II SA/Bk 163/21

II SA/Bk 163/21 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2021-03-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-02-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Lemańska
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Roleder
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II OSK 1243/21 - Wyrok NSA z 2024-02-14
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 463
art. 128 ust. 1 i 1a, art. 130 ust. 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 463 z późn. zm.).
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska,, sędzia WSA Małgorzata Roleder, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 marca 2021 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania fotokopii, skanu lub kserokopii aktu małżeństwa oddala skargę
Uzasadnienie
Sygn. akt II SA/Bk 163/21 Uzasadnienie
Skarga została wywiedziona na tle następujących zdarzeń.
Wnioskiem z 2 października 2020r. D. B. wystąpił do Urzędu Stanu Cywilnego w K. o wydanie skanu lub kserokopii aktu małżeństwa W. i Z. D. do celów genealogicznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 lipca 1983r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz.U. z 2020r., poz. 164).
Decyzją z [...] listopada 2020r. Burmistrz Miasta K. powołując się na przepisy art. 128 ust. 1, ust. 1a i 1b, art. 130 ust.5 oraz art. 28 ustawy z 28 listopada 2014r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2020r., poz. 463 ze4 zm.) w związku z art. 45 tejże ustawy i art. 104 K.p.a., orzekł o odmowie wydania D. B. fotokopii, skanu lub kserokopii aktu małżeństwa W. D. i Z. D. rod. G., zawartego dnia [...] lutego 1933r. znajdującego się w księdze łączonej z 1933r. z parafii K.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że akt małżeństwa małżonków D. znajduje się w księdze łączonej (urodzenia, małżeństwa, zgony) za rok 1933. Zgodnie natomiast z art. 128 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego, jeżeli w księdze stanu cywilnego był prowadzona więcej niż jedna księga, termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze, czyli 100 lat, co ma miejsce w tym przypadku. W związku z powyższym żądany akt nie stanowi dokumentu archiwalnego i nie podlega udostępnieniu w trybie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Natomiast na podstawie art. 130 ust. 5 Prawa o aktach stanu cywilnego osobie uprawnionej można umożliwić nieodpłatne wykonanie fotokopii aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze stanu cywilnego prowadzonej przed wejściem w życie ustawy, jeżeli jej wykonanie nie zagraża trwałości księgi i zawartych w niej aktów stanu cywilnego. Ponadto na podstawie art. 45 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego można wydać z tej księgi odpis aktu stanu cywilnego osobie uprawnionej, czyli: osobie, której akt dotyczy lub jej małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu, rodzeństwu, przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi, bądź osobie, która wykaże w tym interes prawny, sądowi, prokuratorowi, organizacjom społecznym, jeżeli jest to zgodne z ich celem statutowym i przemawia za tym interes społeczny oraz organom administracji publicznej, w tym podmiotom, o których mowa w art. 5a ust. 1, Służbie Ochrony Państwa, Policji, Straży Granicznej i Służbie Więziennej, a także Żandarmerii Wojskowej, jeżeli jest to konieczne do realizacji ich ustawowych zadań.
Organ podał, że opisane wyżej możliwości pozyskania wnioskowanego dokumentu zostały przedstawione D. B. w odpowiedzi na wcześniejszy wniosek z maja 2020r., pozostawiony bez rozpoznania z uwagi na brak podania pokrewieństwa wnioskodawcy względem osób wpisanych do aktu stanu cywilnego i brak wykazania interesu prawnego w otrzymaniu aktu. Również w związku z obecnym wnioskiem D. B. nie wykazał żadnej z okoliczności uprawniającej go w myśl art.45 Prawa o aktach stanu cywilnego do otrzymania odpisu aktu, zatem nie jest on także uprawniony do otrzymania fotokopii aktu na podstawie art. 130 ust. 5 ustawy prawo o aktach stanu cywilnego.
