II SA/Bk 179/09

II SA/Bk 179/09 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2009-05-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-03-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Sobolewska-Nazarczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Danuta Tryniszewska-Bytys
Małgorzata Roleder
Symbol z opisem
6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c , art.190
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art.156 par.1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 maja 2009 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przejęcia na własność państwa nieruchomości ziemskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...]; 2. stwierdza, ze zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącej W. S. kwotę 457 (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.-
Uzasadnienie
Decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] maja 1963 r., Nr [...], przejęto na własność Państwa gospodarstwo rolne
o powierzchni 8,087 ha położone na terenie wsi S., powiat H., stanowiące uprzednio własność B. R. Powyższe orzeczono na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa, nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego ( Dz.U. Nr 46, poz. 339).
Wnioskiem z dnia 25 czerwca 2002 r., uzupełnionym pismem z dnia
14 sierpnia 2002 r., W. S. wystąpiła do Wojewody P. o zwrot nieruchomości ziemskich stanowiących własność B. R. (matki wnioskodawczyni) położonych we wsi S., przejętych na rzecz Skarbu Państwa w/w decyzją. Zdaniem wnioskodawczyni przedmiotowe grunty zostały przejęte niezgodnie z prawem, albowiem jej matka – B. R. nigdy nie przestała ich użytkować, nawet po przeprowadzeniu się w 1959 r. do H.
Decyzją z dnia [...] września 2002 r. Nr [...] Wojewoda P. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa b. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] maja 1963 r. Nr [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że podstawą prawną wydanej decyzji stanowiły przepisy art. 1-3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa, nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. Przejęcie gospodarstwa na własność Państwa nastąpiło, gdyż była właścicielka opuściła przedmiotową nieruchomość i zamieszkała na stałe w m. H. Zdaniem organu w sprawie nie zostały naruszone obowiązujące wówczas przepisy dekretu, gdyż w chwili przejęcia właścicielka gospodarstwa nie zamieszkiwała w miejscu jego położenia i nie użytkowała tych gruntów.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się Pani W. S. i za pośrednictwem pełnomocnika – syna P. S. złożyła odwołanie do Ministra Rolnictwa
i Rozwoju Wsi w Warszawie.
Decyzją z dnia [... maja 2005 r. Nr [...] Minister Rolnictwa
i Rozwoju Wsi uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. Organ podkreślił, iż przedmiotowa sprawa, z uwagi na swój charakter powinna być rozpoznana nie przez Wojewodę, lecz Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jako organ I instancji. Z uwagi, iż w obecnym stanie prawnym przestały istnieć Prezydia Powiatowych Rad Narodowych należy przyjąć, na podstawie domniemania wynikającego z art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r.
o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34, poz. 198 z późn. zm.), że do właściwości organów gminy przeszły jako zadania własne określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Zatem, z uwagi na treść art. 17 Kpa organami wyższego stopnia
w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze a zatem, organem właściwym do przeprowadzenia postępowania
w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. jest właściwe miejscowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze a nie Wojewoda P. Jednocześnie postanowieniem z dnia [...] lipca 2005 r.
Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przekazał według właściwości do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. akta sprawy oraz wniosek Pani W. S. dotyczący stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] maja 1963 r. Nr [...] przejmującej na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni ogólnej 8,087 ha, położone we wsi S., powiat H. nie będące w faktycznym władaniu właścicieli – B. R.
Decyzją z dnia 16 stycznia 2007 r. Nr 400.139/C-4/3/05 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] maja 1963 r. Nr [...]. Organ w uzasadnieniu podkreślił, że podstawą wydania kwestionowanej decyzji był dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa, nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. Stosownie do regulacji art. 1 tego dekretu,
na własność Państwa mogły być przejmowane w całości lub części, nieruchomości położone w tych województwach w obrębie pasa granicznego oraz w powiatach tam wymienionych, jeżeli nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli albo ich właściciele nie zamieszkiwali na miejscu. Tak ukształtowana regulacja prawna powoduje, że rozstrzygające znaczenie dla oceny legalności kwestionowanego orzeczenia nacjonalizacyjnego ma to, czy poprzednicy prawni wnioskodawczyni faktycznie władali czy też nie przedmiotową nieruchomością ziemską i czy ewentualnie wówczas zamieszkiwali w miejscu położenia tej nieruchomości.
