II SA/Bk 1545/25

II SA/Bk 1545/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2026-02-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk
Elżbieta Lemańska /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Roleder
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Geodezja i kartografia
Sygn. powiązane
I OZ 766/25 - Postanowienie NSA z 2025-12-16
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 1691
art. 28, art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks  postępowania administracyjnego
Dz.U. 2022 poz 140
art. 18 ust. 2
Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Małgorzata Roleder, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 lutego 2026 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E.L. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Białymstoku z dnia 24 czerwca 2025 r. nr GK-II.7221.36.2025.KPC w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 24 czerwca 2025 r. znak GK-II.7221.36.2025.KPC Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Białymstoku (dalej: PWIGiK) utrzymał w mocy postanowienie Starosty Grajewskiego z 13 maja 2025 r. znak WG.6620.53.2025, którym odmówiono E. L. wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] Ż., jednostka ewidencyjna W., polegającej na wpisaniu: L. i H. małżonków K. jako użytkowników działek nr [...] i nr [...], W. L. jako użytkownika działki nr [...], S. K. jako użytkownika działki nr [...], Z. W. jako użytkownika działki nr [...], E. L. c. J., M. L., A. R. i R. L. jako użytkowników działki nr [...], H. L. jako użytkownika działki nr [...], L. S. jako użytkownika działki nr [...], M. i A. małżonków M. jako użytkowników działki nr [...], E. L. c. M. jako użytkownika działki nr [...].
Postanowienia wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 26 lutego 2025 r. do Wójta Gminy W. wpłynęło pismo podpisane przez M. L. i E. L. W nagłówku pisma wskazano, że jego nadawcą jest Zarząd Spółki dla Z. Ż. Przedmiotem pisma był wniosek o "aktualizację wypisu z rejestru gruntów" w odniesieniu do Wspólnoty Gruntowej wsi Ż. Autorki pisma wywiodły, że aktualnie jest 14 użytkowników ziemi we Wspólnocie, jednak osoby nieżyjące nie mogą figurować w wypisie z rejestru gruntów. Natomiast przedmiotem żądania jest aby "wypis z rejestru gruntów został uaktualniony zgodnie ze stanem faktycznym".
Przy piśmie z 28 lutego 2025 r. Wójt Gminy W. przekazał wniosek Staroście Grajewskiemu jako organowi właściwemu. Do Starosty pismo wpłynęło 4 marca 2025 r.
W piśmie z 19 marca 2025 r. znak WG.6620.53.2025 Starosta Grajewski, na podstawie art. 64 § 2 k.p.a., wezwał Zarząd Spółki dla Z.Ż. w osobach M. L. i E. L. do usunięcia w terminie 7 dni braków wniosku przez przedłożenie dokumentów, na podstawie których Spółka może być reprezentowana przez Zarząd, tj. osoby podpisane pod wnioskiem. Starosta wyjaśnił, że z § 12 ust. 3 Statutu Spółki wynika, że członkowie jej Zarządu wybierani są przez ogólne zebranie na okres czterech lat. Uchwały w sprawie wyboru Przewodniczącego i Sekretarza Wspólnoty Gruntowej zostały podjęte 5 października 2020 r. (uchwały o numerach 2/2020 i 3/2020). Z dokumentów tych wynika, że upłynęła już czteroletnia kadencja Zarządu Spółki, w skład którego weszły M. L. i E. L., a w dokumentacji pozostającej w dyspozycji Starosty brakuje dokumentu, z którego wynikałoby powołanie Zarządu Spółki w dotychczasowym składzie na nową czteroletnią kadencję. Organ sformułował rygor pozostawienia podania bez rozpoznania na wypadek nieusunięcia wskazanych braków formalnych.
W odpowiedzi na wezwanie M. L. i E. L. wyjaśniły, że 26 lipca 2021 r. została podjęta uchwała o przekształceniu Wspólnoty Gruntowej we współwłasność w częściach ułamkowych i z tym dniem nastąpiła likwidacja Spółki. Nie ma więc potrzeby powoływania Zarządu Spółki na kolejną kadencję (pismo z 2 kwietnia 2025 r.).
