
i zagospodarowania działki, a zatem nie powinien być, co do zasady, przeszkodą
w zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.
Sąd zarzucił też organom brak dokonania rozważań w kierunku ustalenia, czy chodnik stanowi element drogi publicznej, jako że w świetle zaprezentowanego
w wyroku orzecznictwa nie jest dopuszczalny zwrot nieruchomości zajętych, w czasie orzekania o zwrocie, na drogę publiczną.
W ocenie Sądu w kontrolowanym postępowaniu doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z nieprawidłową interpretacją art. 136 ust. 1 i 3 u.g.n., polegającą na przyjęciu, że można odmówić zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na zajęcie jej pod urządzenia infrastruktury technicznej. Błędna wykładnia obowiązującego przepisu prawa materialnego spowodowała, że organy prowadzące postępowanie w nieprawidłowy sposób oceniły zgromadzony
w sprawie materiał dowodowy i nie podjęły wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy. W związku z powyższym Sąd zalecił, aby organy dokonały ponownie oceny prawnej możliwości zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości,
w szczególności zaś oceniły, czy rzeczywiście względem dotychczas niezwróconej części wywłaszczonej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia (wybudowanie infrastruktury technicznej a nie samego budynku administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego), mając przy tym na uwadze, że samo istnienie infrastruktury technicznej nie przesądza o niedopuszczalności zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Sąd zalecił też ustalenie, czy istniejący na działce chodnik stanowi element drogi publicznej.
W tej sytuacji Wojewoda P. decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. uchylił decyzję Starosty Ł. z dnia [...] lipca 2014 r. i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Starosta Ł. decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...] ponownie odmówił Skarżącym zwrotu wnioskowanej, wywłaszczonej nieruchomości. Na podstawie analizy mapy zasadniczej i przeprowadzonych w sprawie oględzin organ ustalił, że budynek sali konferencyjnej Urzędu Wojewódzkiego w Ł. został wzniesiony w latach 1981 - 1983. Aktualnie na terenie wnioskowanym do zwrotu znajduje się infrastruktura techniczna niezbędna do funkcjonowania budynku, w którym obecnie znajduje się sala konferencyjna (m.in. przewód podziemny kanalizacyjny, przewód podziemny ciepłowniczy, przewód podziemny telekomunikacyjny), chodnik oraz zieleń niska. Istniejące na gruncie chodniki nie wchodzą w pas przyległej drogi publicznej. Stanowią teren komunikacyjny wokół budynku i dojście do budynku od
ul. [...].
Zdaniem organu w sprawie nie zachodzą przesłanki do zwrotu spornej nieruchomości, ponieważ cel wywłaszczenia został zrealizowany - w ustawowym terminie. Na wywłaszczonej nieruchomości w latach 1981 - 1983 zostały wzniesione budynki i budowle w ramach II etapu budowy Urzędu Wojewódzkiego w Ł. Na terenie wywłaszczonej nieruchomości nie była projektowana lokalizacja budynku administracyjnego, ale teren zieleni, stanowiący strefę ochronną wokół budynku,
w której mogą być lokalizowane urządzenia infrastruktury technicznej niezbędnej do funkcjonowania budynku użyteczności publicznej i stanowiącej jego integralną część. Organ wskazał, że obecne wykorzystanie wywłaszczonych gruntów jest zgodne
z rozwiązaniami planistycznymi określonymi w decyzji z dnia [...] września 1978 r.,
Nr [...], zatwierdzającej aneks do planu ogólnego zagospodarowania, która stanowiła podstawę do wywłaszczenia. Zdaniem organu, istniejące zagospodarowanie (trawnik, chodniki) oraz budowle podziemne w postaci przyłączy sieci przesyłowych do budynku, nie stanowią samodzielnej przeszkody do ewentualnego zwrotu, ale nie stanowią również podstawy do uznania, że przedmiotowy teren został wykorzystany na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu lub też uznania, że cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie został zrealizowany. Teren wokół budynku oraz podziemne przyłącza sieci przesyłowej stanowią integralną część budynku.
