II SA/Bk 156/23

II SA/Bk 156/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Grzegorz Dudar /przewodniczący/
Małgorzata Roleder
Marta Joanna Czubkowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6090 Budownictwo wodne, pozwolenie wodnoprawne
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Wodne prawo
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 2625
art. 190 ust. 1 i 2, art. 187, art. 389 pkt 6
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
107 par. 3, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 8 par. 1 i art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi H.S. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 22 grudnia 2022 r. nr BI.RUZ.4217.8.2022.AJ w przedmiocie legalizacji urządzenia wodnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Giżycku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 7 lipca 2022 roku numer BI.ZUZ.3.4217.3.2022.EC; 2. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na rzecz skarżącego H.S. kwotę 200,00 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 22 grudnia 2022 r. nr BI.RUZ.4217.8.2022.AJ Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku, działając na podstawie art. 14 ust. 4 w zw. z art. 190 ust. 1-4 ustawy z 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 2625 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Giżycku PGW Wody Polskie z 7 lipca 2022 r. nr BI.ZUZ.3.4217.3.2022.EC którą, po rozpatrzeniu wniosku Gminy K., zalegalizowano urządzenie wodne - wylot wód opadowych i roztopowych do rowu zlokalizowanego na działce nr geod. [...] obr. K., gm. K. o następujących parametrach.
- średnica wylotu - 300 mm;
- rzędna dna wylotu - 199,08 m n.p.m.;
- współrzędne geodezyjne wylotu w układzie odniesienia PL-ETRF2000: X [...] Y [...];
- wylot wykonany z rury PCV odprowadzający wody opadowe lub roztopowe pochodzące z odwodnienia ul. [...] w K. oraz terenów (w tym ogrodów działkowych) przyległych do niej, do rowu (pkt I decyzji).
W pkt II zobowiązano wnioskodawcę do:
1. wykonania prac konserwacyjnych mających na celu utrzymanie urządzenia wodnego w dobrym stanie technicznym;
2. czasowego wyłączenia urządzenia wodnego i jego naprawy w przypadku awarii;
3. zgłoszenia urządzenia wodnego objętego niniejszą decyzją do PGW Wody Polskie Zarządu Zlewni w Giżycku w celu wpisania do systemu informacyjnego gospodarowania wodami w terminie 60 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna.
W pkt III stwierdzono, że podstawę wydania decyzji stanowi operat wodnoprawny "Przebudowa drogi gminnej Nr 138045N (ul. [...]) w K. od km 0+000 do km 0+547" opracowany w grudniu 2021 r.
W pkt IV ustalono obowiązek uiszczenia przez Gminę K. opłaty legalizacyjnej za legalizację przedmiotowego wylotu w wysokości 4.757,52 zł.
Jak wynika z akt sprawy decyzja została wydana na podstawie następujących okoliczności faktycznych i prawnych:
Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek Gminy K. z 20 stycznia 2022 r. (data wpływu do organu). Do wniosku dołączono:
- operat wodnoprawny w wersji papierowej i na płycie CD;
- opis prowadzenia zamierzonej działalności niezawierający określeń specjalistycznych;
- oświadczenie Wójta Gminy K. o tym, że legalizacja urządzenia wodnego (wylotu) nie wymaga wydanie decyzji o lokalizacji celu publicznego lub decyzji o warunkach zabudowy;
- uproszczone wypisy z rejestru gruntów.
W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania, do organu wpłynęło pismo H. S., właściciela działki nr geod. [...] obr. K., gm. K., na której zlokalizowany jest przewidziany do legalizacji wylot wód opadowych i roztopowych. W piśmie tym nie wyrażono zgody na zalegalizowanie kanału studzienki i wylotu do rowu melioracyjnego. Jako powód sprzeciwu wskazano, że Gmina K. nie wywiązuje się z opłat za użytkowanie ziemi oraz nie wypłaciła odszkodowania za zniszczenie urządzeń melioracyjnych na tej działce.
W związku z tym pismem organ wyznaczył na dzień 28 kwietnia 2022 r. oględziny działki oraz zwrócił się do Gminy K. o ustosunkowanie się do zarzutów.
W piśmie z 27 kwietnia 2022 r. poinformowano, że przedmiotowe urządzenia wodne wykonane zostały na podstawie decyzji Starosty O. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej z 15 września 2017 r. Prace na nieruchomości [...] polegały na przebudowie istniejącego kolektora zrzutowego ze zlikwidowanej przepompowni ścieków. Kolektor obecnie odwadnia szereg nieruchomości stanowiących ogrody działkowe. Podczas prac natrafiono na urządzenia melioracyjne odwadniające m.in. nieruchomości H. S. po przeciwnej stronie drogi (obecnie dz. nr [...] obręb K.), które zgodnie ze sztuką zostały włączone w ciąg nowobudowanej kanalizacji deszczowej, a dalej przebudowywanego kolektora. Z związku z powyższym umieszczone na nieruchomości [...] urządzenia stanowią korzyści dla właściciela działek [...] oraz [...] – H. S., wobec czego niezasadnym, jest żądanie wynagrodzenia za przebudowę urządzeń, które istniały, a były w opłakanym stanie.