Z materiału zgromadzonego w ówczesnej sprawie, potwierdzonego zeznaniami świadków złożonymi w niniejszym postępowaniu wynika bezspornie, iż właścicielka przedmiotowej nieruchomości ziemskiej nie władała nią faktycznie i nie zamieszkiwała w miejscu jej położenia. Gospodarstwo odpowiadało więc przesłankom przytoczonego na wstępie art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku
a zatem kwalifikowało się do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa. Organ podkreślił, że przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest rażące naruszenie prawa,
a takie w niniejszej sprawie nie wystąpiło. Nie ma sprzeczności pomiędzy treścią
art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa, nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego a rozpatrywaną decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] maja 1963 r.
Pełnomocnik W. S. – P. S., pismem z dnia 14 lutego
2007 r. wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.
o ponowne rozpatrzenie w/w sprawy. Podkreślił, że B. R. nigdy nie sprzedawała swojego gospodarstwa a jedynie je podzieliła. Część przekazała dla nieżyjącego już syna, część zaś dla córki – W. S. Nieprawdą zatem jest,
że B. R. nie interesowała się losem swojego gospodarstwa, które przez cały okres było uprawiane. Zadaniem strony, przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. stanowiły naruszenie prawa własności poszczególnych osób do gruntów stanowiących ich własność.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. Nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Zdaniem organu prowadzone postępowanie, zgromadzony materiał dowodowy oraz przedłożone przez pełnomocnika skarżącej zarzuty nie dają podstaw do oceny, iż badana decyzja zawiera wadę rażącego naruszenia prawa. Decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H.
z dnia [...] maja 1963 r. dotycząca przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej o powierzchni 8,087 ha położonej na terenie wsi S., stanowiącej uprzednio własność B. R. nie zawiera wad warunkujących jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Decyzja została wydana przez organ właściwy w sprawie, w formie prawem przewidzianej, na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących i treść decyzji nie pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste zestawienie ich ze sobą.
Na powyższą decyzję Pani W. S., za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Białymstoku. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła:
- naruszenie art. 156§ 1 pkt 2 w zw. z art. art. 99 § 1 w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks Postępowania Administracyjnego (w brzmieniu obowiązującym w dacie 7 maja 1963 r.), poprzez błędne uznanie, iż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] maja 1963 roku,
Nr [...], nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa,
- naruszenie art. 99 § 1 w zw. z art. 97 § 1 Kpa w zw. z art. 4 dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego poprzez ich błędną interpretację powodującą przyjęcie, iż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] maja 1963 roku, Nr [...] spełniała przesłanki jej ważności pomimo braku dokładnego oznaczenia nieruchomości ziemskiej w osnowie decyzji,
- naruszenie art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego poprzez niezasadne przejęcie na podstawie decyzji z dnia [...] maja 1963 roku na rzecz Skarbu Państwa pozostających we władaniu B. R. nieruchomości rolnej o powierzchni ok. 4 ha,
- naruszenie art. 77 Kpa poprzez niedokonanie ustaleń jaka cześć nieruchomości ziemskiej stanowiącej przedmiot decyzji z [...] maja 1963 r. była w posiadaniu osób trzecich a jaka w posiadaniu właścicielki B.R.,
- naruszenia art. 77 Kpa poprzez niedokonanie ustaleń w przedmiocie właściwego oznaczenia nieruchomości ziemskiej będącej przedmiotem decyzji z [..] maja 1963 r. na datę jej przejęcia.
Wskazując na powyższe naruszenia Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2007 r. w przedmiocie odmówienia stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] maja 1963 r. Nr [...].