Organ nadmienił, że ustawodawca określając termin przechowywania akt aktów stanu cywilnego, nie rozdziela w ustawie okresu przechowywania od okresu udostępniania, co znaczy, że są to okresy tożsame. Intencją ustawodawcy było szersze udostępnianie osobom trzecim aktów stanu cywilnego zawartych w księdze łączonej po dacie zamknięcia ostatniej księgi (po 100 latach) w celu ochrony dóbr rodzin i osób żyjących ujętych w księdze. W związku z powyższy istnieje jedynie możliwość wydania na wniosek osoby uprawnionej odpisu żądanego aktu małżeństwa, po zmigrowaniu go do aplikacji obsługującej System Rejestrów Państwowych "Źródło", bądź umożliwić nieodpłatne wykonanie fotokopii. Zważywszy, że wnioskodawca nie wykazał pokrewieństwa ani interesu prawnego, wnioskować należało, że nie jest osobą spokrewnioną i nie wiadomo w czyim interesie i na czyje zlecenie działa, tym bardziej, że na stronach internetowych figuruje jako profesjonalny genealog, który proponuje powszechnie swoje usługi.
Organ stwierdził, że kolejną przesłanką do odmowy wydania żądanych dokumentów jest art. 128 ust. 1a i 1b ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Przepisy te nie pozwalają na udostępnienie aktów z księgi urodzeń i księgi małżeństw póki nie zarejestrowano aktu zgonu osoby objętej danym aktem urodzenia lub małżeństwa lub nie zarejestrowano informacji o zgonie tej osoby. Organ nie znalazł zaś informacji o zgonie małżonków D., co oznacza, że z księgi małżeństw w okresie jej przechowywania można jedynie przenosić akty stanu cywilnego do aplikacji obsługującej System Rejestrów Państwowych "Źródło" i wydawać uprawnionym odpisy, zgodnie z art. 44 i 45 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.
Organ nadmienił, że wyroki sądów administracyjnych, na które powołuje się wnioskodawca ( o sygn. III SA/Kr 925/19 i II OSK 417/17 ) są wyrokami wydanymi w indywidualnych sprawach i nie są wiążące. Nadto, jak podał organ, przyczyną odmowy szerokiego dostępu genealogów i osób trzecich do księgi łączonej, która nie podlega jeszcze udostępnieniu w trybie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, jest również fakt, że w księdze łączonej znajdują się akty urodzeń również osób żyjących, co dyskwalifikuje możliwość swobodnego przeglądania i kopiowania aktów z takiej księgi, gdyż mogłoby to naruszyć dobra osobiste osób żyjących i ich rodzin a ponadto przepis art. 45 Prawo o aktach stanu cywilnego wyklucza dostęp do aktów stanu cywilnego osobom niespokrewnionym i nie posiadającym interesu prawnego do takich aktów.
Organ ocenił stanowisko wnioskodawcy jako jednostronne bo nie uwzględniające poważnych następstw prawnych dla osób uprawnionych do otrzymania odpisu aktu stanu cywilnego w sytuacji przedwczesnego zamknięcia księgi i przekazania jej do archiwum. Organ nie stwierdził także zróżnicowanej praktyki w postępowaniu z innymi księgami (z parafii L.) oraz podał, że USC w K. nie ponosi odpowiedzialności za brak nadesłania informacji o zgonie osób objętych żądanym aktem z urzędu rejestrującego zgon.