Do akt sprawy zostały dołączone:
- decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej z 15 września 2017 r.;
- pismo z 20 lipca 2017 r. z Gminy w K. skierowane do H. S., w którym zawarto informację o rozpoczęciu procesu inwestycyjnego związanego z przebudową ul. [...] w K. i trudnościach w rozwiązaniu problemu odprowadzania wód opadowych z ulicy, szczególnie na wysokości działki nr [...] położonej w najniższym odcinku ulicy. Wskazano, że dla uniknięcia zalewania przyległych nieruchomości wodami opadowymi z ulicy niezbędna jest budowa kanalizacja deszczowej. W istniejącym ukształtowaniu terenu jedynym możliwym technicznie rozwiązaniem jest odprowadzanie wody projektowanym kanałem deszczowym z rur o średnicy 30 cm długości około 80 m do istniejącego otwartego rowu odwodniającego w obrębie działki [...]. Z dokonanej wizji lokalnej w terenie wynika, że w obrębie działki występuje już nieczynny kanał deszczowy średnicy 0,20 m i betonowe studnie rewizyjne. Rozwiązaniem optymalnym będzie przebudowa kanału deszczowego na średnicę 30 cm po istniejącej trasie z ewentualnym wykorzystaniem istniejących studni rewizyjnych. Ilość studni po przebudowie zostanie ograniczona do dwóch istniejących lub zakwalifikowanych do przebudowy na nowe w przypadku niezadawalającego stanu technicznego. Podjęte działania wpłyną także na poprawę stanu działki nr [...] zabezpieczając ją przed zalewaniem wodami opadowymi i roztopowymi. Z uwagi na fakt, że działka nr [...] nie stanowi własności Gminy zwrócono się do jej właściciela na umieszczenia kanału deszczowego w graniach tej działki. Wskazano, że zgoda przyczyni się do polepszenia warunków odwodnienia ul. [...] i warunków przejazdu dla jej użytkowników;
- pismo z 8 kwietnia 2019 r. w którym właściciele działek przyległych do pasa drogowego zgłosili do Gminy fakt zalania tych działek;
- odpowiedź Gminy na to pismo z 25 kwietnia 2019 r. w którym poinformowano, że nie zdiagnozowano przyczyn wystąpienia zastoju wód, a tym samym miejsca, w którym mogło dojść do awarii systemu odwodnienia, zrzutu wód z działki nr [...] poprzez ul. [...] na działkę nr [...]. Wskaznao, że Gmina dołoży wszelkich starań aby usunąć powstałą awarię, w przypadku potwierdzenia informacji o uszkodzeniu systemu. Jednocześnie pouczono, że w wypadku, gdy przyczyną powstałej awarii jest brak lub zaniechanie konserwacji na gruncie urządzeń melioracji wodnych, to wszyscy właściciele gruntów, którzy czerpią potencjalne korzyści z funkcjonowania urządzeń melioracji wodnych winni dołożyć wszelkich starań dla ich konserwacji i właściwego użytkowania;
- pismo z 23 października 2020 r. w którym H. S. zwrócił się do Gminy o wykonanie naprawy uszkodzonej instalacji melioracyjnej na jego działce. Z pisma wynika, że już w lutym 2019 r. doszło do zalania działki. Podniesiono, że zgodnie z umową inwestor miał przyłączyć się do istniejącej instalacji odpływu wód a nie całkowicie ją zniszczyć. Usunięto bowiem studnię rewizyjną a na obszarze około 100 m pogłębiono rów i całkowicie uszkodzono rury ceramiczne, które znajdowały się na działce nr [...] i do tego czasu funkcjonowały bez zarzutu. Nadmieniono, że jest to duży obszar i żadne inne doły, które są na tym obszarze, nie są w stanie przyjąć tak dużej ilości wody i tylko przywrócenie stanu sprzed przebudowy ograniczy zalewanie. Zasadnym jest zatem, żeby inwestor wykonał ponownie prace związane z naprawą rur i udrożnieniem tego obszaru;
- w odpowiedzi na powyższe Gmina poinformowała, że po zdjęciu ograniczeń związanych z covid-19 podjęte zostaną działania w celu rzetelnego i ostatecznego rozwiązania podnoszonych kwestii – pismo z dnia 5 listopada 2020 r.;
- oświadczenie inwestora z 4 sierpnia 2021 r., że wszystkie roboty dotyczące przedmiotowej przebudowy wykonane zostały zgodnie z projektem;
- ponaglenie z 26 listopada 2021 r. dotyczące rozpatrzenia sprawy zalania sadu z drzewami owocowymi oraz wniosek o uregulowanie należności za okres 36 miesięcy, tj. od grudnia 2018 r. do chwili obecnej z tytułu użytkowania działki nr [...] na użytek publiczny. Wskazano, że na działce znajdują się studzienki rewizyjne, wylot i rów, gdzie odchodzi woda opadowa oraz gdzie wylewane są ścieki;
- decyzja z 28 grudnia 2021 r. o umorzeniu postępowania w przedmiocie należytego utrzymania urządzeń melioracyjnych na działce nr [...]. Postępowanie zostało umorzone, bo organ uznał (Dyrektor Zarządu Zlewni w Giżycku), że nie jest właściwy w sprawach wydawanych na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy – Prawo wodne. Z uzasadnienia decyzji wynika, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek H. S. W takcie tego postępowania w dniu 9 listopada 2021 r. przeprowadzono oględziny. Obecna podczas oględzin B. K. (pełnomocnik wnioskodawcy) podała, że na działce nr [...] znajdował się sad, który po remoncie ul. [...] został zalany. Na działce tej znajdowała się studzienka, rów melioracyjny i rurociąg drenarski, który został podłączony do studzienki kanalizacji deszczowej w ciągu ul. [...]. Natomiast na działce [...] wcześniejszy dren zastąpiono rowem melioracyjnym, który odprowadza wody roztopowe i opadowe z ul. [...].