W nawiązaniu do powyższych wyjaśnień Starosta Grajewski w piśmie z 4 kwietnia 2025 r. znak WG.6620.53.2025 – wezwał Zarząd Spółki dla Z. Ż. w osobach M. L. i E. L. do wyjaśnienia kto jest wnioskodawcą w sprawie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków, tj. Zarząd Spółki jak w piśmie z 24 lutego 2025 r. czy osoby fizyczne M. L. i E. L. jak w piśmie z 2 kwietnia 2025 r.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie zawartym w piśmie z 10 kwietnia 2025 r. podpisanym przez M. L. i E. L. wskazano, że E. L. c. J. – osoba fizyczna jest wnioskodawcą o wypis i wyrys z rejestru gruntów. Skoro zaś E. L. jest wnioskodawcą, to "nie powinno być wpisane Przewodnicząca i Sekretarz, gdyż obecnie już nie pełnimy tych funkcji".
W piśmie z 16 kwietnia 2025 r. znak WG.6620.53.2025 Starosta Grajewski ponownie zwrócił się do Zarządu Spółki dla Z. Ż. w osobach M. L. i E. L., wskazując że czyni to "w nawiązaniu do pisma z 10 kwietnia 2025 r." – z wezwaniem do udzielenia odpowiedzi na zapytanie o wnioskodawcę aktualizacji ewidencji gruntów i budynków a nie wnioskodawcę wydania wypisu i wyrysu z rejestru gruntów.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie zawartym w piśmie z 29 kwietnia 2025 r. podpisanym przez M. L. i E. L. wskazano, że E. L. c. J. – osoba fizyczna jest wnioskodawcą w sprawie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków.
Postanowieniem z 13 maja 2025 r. Starosta Grajewski odmówił E. L. wszczęcia postępowania w sprawie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] Ż., jednostka ewidencyjna W., polegającej na wpisaniu osób wskazanych we wniosku jako użytkowników działek Wspólnoty Gruntowej. Organ wskazał, że w ewidencji gruntów i budynków dla działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] położonych w obrębie [...] Ż., jednostka ewidencyjna W., w jednostce ewidencyjnej G.97 brakuje dokumentu własności, a zapis dotyczący podmiotu widnieje na Wspólnotę Gruntową wsi Ż., w imieniu której działa Spółka dla Z. Ż. reprezentowana przez zarząd, przewodniczącą M. L. i sekretarza E. L. Udziałowcami we Wspólnocie Gruntowej są B. C. w udziale [...], T. K. w udziale [...], R. K. w udziale [...], J.1 L.1 w udziale [...], J. L. w udziale [...], W.1 L.1 w udziale [...], A.1 M.1 w udziale [...], S. M. w udziale [...], C. P. w udziale [...], M. P. w udziale [...], C. S. w udziale [...], J. S. w udziale [...] i J.1 S.1 w udziale [...].
Następnie organ pierwszej instancji wskazał, że z treści art. 24 ust. 2a i art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r., poz. 1151 z późn. zm.), dalej: p.g.k., nie wynika aby w ewidencji należało wykazać użytkowników działek. Natomiast zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (dalej: u.z.w.g.) wszelkie następcze zmiany danych w stosunku do wykazanych decyzjami podlegają obligatoryjnemu zgłoszeniu przez zarząd spółki; zmiany te nie następują z urzędu. Na zarządzie ciąży obowiązek informowania organu ewidencyjnego o zmianach, które następują we wspólnocie i są wynikiem różnych czynności prawnych i faktycznych. Zarząd też nie ma prawa rozszerzania lub zmiany listy uprawnionych do udziału we wspólnocie według własnego uznania. Prawo do udziału we wspólnocie nabywa się z mocy u.z.w.g., która określa możliwe sposoby nabywania udziału i rozporządzania nim. Podkreślając w ten sposób rolę zarządu spółki dla zagospodarowania wspólnoty gruntowej oraz możliwy zakres jego działania organ pierwszej instancji wskazał, powołując dodatkowo art. 28 k.p.a., że prawo do wszczęcia postępowania o aktualizację ewidencji gruntów i budynków w zakresie ujawnienia uprawnionych do udziału we wspólnocie należy oceniać przez pryzmat przepisów u.z.w.g. A jeśli tak, to skoro E. L. nie figuruje w ewidencji gruntów i budynków jako właściciel lub władający na zasadach posiadania samoistnego odnośnie do żadnej z ww. działek, a z wnioskiem o aktualizację informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków może wystąpić jedynie zarząd spółki – jej