W odwołaniu od tej decyzji D. B. zarzucił organowi I instancji błędną praktykę przy rozpoznawaniu wniosku, biurokratyczne podejście oraz procedowanie w sprzeczności z przepisami ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach i stanie na straży skostniałych, zmurszałych i przebrzmiałych standardów rodem z PRL-u. Zdaniem odwołującego się dla przedmiotowego aktu stanu cywilnego, upłynęły okresy, o których mowa w art. 128 ust.1 i 1a ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego a zatem jego udostępnienie odbywa się tylko na zasadach określonych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Nietrafna jest odmowa wydania kopii aktu oparta na fakcie prowadzenia księgi łączonej skoro przedmiotem wniosku nie jest ujawnienie aktu urodzenia, zamieszczonego w księdze urodzeń, dla której nie upłynęły okresy określone w art. 128 ust. 1 i 1a ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego ale archiwalnego aktu małżeństwa. To podnosząc odwołujący się nawiązał do stanowisk wyrażonych przez sądy administracyjne w sprawach o sygn. IV SA/Wa 538/19 i II OSK 417/17. Odwołujący się stwierdził także nietrafność stanowiska o tożsamości okresu przechowywania ksiąg aktów stanu cywilnego z okresem udostępnienia tych ksiąg wskazując na stanowisko wyrażone przez WSA w Krakowie w wyroku o sygn. III SA/Kr 925/19. Odwołujący się nie podzielił również stanowiska organu I instancji, że przepisy Prawa o aktach stanu cywilnego wydłużyły okres ograniczenia dostępności osób trzecich do akt małżeństw i zgonów, stwierdzając, że w rzeczywistości został ten okres skrócony ze 100 do 80 lat. Odwołujący się podkreślił, że nie musiał wykazywać pokrewieństwa ani interesu prawnego w uzyskaniu fotokopii aktu stanu cywilnego, dla którego upłynęły okresy, o których mowa w art. 128 ust. 1 i 1a Prawa o aktach stanu cywilnego i który stał się dostępny dla każdego zainteresowanego realizującego prawo do jawnej informacji archiwalnej. Zdaniem odwołującego się nowelizacja Prawa o aktach stanu cywilnego dokonana w 2019r. nie wprowadziła ograniczeń w zakresie udostępniania aktów stanu cywilnego a jedynie nałożyła na USC obowiązek sprawdzenia w dostępnych bazach, czy osoby figurujące w księgach dedykowanych do przekazania do Archiwów Państwowych już nie żyją. Zaznaczył przy tym, że poszukiwanie informacji, czy ponad 110 letni małżonkowie D. żyją przeczy zdrowemu rozsądkowi. Odwołujący się zaznaczył, że archiwalne akty stanu cywilnego wydawane są również do celów urzędowych w formie uwierzytelnionych kserokopii dla osób, które dokumentują bezpośrednie pokrewieństwo lub wykażą interes prawny, tak więc zarchiwizowane księgi stanu cywilnego nie pozbawiają rodzin i osób najbliższych możliwości uzyskania urzędowych dokumentów swoich przodków. Zaznaczył, że nie domaga się wydania kopii aktu uwierzytelnionej a nieuwierzytelnionej bez adnotacji i urzędowych pieczęci USC w K. Podnosząc powyższe odwołujący się wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji.
Odwołanie nie zostało uwzględnione. Wojewoda P. po jego rozpoznaniu decyzją z dnia [...] stycznia 2021r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej zaprezentowana została następująca argumentacja.
Kwestię przechowywania aktów stanu cywilnego oraz ich udostępniania w zależności od daty ich sporządzenia reguluje ustawa z 28 listopada 2014r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2020r., poz. 256 ze zm.) oraz ustawa z 14 lipca 1983r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach Tj. Dz. U. z 2020r., poz. 164).
Przepisy art. 28 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego dotyczą przechowywania aktów stanu cywilnego oraz akt zbiorowych tzw. bieżącej rejestracji stanu cywilnego, czyli – zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy – rejestracji stanu cywilnego dokonywanej w rejestrze stanu cywilnego (prowadzonym w systemie teleinformatycznym) w formie aktów stanu cywilnego. Przepis ten stanowi, że kierownik urzędu stanu cywilnego przechowuje akty stanu cywilnego oraz akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego przez okres 100 lat – w przypadku aktów urodzenia, 80 lat – w przypadku aktów małżeństwa i zgonu. Okresy te liczone są od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło sporządzenie aktu stanu cywilnego. Po upływie tych okresów akty stanu cywilnego przekazuje w ciągu 2 lat do właściwego archiwum państwowego. Z dniem 4 maja 2019r. przepis art. 28 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, który przewidywał udostępnianie przez kierownika USC aktów stanu cywilnego i akt zbiorowych rejestracji stan cywilnego na zasadach określonych w ustawie z 14 lipca 1983r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (po upływie okresów, o których mowa w art. 28 ust. 1, a przed przekazaniem do właściwego archiwum państwowego) został oznaczony jako art. 28 ust. 5 i otrzymał brzmienie "po upływie okresów, o których mowa w ust. 1 i 3, a przed przekazaniem akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego do właściwego archiwum państwowego, ich udostępnianie następuje zgodnie z art. 26 ust. 4". Tym samym zatem, jak stwierdził wojewoda, wprowadzona został możliwość udostępniania tylko akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego zgodnie z art. 26 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.
Odrębną kwestię stanowi przekazywanie do właściwych archiwów państwowych ksiąg stanu cywilnego prowadzonych przed dniem wejścia w życie ustawy tj. przez 1 marca 2015r. Zagadnienia te regulują przepisy art. 128 (ust. 1, 1a i 1b) ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Artykuł 128 ust. 1 ustawy stanowi, ze kierownik urzędu stanu cywilnego przekazuje do właściwych archiwów państwowych księgi stanu cywilnego prowadzone przed dniem wejścia w życie ustawy wraz z aktami zbiorowymi rejestracji stanu cywilnego oraz skorowidzami alfabetycznymi po upływie 100 lat od zamknięcia księgi urodzeń, a po upływie 80 lat od zamknięcia księgi małżeństw i księgi zgonów. Jednakże, jeżeli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga stanu cywilnego, termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze.
Akt małżeństwa Wł. D. i Z. D. nazwisko rodowe G., został sporządzony w 1933r. w księdze stanu cywilnego (małżeństw) co oznacza, że zasady jego przechowywania i udostępniania regulują przepisy art. 128 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. W związku zaś z tym, że akt ten znajduje się w księdze stanu cywilnego, w której była prowadzona również księga urodzeń i zgonów, zgodnie z art. 128 ust. 1 ustawy, termin jej przechowywania liczony jest od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w tej księdze, czyli księgi urodzeń. Oznacza to, że księga stanu cywilnego z 1933r. zawierająca łącznie księgę urodzeń, małżeństw i zgonów powinna zostać przekazana do właściwego archiwum po upływie 100 lat od zamknięcia księgi urodzeń a w konsekwencji jej udostępnianie nie podlega zasadom określonym w ustawie z 14 lipca 1983r. o narodowym zasobie archiwalnym.
Wojewoda stwierdził, że powoływanie się przez odwołującego się na wyrok WSA w Warszawie o sygn. IV SA/Wa 538/19 nie jest adekwatne do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Nadto nie podzielił stanowiska wyrażonego w wyroku WSA w Krakowie sygn. III SA/Kr 925/19. Podkreślił, że zgodnie z art. 130 ust. 4 Prawa o aktach stanu cywilnego udostępnianie przez kierownika urzędu stanu cywilnego aktów stanu cywilnego sporządzonych w księgach prowadzonych przed dniem wejścia w życie ustawy na zasadach określonych ustawą o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, ma miejsce dopiero po upływie okresów, o których mowa w art. 128 ust. 1 i 1a ustawy, czyli po upływie 100 lat od zamknięcia księgi urodzeń, 80 lat od zamknięcia księgi małżeństw i zgonów, a jeżeli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga stanu cywilnego, po upływie 100 lat od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego.
Przed upływem okresów, o których mowa w art. 128 ust. 1 i ust. 1a ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, akty stanu cywilnego podlegają przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego a w konsekwencji wydawane są z nich odpisy zupełne i skrócone. Ponadto zgodnie z art. 130 ust. 5 ustawy osobie uprawnionej do otrzymania odpisu można umożliwić nieodpłatne wykonanie fotokopii aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze stanu cywilnego prowadzonej przed dniem wejścia w życie ustawy, jeżeli jej wykonanie nie zagraża trwałości księgi i zawartych w niej aktów stanu cywilnego. Fotokopia aktu stanu cywilnego nie ma mocy dokumentu urzędowego.
Z opisanych wyżej przyczyn Wojewoda uznał, że zasadnie organ I instancji żądał wykazania przez odwołującego się pokrewieństwa albo interesu prawnego w uzyskaniu kopii aktu małżeństwa objętego wnioskiem. Wojewoda zauważył, ze przepis art. 128 ust. 1 i 1b ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego nie miał zastosowania ponieważ nie upłynęły jeszcze okresy, o których mowa w art. 128 ust. 1 ustawy.
W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną D. B. sprecyzował następujące zarzuty:
1. obrazy przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy tj:
- art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo, iż istniały podstawy do jej uchylenia;
- art. 8 K.p.a. statuującego zasadę budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej oraz art. 9 K.p.a. statuującego zasadę informowania;
- art. 7 K.p.a. w związku z art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. poprzez dokonanie przez organ administracji publiczne II instancji wadliwych ustaleń faktycznych skutkujących naruszeniem zasady prawdy obiektywnej oraz reguł postępowania dowodowego w ramach jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego;
2. obrazy przepisów prawa materialnego, która miała wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 128 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego poprzez jego błędną wykładnię wyrażającą się w przyjęciu przez organ administracji publicznej II instancji, że wskazany przepis wprowadza zmiany w zakresie samej zasady udostępniania aktów zgonu i małżeństw oraz, że okres przechowywania księgi oznacza, że wspólny jest także okres udostępniania akt;
- art. 28 ust. 4 Prawa o aktach stanu cywilnego poprze jego błędną wykładnię wyrażającą się w przyjęciu, iż wskazany przepis tworzy podstawę odmowy udostępnienia aktu stanu cywilnego znajdującego się w księdze łączonej podmiotowi, który nie wykazał interesu prawnego w udostępnieniu.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania sądowego.
Wojewoda Podlaski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;
Na wstępie sąd wyjaśnia podstawę prawną skierowania sprawy do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 marca 2021r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym na dzień 9 marca 2021r. Z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału wynika, że podstawą skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym był art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 374 ze zm.) oraz § 1 pkt 1 i 2 oraz § 3 Zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym. Z § 3 Zarządzenia Prezesa NSA nr 39 wynika, że wynikające z § 1 pkt 2 skierowanie do załatwienia na posiedzeniu niejawnym spraw wyznaczonych do rozpatrzenia na rozprawie, znajduje odpowiednie zastosowanie do wojewódzkich sądów administracyjnych, których siedziby znajdują się na terenie objętym obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020r., poz. 1758 ze zmianą wynikającą z Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020r. – Dz. U. z 2020r. poz. 1829). Powołanym wyżej rozporządzeniem zmieniającym Rada Ministrów objęła obszarem czerwonym z dniem 17 października 2020r. również miasto na prawach powiatu Białystok, będące siedzibą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie a sprawy wyznaczone na rozprawę zostały skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 374 ze zm.). Również sprawy, dla których nie był jeszcze wyznaczony termin rozprawy, z uwagi na objęcie z dniem 24 października 2020r. obszarem czerwonym terytorium całego kraju (vide: Rozporządzenie Rady Ministrów z 23 października 2020r. – Dz. U. z 2020r., poz. 1871) były na mocy indywidualnych zarządzeń przewodniczącego wydziału kierowane do rozpoznania na posiedzeniach niejawnych z uwagi na nadal istniejące realnie zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie.