Z protokołu oględzin przeprowadzonych w sprawie niniejszej w dniu 28 kwietnia 2022 r. wynika, że na działce nr [...] zlokalizowane są następujące urządzenia wodne i urządzenia melioracji wodnych:
- studzienka nr 1, która w momencie prowadzenia robót była już zasypana i nie działała; studzienka została nadbudowana i zabezpieczona włazem;
- studzienka nr 2 na nowowybudowanym kolektorze deszczowym obok którego biegnie stary kolektor awaryjnego zrzutu ścieków; studzienka jest betonowa i zabezpieczona żeliwnym włazem. Podłączony jest do niej stary rurociąg awaryjny. Z tej studzienki odprowadzane są wody deszczowe do rowu poprzez wylot przewidziany do legalizacji;
- rów, który istniał w momencie prowadzenia robót. Jego stan wskazywał na to, że nie był konserwowany, w momencie oczyszczania dna i skarp rowu ujawniono stare ceramiczne dreny, które były zapchane;
- wylot - nowowybudowany wylot z rury PCV w obudowie betonowej w kształcie kwadratu. W momencie wizji przy wylocie w rowie była woda;
- studzienka nr 3 (w drodze) – nowowybudowana, zbiera wody opadowe z drogi oraz "wpięty" jest od niej stary kolektor awaryjny zrzutu ścieków. Ponadto przed wpięciem tego kolektora na trójniku podłączony jest rurociąg drenarski z działki nr [...] oraz działki [...].
W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy organ pierwszej instancji wydał decyzję legalizacyjną istniejącego urządzenia wodnego w postaci wylotu wód opadowych i roztopowych do rowu zlokalizowanego na działce nr [...].
W uzasadnieniu decyzji podano, że analiza zebranego materiału dowodowego wykazała, że ustalenia oględzin w terenie z 28 kwietnia 2022 r. oraz informacje podane przez Wójta Gminy K. w piśmie z 27 kwietnia 2022 r. są zbieżne. Podnoszone przez H. S. zarzuty dotyczące ustalenia wynagrodzeń/odszkodowań za zniszczone urządzenia melioracyjne na działce nr [...] nie mają związku z przedmiotem prowadzonego postępowania. Kwestie te mogłyby być uwzględnione ewentualnie w postępowaniu dotyczącym wydania zgody wodnoprawnej na usługę wodną polegającą na odprowadzaniu wód opadowych i roztopowych do rowu. Następnie w uzasadnieniu zawarto sformułowanie, że analiza zebranej dokumentacji wykazała co następuje, po którym przytoczono treść art. 190 ust. 1. W dalszej kolejności stwierdzono, że przedłożona wraz z wnioskiem dokumentacja spełnia wymogi art. 407 ust. 2 ustawy i przytoczono treść art. 190 ust. 2 ustawy. Wskazano, że wysokość opłaty legalizacyjnej ustalono zgodnie z art. 190 ust. 3 ww. ustawy. W konkluzji stwierdzono, że zgormadzony materiał dowodowy nie wykazał, ażeby legalizacja urządzenia wodnego w postaci wylotu wód opadowych i roztopowych zlokalizowanego na działce nr [...] naruszała dokumenty planistyczne, decyzje i inne wymogi w zakresie ochrony zdrowia ludzi, środowiska, ochrony przyrody i dóbr kultury wskazane w art. 190 ust. 2 ustawy.
Odwołanie od tej decyzji wniósł H. S., reprezentowany przez pełnomocnika B. K. Zarzucił, że instalacja jest wykonana bezprawnie, samowolnie przez inwestora - Gminę K. Odwołujący nie chce przyczynić się do bezprawnego zalegalizowania tych urządzeń. Inwestycja nowo powstała przyczyniła się do przerwania i usunięcia melioracji, co spowodowało zalanie ogrodów, sadu i altanek, a także nieruchomości wodami odpadowymi z ulicy. Umieszczono 8 kanałów na długości 80 m przy budynku mieszkalnym, cała woda spływa do nieszczelnych studzienek i podpływa pod dom mieszkalny. Do chwili usunięcia przez inwestora tej niszczącej i bezprawnej instalacji, właściciel działki nr geod. [...] nie udzieli zgody na zalegalizowanie przedmiotowej instalacji. Zdaniem odwołującego instalacja ta narusza prawo własności. Zagraża również zdrowiu, ponieważ woda podpływająca ze studzienek pod dom podmywa ściany. W jego ocenie należy odtworzyć zniszczoną meliorację, wypłacić odszkodowanie za zalany sad, uszczelnić lub zlikwidować otwory i studzienki przy budynku, kanalizację i wylot umieścić jak w załączonym do odwołania piśmie Gminy z 20 lipca 2017 r.
Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że do dokonania legalizacji urządzenia wodnego, wykonanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia, niezbędne jest ustalenie:
1) daty wykonania urządzenia wodnego;
2) czy obowiązujące w tej dacie przepisy prawa wymagały uzyskania pozwolenia wodnoprawnego bądź dokonania zgłoszenia na wykonanie urządzenia wodnego;
3) że na wykonanie przedmiotowego urządzenia wodnego nie zostało wydane pozwolenie wodnoprawne ani nie zostało dokonane zgłoszenie;
4) czy właściciel urządzenia wodnego złożył wniosek o jego legalizację wraz z kompletem dokumentów wymienionych w art. 407 ust. 2 lub art. 422 ustawy.
Powyższe przesłanki muszą być spełnione łącznie, a brak którejkolwiek z nich uniemożliwia organowi wydanie zgodnej z prawem decyzji o legalizacji.
Z materiału dowodowego sprawy wynika, że przedmiotowy wylot powstał w 2018 r., kiedy miała miejsce przebudowa ul. [...] w K. W tym czasie obowiązywała już obecna ustawa - Prawo wodne, której art. 389 pkt 6 wymagał uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie urządzeń wodnych. Zgodnie z art. 16 pkt 65 lit. f ustawy, pod pojęciem urządzeń wodnych rozumie się urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów, w tym wyloty urządzeń kanalizacyjnych służące do wprowadzania ścieków do wód, do ziemi lub do urządzeń wodnych oraz wyloty służące do wprowadzania wody do wód, do ziemi lub do urządzeń wodnych. Zatem przedmiotowy wylot jest urządzeniem wodnym, na którego wykonanie należało uzyskać pozwolenie wodnoprawne. Z treści wniosku o legalizację wynika, że na wykonanie tego wylotu nie było wydawane pozwolenie wodnoprawne - inaczej właściciel urządzenia Gmina K., nie występowałby z wnioskiem o legalizację. Reasumując tę część rozważań stwierdzono, że wszystkie powyższe przesłanki zostały w niniejszej sprawie spełnione.
Stwierdzono, że organ pierwszej instancji zasadnie uznał, że lokalizacja przedmiotowego urządzenia wodnego nie narusza dokumentów wskazanych w art. 190 ust. 2 ustawy oraz jest zgodna z art. 187 ustawy. Stosownie do dyspozycji art. 190 ust. 2 i ust. 3 ustawy w decyzji organu pierwszej instancji ustalono obowiązek uiszczenia opłaty legalizacyjnej w wysokości 4.757,52 zł. Zaznaczono przy tym, że przepis art. 190 ust. 3 ustawy nie zostawia organowi luzu decyzyjnego, co oznacza, że jeśli organ dokonuje legalizacji urządzenia wodnego, jest zobligowany do nałożenia obowiązku uiszczenia opłaty legalizacyjnej.
Odnośnie zarzutów z odwołania stwierdzono, że nie zasługują na uwzględnienie. Odwołujący powołuje się na fakt, że wybudowanie wylotu spowodowało uszkodzenie urządzeń melioracyjnych, znajdujących się na jego działce, oraz zalanie ogrodów, sadu, altanek i ogółem jego nieruchomości wodami opadowymi z ulicy, jednakże nie przedstawił na tę okoliczność żadnych dowodów. Tymczasem z materiału dowodowego zebranego w sprawie, w tym z protokołu oględzin z 28 kwietnia 2022 r. oraz korespondencji prowadzonej między stronami w tym temacie wynika co innego. Urządzenia melioracyjne znajdujące się na działce odwołującego są zaniedbane, od dawna nie były konserwowane, jedna ze studzienek jest zasypana i przez to nieczynna. Po przytoczeniu treści art. 197 ust. 1 pkt 1, art. 205, art. 206 ustawy stwierdzono, że organem właściwym w sprawach nie wykonywania obowiązku utrzymywania urządzeń melioracji wodnych jest dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej - w tym wypadku Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku PGW WP. Zatem organ pierwszej instancji nie miał kompetencji ustawowych do dokonywania jakichkolwiek samodzielnych ustaleń w tym zakresie, a przyczyny złego stanu urządzeń melioracji wodnych nie są objęte zakresem niniejszego postępowania.
Skoro z materiału dowodowego sprawy wynika, że urządzenia nie są przez właściciela należycie utrzymywane, nie można postawić jednoznacznej tezy, że wykonanie wylotu zmieniło stan wody na gruncie. Zdaniem organu odwoławczego przyczyn zalewania, o których pisze odwołujący, należy poszukiwać w złym stanie urządzeń wodnych na jego działce. Potwierdza to również załączone do odwołania pismo z 20 lipca 2017 r. Z treści tego pisma wynika zły stan urządzeń wodnych na działce o nr [...] oraz chęć poprawienia stanu odwodnienia działki przez wnioskodawcę w ramach przebudowy ul. [...] - stąd zapytanie o zgodę na wykonanie prac na działce skarżącego. Biorąc pod, uwagę fakt, że prace zostały wykonane, wnioskodawca takową zgodą skarżącego dysponował.