wniosek o dokonanie aktualizacji jest dotknięty oczywistym brakiem podmiotowym, tj. brakiem przymiotu strony. Wniosek ten organ powziął na podstawie interpretacji przepisów, w szczególności art. 18 ust. 2 u.z.w.g. oraz dokumentów będących w posiadaniu organu, co było czynnością prostą. Dlatego należało odmówić wszczęcia postępowania o aktualizację z przyczyn podmiotowych na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła E. L. Wywiodła, że w wydziale ksiąg wieczystych zapoznała się z wypisem z rejestru gruntów z 10 kwietnia 2025 r., który "nie nadaje się do niczego". Nie widnieją w nim spadkobiercy, a przecież w żadnych dokumentach nie mogą widnieć osoby zmarłe. Wyjaśniła, że 26 lipca 2021 r. została podjęta uchwała o przekształceniu wspólnoty gruntowej we współwłasność w częściach ułamkowych. Z tym dniem nastąpiło otwarcie likwidacji Spółki, co zostało wyjaśnione w Urzędzie. W jej ocenie nie ma potrzeby powoływania Zarządu Spółki na kolejną kadencję. Powtórzyła, że obecnie jest 14 użytkowników gruntów Wspólnoty i do ewidencji gruntów powinni być wpisani spadkobiercy osób zmarłych, tj. ona i jej dzieci M. L., A. R. i R. L. jako spadkobiercy po zmarłym S. L. Zwróciła się o niezwłoczne sprostowanie wypisu z rejestru gruntów. Do zażalenia dołączyła: "ksero Postanowienia Starosty Grajewskiego z dnia 13.05.2025 r.", "ksero Decyzji Wójta Gminy W. z dnia 05 lutego 2025 r.", "ksero Wypis z Rejestru Gruntów z dnia 10.04.2025", "ksero Wyrys z Mapy Ewidencji Gruntów", "ksero Akt Notarialny" oraz "ksero Postanowienie Sygn. akt. I.Ns. 150/97".
Zaskarżonym postanowieniem PWINGiK utrzymał orzeczenie organu pierwszej instancji w mocy. Ustalił stan faktyczny i prawny sprawy w sposób tożsamy jak Starosta Grajewski. Wskazał, że niedopuszczalność prowadzenia postępowania z przyczyn podmiotowych prowadząca do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 w związku z art. 28 k.p.a. musi być oczywista. W ocenie organu odwoławczego z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Wyjaśniając to stanowisko PWINGiK wskazał na regulacje art. 22 ust. 2 i art. 24 ust. 2a p.g.k. wywodząc, że informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków mogą być aktualizowane z urzędu lub na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Jednakże zgodnie z art. 20 ust. 2a p.g.k. przepisy ust. 2 nie naruszają przepisów u.z.w.g., co oznacza że art. 20 ust. 2 p.g.k. nie ma zastosowania w przypadku wspólnot gruntowych. Wspólnoty te są specyficzną instytucją prawną uregulowaną w u.z.w.g. Byt prawny wspólnoty gruntowej zdefiniowany został od strony przedmiotowej a nie podmiotowej. Wspólnotę tworzą określone nieruchomości (działki gruntu) mieszczące się w katalogu nieruchomości określonym w art. 1 ust. 1 u.z.w.g. Oparta jest na uprawnieniu przysługującym osobom fizycznym lub prawnym posiadającym gospodarstwa rolne, do udziału we wspólnocie gruntowej, polegającym na korzystaniu z należących do niej gruntów zgodnie z ich przeznaczeniem. Osoby uprawnione do udziału we wspólnocie gruntowej winny utworzyć spółkę do sprawowania zarządu nad wspólnotą i do właściwego zagospodarowania gruntów wchodzących w skład tej wspólnoty (art. 14 ust. 1). Spółka jest osobą prawną działającą na podstawie statutu (art. 15 ust. 1). Nazwa spółki i skład zarządu spółki oraz obszar wspólnoty gruntowej i wykazy uprawnionych do korzystania z tej wspólnoty podlegają z urzędu wpisowi do ewidencji gruntów (art. 18 ust. 2 zdanie pierwsze). Zgodnie z art. 18 ust. 2 zdanie drugie u.z.w.g. do wystąpienia z wnioskiem o wprowadzenie w ewidencji gruntów i budynków wszelkich późniejszych zmian dotyczących wspólnoty gruntowej w zakresie zmian w obszarze wspólnoty, w wykazie osób uprawnionych, zmian statutu spółki oraz w składzie osobowym zarządu - uprawniony jest zarząd spółki. Przepis art. 18 ust. 2 u.z.w.g. ma charakter szczególny wobec regulacji art. 20 ust. 2 p.g.k., z uwagi na specyfikę wspólnot gruntowych (organ wskazał wyrok z 4 marca 2021 r., II SA/Bk 79/21).