Skarga podlegała oddaleniu albowiem odmowa wydania skarżącemu skanu lub kserokopii aktu małżeństwa W. i Z. D. do celów genealogicznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 lipca 1983r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, była zgodna z przepisami prawa materialnego a przeprowadzone w sprawie postępowanie nie naruszyło zasad procedury administracyjnej.
Bezspornym jest, że akt małżeństwa W. i Z. D., wydania kopii którego na zasadach dostępu powszechnego domagał się skarżący, znajduje się księdze łączonej parafii K. z 1933r., obejmującej zarejestrowane urodzenia, małżeństwa i zgony. Rejestracja stanu cywilnego dokonana w księgach stanu cywilnego, prowadzonych na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy z 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2011r., poz. 1264 ze zm.) ma charakter oficjalny. Okresy przechowywania przez urzędy stanu cywilnego aktów stanu cywilnego zamieszczonych w księgach stanu cywilnego lub w prowadzonym na podstawie obecnie obowiązującej ustawy z 28 listopada 2014r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2020r, poz. 463 ze zm.) rejestrze stanu cywilnego prowadzonym w systemie teleinformatycznym, wynoszą odpowiednio 100 lat w przypadku urodzeń oraz 80 lat w przypadku małżeństw lub zgonów, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło odpowiednio sporządzenie aktu lub zamknięcie księgi, przy czym w sytuacji, gdy w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga stanu cywilnego, termin jej przechowywania przez urząd stanu cywilnego jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze (vide: art. 28 ust. 1 i 2 oraz art. 128 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego). Jak wynika z art. 130 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, akty stanu cywilnego sporządzone w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nie podlegają przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego dopiero po upływie okresów, o których mowa w art. 128 ust.1 i 1a tj. między innymi po zamknięciu ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w księdze łączonej, rejestrującej łącznie urodzenia, małżeństwa i zgony. Udostępnianie przez kierownika urzędu stanu cywilnego aktów stanu cywilnego sporządzonych w księgach prowadzonych przed dniem wejścia w życie ustawy następuje bądź na podstawie ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego w odniesieniu do aktów stanu cywilnego zarejestrowanych w księgach, dla których nie upłynął okres ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego, bądź na podstawie ustawy z 14 lipca 1983r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach w odniesieniu do aktów stanu cywilnego, zarejestrowanych w księgach, dla których wprawdzie upłynęły okresy ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego ale nie nastąpiło faktyczne przekazanie ksiąg do archiwów. Jak stanowi art. 130 ust. 5 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, jedynie osoba uprawniona do otrzymania odpisu aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze stanu cywilnego prowadzonej przed dniem wejścia w życie ustawy, może uzyskać możliwość wykonania fotokopii aktu stanu cywilnego, jeżeli jej wykonanie nie zagraża trwałości księgi i zawartych w niej aktów stanu cywilnego. Podmiotem ustawowo uprawnionym jest – jak stanowi wyliczenie zawarte w art. 45 ust. 1 ustawy – osoba, której akt dotyczy, jej małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy, opiekun, osoba, która wykaże się interesem prawnym, sąd, prokurator, organizacja społeczna, działająca zgodnie z celami statutowymi, organ administracji publicznej, organy wymienione w art. 5a ust. 1 ustawy oraz Służba Ochrony Państwa, Policja, Straż Graniczna i Służba Więzienna a także Żandarmeria Wojskowa w zakresie niezbędnym do realizacji ustawowych zadań tych organów i służb.
Skład orzekający zgadza się z argumentacją organów zaprezentowaną w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Akt małżeństwa, którego kopii domagał się skarżący zamieszczony jest w niezamkniętej księdze stanu cywilnego, dla której nie upłynął jeszcze okres jej przechowywania w urzędzie stanu cywilnego. Tym samym akt ten nie stał się jeszcze ogólnodostępnym dokumentem archiwalnym, który może uzyskać każdy na zasadach powszechnej dostępności do materiałów archiwalnych. Udostępnianie przez kierownika urzędu stanu cywilnego, aktu stanu cywilnego zarejestrowanego w księdze stanu cywilnego, dla której jako całości nie upłynął okres jej przechowywania w urzędzie stanu cywilnego, jest możliwe tylko na wniosek uprawnionego podmiotu. Uruchomienie dostępności powszechnej takiego aktu otwiera się z momentem zamknięcia księgi stanu cywilnego, co w przypadku księgi łączonej jest równoznaczne z zamknięciem ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze. Akt stanu cywilnego zarejestrowany w łączonej księdze stanu cywilnego z punktu widzenia jego dostępności dzieli los prawny całej księgi. Dopiero z momentem zamknięcia księgi stanu cywilnego, kierownik urzędu stanu cywilnego uzyskuje uprawnienie do udostępnienia aktu stanu cywilnego zarejestrowanego w tej księdze przy zastosowaniu ustawy z 14 lipca 1983r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (o ile nie nastąpiło faktyczne przekazanie księgi do archiwum państwowego).
Skład orzekający nie podziela argumentacji zawartej w wyrokach sądów administracyjnych, na które w toku postępowania administracyjnego i w skardze powołał się skarżący (o sygn. IV SA/Wa 538/19, III SA/Kr 925/19 i II OSK 417/17), a ponieważ powołane wyroki, wydane w indywidualnych sprawach, nie mają mocy wiążącej wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych, nie może stanowisk sądów wyrażonych w powołanych wyrokach traktować jako ujednoliconej wykładni przepisów ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. W niniejszej sprawie sąd akceptuje interpretację norm prawa materialnego przedstawioną przez organy obu instancji. Udostępnianie przez kierownika urzędu stanu cywilnego kopii aktów stanu cywilnego jako materiałów archiwalnych otwiera się dopiero z momentem zaprzestania pełnienia przez księgę stanu cywilnego, która dany akt stanu cywilnego zawiera, funkcji oficjalnego rejestru zdarzeń uznawanych za akt stanu cywilnego. To w przypadku księgi stanu cywilnego o charakterze łączonym następuje dopiero z zamknięciem ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze. Oficjalna księga stanu cywilnego nie podlega archiwizacji, bo nadal akty stanu cywilnego sporządzone w tej księdze podlegają przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego. Sąd zauważa, że w odniesieniu do aktów stanu cywilnego zawartych w rejestrach prowadzonych w systemie teleinformatycznym, z dniem 4 maja 2019r., po upływie okresów przechowywania w urzędach stanu cywilnego aktów stanu cywilnego oraz akt zbiorowych rejestracji a przed przekazaniem do archiwów, została całkowicie wyeliminowana ich dostępność na zasadach określonych w ustawie z 14 lipca 1983r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach albowiem ustawą zmieniającą z 21 lutego 2019r. (Dz. U. z 2019r., poz. 730) albowiem dotychczasowy art. 28 ust. 4 Prawa o aktach stanu cywilnego, odsyłający do stosowania ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach otrzymał całkowicie inne brzmienie a w dodanym ust. 5 wprost przewidziano, że po upływie okresów, o których mowa w ust. 1 i 3, a przed przekazaniem akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego do właściwego archiwum państwowego, ich udostępnienie następuje zgodnie z art. 26 ust. 4 ustawy tj. wyłącznie na żądanie sądu, prokuratora, osoby, której akt stanu cywilnego dotyczy lub osoby mającej interes prawny. Mimo, iż regulacja ta nie dotyczy aktów stanu cywilnego zarejestrowanych w księgach stanu cywilnego, to kierunek zmian wskazuje na dążenie do zdjęcia z kierowników urzędów stanu cywilnego obowiązków ciążących na archiwach.
Mając powyższe na uwadze w pełni podzielając ocenę prawną stanu faktycznego sprawy dokonaną przez organy obu instancji sąd skargę oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).