Reasumując stwierdzono, że organ pierwszej instancji należycie zebrał i ocenił materiał dowodowy, a w konsekwencji podjął właściwe rozstrzygnięcie o legalizacji. Brak było zatem przesłanek do uchylenia zaskarżonej decyzji i jej zmiany bądź przekazania sprawy do ponownego rozstrzygnięcia organowi pierwszej instancji.
Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniósł H. S. i zarzucił naruszenie art. 139 K.p.a. poprzez wydanie przez organ odwoławczy decyzji na niekorzyść skarżącego; art. 7 K.p.a. poprzez niestaranne, powierzchowne i mało wnikliwe rozpoznanie stanu faktycznego sprawy i podjęcie niesłusznej decyzji na podstawie niedostatecznych, błędnych przesłanek, wskutek czego miało to wpływ na treść orzeczenia, polegający na tym, że na działce będącej własnością skarżącego zalegalizowano urządzenia wodne, wykonane niezgodnie z pozwoleniem na budowę oraz bez zgody właściciela terenu. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi opisano stan faktyczny sprawy. Następnie stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia interesu prawnego prywatnego poprzez wadliwie przygotowanie i realizację inwestycji drogowej związanej z przebudową ul. [...]. Już na etapie uzgodnień doszło do zmian koncepcji związanych z przebudową urządzeń melioracyjnych odwadniających korpus drogi gminnej. W przedmiotowej sprawie nie dokonano inwentaryzacji istniejącej melioracji na działkach skarżącego i nie wykonano prawidłowej oceny technicznej ich stanu i sprawności. Decyzja o demontażu i przebudowie urządzeń zapadła po wizji lokalnej na której nie prowadzono nawet odkrywek instalacji. Podkreślono, że do 2017 r. instalacja odwadniająca prawidłowo spełniała swoją funkcję. Zakres udzielonej zgody przez skarżącego dotyczył planowanej przebudowy, zgodnie z projektem budowlanym z 2017 r. Skarżący został zapewniony, że gmina uzyskała wszelkie wymagane prawem uzgodnienia i pozwolenia i że dysponuje profesjonalnym opracowaniem z zakresu branży sanitarnej. Wykonana przebudowa, odebrana została bez uwag i w całości sfinansowana że środków publicznych. Niestety samowolnie wykonane zmiany w obrębie kanału deszczowego i wylotu na działce [...] doprowadziły w krótkim czasie (marzec 2019 r.) do zalania nieruchomości skarżącego. Rażący jest tu również sam sposób załatwienia sprawy przez urząd Gminy K. (zasłanianie się pandemią, nieodpisywanie na korespondencję, odsyłanie skarżącego do wykonawców i podwykonawców robót, brak woli porozumienia), który doprowadził do złożenia skargi w Starostwie Powiatowym i ZGW Wody Polskie w Giżycku. Na etapie prowadzonego postępowania stwierdzono brak pozwolenia wodnoprawnego dla ww. zamierzenia inwestycyjnego. Mimo zawiłego charakteru sprawy co zostało wielokrotnie podkreślone w pismach kierowanych do stron postępowania organ nie przeprowadził rozprawy na podstawie art. 89 ust. 1 i 2 K.p.a., która była potrzebna gdyż należało doprowadzić do uzgodnienia interesów stron oraz uproszczenia i przyśpieszenia postępowania. Wydana decyzja w sprawie legalizacji urządzenia jest sprzeczna z wolą i interesem skarżącego i nie załatwia sprawy budowy wadliwie działającego urządzenia wodnego na działce [...]. Organ wydający decyzję błędnie ocenił, że Gmina K. dysponuje zgodą właściciela działki nr [...], ponieważ wydana ona była do uzyskania pozwolenia na budowę drogi a nie pozwolenia wodnoprawnego.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i generalnie podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo stwierdzono, że w obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono stan sprawy i historię poszczególnych zdarzeń, jednakże dotyczących innego postępowania a mianowicie - ogólnie pojętej - przebudowy ul. [...]. Odnośnie zaskarżonej decyzji, zdaniem organu, zarzucono jedynie brak przeprowadzenia rozprawy. Zdaniem organu zarzuty skarżącego odnośnie zaskarżonej decyzji wynikają z niezrozumienia procedury legalizacji urządzeń wodnych wykonanych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Jest to procedura odmienna niż w prawie budowlanym. Reguluje ją art. 190 w zw. z art. 407 ust. 2 ustawy. W postępowaniu tym nie jest wymagana zgoda właściciela działki, na której wylot ma być usytuowany. Dlatego zarzuty dotyczące błędnej oceny przez organy obu instancji udzielonej przez skarżącego zgody w procesie budowlanym jako zgody na legalizację urządzenia wodnego są bezpodstawne. Ponadto z treści art. 393 ust. 4 ustawy jasno wynika, że pozwolenie wodnoprawne nie rodzi praw do nieruchomości i urządzeń wodnych koniecznych do jego realizacji oraz nie narusza prawa własności i uprawnień osób trzecich przysługujących wobec tych nieruchomości i urządzeń. Podobnie jest z decyzją legalizacyjną, która ze swej istoty ma naprawić stan braku pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie danego urządzenia wodnego. Oznacza to, że dla uzyskania obu decyzji kwestia zgody właściciela działki nie jest kwestią w ogóle badaną przez organy - są to kwestie rozstrzygane między wnioskodawcą a właścicielem na gruncie prawa cywilnego. Jak zostało wykazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, protokoły z przeprowadzonych w toku postępowania oględzin zawierają informacje, z których wynika zły stan utrzymania przedmiotowego rowu. Jak wskazuje sam skarżący, przebudowa ul. [...] została odebrana bez uwag i jakichkolwiek zastrzeżeń. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów świadczących, że przebudowa drogi została wykonana wadliwie i ta wadliwość stanowi przyczynę zalewania jego działki. Poczynione przez organ pierwszej instancji ustalenia również tego nie potwierdzają, a wynika z nich zaniedbanie przez skarżącego, jako właściciela, urządzeń melioracji wodnych położonych na jego działce.