Odnosząc powyższe do okoliczności przedmiotowej sprawy PWINGiK wyjaśnił, że E. L. zwróciła się do Starosty Grajewskiego o wpisanie do ewidencji gruntów i budynków osób fizycznych jako użytkowników wymienionych przez nią działek. Starosta Grajewski właściwie uznał, że w niniejszym przypadku zastosowanie mają przepisy art. 18 ust. 2 u.z.w.g. Działki objęte wnioskiem mają uregulowany stan prawny - stanowią grunty Wspólnoty Gruntowej wsi Ż. reprezentowanej przez Spółkę dla Z. Ż. Z uwagi na regulację art. 18 ust. 2 u.z.w.g. trafnie przyjęto, że E. L. nie posiada w sprawie przymiotu strony, tj. nie jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o aktualizację ewidencji gruntów w zakresie we wniosku wskazanym. W kręgu podmiotów uprawnionych do wystąpienia z ww. wnioskiem, do których odnosi się art. 18 ust. 2 zdanie drugie u.z.w.g. nie ma bowiem osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej. Jedynie uprawnionym do wystąpienia o aktualizację jest Zarząd Spółki a nie wnioskodawczyni.
Odnośnie wskazania przez wnioskodawczynię na uchwałę o przekształceniu Wspólnoty we współwłasność w częściach ułamkowych PWINGiK wskazał, że przepisy Rozdziału 3a "Przekształcanie wspólnot gruntowych we współwłasność" u.z.w.g. jasno określają zasady takiego przekształcenia. W myśl art. 30a ust. 1, 2, 3 i 4 u.z.w.g. uprawnieni do udziału we wspólnocie gruntowej mogą podjąć uchwałę o przekształceniu wspólnoty gruntowej we współwłasność w częściach ułamkowych, która wymaga formy aktu notarialnego; uchwała wymaga jednomyślności, a w przypadku jej braku - stosuje się odpowiednio art. 199 zdanie drugie ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Uchwała albo prawomocne orzeczenie sądu stanowi podstawę do dokonania wpisu w księdze wieczystej oraz ewidencji gruntów i budynków. Dalej PWINGiK wywiódł, że istnieje osoba prawna Spółka dla Z. Ż., która nie ma organu reprezentującego, bowiem wygasła kadencja zarządu. Nie kwestionuje tego wnioskodawczyni. Nie zgodził się jednak organ ze stanowiskiem strony, jakoby nie było potrzeby powoływania Zarządu na kolejną kadencję, zwłaszcza że nie zostało przez nią uprawdopodobnione, aby została podjęta uchwała o przekształceniu w formie aktu notarialnego.
Końcowo organ odwoławczy wskazał, że żądanie strony wydania aktualnego wypisu z rejestru gruntów ujawniającego dane spadkobierców może być przedmiotem odrębnego postępowania i wymaga działań Zarządu Spółki. Istotne jest zatem "przywrócenie" Spółce zdolności do działania przez powołanie zarządu. Wszelkie bowiem następcze zmiany danych w stosunku do wykazanych decyzjami podlegają obligatoryjnemu zgłoszeniu przez zarząd spółki. Zmiany te nie następują z urzędu. Odnośnie kwestii podatkowych organ odwoławczy wskazał, że stosownie do brzmienia art. 23 p.g.k. decyzje Wójta Gminy W. jako organu podatkowego nie stanowią podstawy aktualizacji ewidencji gruntów i budynków.