W uzasadnieniu skargi Skarżąca podkreśliła, iż kwestionowana decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] maja 1963 r. zawiera wadę formalną, która winna być zakwalifikowana jako rażące naruszenie prawa. Zdaniem strony skarżącej obowiązujące przepisy wymagały szczegółowego opisu nieruchomości przejmowanej na rzecz Skarbu Państwa, w szczególności wskazania numerów działek, ich powierzchni oraz innych danych geodezyjnych
je indywidualizujących wskazujących na ich dokładne położenie, zaś kwestionowana decyzja jedynie wskazywała miejscowość położenia nieruchomości rolnej i jej powierzchnię. Powyższe, w ocenie Skarżącej, stoi w sprzeczności z wówczas obowiązującym art. 99§1 w zw. z art. 97§1Kpa. Ponadto Skarżąca wskazała,
że przepisy dekretu z 27 lipca 1949 r. nie przewidywały przejmowania z mocy prawa nieruchomości, które nie były we władaniu właścicieli, lecz wymagały wydania stosownej decyzji. Każda decyzja powinna zawierać osnowę rozstrzygnięcia,
w której powinna być precyzyjnie określona przejmowania nieruchomość ziemska, gdyż decyzja taka stanowiła podstawę wpisu w księdze wieczystej. Jednocześnie zdaniem strony skarżącej do przejęcia nieruchomości na własność Państwa na podstawie art. 1 dekretu z 27 lipca 1949 r. niezbędne było ustalenie, iż dana nieruchomość nie pozostawała w faktycznym władaniu właścicieli w dacie przejęcia lub też pozostawała w użytkowaniu, dzierżawie lub zarządzie osób trzecich, jeżeli właściciel nie zamieszkiwał na miejscu.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze
w B., podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło
o oddalenie skargi.
Wyrokiem z dnia 12 lipca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Białymstoku oddalił skargę W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z [...] lutego 2007 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej
w H. z [...] maja 1963 r., dotyczącej przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni ogólnej 8,087 ha, położonej we wsi S., powiat H.
W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, iż SKO w B. wydając zaskarżoną decyzję prawidłowo zastosowało przepisy art. 156 § 1 k.p.a., stwierdzając, iż wbrew temu co twierdzi skarżąca, nie było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia
[...] maja 1963 r. z powodu rażącego naruszenia prawa. Podstawą prawną wydania powyższej decyzji były przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa, nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339) - dalej zwanego "dekretem". Zgodnie z art. 1 dekretu na własność Państwa mogły być przejmowane w całości lub części nieruchomości położone w tych województwach
w obrębie pasa granicznego oraz w powiatach tam wymienionych, jeżeli nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli albo ich właściciele nie zamieszkiwali na miejscu. Zatem podstawą ustalenia zgodności z prawem zaskarżonej decyzji było zdaniem Sądu ustalenie, czy była właścicielka faktycznie władała przedmiotową nieruchomością i czy zamieszkiwała w miejscu położenia tejże nieruchomości.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że wszystkie przesłanki z art. 1 dekretu zostały spełnione. Bezsporne pozostaje, iż była właścicielka – B. R. (matka skarżącej)
w 1959 r. przeprowadziła się do H., a zatem, w chwili wydawania kwestionowanej decyzji nie zamieszkiwała na miejscu położenia przejętych nieruchomości gruntowych. Również fakt położenia spornej nieruchomości ziemskiej w obrębie pasa granicznego nie budzi zdaniem Sądu wątpliwości, albowiem powiat h. był powiatem granicznym stąd cały obszar tegoż powiatu, zgodnie
z rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 grudnia 1927 r.