Na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2023 r. pełnomocnik organu podał, że nie ma informacji, czy przed zalegalizowaniem tego urządzenia wodnego następowało zalewanie działki skarżącego. Zdjęcia znajdujące się w aktach sprawy potwierdzają, że coś było zalane ale co i kiedy z tych zdjęć nie można wywnioskować. Z protokołu oględzin z 28 kwietnia 2022 r. i zdjęcia nr 6 ewidentnie wynika, że rów jest zaniedbany. Zdaniem pełnomocnika możliwe było zalegalizowanie wylotu wód opadowych i roztopowych odprowadzającego te wody do rowu w takim stanie. Rów powinien oczyścić właściciel gruntu i wówczas zachowane byłyby przesłanki z art. 187 ustawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały w postępowaniu w sprawie legalizacji urządzenia wodnego – wylotu wód opadowych i roztopowych do rowu zlokalizowanego na działce nr [...] obr. K., gm. K., stanowiącej własność skarżącego H. S. Wylot odprowadza wody opadowe i roztopowe pochodzące z odwodnienia ul. [...] oraz terenów przyległych do drogi (w tym z ogródków działkowych).
Z zarysowanego przez sąd stanu faktycznego (a wynikającego ze znajdującej się dokumentacji zawartej w aktach sprawy) wynika, że wylot powstał w 2018 r., kiedy miała miejsce przebudowa ul. [...] w K. Stanowi rozwiązanie problemu odprowadzania wód opadowych z tej ulicy. Aktualnie, co potwierdza protokół oględzin z 28 kwietnia 2022 r. na działce [...] znajdują się trzy studzienki (studzienka nr 1 w momencie prowadzenia prac była zasypana; do studzienki nr 2 odprowadzane są wody opadowe do rowu poprzez wylot przewidziany do legalizacji i nowa studzienka nr 3), wylot oraz rów, który istniał w trakcie prowadzenia robót ale nie był konserwowany i w związku z tym oczyszczono jego dno i skarpy. Z treści dołączonych do akt pism wynika, że po wykonaniu wylotu doszło do zalania działki skarżącego w lutym 2019 r. a następnie w kwietniu 2019 r. Z pisma skarżącego z 23 października 2020 r. wynika, że jego zdaniem, teren z którego odprowadzana jest woda jest bardzo duży i żadne doły nie są w stanie przyjąć tak dużej ilości wody.
Uzasadniając legalizację urządzenia wodnego organy uzasadnienie prawne decyzji sprowadziły do przytoczenia regulacji prawnych i ogólnikowych zwrotów o zgodności przedłożonej wraz z wnioskiem dokumentacji z art. 407 ust. 2 oraz, że dokumentacja ta nie narusza wymogów wskazanych w art. 190 ust. 2 ustawy. Natomiast odnośnie stanu faktycznego w zakresie zalewania działki skarżącego wodami opadowymi z ulicy po pierwsze stwierdzono, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów. Pełnomocnik organu na rozprawie odnośnie zdjęć dołączonych do akt sprawy stwierdził, że potwierdzają one, że zostało coś zalane ale co i kiedy to z tych zdjęć nie wynika. Jednocześnie wskazał, że nie posiada informacji czy dochodziło do zalewania działki skarżącego przed zalegalizowaniem urządzenia wodnego. Stanowisko to w kontekście korespondencji prowadzonej przez skarżącego z Gminą nie zasługuje na uwzględnienie. Fakt zalewania działki był zgłaszany na piśmie a Gmina nie negując tego deklarowała rozwiązanie problemu. Przy założeniu, że doszło do zalewania działki organ przyjął, że przyczyna takiego stanu rzeczy leży po stronie skarżącego. Z materiału dowodowego (protokół oględzin oraz treści pisma z 27 kwietnia 2022 r.) wynika bowiem, że urządzenia melioracyjne na działce skarżącego są zaniedbane w tym rów, od dawna nie były konserwowane, jedna ze studzienek jest zasypana i jest nieczynna. Zdaniem organu możliwe było zalegalizowanie wylotu wód opadowych i roztopowych odprowadzającego te wody do rowu w takim stanie. Rów powinien oczyścić właściciel gruntu i wówczas będą zachowane przesłanki z art. 187 ustawy.
Zdaniem sądu dokonana przez organy ocena zaistnienia podstaw do zalegalizowania urządzenia wodnego nie została przeprowadzona w sposób pełny, a podjęte rozstrzygnięcie nie zostało wystarczająco uzasadnione zarówno w sferze faktycznej, jak i w sferze prawnej.
Zgodnie z art. 190 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2625 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa), jeżeli urządzenie wodne zostało wykonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia, właściciel tego urządzenia może wystąpić z wnioskiem o jego legalizację, do którego dołącza odpowiednio dokumenty, o których mowa w art. 407 ust. 2 (wniosek o wydanie pozwolenia wodnoprawnego) oraz 422 (dokumenty dołączane do zgłoszenia wodnoprawnego). W sprawie niniejszej bezspornym jest, że przedmiotowy wylot jest urządzeniem wodnym – art. 16 pkt 65 lit. f ustawy. Z kolei zgodnie z art. 389 pkt 6 wykonanie urządzenia wodnego wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. W związku z tym w sprawie miał zastosowania art. 407 ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem do wniosku dołącza się:
1) operat wodnoprawny, spełniający wymagania określone w art. 409, z oznaczeniem daty jego wykonania, zwany dalej "operatem", wraz z opisem prowadzenia zamierzonej działalności niezawierającym określeń specjalistycznych;
2) decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, jeżeli jest wymagana;
2a) w przypadku przedsięwzięć, dla których wydano decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa - załącznik graficzny określający przewidywany teren, na którym będzie realizowane przedsięwzięcie, oraz przewidywany obszar, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie, o ile dołączenie tego załącznika było wymagane przez przepisy obowiązujące w dniu złożenia wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, w szczególności mapę, o której mowa w art. 74 ust. 1 pkt 3a ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko;
3) wypis i wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku jego braku - decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego albo decyzję o warunkach zabudowy, jeżeli są wymagane;
4) ocenę wodnoprawną, jeżeli jest wymagana;
5) wypisy z rejestru gruntów lub uproszczone wypisy z rejestru gruntów dla nieruchomości usytuowanych w zasięgu oddziaływania zamierzonego korzystania z wód lub w zasięgu oddziaływania planowanych do wykonania urządzeń wodnych;
6) potwierdzenie skutecznego zgłoszenia, o którym mowa w art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, jeżeli jest wymagane.
Oprócz tego, warunkiem legalizacji urządzenia wodnego jest, zgodnie z art. 190 ust. 2 ustawy jednoznaczne ustalenie przez organ, że jego lokalizacja nie narusza:
1) ustaleń planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza,
2) ustaleń planu zarządzania ryzykiem powodziowym,
3) ustaleń planu przeciwdziałania skutkom suszy,
4) ustaleń programu ochrony wód morskich,
5) ustaleń krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych,
6) ustaleń miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, decyzji o warunkach zabudowy albo decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego,
7) wymagań dotyczących ochrony zdrowia ludzi, środowiska, ochrony przyrody i dóbr kultury wpisanych do rejestru zabytków wynikających z przepisów odrębnych oraz jest zgodna z art. 187 (tzn. uwzględnia zasadę zrównoważonego rozwoju, konieczność osiągnięcia dobrego stanu wód i charakterystycznych dla nich biocenoz, nie narusza celów środowiskowych oraz potrzeb zachowania istniejącej rzeźby terenu a także biologicznych stosunków w środowisku wodnym i ekosystemach lądowych zależnych od wód).
Aby zasada zrównoważonego rozwoju była spełniona legalizowane urządzenie nie może narażać na szkody osób trzecich ani powodować szkód w środowisku.
Z treści powołanych przepisów wynikają zasadnicze wymagania kształtujące rygory procesowe w postępowaniu legalizacyjnym. Podstawowym dokumentem pozwalającym na weryfikację zgodności legalizowanego przedsięwzięcia, dla którego wymagane jest pozwolenie wodnoprawne (lub dokonanie zgłoszenia) jest operat wodnoprawny. Operat wodnoprawny jest szczególnego rodzaju dokumentem; z jednej strony ma on charakter wysoce techniczny i specjalistyczny, co zbliża go funkcją do opinii biegłego, z drugiej natomiast jest on przedkładany przez stronę postępowania, a więc podmiot z istoty zainteresowany korzystnym zakończeniem postępowania, czyli zalegalizowaniem istniejącego urządzenia. Wszystkie istotne dane i parametry urządzenia zobowiązany jest podać inwestor, natomiast rzeczą organu jest je zweryfikować pod kątem kompletności, rzetelności oraz prawdziwości, albowiem to na podstawie właśnie tych informacji organ będzie kształtował treść decyzji legalizacyjnej, a przez to sytuację prawną jego adresata oraz podmiotów trzecich, na które przedsięwzięcie oddziałuje. Z powyższego wynika, że jednym z kluczowych dokumentów, koniecznym do złożenia w toku postępowania legalizacyjnego jest operat wodnoprawny, spełniający wymogi z art. 408 i art. 409 ustawy, gdyż to w oparciu o jego treść właściwy organ wydaje rozstrzygnięcie. To w tym dokumencie powinny być zawarte propozycje rozwiązań zapewniających realizację celów środowiskowych i obowiązków w stosunku do osób trzecich.
W sprawie niniejszej do wniosku o legalizację został dołączony operat wodnoprawny sporządzony w grudniu 2021 r. Organy nie przeprowadziły żadnej oceny tego operatu. Z analizy sądu wynika, że w oparcie tym obwiązki ubiegającego się o wydanie decyzji legalizacyjnej w stosunku do osób trzecich sprowadzają się do utrzymania kanalizacji deszczowej, wylotu kanalizacji deszczowej w dobrym stanie technicznym. Proponowane obowiązki dotyczące utrzymania i konserwacji urządzeń oczyszczających – minimum 1 raz roku to: usunięcie zawiesiny z kanalizacji deszczowej i urządzeń oczyszczających oraz wywóz i utylizacja nieczystości (pkt 2f operatu). Odnosząc się do tego wskazać należy, że wnioskowany do legalizacji wylot powiązany jest z rowem zlokalizowanym na działce skarżącego. To do tego rowu mają być odprowadzane wody z odwodnienia ul. [...]. Rów jest integralną częścią wylotu. W takiej sytuacji operat nie mógł ograniczać się jedynie do wskazania obowiązków w stosunku do wylotu kanalizacji deszczowej. W operacie powinno znaleźć się ustalenie czy odbiornik wód z tego wylotu – czyli rów zlokalizowany na działce skarżącego pozwala na zagospodarowanie wpływającej do niego wody i zachować równowagę w środowisku wodnym. W sprawie niniejszej Gmina rozwiązała problem z odwodnieniem ul. [...], pomijając przy tym wpływ tego rozwiązania na działkę skarżącego. Argumentacja organu sprowadza się właściwie do przerzucenia odpowiedzialności na skarżącego. Zarzuca się mu, że nie utrzymuje urządzeń wodnych w należytym stanie i to jest główna przyczyna zalewania działki. Nadmienić jednak należy, że z protokołu oględzin wynika, że w trakcie prac dno rowu i skarpy zostały oczyszczone a w miejsce zasypanej studzienki wybudowano nową. Z powyższego wynika, że argumentacja dotycząca tego, że główną przyczyną zalewania działki skarżącego jest zły stan urządzeń melioracyjnych, przy jednoczesnym braku oceny czy odbiornik – rów jest wystarczający do zagospodarowania wód opadowych, nie może być uwzględniona. Postępowanie organów nie było prowadzone w sposób zupełny i kompleksowy. Bez wcześniejszej oceny czy zastosowane rozwiązania chronią teren w którym funkcjonuje urządzenie wodne przed możliwym zalewaniem gruntów a więc czy zachowana będzie równowaga środowiska, nie można było twierdzić, że jedynym powodem zalewania działki są zaniedbania skarżącego w zakresie utrzymania urządzeń melioracyjnych.
Podsumowując powyższe uwagi, sąd doszedł do przekonania, że uchybienia w postaci niewyjaśnienia w sposób dostateczny podstawy prawnej wydanych decyzji z uwzględnieniem okoliczności faktycznych sprawy, stanowią o podjęciu rozstrzygnięcia z naruszeniem przede wszystkim wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a. Zdaniem sądu dokonana przez organy ocena jest niepełna i nie uzasadnia wystarczająco stanowiska o wystąpieniu przesłanek do zalegalizowania urządzenia wodnego. Nie pozwala przy tym na odtworzenie toku myślowego oraz poglądu prawnego organów, a także nie przekonuje o słuszności podjętego rozstrzygnięcia. Brak prawidłowych ustaleń w przedstawionym powyżej zakresie stanowi z kolei podstawę do postawienia organom skutecznego zarzutu naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz zasad ustalonych w art. 8 § 1 i art. 11 K.p.a. Naruszenia te w opinii sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy sąd - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) uchylił decyzje organów obydwu instancji (pkt 1 wyroku). Rozstrzygnięcie dotyczące kosztów postępowania, zawarte w punkcie 2 wyroku, uzasadnia przepis art. 200 P.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się uiszczony przez skarżącego wpis od skargi w kwocie 200 zł.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy ustalą czy odbiornik wody opadowej w postaci rowu zlokalizowanego na działce skarżącego (który jest elementem legalizowanego wylotu) pozwala na zagospodarowanie wpływającej do niego wody z wylotu z zachowaniem równowagi w środowisku wodnym. Bez oceny w tym zakresie legalizacja urządzenia wodnego jest przedwczesna a "przerzucenie" odpowiedzialności za zalewanie działki na skarżącego nieuprawnione.