Skargę na powyższe postanowienie złożyły do sądu administracyjnego E. L. i M. L. Nie zgodziły się ze stanowiskiem organów. Wyjaśniły, że od 2020 r. Starostwo Powiatowe w Grajewie nie jest w stanie wydać zgodnego ze stanem faktycznym wypisu z rejestru gruntów. Wypis prostowany był 6 razy i z błędami wydany do sądu. Zarząd Spółki wielokrotnie prosił Wojewodę o skontrolowanie Wydziału Ewidencji Gruntów i Budynków Starostwa Powiatowego w Grajewie. Dalej skarżące wskazały, że grunty Wspólnoty użytkowane są jedynie przez 14 osób na zasadzie posiadania samoistnego; użytkownicy swoje działki użytkują indywidualnie. Skarżąca E. L. córka J. jest posiadaczem samoistnym tak jak i jej dzieci: M. L., A. R., R. L. – w stosunku do działki nr [...] obręb [...]- Ż. E. L. i dzieci są spadkobiercami po S. L. synu W.1 L.1. Skarżące powtórzyły również informacje o podjęciu 26 lipca 2021 r. uchwały o przekształceniu wspólnoty gruntowej we współwłasność, o której mowa w art. 30a ust. 1 u.z.w.g., co uruchomiło likwidację Spółki oraz powtórzyły stanowisko o braku podstaw do powoływania zarządu na kolejną kadencję. Końcowo zwróciły się o wydanie aktualnego wypisu z rejestru gruntów i zwrot części poniesionych przez Spółkę kosztów. Do skargi załączono plik dokumentów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że organy nie kwestionowały faktu, że E. L. jest osobą uprawnioną do udziałów we wspólnocie gruntowej jako spadkobierca po osobie ujawnionej w bazie ewidencji gruntów i budynków i posiadającej prawa do udziału w przedmiotowej Wspólnocie. Niemniej jednak jako następca prawny osoby uprawnionej do udziałów nie posiada statusu strony i podstaw prawnych do żądania dokonania aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w odniesieniu do nieruchomości stanowiących wspólnotę gruntową. Żądanie takie może pochodzić wyłącznie od zarządu spółki, która zarządza wspólnotą gruntową. Odnośnie załączonych do skargi dokumentów PWINGiK wywiódł, że kwestia przewlekłości postępowania przed Starostą Grajewskim była przedmiotem odrębnego postępowania zakończonego wydaniem decyzji administracyjnej znak WG.6620.25.2022 z 13 kwietnia 2023 r. w sprawie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków, która została utrzymana w mocy decyzją PWINGiK znak GK-II.7221.29.2023 z 26 maja 2023 r., od której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 16 listopada 2023 r. sygn. II SA/Bk 543/23 oddalił skargę. Kwestia błędnie wydanych wypisów z rejestru gruntów oraz zwrotów kosztów nie stanowiła przedmiotu orzeczeń w przedmiotowej sprawie. Załączone do skargi pismo skarżących z 10 lipca 2025 r. w sprawie zwrotu kosztów zostało wniesione do Starosty Grajewskiego po zakończeniu postępowania zażaleniowego. Żądanie to nie dotyczy postępowania administracyjnego w sprawie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków.
Zarządzeniem z 18 lutego 2026 r. do akt sprawy niniejszej zostały dołączone akta sądowe sprawy II SA/Bk 543/23.
Postanowieniem z 19 lutego 2026 r. tutejszy sąd odrzucił skargę M. L.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga E. L. podlega oddaleniu.
Zasady ogólne ujawniania zmiany danych w ewidencji gruntów i budynków (aktualizacji informacji zawartych w ewidencji) regulują przepisy Rozdziału 4 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r., poz. 1151 z późn. zm.), dalej: p.g.k. Wynika z nich, że informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu (w przypadkach szczegółowo wskazanych w ustawie) bądź na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania (art. 24 ust. 2a pkt 1 i 2 p.g.k.). Aktualizacja informacji następuje w drodze czynności materialno-technicznej (jeśli jej podstawą są przepisy prawa, wpisy w księgach wieczystych, prawomocne orzeczenia sądu, ostateczne decyzje administracyjne, akty notarialne, dokumenty potwierdzające prawo dziedziczenia, zgłoszenia zmian użytkowania budynków, wpisy w rejestrach publicznych, dokumentacja geodezyjna przyjęta do państwowego zasobu), bądź w drodze decyzji administracyjnej – w pozostałych przypadkach (art. 20 ust. 2b pkt 1 i 2 p.g.k.). Zgodnie z art. 24 ust. 2c p.g.k. odmowa aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej.
