II SA/Bk 1723/25

II SA/Bk 1723/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-12-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk
Elżbieta Lemańska /sprawozdawca/
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący/
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1087
art. 35 ust. 1, art. 267 pkt. 1, art. 272 ust. 1, 2 i 6, art. 279a ust. 1, art. 552 ust. 2a,
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Protokolant referent stażysta Emilia Jarząbska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi Zakładu E. Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 18 sierpnia 2025 r. nr B.RUT.4701.1.2025 w przedmiocie określenia opłaty zmiennej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Białymstoku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 28 maja 2025 r. numer BI.ZUT.4701.1367.2024.AS w części dotyczącej określenia opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi; 2. umarza postępowanie administracyjne w części dotyczącej określenia opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi; 3. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na rzecz skarżącego Zakładu E. Sp. z o.o. w C. kwotę 224 (dwieście dwadzieścia cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 18 sierpnia 2025 r. nr B.RUT.4701.1.2025 Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Białymstoku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z 28 maja 2025 r. nr BI.ZUT.4701.1367.2024.AS określającą Zakładowi E. Sp. z o.o. w C. (dalej: ZECiW, skarżący) za okres III kwartału 2024 r. opłatę zmienną w wysokości 478 zł za pobór wód podziemnych oraz 3 zł za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi.
Powyższe decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 15 października 2024 r. ZECiW przedłożył do Dyrektora Zarządu Zlewni w Białymstoku PGW WP dwa oświadczenia podmiotu zobowiązanego do ponoszenia opłat za usługi wodne w celu ustalenia wysokości opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych oraz wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi za okres III kwartału 2024 r. Powołał się na pozwolenie wodnoprawne Starosty Białostockiego z 26 września 2014 r. znak RŚ.6341.162.2014. W jednym oświadczeniu wykazano ilość pobranych wód podziemnych do celów realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi - 12664 m2, w drugim wykazano ilość wprowadzanych ścieków - 696 m2. Wskazano, że ww. usługi realizowane są w oparciu o pozwolenie wodnoprawne obowiązujące do 25 września 2024 r.
Organ pierwszej instancji ustalił wysokość opłat zmiennych za usługi wodne:
- informacja nr 1946 ZZ Białystok, OZ/III kwartał/2024 z 2 grudnia 2024 r. - 478 zł za pobór wód podziemnych z ujęcia w Z.;
- informacja nr 1946 ZZ Białystok, OZ/III kwartał/2024 z 2 grudnia 2024 r. - 3 zł za wprowadzanie ścieków (wód popłucznych) do wód lub do ziemi.
Informacja o wysokości opłaty zmiennej za usługę wodną dotyczącą wprowadzania ścieków (wód popłucznych) do wód lub do ziemi nie została wysłana podmiotowi zobowiązanemu z uwagi na treść art. 279a ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (dalej: p.w.).
W dniu 27 grudnia 2024 r. podmiot zobowiązany dokonał zapłaty opłaty zmiennej i nie kwestionował jej zasadności czy wysokości w trybie reklamacyjnym.
W piśmie z 10 marca 2025 r. zobowiązany złożył korektę oświadczeń za:
1) pobór wód podziemnych w okresie III kwartału 2024 r.; 2) wprowadzanie ścieków (wód popłucznych) do ziemi w okresie III kwartału 2024 r.; 3) pobór wód podziemnych w okresie IV kwartału 2024 r. (do 10 października 2024 r.); 4) pobór wód podziemnych w okresie IV kwartału 2024 r. (od 11 października 2024 r. do 31 grudnia 2024 r.); 5) wprowadzanie ścieków (wód popłucznych) do ziemi w okresie IV kwartału 2024 r. (do 10 października 2024 r.); 6) wprowadzanie ścieków (wód popłucznych) do ziemi w okresie IV kwartału 2024 r. (od 11 października 2024r. do 31 grudnia 2024 r.) - celem ustalenia opłaty zmiennej za III oraz IV kwartał 2024 r. oraz opłaty stałej za 2024 r.
Zobowiązany wskazał, że korekta nastąpiła z uwagi na nieprawidłowo przyjętą datę zakończenia obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego, tj. nieuwzględniającą daty ostateczności tego pozwolenia, która nastąpiła 11 października 2014 r., w związku z czym pozwolenie obowiązywało od 11 października 2014 r. do 10 października 2024 r. Na potwierdzenie swojego stanowiska wskazał wyroki z 26 sierpnia 2015 r., II OSK 3143/13, czy z 26 czerwca 2013 r., II OSK 448/12.