Organ wskazał też, że do oceny przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości określonych w art. 137 ust. 1 z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 782) organ nie badał zasadności rozwiązań planistycznych określonych w decyzji z dnia [...] września 1978r., Nr [...], zatwierdzającej aneks do planu ogólnego zagospodarowania, która stanowiła podstawę do wywłaszczenia a tylko to, czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany we właściwym czasie, czy przedmiotowy teren nie został wykorzystany na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Tylko nieruchomość, która spełnia wskazane w przepisie art. 137 ust. 1 u.g.n. warunki może być uznana za zbędną i, w konsekwencji, może być zwrócona byłym właścicielom lub ich spadkobiercom.
Zdaniem organu, dla oceny przesłanek zwrotu nie ma również znaczenia przekazanie nieruchomości dla Miasta Ł. w latach 2003-2007 z przeznaczeniem na inny cel. Organ stwierdził, że zmiana sposobu wykorzystywania nieruchomości, na której został zrealizowany cel wywłaszczenia, nie oznacza powstania obowiązku zwrotu nieruchomości.
Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda P. decyzją z [...] listopada 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty Ł. z [...] września 2015 r. Organ przyjął, że główny spór sprowadza się do kwestii wystąpienia przesłanki zbędności spornej działki na cel wywłaszczenia określony w decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] grudnia 1979 r.
Zdaniem organu odwoławczego, wywłaszczona nieruchomość, oznaczona na dzień wywłaszczenia nr geod. [...], stanowiąca obecnie część działki nr geod. [...], weszła w skład kompleksu terenu przeznaczonego pod budowę II etapu budynku administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Ł. Cel ten został zrealizowany z uwzględnieniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. Całość obszaru, w skład którego weszła przedmiotowa działka, wywłaszczono na wymieniony wyżej cel. Nie wskazano, jaki dokładnie cel (budynek, chodnik, parking bądź zieleń) miał zostać zrealizowany na wywłaszczonej nieruchomości. Brak jest możliwości wyjaśnienia na podstawie treści decyzji wywłaszczeniowej kwestii dotyczących ustalenia szczegółowego przeznaczenia działki nr geod. [...], tj. co konkretnie według założeń planistycznych i budowlanych miało powstać na wywłaszczonej działce, oraz czy założenie to zrealizowano w ustawowym terminie, a także czy użycie nieruchomości, ewentualnie wynik prac na niej wykonanych, stanowią realizację celu wywłaszczenia. Jednakże, zdaniem organu odwoławczego, zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia, jako przesłankę zwrotu, w tym konkretnym przypadku należy rozpatrywać w kontekście przeznaczenia i wykorzystania całości kompleksu wywłaszczonych nieruchomości, nie zaś jedynie działki nr geod [...]..
Organ stwierdził, że wywłaszczenie nastąpiło z przeznaczeniem pod budowę II etapu budynku administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Ł. i cel ten został zrealizowany. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,
w szczególności załącznika graficznego do wniosku o wywłaszczenie, obejmującego m.in. działkę nr geod. [...] (t. I akt, karta 127), oraz planu realizacyjnego - załącznika graficznego do decyzji Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich - Głównego Architekta Województwa z dnia 14 lipca 1977 r., zatwierdzającej plan realizacyjny II etapu budowy Urzędu Wojewódzkiego w Ł. (t. III akt, karta 67 - 65), można ocenić, iż na wywłaszczonej nieruchomości zaplanowana została zieleń oraz infrastruktura towarzysząca. W taki właśnie sposób przedmiotowa nieruchomość została zagospodarowana i tak też jest po dziś dzień wykorzystywana, co potwierdza dołączona do akt sprawy dokumentacja fotograficzna.
Organ stwierdził, że cel wywłaszczenia nieruchomości uznaje się za osiągnięty nie tylko wtedy, gdy zostanie zrealizowany główny cel wywłaszczenia, lecz również wtedy, gdy zostanie utworzona infrastruktura dla tego przedsięwzięcia. Odnosząc się do istnienia na wskazanej nieruchomości podziemnych urządzeń infrastruktury technicznej podzielono stanowisko wyrażone przez WSA
w Białymstoku w wyroku z dnia 26 lutego 2015 r., że okoliczność ta nie uniemożliwia zwrotu nieruchomości na rzecz poprzednich właścicieli. Organ przywołał też pogląd NSA zawarty w wyroku z dnia 20 września 2013 r., I OSK 643/12, że budowa infrastruktury technicznej z natury rzeczy nie koliduje ze zwrotem nieruchomości, jednakże jedynie w sytuacji, gdy ta infrastruktura techniczna nie stanowi celu wywłaszczenia, a związana jest jedynie z realizacją innej inwestycji będącej celem wywłaszczenia. Niewątpliwie infrastruktura techniczna istniejąca na wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, sama w sobie nie stanowiąc celu wywłaszczenia, jest związana z realizacją inwestycji i służy obsłudze m.in. budynków stanowiących realizację celu wywłaszczenia.
Podsumowując organ uznał, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, zatem wywłaszczonej nieruchomości ani w całości ani w części nie można uznać za zbędną na cel, na który została wywłaszczona. Cel wywłaszczenia został zrealizowany, czego, jak wskazano wyżej, nie przekreśla sam fakt niezabudowania wywłaszczonej działki.
Na powyższą decyzję pełnomocnik Skarżących wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając naruszenie:
- art. 137 ust. 1 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że cel wywłaszczenia wynikający z decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 1979 r., tj. budowy II etapu budynku administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Ł., został osiągnięty, w sytuacji, gdy pierwotny cel wywłaszczenia został zmieniony przez aneks do planu ogólnego zagospodarowania, zatwierdzony decyzją Głównego Architekta Województwa w Ł. z dnia [...] września 1978 r., sygn. akt [...] i przeznaczał przedmiotową nieruchomość pod budownictwo wysokie spółdzielcze, co wyłącza możliwość uznania, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany, tj. jest tożsamy z tym wynikającym z decyzji z [...] grudnia 1979 r.;
- art. 137 ust. 1 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że cel wywłaszczenia wynikający z decyzji wywłaszczeniowej (budowa II etapu budynku administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Ł.) należy rozpatrywać
w kontekście przeznaczenia i wykorzystania całości kompleksu wywłaszczonych na ten cel nieruchomości, podczas gdy cel wywłaszczenia winien być interpretowany zawężająco i nie można nim obejmować budowy infrastruktury, która nie była
w decyzji wywłaszczeniowej wymieniona, nawet jeżeli jest ona funkcjonalnie powiązana z budową głównej inwestycji;
- art. 77 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że istniejące na gruncie nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem chodniki nie wchodzą w pas przyległej drogi publicznej.
Na tej podstawie pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji Wojewody P. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że bezzasadna jest argumentacja organu, jakoby zwrot nieruchomości nie był możliwy z uwagi na zrealizowanie celu wywłaszczenia. Skarżący nie zgodzili się też z organem, że zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia należy rozpatrywać w kontekście przeznaczenia i wykorzystania całości kompleksu wywłaszczonych nieruchomości, nie zaś jedynie działki nr [...]. Podkreślono, że cel wywłaszczenia musi być tożsamy z jego realizacją i wszelkie odstępstwa od niego należy traktować jako niezrealizowanie celu. Cel wywłaszczenia nie może być interpretowany rozszerzająco. Zdaniem strony skarżącej, można sobie wyobrazić, że budynki administracji publicznej funkcjonują bez terenów zielonych.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że niniejsze orzeczenie jest już kolejnym orzeczeniem zapadłym na gruncie rozpoznawanej sprawy. Na tym etapie należy stwierdzić, że nie budzi wątpliwości i nie jest między stronami sporny stan faktyczny sprawy. Sporna nieruchomość została wywłaszczona z przeznaczeniem na budowę II etapu budynku administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Ł. Budynek sali konferencyjnej ówczesnego Urzędu Wojewódzkiego został wybudowany w latach 1981-1983, jednak nie na wywłaszczonej działce, lecz obok niej. Na terenie wnioskowanym do zwrotu znajduje się natomiast infrastruktura techniczna niezbędna do funkcjonowania budynku, w którym obecnie znajduje się sala konferencyjna (m.in. przewód podziemny kanalizacyjny, przewód podziemny ciepłowniczy, przewód podziemny telekomunikacyjny), chodnik oraz zieleń niska.
W sprawie ustalono też, że istniejące na spornej nieruchomości chodniki nie są położone w pasie przyległej drogi publicznej. Stanowią one natomiast teren komunikacyjny wokół budynku i dojście do budynku od ul. [...].
Sporna w sprawie jest ocena prawna ustalonych okoliczności. Organ stoi na stanowisku, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, miało to miejsce
w ustawowym terminie, okoliczność zaś przekazania nieruchomości Miastu Ł.
w latach 2003 – 2007 nie ma wpływu na ocenę, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Zdaniem organu, zmiana sposobu wykorzystywania nieruchomości, na której został zrealizowany cel wywłaszczenia, nie oznacza powstania obowiązku jego zwrotu.
Skarżący kwestionują stanowisko, że cel wywłaszczenia wynikający z decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 1979 r., tj. budowy II etapu budynku administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Ł., został osiągnięty twierdząc, że pierwotny cel wywłaszczenia został zmieniony przez aneks do planu ogólnego zagospodarowania, zatwierdzony decyzją Głównego Architekta Województwa
w Ł. z dnia [...] września 1978 r., sygn. akt [...] i przeznaczał przedmiotową nieruchomość pod budownictwo wysokie spółdzielcze, co wyłącza możliwość uznania, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany, tj. jest tożsamy z tym wynikającym z decyzji z [...] grudnia 1979 r. Ponadto strona skarżąca kwestionuje przyjęcie, że cel wywłaszczenia wynikający z decyzji wywłaszczeniowej (budowa II etapu budynku administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Ł.) należy rozpatrywać w kontekście przeznaczenia i wykorzystania całości kompleksu wywłaszczonych na ten cel nieruchomości. Zdaniem Skarżących cel wywłaszczenia winien być interpretowany zawężająco i nie można nim obejmować budowy infrastruktury, która nie była w decyzji wywłaszczeniowej wymieniona, nawet jeżeli jest ona funkcjonalnie powiązana z budową głównej inwestycji.
Oceniając sporną kwestię, czy w konkretnym przypadku został osiągnięty cel wywłaszczenia należy wyjść od przytoczenia treści przepisów znajdujących zastosowanie w tej sprawie. Zgodnie z art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości.
Zgodnie zaś z brzmieniem art. 137 u.g.n.,
1. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji
o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
2. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.
Kluczową w sprawie staje się kwestia określenia celu, na jaki nieruchomość została wywłaszczona. Jak słusznie zauważył organ, na podstawie treści decyzji wywłaszczeniowej nie ma możliwości wyjaśnienia kwestii dotyczących ustalenia szczegółowego przeznaczenia spornej działki o nr geod. [...], tj. co konkretnie według założeń planistycznych i budowlanych miało powstać na tej wywłaszczonej działce, i w konsekwencji czy założenie to zrealizowano w ustawowym terminie,
a także czy użycie nieruchomości, ewentualnie wynik prac na niej wykonanych, stanowią realizację celu wywłaszczenia. W uzasadnieniu tej decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 1979 r. wskazano jedynie, że objęta nią nieruchomość, zgodnie z decyzją z dnia [...] września 1978 r., Nr [...] Wojewódzkiego Głównego Architekta Województwa w Ł., jest przeznaczona pod budowę II etapu budynku administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Ł.
Zdaniem Sądu w tej sytuacji zasadnie przyjęto, że kwestię zrealizowania celu wywłaszczenia i następnie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, jako przesłankę zwrotu, w tym konkretnym przypadku należało rozpatrywać w kontekście przeznaczenia i wykorzystania całości kompleksu wywłaszczonych nieruchomości, nie zaś jedynie działki nr geod. [...]. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności załącznika graficznego do wniosku o wywłaszczenie, obejmującego m.in. działkę nr geod. [...] (t. I akt, karta 127), oraz planu realizacyjnego - załącznika graficznego do decyzji Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich - Głównego Architekta Województwa z dnia [...] lipca 1977 r., zatwierdzającej plan realizacyjny II etapu budowy Urzędu Wojewódzkiego w Ł. (t. III akt, karta 65 - 67), można wywieść, że na wywłaszczonej nieruchomości zaplanowana została zieleń oraz infrastruktura towarzysząca. W taki właśnie sposób przedmiotowa nieruchomość została zagospodarowana i w związku z tym można mówić o zrealizowaniu celu wywłaszczenia.
Sąd oceniając tą sprawę stwierdza, że niewątpliwie infrastruktura techniczna istniejąca na wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, sama w sobie nie stanowiła celu wywłaszczenia. Jednak jest ona związana z realizacją inwestycji i służy obsłudze m.in. budynków stanowiących realizację celu wywłaszczenia. W tej sytuacji zasadnym jest przyjęcie, że zarówno infrastruktura techniczna, jak i zieleń wokół powstałego budynku zostały przewidziane jako cel wywłaszczenia.
Sąd orzekający w tej sprawie w całości podziela stanowisko zawarte
w uzasadnieniu tut. Sądu na gruncie tej sprawy wyrażone w wyroku z dnia 26 lutego 2015 r., II SA/Bk 1109/14 i w zaprezentowanych tam wyrokach, zgodnie z którym głównym argumentem uzasadniającym odmowę zwrotu nie może być występowanie urządzeń infrastruktury technicznej na terenie objętym wnioskiem byłych właścicieli lub ich spadkobierców zaś budowa infrastruktury technicznej (np. podziemnego kabla wysokiego napięcia, kanalizacji wraz z przyłączami, innych sieci przesyłowych)
z natury rzeczy nie koliduje ze zwrotem nieruchomości na rzecz dawnych właścicieli (por. wyroki WSA w Łodzi z 21.10.2008 r., II SA/Łd 664/08, WSA w Warszawie
z 12.07.2006 r., I SA/Wa 777/06, NSA z 30.06.2000 r. I SA 1088/99 –CBOSA). Ponadto WSA w Białymstoku w cyt. wyroku z dnia 26 lutego 2015 r. stwierdził, że samo istnienie infrastruktury technicznej w postaci sieci przesyłowych nie uniemożliwia korzystania z danej nieruchomości przez jej byłego właściciela lub inną uprawnioną osobę. Co najwyżej osoba, której taka nieruchomość jest zwracana, może być ograniczona w możliwości pełnego jej zagospodarowania, ale nie odbiera to możliwości samego zwrotu.
Sąd podziela jednak również pogląd wyrażony w wyroku WSA w Łodzi z dnia 21 października 2015 r., II SA/Łd 370/15, że budowa infrastruktury technicznej z natury rzeczy nie koliduje ze zwrotem nieruchomości. Niemniej jednak, jeżeli zrealizowana infrastruktura podziemna nierozerwalnie związana jest z obsługą istniejącego osiedla i jako taka była jednym z elementów celu, dla którego dokonano wywłaszczenia, to wybudowaną infrastrukturę należy uznać za urządzenia służące mieszkańcom osiedla. Analogicznie Sąd przyjął, że jeżeli zrealizowana infrastruktura jest nierozerwalnie związana z obsługą urzędu i jednocześnie była ona jednym
z elementów celu, dla którego dokonano wywłaszczenia, to należy ją uznać za urządzenie służące pracownikom i klientom urzędu i w związku z tym należy mówić
o zrealizowaniu celu wywłaszczenia.
Dodatkowo Sąd zauważa, że decyzją z dnia [...] maja 1995 r., nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w Ł. decyzją orzekł o zwrocie Skarżącym działki o nr [...] o pow. 0,0119 ha, która stanowiła część wywłaszczonej działki o nr [...] o pow. 0,0687 ha. Należy zwrócić uwagę, że Skarżący już wówczas wystąpili o zwrot całej działki wywłaszczonej działki o nr geod. [...]. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że "działka nr [...], w skład której wchodzi działka nr [...] zabudowana jest budynkiem Urzędu Wojewódzkiego wraz z niezbędnym uzbrojeniem terenu, co jest zgodne z planem realizacyjnym i planem zagospodarowania przestrzennego m. Ł. Analiza mapy zasadniczej, potwierdzona wizją na gruncie wykazały, że przez działkę nr [...] przebiegają urządzenia podziemne, takie jak: kanał co, kanał sanitarny i deszczowy i kabel energetyczny, niezbędne do prawidłowego funkcjonowania urzędu oraz urządzony jest na niej teren zieleni, stanowiący zorganizowaną przestrzeń z obiektem Urzędu Wojewódzkiego. Powyższe fakty świadczą, że przeznaczenie wywłaszczonej nieruchomości nie zmieniło się i nadal jest ona wykorzystywana zgodnie z celem, na jaki została pozyskana". Następnie zawarto akapit, zgodnie z którym "w trakcie toczącego się postępowania wnioskujący o zwrot odstąpili od żądania zwrotu całości wywłaszczonej nieruchomości i zwrócili się z wnioskiem o zwrot tej części, przez którą nie przebiegają urządzenia podziemne".