W przypadku aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków dotyczących wspólnot gruntowych, w przepisie art. 20 ust. 2a p.g.k. wskazano, że przepisy ust. 2 (dotyczące tego, kto na zasadach ogólnych może złożyć wniosek o aktualizację informacji zawartych w ewidencji gruntów) nie naruszają przepisów ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 140), dalej: u.z.w.g. W ustawie tej w art. 18 ust. 2 wskazano natomiast, że nazwa spółki i skład zarządu spółki oraz obszar wspólnoty gruntowej i wykazy uprawnionych do korzystania z tej wspólnoty podlegają z urzędu wpisowi do ewidencji gruntów. Wszelkie późniejsze zmiany w obszarze wspólnoty gruntowej i w wykazie osób uprawnionych, jak również zmiana statutu i zmiany w składzie osobowym zarządu, zgłasza do ewidencji zarząd spółki.
Z całokształtu powyższych regulacji wynika, że ujawnienie (bądź odmowa ujawnienia) w ewidencji gruntów zmian dotyczących wspólnoty gruntowej następuje według zasad ogólnych uregulowanych w p.g.k., tj. ujawnienie zmiany ma postać czynności materialno-technicznej a odmowa – decyzji administracyjnej. Przy czym przy braku wyłączenia stosowania k.p.a. – jeśli nie ma podstaw do wydania czynności materialno-technicznej, wniosek o aktualizację zapisów ewidencji dotyczących wspólnoty gruntowej proceduje się według ogólnych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego uregulowanych w k.p.a. Możliwe są zatem następujące rozwiązania zakończenia tak zainicjowanego postępowania aktualizacyjnego: wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., gdy zachodzi oczywisty brak podmiotowy bądź przedmiotowy do prowadzenia takiego postępowania; umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. – gdy po jego wszczęciu ujawni się okoliczność świadcząca o bezprzedmiotowości postępowania; wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 104 k.p.a. wprowadzającej lub odmawiającej wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków – gdy zachodzą ku temu podstawy.
Regulacja szczególna zawarta we wspominanym wyżej art. 18 ust. 2 u.z.w.g. modyfikuje zasady ogólne aktualizacji ewidencji gruntów i budynków wyłącznie w zakresie podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku o aktualizację – wskazując, że może to być wyłącznie zarząd spółki powołanej do sprawowania zarządu nad wspólnotą gruntową oraz tylko w zakresie wskazanym w zdaniu drugim tego przepisu, tj. w odniesieniu do obszaru wspólnoty gruntowej, wykazu osób uprawnionych, zmian statutu i zmian w składzie osobowym zarządu.
W sprawie niniejszej zaskarżone zostało, wydane na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania aktualizującego ewidencję gruntów i budynków w odniesieniu do Wspólnoty Gruntowej wsi Ż. w zakresie zmian wykazu uprawnionych we Wspólnocie. Inicjatorem postępowania była E. L. Wnioskodawczyni, co jest bezsporne, nie figuruje w ewidencji gruntów i budynków jako osoba uprawniona do udziału we Wspólnocie, widnieje natomiast w wykazie ewidencji gruntów i budynków z 10 kwietnia 2025 r. jako sekretarz Zarządu Spółki powołanej dla Z. wsi Ż. Mając to na uwadze, a także przepisy p.g.k. i u.z.w.g. oraz okoliczności sprawy niniejszej wskazane przez organy w uzasadnieniach wydanych orzeczeń, jak również informacje pochodzące z akt sprawy II SA/Bk 543/23 – należy ocenić zaskarżone postanowienie odmowne jako nienaruszające prawa z uwagi na prawidłowe ustalenie organów o oczywistym braku legitymacji skarżącej do złożenia wniosku o aktualizację wykazu osób uprawnionych we Wspólnocie Gruntowej wsi Ż.