Zawiadomieniem z 7 kwietnia 2025 r. Dyrektor Zarządu Zlewni wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie określenia opłaty zmiennej za okres III kwartału 2024 r. za pobór wód podziemnych oraz wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, ustalonej w informacji z 2 grudnia 2024 r. nr 1946 ZZ Białystok, OZ/lII kwartał/2024. Następnie na podstawie art. 50 k.p.a. wezwał ZECiW do złożenia wyjaśnień odnośnie zasadności złożenia korekty oraz do przedłożenia dowodów potwierdzających nieprawidłowość wskazanej pierwotnie daty obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego. Organ pierwszej instancji w wezwaniu wskazał, że data obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego Starosty Białostockiego z 26 września 2014 r. znak RŚ.6341.162.2014 została określona w jego pkt V. Uwzględniając datę ostateczności tego pozwolenia (nie złożono od niego odwołania) obowiązywało ono w okresie 11 października 2014 r. – 25 września 2024 r.
W odpowiedzi na wezwanie w piśmie z 22 kwietnia 2025 r. zobowiązany wyjaśnił, że skoro pozwolenie wydano na 10 lat, to okres ten należy liczyć od dnia uzyskania przez nie przymiotu ostateczności.
Decyzją z 28 maja 2025 r. Dyrektor Zarządu Zlewni w Białymstoku, na podstawie art. 21 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2025 r. poz. 111, dalej: o.p.) w związku z art. 300 ust. 1, art. 272 ust. 1, 2 oraz ust. 6 p.w., określił ZECiW za okres III kwartału 2024 r. opłatę zmienną w wysokości 478 zł za pobór wód podziemnych oraz 3 zł za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, w związku z pozwoleniem wodnoprawnym z 26 września 2014 r. znak RŚ.6341.162.2014.
Odwołanie wniósł ZECiW zaskarżając decyzję w części – w zakresie określenia opłaty za wyprowadzanie ścieków do wód lub ziemi w kwocie 3 zł. Zarzucił naruszenie art. 279a p.w. przez jego błędną wykładnię i niezastosowanie w sprawie, co doprowadziło do określenia opłaty w wysokości 3 zł za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Organ powinien był odstąpić od określenia decyzją tej opłaty ze względu na jej wysokość niższą niż 20 zł.
Zaskarżoną decyzją z 18 sierpnia 2025 r. Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku PGW WP utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wyjaśnił, że przepis art. 279a p.w. został wprowadzony ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1722), dalej: ustawa zmieniająca, która weszła w życie 20 września 2018 r. Art. 279a ustawy dotyczy jedynie opłat ustalonych w formie informacji, a nie dotyczy opłat i ich wysokości określonych w formie decyzji. Kwotę 20 zł przyjęto jako próg opłacalności wysyłania korespondencji w sprawie informacji o wysokości opłaty. Dalej organ wyjaśnił, że ZECiW pierwotnie, zgodnie z ww. przepisem, nie otrzymał informacji określającej wysokość opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków (wód popłucznych) do wód lub do ziemi ustalonej w wysokości 3 zł, tym samym nie był obowiązany uiszczać tej opłaty. Od informacji nie złożył reklamacji, a opłatę zmienną wynikającą z informacji uiścił. Dopiero po upływie ponad trzech miesięcy zakwestionował termin uzyskania przymiotu ostateczności przez pozwolenie wodnoprawne z 26 września 2014 r. i złożył korektę pierwotnych oświadczeń, po odebraniu zawiadomienia o kontroli gospodarowania wodami zaplanowanej przez Dyrektora Zarządu Zlewni w Białymstoku. Treścią skorygowanych oświadczeń próbował dowieść, iż pozwolenie wodnoprawne obowiązywało dłużej niż termin wprost wskazany w tej decyzji.
Organ odwoławczy wskazał, że w jego ocenie prawa i obowiązki udzielone decyzją Starosty Białostockiego z 26 września 2014 r. znak RŚ.6341.162.2014 (pozwolenie wodnoprawne) obowiązywały w okresie od 11 października 2014 r. do 25 września 2024 r. Tym samym ZECiW korzystał z usługi wodnej wynikającej z tego pozwolenia i zobowiązany był, zgodnie z art. 298 pkt 1 p.w., ponosić opłaty za usługi wodne, które stanowią jeden z ekonomicznych instrumentów gospodarowania wodami (art. 35 ust. 1, art. 267 i art. 268 p.w.). Podmioty obowiązane do ponoszenia opłat za usługi wodne, zgodnie z art. 552 ust. 2b p.w., zobowiązane są składać oświadczenia w wyznaczonym terminie. Zgodnie z dyspozycją art. 272 ust. 17 p.w. Wody Polskie ustalają oraz przekazują wysokość opłat podmiotom obowiązanym, w formie informacji, zawierającej także sposób obliczenia opłaty. Zgodnie z art. 300 ust. 1 p.w. do ponoszenia opłat za usługi wodne stosuje się odpowiednio przepisy działu III o.p., z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują m. in. Wodom Polskim. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 21 § 3 o.p.
Dyrektor RZGW dalej wywiódł, że w sprawach dotyczących opłat za usługi wodne podmioty obowiązane do ich ponoszenia nie składają deklaracji wymienionej w art. 21 § 3 o.p., a wysokości opłat ustala PGW Wody Polskie w formie informacji rocznej - w przypadku opłaty stałej na podstawie art. 271 ust. 1 p.w. oraz w formie informacji w przypadku opłaty zmiennej na podstawie art. 272 ust. 17 p.w.
W ocenie organu odwoławczego w sprawie wystąpiła przesłanka, która zobligowała Dyrektora Zarządu Zlewni w Białymstoku do wydania decyzji określającej wysokość opłaty zmiennej za okres III kwartału 2024 r. za korzystanie z usługi wodnej, w tym również za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. ZECiW próbował skorygować oświadczenia, na podstawie których wystawiono informacje o opłacie zmiennej. W trybie tym nie ma zastosowania przepis art. 279a p.w.
Końcowo organ zaakceptował w całości sposób wyliczenia opłaty zmiennej na podstawie art. 272 ust. 1 i 2 p.w. za pobór wód podziemnych (jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty i ilości pobranych wód podziemnych wyrażonej w m3) oraz na podstawie art. 272 ust. 6 p.w. za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Dodał, że ZECiW uiścił jedynie opłatę zmienną za okres III kwartału 2024 r. w wysokości 478 zł, dotyczącą usługi wodnej polegającej na poborze wód podziemnych. Tymczasem zgodnie z art. 21 § 3 o.p. oraz art. 272 ust. 20 p.w. winien uiścić wszystkie powstałe zobowiązania określone w otrzymanej decyzji, tj. również opłatę za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w wysokości 3 zł.
Skargę do sądu administracyjnego wywiódł ZECiW wskazując, że dotyczy ona rozstrzygnięcia "w przedmiocie ustalenia obowiązku zapłaty kwoty 3 zł tytułem opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi". Zarzucił naruszenie:
1. art. 6 k.p.a. przez jego niezastosowanie i wydanie decyzji z pominięciem przepisów prawa, co doprowadziło do obciążenia skarżącego opłatą o wartości niższej niż 20 zł, co sprzeczne jest z przepisami prawa i nie odpowiada zasadzie działania organów na podstawie przepisów prawa,
2. art. 8 § 2 k.p.a. w zw. z art. 32 Konstytucji RP przez ich niezastosowanie i wydanie decyzji ustalającej obowiązek zapłaty kwoty 3 zł tytułem opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, podczas gdy wszelkie poprzednio wydawane decyzje nie powodowały obciążenia opłatą o wartości niższej niż 20 zł, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji, której treść odbiega od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym,
3. art. 279a ust. 1 p.w. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że w niniejszym stanie faktycznym zachodzą przesłanki do obciążenia skarżącego opłatą za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w kwocie 3 zł, podczas gdy z przepisu wynika, iż nie wnosi się opłaty za usługi wodne, jeżeli jej wysokość ustalona przez Wody Polskie albo wójta, burmistrza łub prezydenta miasta nie przekracza 20 zł.
Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów:
- informacji ustalającej wysokość opłaty zmiennej za usługi wodne Nr 1946 ZZ Białystok, OZ/III kwartał/2024 z 2 grudnia 2024 r.,
- zbioru decyzji wydanych skarżącemu przez Dyrektora Zarządu Zlewni w Białymstoku PGW WP - na fakt utrwalonego sposobu załatwiania spraw przez ten organ, nieustalania w decyzjach konieczności uiszczania opłat poniżej 20 zł, poprawnego stosowania art. 279a p.w.
Skarżący wyjaśnił, że Dyrektor Zarządu Zlewni w Białymstoku regularnie określa mu opłatę zmienną za pobór wód podziemnych oraz każdorazowo, w decyzjach, określa również opłatę za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, przy czym jeśli jej wysokość jest niższa niż 20 zł – organ nie wskazywał, że opłata ta winna być uiszczona. Jako dowód wskazał na zbiór decyzji dołączonych do skargi, które wskazują na odstąpienie od dotychczas utrwalonej praktyki.
Skarżący zacytował także fragment opinii Marszałka Sejmu dotyczącej zgodności proponowanych regulacji z prawem Unii Europejskiej z 7 czerwca 2018 r. (druk nr 2638), z której wynika, że celem dodania art. 279a jest ustalenie minimalnego progu, od którego pobiera się opłatę za usługi wodne. Proponuje się przyjąć zasadę, że opłaty za usługi wodne nie będzie się wnosić, jeżeli jej wysokość ustalona przez Wody Polskie albo wójta, burmistrza lub prezydenta miasta nie przekroczy 20 zł. W takich przypadkach nie będzie obowiązku wysyłania do podmiotów informacji o wysokości opłaty. Koszt wysłania informacji za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, koszty wytworzenia i przygotowania informacji oraz wydania decyzji wskutek wniesienia reklamacji, która także jest doręczana za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, przekroczą koszty realnych przychodów z tytułu usług wodnych. W ocenie skarżącego wykładnia celowościowa tego przepisu potwierdza, iż ratio legis art. 279a p.w. jest ograniczenie obciążeń dla podmiotów zobowiązanych w przypadku niskich opłat, a także minimalizowanie kosztów administracyjnych poboru tych należności. Organ błędnie zinterpretował i zastosował treść art. 279a. Twierdzenie organów, iż przepis art. 279a p.w. nie obejmuje decyzji administracyjnych, pomimo że w sprawie spełnione zostały przesłanki ustawowe do zastosowania zwolnienia, jest nadużyciem zasady legalizmu oraz zasady zaufania do organów publicznych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko, iż art. 279a p.w. nie ma zastosowania w trybie decyzyjnego określenia opłaty za usługi wodne. Odnosząc się do załączonych do skargi decyzji wyjaśnił, że zawarte w nich rozstrzygnięcia o częściowym umorzeniu postępowania w sprawie określenia wysokości opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi - nie następowało z powodu z art. 279a p.w., lecz z uwagi na bezprzedmiotowość prowadzenia postępowania w tym zakresie. Postępowania w sprawie określenia wysokości opłaty zmiennej zarówno za pobór wód jak i za wprowadzanie ścieków (zakończone załączonymi do skargi decyzjami) zostały wszczęte w związku z przeprowadzoną kontrolą gospodarowania wodami. W toku tych postępowań organ pierwszej instancji ustalił, że kontrola ta dotyczyła jedynie poboru wód podziemnych (nie zaś wprowadzania ścieków), zatem prowadzenie postępowania w zakresie określenia wysokości opłaty za wprowadzanie ścieków okazało się bezprzedmiotowe. Odmienny stan prawny i faktyczny zaistniał w przedmiotowej sprawie, gdyż postępowanie w sprawie określenia wysokości opłaty zmiennej było prowadzone zarówno w zakresie poboru wód, jak i wprowadzania ścieków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga podlega uwzględnieniu.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja określająca skarżącemu za okres III kwartału 2024 r. opłatę zmienną w wysokości 478 zł za pobór wód podziemnych oraz w wysokości 3 zł za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Skarżący kwestionuje powyższą decyzję jedynie w zakresie określenia opłaty zmiennej w wysokości 3 zł, natomiast nie podważa dokonanych przez organy wyliczeń, które prowadziły do ustalenia tej kwoty; jedynie wskazuje na bezpodstawność takiego ustalenia wobec treści art. 279a p.w. Organ z kolei stoi na stanowisku, że w związku z wystąpieniem przesłanki do wydania przez organ decyzji określającej (na skutek złożenia korekty oświadczenia), nie mógł zastosować art. 279a p.w.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. 2024 r. poz. 1087), dalej: p.w. Stosownie do treści art. 272 ust. 1 p.w. wysokość opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty i ilości pobranych wód podziemnych lub wód powierzchniowych, wyrażonej w m3. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu wysokość opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych do celów realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty i ilości pobranych wód podziemnych lub wód powierzchniowych, wyrażonej w m3. Natomiast, w myśl art. 272 ust. 6 p.w. wysokość opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty i wyrażonej w kg ilości substancji wprowadzanych ze ściekami do wód lub do ziemi, w tym substancji wyrażonych jako wskaźnik: 1) pięciodobowego biochemicznego zapotrzebowania tlenu (BZT5); 2) chemicznego zapotrzebowania tlenu; 3) zawiesiny ogólnej; 4) sumy chlorków i siarczanów (Cl+SO4).
W przedmiotowej sprawie zarówno opłata zmienna za pobór wód podziemnych jak i za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi została ustalona prawidłowo przy zastosowaniu ww. przepisów, co dało wynik 478 zł dla poboru wód i 3 zł dla wprowadzania ścieków. Wyliczenia przedstawione na s. 3 i 4 decyzji organu pierwszej instancji oraz na s. 8 zaskarżonej decyzji zasługują na akceptację jako zgodne z prawem, a z uwagi na ich niepodważanie przez skarżącego – brak jest podstaw do ich ponownego cytowania. Sąd bowiem ustalenia organów w tym zakresie w całości podziela tak co do przyjętych do wyliczeń ilości (wynikających z akt sprawy), jak i działań matematycznych, przy zastosowaniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz. U. z 2023 r., poz. 2471).
Przedmiotem sporu jest ustalenie opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków w kwocie 3 zł jako opłaty podlegającej uiszczeniu bo ustalonej decyzyjnie, mimo treści art. 279a p.w.
Zgodnie z art. 279a p.w. nie wnosi się opłaty za usługi wodne, jeżeli jej wysokość ustalona przez Wody Polskie albo wójta, burmistrza lub prezydenta miasta nie przekracza 20 zł (ust. 1); w przypadku, o którym mowa w ust. 1, podmiotowi obowiązanemu do ponoszenia opłat za usługi wodne nie przekazuje się informacji, o której mowa w art. 271 ust. 1 lub w art. 272 ust. 17 albo 22, lub w art. 275 ust. 13 (ust. 2).
Jak wskazuje się w literaturze przedmiotu z przepisu tego wynika odstępstwo od zasady "zanieczyszczający płaci" (art. 7 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska), która stanowi jedną z fundamentalnych zasad ochrony środowiska. W przypadku określonym w art. 279a ust. 1 p.w. korzystanie z usług wodnych nie jest zwolnione z opłaty za usługi wodne, ale występuje zwolnienie z obowiązku ich wniesienia. Takie rozwiązanie zostało wprowadzone z uwagi na wysokość kosztów związanych z ustaleniem opłaty za usługi wodne, na które składają się chociażby koszty korespondencji, w wielu przypadkach przewyższające wysokość wpływów z tytułu ustalonych opłat (por. K. Gruszecki [w:] Prawo wodne. Gospodarowanie wodami. Komentarz, Warszawa 2024, art. 279a).
Nie zasługuje więc na uwzględnienie stanowisko organu, iż okoliczność decyzyjnego ustalenia opłaty zmiennej w wysokości 3 zł wyklucza zastosowanie art. 279a ust. 1 p.w., który, w ocenie organu, ma zastosowanie wyłącznie gdy opłata zmienna jest ustalana w drodze informacji (przy tak niskiej kwocie opłaty, poniżej 20 zł, informacji tej nie wysyła się, co miało miejsce w niniejszej sprawie). Podkreślić jednak należy odmienność brzmienia art. 279a ust. 1 p.w. i ust. 2 tego przepisu. W ocenie sądu w ust. 1 wprowadzono ogólną zasadę "niewnoszenia opłaty za usługi wodne", jeżeli jej wysokość ustalona przez wskazane tam organy nie przekracza 20 zł. W ust. 1 nie rozróżnia się w jakich przypadkach ma miejsce "niewnoszenie opłaty". Najistotniejsze jest więc to, że wiąże się możliwość tego zaniechania z wysokością opłaty niższą niż 20 zł a nie ze sposobem jej ustalenia (określenia).
Zdaniem sądu brzmienie ust. 2 art. 279a p.w. nie przesądza, iż "niewnoszenie opłaty" ma zastosowanie wyłącznie do jej ustalenia w informacji sporządzanej na podstawie art. 272 ust. 17 p.w. (dotyczącej również opłat, o których mowa w art. 272 ust. 1, 2 i 6 p.w.). Informacja ta jest szczególnym instrumentem prawnym nigdzie indziej poza ustawą p.w. nie uregulowanym, co wymaga dodatkowych regulacji porządkujących dedykowanych sytuacjom sporządzenia takiej informacji. Jednym z takich przepisów jest właśnie art. 279a ust. 2 p.w., który wskazuje co organ ma uczynić (a raczej czego zaniechać), jeśli zastosowanie art. 272 ust. 1, 2 i 6 p.w. prowadzi do sporządzenia informacji ustalającej wysokość opłaty zmiennej poniżej 20 zł za usługę wodną. Natomiast takich dedykowanych rozwiązań prawnych, gdy wydawana jest decyzja administracyjna, nie ma potrzeby wprowadzać, skoro istnieje w porządku prawnym instytucja bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego i odpowiadający jej obowiązek wydania decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w razie jego bezprzedmiotowości (art. 105 § 1 k.p.a., w sprawie mający zastosowanie z mocy art. 14 ust. 2 p.w.). I z tą ostatnio opisaną sytuacją mamy w sprawie do czynienia, tj. z przypadkiem opłaty zmiennej za usługę wodną polegającą na wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, jeśli wysokość tej opłaty jest niższa niż 20 zł, co jest w sprawie bezsporne (art. 272 ust. 6, ust. 17, art. 279a ust. 1 p.w.).
Powyższe potwierdza, wbrew twierdzeniom organu, jego dotychczasowa praktyka udowodniona przez skarżącą Spółką przedstawieniem szeregu decyzji, w których doszło do umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, gdy wysokość tej opłaty wynosiła poniżej 20 zł.
Na uwagę zasługują załączone do skargi decyzje Dyrektora Zarządu Zlewni w Białymstoku PGW WP z 25 kwietnia 2024 r. o nr: BI.ZUO.2.4701.276.2021.SK, BI.ZUO.2.4701.797.2021.SK,BI.ZUO.2.4701.1394.2021.SK, BI.ZUO.2.4701.2099.2021.AP,BI.ZUO.2.4701.148.2022.EH, BI.ZUO.2.4701.798.2022.PC,BI.ZUO.2.4701.1514.2022.PC, BI.ZUO.2.4701.2163.2022.PC,BI.ZUO.2.4701.607.2023.PC, BI.ZUO.2.4701.32.2023.PC,BI.ZUO.2.4701.1159.2023.AS, BI.ZUO.2.4701.2431.2023.AS.
Wbrew twierdzeniom organu zawartym w odpowiedzi na skargę, stan faktyczny i prawny w tych decyzjach nie podważa powyższego rozumowania. Z rozstrzygnięć tych wynika, że skarżący przedstawił oświadczenia, na podstawie których organ ustalił w formie informacji opłatę zmienną za pobór wód podziemnych oraz za wprowadzanie ścieków (wód popłucznych) do wód lub do ziemi. Skarżący uiścił opłatę zmienną za pobór wód podziemnych, opłata zmienna za wprowadzanie ścieków określona była w wysokości niższej niż 20 zł, a zatem, zgodnie z art. 279a p.w., nie podlegała obowiązkowi uiszczenia. Jedyną różnicą w porównaniu do sprawy niniejszej jest fakt przeprowadzenia przez organ kontroli (już po uiszczeniu opłaty) w celu ustalenia celu i zakresu korzystania z wód pobieranych przez skarżącego. Nie ma to jednak wpływu na możliwość zastosowania art. 279a ust. 1 p.w. Organy w tych sprawach ustaliły, że skarżący zaopatruje w wodę nie tylko mieszkańców (tj. gospodarstwa domowe), ale również podmioty publiczne i podmioty prowadzące działalność gospodarczą (tj. pozostali odbiorcy). W sytuacji stwierdzenia w trakcie kontroli, że wysokość opłaty za usługi wodne jest inna niż ustalona w informacji rocznej lub informacji, organ obowiązany jest do wydania decyzji określającej wysokość opłaty za usługi wodne. Zatem, skoro ustalono, że wysokość opłaty zmiennej za usługi wodne jest wyższa niż ustalona w informacji, organy wszczęły postępowanie w sprawie określenia podmiotowi zobowiązanemu wysokości opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych oraz wprowadzanie ścieków do wód lub ziemi. Organ pierwszej instancji wydał w sprawach decyzje określające wysokość opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych za różne okresy, jednak w zakresie opłaty zmiennej za wprowadzenie ścieków do wód lub ziemi postępowanie umorzono. Opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi wynosiły 0,87 zł, 1 zł, 3 zł czy 4 zł. Co prawda w postawie prawnej decyzji, w jej części umarzającej postępowanie, organ nie powołał art. 279a ust. 1 p.w., ale w uzasadnieniach wskazał następująco: "w toku niniejszego postępowania ustalono, że ilość wprowadzonych do wód lub ziemi ścieków jest tożsama z ilością wskazaną w przedłożonym przez podmiot zobowiązany oświadczeniu (...). W związku z powyższym wysokość opłaty za ww. usługę wodną nie uległa zmianie, a podmiot zobowiązany, w myśl art. 279a ust. 1 Prawa wodnego, nie podlega obowiązkowi jej uiszczenia. Postępowanie w sprawie określenia wysokości opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi należało zatem umorzyć z uwagi na jego bezprzedmiotowość" (strona 4 decyzji nr BI.ZUO.2.4701.276.2021.SK, k. 36v akt sądowych; strona 4 decyzji BI.ZUO.2.4701.797.2021.SK, k. 39v akt sądowych; strona 4 decyzji BI.ZUO.2.4701.1394.2021.SK, k. 42v akt sądowych; strona 4 decyzji BI.ZUO.2.4701.2099.2021.AP, k. 45v akt sądowych; strona 4 decyzji BI.ZUO.2.4701.148.2022.EH, k. 48v akt sądowych; strona 4 decyzji BI.ZUO.2.4701.798.2022.PC, k. 51v akt sądowych; strona 4 decyzji BI.ZUO.2.4701.1514.2022.PC, k. 54v akt sądowych; strona 4 decyzji BI.ZUO.2.4701.2163.2022.PC, k. 57v akt sądowych; strona 4 decyzji BI.ZUO.2.4701.607.2023.PC, k. 60v akt sądowych strona 4 decyzji BI.ZUO.2.4701.32.2023.PC, k. 63v akt sądowych; strona 4 decyzji BI.ZUO.2.4701.1159.2023.AS, k. 66v akt sądowych; strona 4 decyzji BI.ZUO.2.4701.2431.2023.AS, k. 69v akt sądowych). Wszystkie wymienione decyzje dotyczyły określenia opłat za pobór wód podziemnych i umorzenia postępowania w zakresie wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi za różne okresy.
Sąd stoi zatem na stanowisku, że analogicznie organy powinny postąpić w przedmiotowej sprawie – po określeniu w decyzji opłaty zmiennej w wysokości 3 zł za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Skoro bowiem zgodnie z art. 279a ust. 1 p.w. opłata ta nie podlega obowiązkowi jej uiszczenia, postępowanie w tym zakresie powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Na uznanie zasługuje zatem zarzut skarżącego dotyczący naruszenia art. 6 i art. 8 k.p.a., bowiem organy w sprawie niniejszej odstąpiły od utrwalonej dotychczas praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym oraz nie zastosowały regulacji art. 279a ust. 1 p.w. Jak wynika z przedłożonych przez skarżącego decyzji wydawanych przez Dyrektora Zarządu Zlewni w Białymstoku PGW WP dotychczas, w sytuacji ustalenia, że wysokość opłaty za usługi wodne nie przekracza 20 zł, postępowanie było umarzane jako bezprzedmiotowe. Zaskarżona w przedmiotowej sprawie decyzja stanowi dowód na zmianę przez organy dotychczasowej praktyki.
Sąd zwraca także uwagę, że twierdzenia organu przedstawione w odpowiedzi na skargę nie zostały skonfrontowane z całością argumentacji sformułowanej w przedłożonych do skargi decyzjach. Jeszcze raz podkreślić należy, że wynika z nich umarzanie jako bezprzedmiotowych postępowań w sprawach określenia skarżącemu opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód lub ziemi, na skutek zastosowania przez organy art. 279a ust. 1 p.w.
W kontekście powyższych rozważań na uwagę zasługuje także treść art. 300 ust. 1 p.w., z którego wynika że do ponoszenia opłat za usługi wodne oraz opłat podwyższonych stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują Wodom Polskim, właściwym organom Inspekcji Ochrony Środowiska oraz gminom. Stosownie do treści art. 300 ust. 1a p.w. uprawnienia organu podatkowego, o których mowa w ust. 1, przysługujące Wodom Polskim wykonują dyrektorzy zarządów zlewni Wód Polskich; zgodnie zaś z ust. 1b w sprawach uprawnień organu podatkowego, o których mowa w ust. 1, właściwy dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich pełni funkcję organu wyższego stopnia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego w stosunku do dyrektorów zarządów zlewni Wód Polskich.