o granicach państwa (Dz.U. z 1937 r. Nr 11, poz. 83) został uznany za pas graniczny (art. 10 wyżej wymienionego rozporządzenia). Jak podkreślił Sąd I instancji, na ocenę zgodności z prawem przejęcia analizowanych nieruchomości położonych we wsi S. nie ma wpływu fakt, iż część gruntów była użytkowana przez inne osoby na podstawie umów cywilnoprawnych, a część była użytkowana przez skarżącą. Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 1 ust. 2 dekretu fakt użytkowania, dzierżawy lub zarząd osób trzecich określonymi nieruchomościami nie pozbawiał możliwości przejęcia gruntów, jeżeli właściciel nie zamieszkiwał na miejscu. Wykonywanie prac rolnych przez W. S. na spornych gruntach należy w tej sytuacji potraktować, zdaniem Sądu, jako bezumowne użytkowanie bądź ewentualnie, jako zarząd osób trzecich. Skarżąca nie posiadała tytułu prawnego do tychże nieruchomości, a zatem nie możliwym jest przyjęcie, iż sporne grunty były w faktycznym władaniu właściciela.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego nie zasługiwały na uwzględnienie również zarzuty skarżącej dotyczące wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej
w H. z dnia [...] maja 1963 r. z rażącym naruszeniem prawa, bowiem decyzja ta została wydana przez organ właściwy w sprawie, w formie prawem przewidzianej i na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Sąd nie zgodził się
z twierdzeniem strony skarżącej, iż osnowa kwestionowanej decyzji nie zawiera określenia przejmowanej nieruchomości ziemskiej, choć rzeczywiście nie zostały
w niej określone numery ewidencyjne poszczególnych działek i ich powierzchnia. Tym niemniej nie uzasadnia to, w ocenie Sądu, stwierdzenia nieważności tej decyzji. Zastosowany przez organ sposób określenia przejmowanych nieruchomości,
tj. ogólne wskazanie ich położenia (obszar wsi S., powiat H.), podanie łącznej powierzchni przejmowanej nieruchomości (8,087 ha) i wskazanie, kto był ich właścicielem (B. R.) zostało przez Sąd rozpoznający sprawę uznane za wystarczające dla sprecyzowania przedmiotu decyzji.
Sąd zaznaczył również, iż nie bez znaczenia pozostaje fakt, że tak określony przedmiot decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...]
maja 1963 r. pozwolił na dokonanie odpowiednich wpisów w księdze wieczystej, czego dowodem jest złożona do akt kserokopia postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] czerwca 1993 r. (k. 33 akt adm.), jak również umożliwił precyzyjne wskazanie przez Starostwo Powiatowe w H. numerów działek, które zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa (k. 13 akt sądowych). Z powyższych względów Sąd Wojewódzki uznał, iż kwestionowana decyzja w wystarczający sposób precyzowała przejmowaną na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość ziemską.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła W. S. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] maja 1963 r. zawiera wadę formalną, która winna być zakwalifikowana jako rażące naruszenie prawa. Wada ta, zdaniem autor skargi kasacyjnej, polega na braku wymienienia
w powyższej decyzji numerów ewidencyjnych działek, ich powierzchni oraz innych danych geodezyjnych, wskazujących ich dokładne położenie, co stoi w sprzeczności z treścią art. 99 § 1 w związku z art. 97 § 1 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym
w dacie wydania decyzji. Skarga kasacyjna podkreśliła, iż zgodnie z wyżej wymienionymi przepisami prawa każda decyzja powinna zawierać osnowę rozstrzygnięcia, a w przypadku decyzji wydawanych na mocy wskazanego dekretu, ich osnowa powinna określać nieruchomość ziemską, do której tytuł własności miała dana osoba nie wykonująca nad nią władztwa, w sposób, który będzie wskazywał obszar, granice oraz numery ewidencyjne działek. Wydana w niniejszej sprawie decyzja Prezydium wymaganych składników nie zawierała, co uzasadnia stwierdzenie jej nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa.
Kolejny zarzut skargi kasacyjnej dotyczył błędnego uznania przez Sąd
Wojewódzki, iż w stanie faktycznym, którego dotyczyła decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] maja 1963 r., zaistniały przesłanki wskazane w art. 1 dekretu warunkujące przejecie na rzecz Skarbu Państwa pozostających we władaniu B. R. i jej córki W. S. (skarżącej) nieruchomości rolnej o powierzchni ok. 4 ha. Autor skargi kasacyjnej zarzucił WSA
w B., iż za prawidłowe uznał ustalenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego, pomimo wadliwości postępowania dowodowego przeprowadzonego przez ten organ, jak również przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej
w H., poprzez brak ustaleń jaka część nieruchomości ziemskiej, stanowiącej przedmiot decyzji z dnia 7 maja 1963 r. była w posiadaniu osób trzecich,
a jaka w posiadaniu właścicielki B. R.. Wobec tego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie winien być zdaniem skarżącej uzupełniony przez organ w oparciu o art. 77 k.p.a.
Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2008 r., II OSK 1541/07 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz W. S. kwotę 400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż sąd I instancji naruszył fundamentalną zasadę postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, zgodnie z którą postępowanie to obejmuje wyłącznie kontrolę badanego aktu w zakresie wyjaśnienia czy nie zaistniały przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. i nie może postępowanie takie prowadzić do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Tymczasem sąd I instancji pominął ewidentną w sprawie okoliczność, że zaskarżona decyzja została wydana przy braku akt administracyjnych obejmujących postępowanie zakończone decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej
w H. z dnia [...] maja 1963 r., a organ administracji nie zbadał w istocie prawidłowości przeprowadzonego postępowania administracyjnego w tej sprawie,
w tym nie ocenił na jakich materiałach sprawy zostało oparte ustalenie, iż była właścicielka gruntów wyzbyła się władztwa faktycznego w odniesieniu do wszystkich części nieruchomości składających się na przejęte gospodarstwo rolne. W efekcie organ prowadzący postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji przeprowadził samodzielne postępowanie dowodowe i na jego podstawie dokonał ustaleń stanu faktycznego, w zakresie przesłanek dotyczących przejęcia gospodarstwa rolnego
i następnie dokonał oceny legalności decyzji.
Ponadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji w ogóle nie zawiera ponadto żadnych ustaleń co do pracy na części gospodarstwa rolnego W. S., w tym nie ma w nim oceny i rozważań, do których doszedł Sąd I instancji. Oznacza to, że wbrew omawianej zasadzie Sąd I instancji nie przeprowadził w tej mierze oceny ustaleń organu bo ten ich nie poczynił lecz dokonał własnych samodzielnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy będącej przedmiotem postępowania nadzorczego, a zatem wykroczył poza zakres kontroli zaskarżonego aktu
w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy jest skutkiem uwzględnienia przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 lipca 2007 r. sygn. akt II SA/Bk 314/07.
Kwestia ta ma doniosłe znaczenie, bowiem z przepisu art. 190 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej w dalszej części p.p.s.a. wynika, że Sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ocena ta i wskazania co do dalszego postępowania znalazły się w uzasadnieniu tegoż wyroku i w takim znaczeniu uzasadnienie ma moc wiążącą.
Wskazać w tym miejscu należy, iż przez ocenę prawną, o której mowa
w art. 190 w/w ustawy, należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego
i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej
w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie i sądzie może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego środkami przewidzianymi prawem. Nawet
w przypadku odmiennej interpretacji prawa lub też możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wyrażone przez sąd mają moc wiążącą.
Uchylając przedmiotowy wyrok Naczelny Sąd Administracyjny wskazał,
iż w przedmiotowej sprawie postępowanie o stwierdzenie nieważności nie może przerodzić się w postępowanie o charakterze merytorycznym, bowiem celem tego postępowania jest jedynie ustalenie czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad stanowiących przesłankę stwierdzenia nieważności, o których mowa
w art. 156 § 1 k.p.a.
Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko zaprezentowane przez NSA w omawianym orzeczeniu.
Powtórzyć bowiem należy raz jeszcze, iż postępowanie administracyjne
w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ma na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy. Stąd też niedopuszczalne jest dokonywanie przez organy rekonstrukcji stanu faktycznego sprawy w oparciu o samodzielnie przeprowadzone postępowanie dowodowe w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Obowiązkiem organu jest skontrolowanie badanego aktu na podstawie analizy materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją, której wadliwość ma być dopiero stwierdzona.
Tymczasem w przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja została wydana
z naruszeniem przywołanej wyżej zasady. Organy administracji rozpoznały niniejszą sprawę przy braku akt administracyjnych obejmujących postępowanie zakończone decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] maja 1963 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając dwukrotnie sprawę nie zbadało
w istocie prawidłowości przeprowadzonego postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej tą decyzją, w tym nie oceniło na jakich materiałach sprawy zostało oparte ustalenie, iż była właścicielka gruntów B. R. wyzbyła się władztwa faktycznego w odniesieniu do wszystkich części nieruchomości składających się na przejęte gospodarstwo rolne, co było warunkiem przejęcia nieruchomości na rzecz państwa. Swoje rozstrzygnięcie organ nadzoru oparł natomiast na zeznaniach świadków zgromadzonych w toku postępowania
o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, a nie materiale sprawy zgromadzonym w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzjami o przejęciu gospodarstwa rolnego.
Bezspornie więc w rozpoznawanej sprawie w związku z brakiem akt administracyjnych postępowania nie został poddany kontroli materiał zgromadzony w postępowaniu zakończonym decyzją o przejęciu gospodarstwa rolnego, a w to miejsce organ prowadzący postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji przeprowadził samodzielne postępowanie dowodowe i na jego podstawie dokonał ustaleń stanu faktycznego, w zakresie przesłanek dotyczących przejęcia gospodarstwa rolnego i następnie dokonał oceny legalności decyzji, co z wyżej wskazanych powodów uznać należy za niedopuszczalne.
Ponadto organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wypowiedział się dlaczego postępowanie nadzorcze zostało przeprowadzone przy braku akt administracyjnych postępowania zakończonego decyzją o przejęciu gospodarstwa, przy czym w aktach nie ma nawet autoryzowanej kopii żadnej kontrolowanej decyzji, a wyłącznie złożona przez stronę niepoświadczona za zgodność jej kserokopia.
Z materiałów sprawy wynika wprawdzie, że Starostwo w H. nie dysponuje aktami administracyjnymi dotyczącymi przejęcia gospodarstwa rolnego i podaje,
iż brak jest danych wskazujących na to, że akta te skierowano do archiwum państwowego, nie ma jednak żadnych orzeczeń wskazujących na to czy organ prowadzący postępowanie podjął czynności zmierzające do uzyskania przedmiotowych akt administracyjnych, niezbędnych dla prawidłowego przeprowadzenie postępowania nadzorczego.
W tym miejscu wskazać należy, iż Sąd w składzie obecnym w pełni podziela stanowisko i argumentację Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wyrażone w orzeczeniu z dnia z dnia 12 lipca 2007 r. sygn. akt II SA/Bk 314/07,
iż brak w osnowie kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji wymienienia numerów ewidencyjnych poszczególnych działek wchodzących w skład przejmowanego gospodarstwa rolnego nie może być poczytane jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem przedmiotowa przejmowana nieruchomość niewątpliwie została w rozpoznawanym przypadku zidentyfikowana przez podanie miejsca jej położenia, ogólnej powierzchni i osoby właściciela.
Reasumując, powyższe, jakże istotne uchybienia, powodują konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...]. Organ ponownie rozpoznając sprawę jest obowiązany zebrać materiał dowodowy i dokonać jego oceny, kierując się regułami postępowania wynikającymi
z art. 7 i 77 k.p.a. Rzeczą organu I instancji będzie wnikliwe zbadanie prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...]
maja 1963 r. W szczególności organ zobligowany będzie do podjęcia czynności zmierzających do uzyskania przedmiotowych akt administracyjnych, niezbędnych dla prawidłowego przeprowadzenie postępowania nadzorczego. Dopiero wówczas możliwa będzie rzetelna kontrola legalności zaskarżonej decyzji, m.in. co do tego, czy była właścicielka gruntów B. R. wyzbyła się władztwa faktycznego w odniesieniu do wszystkich części nieruchomości składających się na przejęte gospodarstwo rolne, co było warunkiem przejęcia nieruchomości na rzecz państwa.
Sąd zaznacza, że dokonując powyższej oceny prawnej, nie przesądza co do słuszności wydanego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z powołanym na wstępie przepisem art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd orzekający w sprawie niniejszej nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, zaskarżonego rozstrzygnięcia, a jedynie do zbadania, czy
w toku jego wydania nie doszło do naruszeń przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. W ocenie Sądu w sprawie niniejszej do istotnych i opisanych wyżej naruszeń przepisów postępowania doszło
i w tym zakresie Sąd zwraca uwagę na konieczność uniknięcia podobnego uchybienia przy ponownym rozstrzyganiu sprawy. Jak już wyżej wskazano, dopiero wskutek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sposób zgodny z przepisami postępowania, w szczególności po wszechstronnej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego i ustaleniu na jego podstawie stanu faktycznego sprawy, możliwe będzie wydanie prawidłowej decyzji, merytorycznie rozstrzygającej co do istoty sprawy.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku – art. 152 ustawy p.p.s.a. oraz orzeczenie o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącej poniesionych przez niego kosztów postępowania sądowego –
art. 200 ustawy p.p.s.a.