Punktem wyjścia do przyjęcia takiej konkluzji jest stwierdzenie, że skoro podmiotem uprawnionym do żądania dokonania aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w zakresie wykazu osób uprawionych do udziału we Wspólnocie Gruntowej wsi Ż. jest wyłącznie Zarząd Spółki powołanej dla Z. Ż. (art. 18 ust. 2 u.z.w.g.), to skarżąca nie spełnia kryterium działania jako zarząd. W aktach sprawy II SA/Bk 543/23 (k. 79) znajduje się Statut Spółki dla Z. Ż., powiat grajewski, województwo podlaskie. Wynika z niego, że: zarząd spółki jest jej organem wykonawczym, składa się z przewodniczącego i sekretarza, wybieranych przez ogólne zebranie członków spółki spośród siebie na okres czterech lat (§ 12 ust. 1, 2 i 3); do zakresu działania zarządu spółki należy w szczególności jej reprezentowanie, jak również przedstawianie Wójtowi Gminy i Staroście zmian statutu uchwalonych przez ogólne zebranie członków spółki, jak również zgłaszanie do ewidencji gruntów zatwierdzonych zmian statutu oraz zmian w obszarze wspólnoty gruntowej wsi, w wykazie osób uprawnionych, w składzie osobowym zarządu i komisji rewizyjnej (§ 14 ust. 2 pkt 1 i 16). Ze znajdujących się na k. 83-89 akt sprawy II SA/Bk 543/23 dokumentów z Zebrania Ogólnego Wspólnoty Gruntowej wsi Ż. w dniu 5 października 2020 r. wynika z kolei, że podjęto uchwały o wyborze Przewodniczącego Wspólnoty Gruntowej w osobie M. L. (uchwała nr 2/2020) oraz Sekretarza tej Wspólnoty w osobie E. L. (uchwała nr 4/2020). W uchwałach zapisano, że wchodzą w życie z dniem podjęcia. Treść uchwał została ujawniona w ewidencji gruntów i budynków, o czym świadczą wypisy z rejestru gruntów z 10 i 11 kwietnia 2025 r. (k. 15 akt sądowych sprawy niniejszej, k. 23 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Stosując § 12 ust. 3 Statutu Spółki dotyczący czteroletniej kadencji jej Zarządu należy wskazać, że na dzień składania przez skarżącą w sprawie niniejszej wniosku o aktualizację ewidencji gruntów i budynków w zakresie ujawnienia 14 użytkowników gruntów - kadencja Zarządu wybranego w 2020 r. upłynęła i Spółka Zarządu już nie posiada. A zatem skarżąca nie może działać jako Zarząd Spółki dla Z. Ż. Składając wniosek o aktualizację ewidencji (w lutym 2025r.) – uczyniła to więc nie posiadając legitymacji wymaganej przez art. 18 ust. 2 u.z.w.g. Zresztą w piśmie z 10 kwietnia 2025 r., w którym sprecyzowała, iż tylko ona jest wnioskodawcą w sprawie – przyznała, że łącznie z M. L. nie pełnią już funkcji Przewodniczącej i Sekretarza Spółki.
Nie można oczywiście pominąć treści wypisów z rejestru gruntów z kwietnia 2025 r., w których M. L. i E. L. figurują odpowiednio jako Przewodnicząca Zarządu i Sekretarz Zarządu Spółki. Nie podważają one jednak zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. Oprócz tego bowiem, że upłynęła czteroletnia kadencja Zarządu Spółki – istotne jest kto złożył wniosek o aktualizację ewidencji gruntów i budynków w zakresie wykazu osób uprawnionych we Wspólnocie. Jednoznaczna deklaracja, iż wniosek złożyła wyłącznie E. L. wynika z pisma skarżącej i M. L. z 10 kwietnia 2025 r. Skoro zaś według Statutu Spółki jej Zarząd jest dwuosobowy, reprezentuje on Spółkę oraz zgłasza do ewidencji konieczność jej aktualizacji (§ 14 ust. 2 pkt 16), to jednoosobowo działająca E. L. nie może być uznana za działającą w imieniu Zarządu i uprawnioną do złożenia wniosku o aktualizację ewidencji w zakresie wykazu osób uprawnionych – nawet hipotetycznie przyjmując, że nadal jest Sekretarzem Zarządu. Brak legitymacji wnioskodawczyni, w świetle art. 18 ust. 2 u.z.w.g. oraz § 14 ust. 2 pkt 16 Statutu, jest więc oczywisty. W tych okolicznościach bez naruszenia prawa doszło do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie spornej aktualizacji na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Powyższych wniosków nie podważa sygnalizowana przez skarżącą i M. L. okoliczność podjęcia w dniu 26 lipca 2021 r. uchwały o przekształceniu wspólnoty gruntowej we współwłasność w częściach ułamkowych. Zgodnie z art. 30a ust. 4 i art. 30b ust. 1 u.z.w.g. uchwała taka otwiera likwidację spółki do sprawowania zarządu nad wspólnotą gruntową, z tym że dla swojej skuteczności wymaga formy aktu notarialnego. Z akt sprawy wynika, że do Starosty taka uchwała nie wpłynęła (vide pismo z 23 maja 2025 r. znak WG.6620.53.20250, przy którym przekazano zażalenie do organu odwoławczego), zaś sprawa o to przekształcenie w 2023 r. toczyła się co prawda przed sądem cywilnym (vide treść skargi w sprawie II SA/Bk 543/23), jednak brak jest informacji jak się skończyła. Skoro zaś takich informacji nie przedstawiono (np. w formie prawomocnego orzeczenia sądu o przekształceniu wspólnoty gruntowej), to nie sposób przyjmować, że przekształcenie skutecznie nastąpiło. Informacje o tym wskazywane przez skarżącą pozostają zatem bez wpływu na wynik sprawy niniejszej.