Organ w odpowiedzi na skargę skupił uwagę na art. 21 § 3 o.p., który stanowi, że jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, albo powstałego zobowiązania nie wykazano, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego.
W tym względzie należy zwrócić uwagę na brzmienie art. 67d § 1 pkt 1 o.p., zgodnie z którym organ podatkowy może z urzędu udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 3, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Ustawodawca, chcąc uniknąć trudności z pobieraniem nieściągalnych zobowiązań, zdecydował się na umarzanie tych zaległości bez wniosku podatnika, na mocy decyzji organu podatkowego. Regulacja ta stanowi bliski odpowiednik regulacji zawartej w art. 279a ust. 1 p.w. i zdaniem sądu zasługuje na szczególną uwagę. Wskazuje bowiem na ogólny zamiar ustawodawcy odstąpienia od egzekwowania kwot pieniężnych, w sytuacji gdy koszty dochodzenia tych należności byłyby wyższe niż ustalone przez organy opłaty czy zobowiązania podatkowe.
Argumentem za koniecznością określenia opłaty zmiennej w kwocie 3 zł za wprowadzanie ścieków (wód popłucznych) do wód lub do ziemi nie może być to, że suma opłat zmiennych (478 zł plus 3 zł) przekracza 20 zł, skoro opłaty za usługi wodne rozpatruje się indywidualnie. Wskazuje na to treść art. 35 ust. 1 i 3, art. 270 ust. 1, art. 272 ust. 1, 2 i 6 p.w., a także dostrzega się to zagadnienie w literaturze przedmiotu. Jak wskazał K. Gruszecki "Jeśli wydano kilka różnych pozwoleń, to wymienione w nich usługi rozliczane są w sposób autonomiczny. Jeżeli jednak jedno pozwolenie stanowi podstawę korzystania z kilku różnych usług, to pojawia się pokusa łącznego ich rozliczenia. W tym pierwszym przypadku nie ma najmniejszych wątpliwości, że jeżeli wysokość należnej opłaty nie przekracza 20 zł, to nie ma obowiązku jej wnoszenia. Jeśli jednak w jednym postępowaniu rozliczymy kilka różnych usług wodnych, to w praktyce może się okazać, że wysokość opłaty za niektóre z nich samodzielnie nie przekracza 20 zł, ale już po ich zsumowaniu kwota ta zostanie przekroczona. Do takiego połączenia opłat z tytułu różnych usług wodnych brak jednak podstawy prawnej. Każda z usług powinna stanowić przedmiot samodzielnej oceny" (Prawo wodne. Gospodarowanie wodami, Komentarz, teza 5 do art. 279a p.w., System Informacji Prawnej Lex).
Na marginesie jedynie sąd wskazuje, że skarżący w toku postępowania przed organami, w złożonej korekcie z 10 marca 2025 r., kwestionował także przyjętą datę zakończenia obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego z 26 czerwca 2014 r. Jednak zarzut ten nie został podniesiony na etapie skargi do sądu, a zdaniem sądu ustalenia organów w zakresie daty obowiązywania ww. pozwolenia są prawidłowe - w samej decyzji z 26 czerwca 2014 r. w jej pkt V zostało wskazane, że "pozwolenia na szczególne korzystanie z wód udziela się do dnia 25.09.2024 roku".
Wobec powyższego sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej określenia opłaty zmiennej za wprowadzenie ścieków do wód lub do ziemi (pkt 1 sentencji wyroku). Uznając, że nie zostały spełnione przesłanki do określenia skarżącemu opłaty zmiennej w wysokości 3 zł za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, stosując art. 145 § 3 p.p.s.a. sąd umorzył postępowanie administracyjne z uwagi na jego bezprzedmiotowość (pkt 2 sentencji wyroku).
O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł, opłaty skarbowe od pełnomocnictw oraz wynagrodzenie pełnomocnika wyliczone według zasad obowiązujących jak dla stawek przy wpisach stosunkowych (§ 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Dz. U. z 2023 r. poz. 1935), pkt 3 sentencji wyroku.