W ocenie Sądu powyższe wskazuje, że jeszcze w 1995 r. obie strony postępowania, tj. zarówno organ właściwy w sprawie zwrotu jak i Skarżący uznawali fakt, że cel wywłaszczenia obejmował również infrastrukturę położoną na spornej działce.
Mając na uwadze powyższą argumentację Sąd doszedł do przekonania, że na gruncie tej sprawy należy mówić o tym, że sporna nieruchomość została wykorzystana na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. Sąd podziela stanowisko organu, że istniejące zagospodarowanie (trawnik, chodniki) oraz budowle podziemne
w postaci przyłączy sieci przesyłowych do budynku, nie stanowią samodzielnej przeszkody do ewentualnego zwrotu, ale nie stanowią również podstawy do uznania, że przedmiotowy teren został wykorzystany na inny cel niż określony w decyzji
o wywłaszczeniu lub też uznania, że cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie został zrealizowany. Teren wokół budynku oraz podziemne przyłącza sieci przesyłowej są integralną częścią budynku. Nie jest zaś sporną w sprawie okoliczność, że powyższe miało miejsce z zachowaniem terminów, tj. że budowa sali konferencyjnej Urzędu Wojewódzkiego została rozpoczęta przed upływem 7 lat,
a zakończona przed upływem 10 lat od dnia wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.
Sąd podziela też stanowisko organu, że bez znaczenia dla tej oceny jest przekazanie dla Miasta Ł. w latach 2003-2007 nieruchomości na inny cel. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, że nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana
i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono. Późniejsze bowiem wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości czy też rozporządzanie nią, mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie mają znaczenia dla sprawy zwrotu nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., I OSK 1584/13).
Odnośnie zarzutu skargi, zgodnie z którym pierwotny cel wywłaszczenia został zmieniony przez aneks do planu ogólnego zagospodarowania, zatwierdzony decyzją Głównego Architekta Województwa w Ł. z dnia 22 września 1978 r., przeznaczający nieruchomość pod budownictwo wysokie spółdzielcze, co wyłącza możliwość uznania, że cel wywłaszczenia został zrealizowany Sąd podziela stanowisko organu zaprezentowane w odpowiedzi na skargę, że wspomniana decyzja Głównego Architekta Województwa w Ł. z dnia [...] września 1978 r. dotyczyła zatwierdzenia aneksu do planu zagospodarowania przestrzennego II etapu budowy Urzędu Wojewódzkiego w Ł. w zakresie zamiennego rozwiązania stołówki dla Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w Ł. Decyzja ta nie powodowała jednak zmiany przeznaczenia spornej nieruchomości pod budownictwo spółdzielcze wysokie.
Nie zasługuje też na uwzględnienie zarzut skargi naruszenia art. 77 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, iż istniejące na gruncie nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem chodniki nie wchodzą w pas przyległej drogi publicznej. Wbrew temu twierdzeniu organ odniósł się do tej okoliczności wskazując, że istniejące na gruncie chodniki nie wchodzą w pas przyległej drogi publicznej, stanowią one jednak teren komunikacyjny wokół budynku i dojście do budynku od
ul. [...]. W ocenie Sądu ustalenie to wpisuje się w całościowe stanowisko organu, zgodnie z którym istniejąca na spornej nieruchomości infrastruktura jest zgodna z celem, dla jakiego nieruchomość ta została wywłaszczona. W tej sytuacji ustalenie, że chodniki nie wchodzą w pas przyległej drogi publicznej nie mogło wpłynąć na treść rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji.
Mając na uwadze powyższą argumentację Sąd orzekł o oddaleniu skargi.