Dodać również wypada, że organy nie kwestionują tytułu E. L. do spadkobrania udziału we Wspólnocie Gruntowej wsi Ż. po poprzedniku prawnym ujawnionym w ewidencji gruntów (J. L.). Zgodzić się jednak należy z PWINGiK, że wyłącznie tytuł prawny wynikający ze spadkobrania nie przesądza o posiadaniu statusu strony i nie przesądza posiadania legitymacji do żądania aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w zakresie objętym dyspozycją art. 18 ust. 2 u.z.w.g. a dotyczącym wykazu osób uprawnionych. Potwierdza to jednoznacznie treść art. 18 ust. 2 u.z.w.g.
Końcowo wskazać należy, że nie może aktywować uprawnienia skarżącej do skutecznego domagania się aktualizacji ewidencji gruntów i budynków to, że jest ona łącznie z innymi – użytkownikiem gruntów wchodzących w skład Wspólnoty Gruntowej. Faktyczne korzystanie z gruntów Wspólnoty może być ujawnione w ewidencji według tzw. reguły uzupełniającej z art. 6a u.z.w.g., ale tylko wówczas, gdy – jak wprost postanowiono w ust. 1 tego przepisu - nie jest możliwe ustalenie uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej, o których mowa w art. 6 ust. 1 lub 2. Jak wynika z akt sprawy, w szczególności odpowiedzi na skargę udzielonej przez PWINGiK w sprawie II SA/Bk 543/23, Wspólnota Gruntowa wsi Ż. posiada uregulowaną sytuację prawną w oparciu o decyzje Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w Grajewie z 8 marca 1964 r. znak RL.VI.R-5/7/64, z 21 maja 1964 r. znak RL.VI.R-5/21/64 – uznające Wspólnotę za podlegającą zagospodarowaniu na podstawie u.z.w.g. oraz ustalające wykaz uprawnionych we Wspólnocie, a także decyzję z 12 października 2020 r. znak WG.6620.32.2020 Starosty Grajewskiego zatwierdzającą Statut powołanej Spółki. Aktualny wykaz uprawnionych wynika zaś ze skontrolowanych w postępowaniu sądowym w sprawie II SA/Bk 543/23 decyzji Starosty Grajewskiego z 13 kwietnia 2023 r. znak WG.6620.25.2022, która została utrzymana w mocy decyzją PWINGiK z 26 maja 2023r. znak GK-II.7221.29.2023, od których sąd wyrokiem z 16 listopada 2023 r. oddalił skargę.
Reasumując wskazać należy, że trafna jest ocena organów, iż skarżąca w oparciu o art. 28 k.p.a. w związku z art. 18 ust. 2 u.z.w.g. samodzielnie nie może wystąpić z wnioskiem o zmianę w wykazie osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej. To zarząd wspólnoty jest jedynym podmiotem uprawnionym do zgłoszenia organowi prowadzącemu ewidencję gruntów zmian w wykazie osób uprawnionych i skutecznego spowodowania wszczęcia postępowania w tym przedmiocie. W okolicznościach niniejszej sprawy oznacza to, że takie żądanie mogło pochodzić wyłącznie od zarządu spółki powołanego do sprawowania zarządu nad wspólnotą gruntową wsi Ż. A zatem skarżąca samodzielnie uczynić tego nie mogła, a jej wniosek podlegał załatwieniu przez odmowę wszczęcia postępowania aktualizacyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji.