II SA/Bk 1544/25

II SA/Bk 1544/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-11-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk /przewodniczący/
Marek Leszczyński
Marta Joanna Czubkowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 277
2351
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1836
par. 3 ust. 1 pkt 1, par. 4 ust. 1 zd. 1, par. 5 ust. 1 i 3, par. 6 ust. 1,ust. 2 pkt 3 i ust. 5, par. 8 ust. 1 i 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.) sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 listopada 2025 r. sprawy ze skargi H.G. na decyzję Podlaskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku z dnia 24 czerwca 2025 r. nr 42/D-II/HP/2025 w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 24 czerwca 2025 r. nr HP.2332.8.2021 Podlaski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Białymstoku, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku z 20 lutego 2025 r. nr HP.441.46.2019 o braku podstaw do stwierdzenia u H. G. choroby zawodowej – astmy oskrzelowej.
W uzasadnieniu organ wskazał, że aby doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej muszą wystąpić jednocześnie trzy przesłanki: po pierwsze schorzenie, na które cierpi dana osoba musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych, po drugie musi być ono spowodowane występowaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy tej osoby albo w związku ze sposobem wykonywania przez nią pracy (narażenie zawodowe), a po trzecie wskazany związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym winien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem.
Oceniając spełnienie tych przesłanek organ w pierwszej kolejności podał, że astma oskrzelowa wymieniona jest w poz. 6 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1836; dalej powoływane jako rozporządzenie). Tak więc, schorzenie na które cierpi strona jest chorobą zawodową.
Następnie organ opis tryb postępowania w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej uregulowany przepisami ww. rozporządzenia i wskazał, że decyzję organu pierwszej instancji o nie stwierdzeniu u H. G. choroby zawodowej wydano na podstawie zarówno danych zawartych w orzeczeniach lekarskich, jak też oparto ją na ocenie narażenia zawodowego.
W niniejszej sprawie Poradnia Chorób Zawodowych Podlaskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Białymstoku wydała orzeczenie lekarskie nr 28/2019 z 24 grudnia 2019 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u H. G. z ustaleniem klinicznym obserwacja w kierunku: astmy oskrzelowej z uzasadnieniem: "(...) Na wniosek Poradni Chorób Zawodowych PWOMP w Białymstoku pacjentka była szczegółowo diagnozowana w Klinice Chorób Zawodowych i Zdrowia Środowiskowego Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi w dniach 20-24.10.2019 r. W trakcie hospitalizacji w Klinice w wykonanym badaniu spirometrycznym nie ujawniono zaburzeń wentylacji płuc o typie obturacji. W trakcie oceny nadreaktywności oskrzeli z metacholiną potwierdzono nadreaktywność oskrzeli. Próba rozkurczowa z salbutanolem (Yentolin) dała wynik dodatni. Testy skórne wykonane metodą punktową z zestawem pospolitych aeroalergenów środowiska komunalnego (pyłki traw/zbóż, pyłki drzew, Dermatophagoides farinae, Dermatophagoides pteronyssinus, Lepidoglyphus destructor, Tyrophagus puterescentiae) oraz Serpula lacrymans dały wyniki dodatnie dla roztoczy kurzu domowego (Dermatophagoides farinae, Dermatophagoides pteronyssinus). W surowicy krwi pacjentki nie stwierdzono obecności swoistych przeciwciał IgE dla mieszaniny najbardziej rozpowszechnionych alergenów wziewnych oraz zestawów zawierających alergeny pleśni: Penicillium chrysogenum, Cladosporium herbrum, Aspergillus fumigatus, Alternaria alternata, Candida albicans, Setomelanomma rostrata. (...) Z analizy przebiegu choroby i wyników badań wynika z przeważającym prawdopodobieństwem, że przyczyną astmy oskrzelowej oraz zgłaszanych dolegliwości ze strony nosa i spojówek oczu u Pani G. jest uczulenie na powszechnie występujące alergeny środowiska komunalnego. Zgodnie z przyjętymi kryteriami orzeczniczymi, schorzenia o podłożu alergicznym wywołane przez pospolite, powszechnie występujące alergeny środowiska komunalnego, czyli roztocza kurzu domowego, nie mogą być uznane za chorobę zawodową. Reasumując, na podstawie analizy narażenia zawodowego, przebiegu choroby, całości zgromadzonej dokumentacji medycznej oraz wyników aktualnie wykonanych w IMP w Łodzi badań dodatkowych stwierdzamy brak podstaw do rozpoznania u badanej choroby zawodowej astmy oskrzelowej".
Od tego orzeczenia lekarskiego H. G. złożyła odwołanie do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi, który wydał orzeczenie lekarskie nr NKOCHZA/14A/20 z 25 września 2020 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - astma oskrzelowa z uzasadnieniem: "(...) Dolegliwości opisywane przez Panią H. G. w badaniu podmiotowym przeprowadzonym w IMP w Łodzi podczas hospitalizacji w dniach 20-24.10.2019 r. potwierdzają zaostrzenie się dolegliwości alergicznych w miejscu pracy. Niemniej jednak, uczulenie na alergeny pospolicie występujące w środowisku komunalnym (całoroczne roztocza Dermatophagoidesfarinae, Dermatophagoides pteronyssinus i pleśnie z rodzaju Tichoderma), według zasad przyjętych w orzecznictwie o chorobach zawodowych, nie może zostać uznane za alergię zawodową. Reasumując, analiza narażenia zawodowego i całość dokumentacji medycznej w tym przeprowadzonej w szerokim zakresie diagnostyki alergologicznej w trakcie pobytu w dniach 20-24.10.2019 r. w Klinice Chorób Zawodowych i Zdrowia Środowiskowego Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi nie daje podstaw do rozpoznania u Pani H. G. choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej".
Organ podkreślił, że orzeczenia te zostały poddane ocenie przez WSA w Białymstoku, który wyrokiem z 18 listopada 2021 r., II SA/Bk 690/21 uchylił decyzje wydane na ich podstawie (decyzja Podlaskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku z 14 lipca 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku z 24 marca 2021 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – astmy oskrzelowej). W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że orzeczenia lekarskie są lakoniczne, jednakowo brzmiące dla poszczególnych jednostek chorobowych, nie dają przekonywującej odpowiedzi, że stwierdzona u skarżącej jednostka chorobowa ma podłoże pozazawodowe. Ponadto przedłożone orzeczenia lekarskie nie dają odpowiedzi na pytanie czy długotrwałe narażenie na kontakt z kurzem domowym w miejscu pracy wyklucza zawodową etiologię schorzenia. Poza tym w orzeczeniach nie ma odniesienia do okoliczności wskazujących na pozazawodową przyczynę choroby. Zauważono także, że wydanie orzeczenia przez jednostkę II stopnia nie poprzedziło badanie oraz, że nie uwzględniono okoliczności uzupełnienia przez skarżącą już po wydaniu orzeczenia przez jednostkę II stopnia dokumentacji dotyczącej przebiegu jej zatrudnienia.
Podczas ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ pierwszej instancji wezwał strony do złożenia informacji dotyczącej zatrudnienia oraz charakterystyki wykonywanej pracy, w tym ustalenia faktycznego czasu ekspozycji na czynniki szkodliwe (pisma z 28.02.2022 r., 22.03.2022 r., 28.03.2022 r.).
Na podstawie zebranego materiału dowodowego sporządzono kartę oceny narażenia zawodowego w dniu 19 kwietnia 2022 r. Organ ustalił następujący przebieg pracy zawodowej:
- od 1997 r. H. G. była zatrudniona w Wojewódzkim Zarządzie Melioracji i Urządzeń Wodnych w Białymstoku kolejno na stanowisku księgowej (1997- 2000), inspektora (2000-2001), podinspektora (2001-2006), inspektora (2007-2008), starszego inspektora (2009-2017) w Wydziale Organizacyjno-Prawnym i Kadr;
- od 2018 r. do chwili obecnej w Państwowym Gospodarstwie Wodnym Wody Polskie Regionalnym Zarządzie Gospodarki Wodnej w Białymstoku na stanowisku starszego inspektora.
Charakterystyka narażenia: na stanowisku administracyjno-biurowym: w pomieszczeniach biurowych prowadziła prace związane z archiwizacją dokumentów: od 2000-2005 r. - ok.2h/zm., 2005-2007 ok.3h/zm., 2007-2009 - ok.4h/zm., 2009-2011- ok.8h/zm., 2011-2012-ok. 2h/zm., 2013-2017- ok. 8h/zm. W latach 2000-2017 praca w kontakcie z alergenami zawartymi w kurzu i pyle pochodzącym z archiwizowanych dokumentów. W pkt 13 karty dodano informację "W składzie ww. pyłu i kurzu czynnikami biologicznymi o działaniu alergizującym mogącym potencjalnie występować w środowisku pracy H. G., zgodnie z opracowaniem J. Dutkiewicz, R. Śpiewak, L Jabłoński, Instytutu Medycyny Wsi w Lublinie "Klasyfikacja szkodliwych czynników biologicznych występujących w środowisku pracy oraz narażonych na nie grup zawodowych" na stanowisku archiwisty są grzyby pleśniowe Aspergillus fumigatus, Trichoderma viride oraz roztocza Dermatophagoides spp. (D.farinae, D.pteronyssinus). Przedstawiciel rodzaju Aspergillus znajduje się i został sklasyfikowany jako czynnik drugiej grupy zagrożenia wg klasyfikacji szkodliwych czynników biologicznych (załącznik I do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz.U z 2005 r. nr 81, poz. 716 ze zm.) co oznacza, że może wywoływać choroby u ludzi, może być niebezpieczny dla pracowników, ale rozprzestrzenianie ich w populacji ludzkiej jest mało prawdopodobne. Grzyby Trichoderma viride oraz roztocza Dermatophagoides spp. (D.farinae, D.pteronyssinus) są alergenami powszechnie występującymi, są alergenami środowiska komunalnego. Ww. roztocza występują w środowisku przebywania człowieka i zwierząt, ponieważ głównym pokarmem ww. roztoczy jest ich naskórek, nie są wymienione w ww. rozporządzeniu i nie są zaliczane do alergenów zawodowych. Przeprowadzone badania dokumentacji archiwalnej celem określenia zanieczyszczenia przez mikrogrzyby zlecone przez zakład pracy (raport z 3 czerwca 2014 r.) wykazały obecność grzybów Trichoderma viride".
Następnie organ pierwszej instancji zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi w piśmie z 27 kwietnia 2022 r. o przeprowadzenie ponownego - badania lekarskiego i wydanie opinii w zakresie choroby zawodowej - astmy oskrzelowej u H. G.. Jednocześnie do wniosku zostały dołączone: karta oceny narażenia zawodowego z 19 kwietnia 2022 r., dokumenty obrazujące pracę, tj. zdjęcia pomieszczeń, spisy zdawczo-odbiorcze, wyrok II SA/Bk 690/21, dokumenty medyczne złożone przez stronę 12 kwietnia 2022 r., oraz dołączone do pisma procesowego w postępowaniu przed WSA w Białymstoku.
Jednostka orzecznicza II stopnia w piśmie z 1 sierpnia 2022 r. poinformowała, że przeanalizowała całość nadesłanej dokumentacji i orzekła, że na mocy aktualnie obowiązujących przepisów prawnych jednostki orzecznicze nie są zobowiązane do ustalania pozazawodowych przyczyn dolegliwości pacjentów. Ponadto podkreślono, że orzeczenie lekarskie nie ma charakteru publikacji naukowej (dlatego nie zawiera pozycji piśmiennych), a dokumentu który w uzasadnieniu ma zawierać wniosek przeprowadzonego szczegółowego postępowania diagnostyczno-orzeczniczego.
Organ pierwszej instancji w kolejnych pismach z 4 sierpnia 2022 r. oraz 28 marca 2023 r. podtrzymał swój wniosek o przeprowadzenie ponownego badania H. G..
W dniu 7 października 2024 r. do organu pierwszej instancji wpłynęła opinia lekarska z Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi, która została wydana po przeprowadzeniu badania H. G. w Oddziale Chorób Zawodowych IMP w Łodzi w dniach 22-23.07.2024 r. oraz dokonaniu szczegółowej analizy danych dotyczących narażenia zawodowego, przebiegu choroby i obecności chorób współistniejących - w oparciu o całość zebranej dokumentacji. W opinii podkreślono, że "Wykonane punktowe testy skórne z zestawem pospolitych alergenów ze środowiska komunalnego poszerzone o alergeny sierści psa i kota dały wyniki ujemne. W surowicy krwi pacjentki nie stwierdzono obecności swoistych przeciwciał IgE dla mieszaniny najbardziej rozpowszechnionych alergenów wziewnych oraz zestawów zawierających alergeny pleśni i roztoczy kurzu domowego. W ocenie cytologicznej wydzieliny błony śluzowej nosa oraz łez nie stwierdzono obecności eozynofdii, komórek charakterystycznych dla odpowiedzi alergicznej. (...) Uznanie zawodowej etiologii astmy (...) jest możliwe pod warunkiem udowodnienia przyczynowego związku zaistnienia tej choroby z czynnikami specyficznymi dla środowiska pracy. Oznacza to, że konieczne jest udowodnienie (lub przynajmniej wykazanie z przeważającym prawdopodobieństwem), że pierwotną przyczyną astmy jest swoista nadwrażliwość na alergen specyficzny dla tego środowiska. (...) analiza narażenia zawodowego, całości dokumentacji medycznej oraz wyników aktualnie przeprowadzonych badań w IMP w Łodzi nie daje podstaw do rozpoznania u Pani H. G. choroby zawodowej astmy oskrzelowej".
Organ pierwszej instancji w związku z nadal nie wyjaśnionymi rozbieżnościami w opiniach lekarskich, tj. różnych wyników testów alergologicznych na roztocza kurzu domowego: wynik dodatni w testach z 2017 r. (poradnia Alergologiczna) i 2019 r. (klinika IMP w Łodzi) oraz wynik ujemny (w 2024 r. klinika IMP w Łodzi) w piśmie z 12 listopada 2024 r. zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi o dodatkowe wyjaśnienia i zajęcie stanowiska w sprawie, dołączając złożone przez H. G. dokumenty tj. wyrok sygn. akt VI U 312/23 z 9 sierpnia 2024 r., badanie z 3 lipca 2023 r. z Poradni Alergologicznej NZOZ Lege Artis Białystok, zaświadczenie o stanie zdrowia z 21 grudnia 2022 r. z poradni POZ, pismo nr KOCHZA/394/19+NKCHZA/14/20, pismo z 15 października 2024 r. "Infor i zapytanie". W przedmiotowym piśmie organ skierował 3 pytania do jednostki orzeczniczej:
1. co mogło sprawić i czy jest to możliwe, że u pacjentki wyniki badań z 2017 r., 2019 r., 2024 r. są całkowicie rozbieżne?;
2. czy w związku z powyższym roztocze kurzu domowego będące pospolitym alergenem środowiska komunalnego, może być przyczyną astmy oskrzelowej u pacjentki?;
3. czy wykonano wszystkie możliwe badania dla wyjaśnienia wystąpienia jednostki chorobowej astmy oskrzelowej i określającego jej etiologię i czy dostosowane do przedmiotowej jednostki? (...) Orzeczenia nie wykazują, jaki zakres badań i jaki ich rodzaj może potwierdzić wystąpienie lub nie wystąpienie konkretnej jednostki chorobowej.
Organ pierwszej instancji w dniu 22 stycznia 2025 r. otrzymał odpowiedź w której lekarz orzecznik wyjaśnił:
Ad. 1 możliwe jest uzyskanie różnych wyników, badań punktowych testów skórnych, zwłaszcza, że były one wykonywane na przestrzeni 7 lat. Punktowe testy skórne są stosowane do badania zjawiska nadwrażliwości natychmiastowej (typ I wg Gella i Coombsa) i są podstawową metodą diagnostyczną w alergologii, powszechnie stosowaną do stwierdzenia zależnej od IgE reakcji w obrębie skóry. Jednak są to badania dodatkowe, a sam ich wynik nie determinuje ostatecznego rozpoznania;
Ad 2. u Pani G. wykazano atopię, tzn. uzyskano dodatnie wyniki punktowych testów skórnych dla pospolitych alergenów środowiska komunalnego - roztoczy Dermatophogoides pteronyssinus i D. forinoe. Roztocza i pleśnie są zaliczane do alergenów pospolicie występujących w środowisku komunalnym. Najczęstszą przyczyna astmy jest astma atopowa. Pojęcie atopii odnosi się do dziedzicznych predyspozycji do występowania w organizmie wysokich stężeń immunoglobuliny klasy IgE w odpowiedzi na kontakt z powszechnymi alergenami środowiskowymi predysponuje do rozwinięcia astmy o tym podłożu. Możliwą przyczyną astmy oskrzelowej u Pani G. są powszechnie występujące alergeny;
Ad. 3 podczas dwóch hospitalizacji pacjentki w Oddziale Chorób Zawodowych IMP w Łodzi przeprowadzono wszystkie wymagane badania w procesie diagnostycznym podejrzenia astmy, zawodowej".
Organ odwoławczy stwierdził, że zebrany po wyroku II SA/Bk 690/21 materiał dowodowy w postaci opinii Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z 1 sierpnia 2022 r., 7 października 2024 r. oraz 22 stycznia 2025 r. w pełni wyczerpuje zalecenia tego wyroku. Przesłano zebrany materiał dowodowy, w tym dokumenty opisujące środowisko pracy skarżącej, do jednostki orzeczniczej II stopnia. Instytut Medycyny Pracy w Łodzi przeprowadził ponowne badania H. G., szczegółowo je opisał oraz odniósł się do okoliczności wskazujących na pozazawodową przyczynę choroby, tj.: "Ponadto podkreślić należy, że ryzyko uczulenia na alergeny roztoczy, czy też grzybów pleśniowych jest wysokie w warunkach pozazawodowych. Z tego powodu nadwrażliwość na alergeny pospolite nie jest rozpatrywana w kontekście uczulenia zawodowego, zarówno w Europie, jak i USA, choć oczywistym jest nasilenie objawów tej alergii u osób pracujących w warunkach zapylenia, dużej ilości kurzu, czy zawilgocenia pomieszczeń. Konieczność kontynuacji leczenia, po upływie 7 lat od ustania zatrudnienia w Wojewódzkim Zarządzie Melioracji i Urządzeń Wodnych, potwierdza ciągłą pozazawodową ekspozycję na czynnik sprawczy, jakim są alergeny pospolite, tj. roztocza i pleśnie. Natomiast potwierdzenie u Pacjentki uczulenia na alergeny komunalne wskazuje na pozazawodowe tło dolegliwości zwłaszcza, że w środowisku pracy G. nie wykazano obecności specyficznych czynników alergizujących. Ponadto pomimo zakończenia narażenia zawodowego w 2017 r., podczas diagnostyki prowadzonej w 2019 r. nadal stwierdzono nieswoistą nadreaktywność oskrzeli, co świadczy o podtrzymaniu procesu zapalnego w drogach oddechowych pomimo zakończonej ekspozycji zawodowej".
Organ odwoławczy podniósł, że dwie jednostki orzecznicze I i II stopnia na przestrzeni lat, od kiedy wszczęto postępowanie w tej sprawie, pomimo uzupełniania materiałów dowodowych, stwierdziły brak podstaw do uznania astmy oskrzelowej u H. G. jako choroby zawodowej. Z obu orzeczeń wynika bezspornie, że dolegliwości opisywane przez H. G. w badaniach przeprowadzonych przez lekarzy uprawnionych do orzekania o chorobach zawodowych, potwierdzają zaostrzenie się dolegliwości alergicznych w miejscu pracy. Niemniej jednak, uczulenie na alergeny pospolicie występujące w środowisku komunalnym (całoroczne roztocza Dermatophagoides farinoe, Dermatophagoides pteronyssinus i pleśnie z rodzaju Tichoderma), potwierdzone badaniami u pacjentki, według zasad przyjętych w orzecznictwie o chorobach zawodowych, nie może zostać uznane za alergię zawodową.
Według § 6 ust. 1 rozporządzenia, rolą orzeczenia lekarskiego jest rozpoznanie choroby zawodowej, nie zaś rozwianie wątpliwości podnoszonych przez nauki medyczne czy ustosunkowanie się do nich, a jego podstawą są nie opracowania naukowe, lecz wyniki przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacja medyczna pracownika lub byłego pracownika, dokumentacja przebiegu zatrudnienia oraz ocena narażenia zawodowego. Niewątpliwie orzeczenia lekarskie wobec skarżącej zostały wydane na takiej podstawie, w szczególności w oparciu o dokumentację przebiegu zatrudnienia i oceny narażenia zawodowego oraz dokumentację medyczną skarżącej i jej badania lekarskie wykonane w jednostkach orzeczniczych. Podkreślono, że w § 7 ust. 1 rozporządzenia przewidziano specjalny środek prawny przysługujący pracownikowi lub byłemu pracownikowi niezgadzającemu się z treścią orzeczenia - z którego skarżąca skorzystała. Otóż pracownik (były pracownik) może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Jednostka taka w tym przypadku wydała identyczne orzeczenie jak jednostka orzecznicza I stopnia oraz uczyniła to po uzupełnieniu materiału dowodowego o własne badania, i to, jak wynika z uzasadnienia orzeczenia lekarskiego, przeprowadzone w warunkach hospitalizacji. Obie jednostki orzecznicze jednomyślnie uznały, że przyczyną zgłaszanych dolegliwości u skarżącej z przeważającym prawdopodobieństwem, jest uczulenie na powszechnie występujące alergeny środowiska komunalnego. Zaś zgodnie z przyjętymi kryteriami orzeczniczymi, schorzenia o podłożu alergicznym wywołane przez pospolite, powszechnie występujące alergeny środowiska komunalnego, czyli roztocza kurzu domowego, nie mogą być uznane za chorobę zawodową. (vide: wyrok NSA z 26 kwietnia 2019 r., ll OSK 1121/18).
Powyższe stwierdzenie wyklucza przyjęcie, że u skarżącej wystąpiła choroba zawodowa. W sprawie wykluczono, że choroba zawodowa powstała wskutek narażenia zawodowego. Jednostki orzecznicze obu stopni stwierdziły uczulenie pacjentki na powszechnie występujące alergeny środowiska komunalnego, tj. roztocze kurzu domowego, które nie jest klasyfikowane jako uczulenie zawodowe.
W dalszej kolejności organ odniósł się do zarzutów odwołania. Podniósł, że w odwołaniu skarżąca podnosi głównie błędy i nieprawidłowości urzędników BHP WZMIUW, tj. wprowadzanie w błąd, ośmieszanie, nie wykonanie zaleceń pokontrolnych PIP, nie rozpoczęcie procedury zgłoszenia choroby zawodowej, zaoszczędzenie na zakupie środków ochrony indywidualnej, błędne wystawianie skierowań, zatajanie przed "Sanepidem" informacji, że pracownik ma kontakt z czynnikami biologicznymi i fizycznymi, lekceważenie procedur i kontroli, niszczenie psychiczne i finansowe, wykorzystanie władzy urzędniczek BHP, zaniechanie podjęcia jakichkolwiek działań przez pracodawcę, lekceważenie zdrowia, mataczenie, brak pomocy. Organ odwoławczy ocenił, że przedstawione zarzuty są polemiką i niezadowoleniem strony, wskazują na konflikt z urzędnikami BHP WZMIUW. Podnoszone kwestie wykraczają poza merytoryczne rozstrzygnięcie decyzji w tej sprawie. H. G. w odwołaniu zarzuca, że zlekceważono protokół PIP w Białymstoku nie otrzymała pomocy z instytucji Medycyny Pracy w Białymstoku, PIP, Sanepidu i że zmuszono ją do rozpoczęcia procedury choroby zawodowej. Według skarżącej instytucje szkodziły jej i pisały nieprawdę, że nie pracuje z czynnikami szkodliwymi biologicznymi. Zarzuty te, o ile nie pokrywają się z zakresem prowadzonego postępowania, nie mają znaczenia dla tej konkretnie sprawy. Organ prowadząc postępowanie w tej sprawie musi stosować się do reguł wynikających z przepisów prawa, ponieważ procedura ubiegania się o chorobę zawodową jest ścisłe określona przepisami prawa. Organ prowadząc to postępowanie jest bezstronny i obiektywny, do czego również obligują go przepisy prawa. Jak również żaden urzędnik czy lekarz nie może zmusić pracownika do rozpoczęcia tej procedury bez samej osoby zainteresowanej. Organ administracji orzekający w sprawie chorób zawodowych musi postępować zgodnie z przepisami prawa, w tym również zgromadzić materiał dowodowy aby rozstrzygać o istocie sprawy, a na każdym etapie postępowania strona ma prawo zapoznawać się z aktami czy też wnosić nowe dowody, z czego odwołująca korzystała na przestrzeni lat w ramach tego postępowania.
Nie można uznać za uzasadniony zarzut skarżącej, która twierdzi, że pisma organu I instancji znak HP.4441.45.2019 z 28.03.2022 r. kierowane do PGWWP dot. braku opisu środków profilaktycznych, nie były dane do jej wiadomości i nie otrzymała ona odpowiedzi. Pisma te zostały skierowane do pracodawcy oraz do wiadomości skarżącej - potwierdzenie czego znajduje się w aktach sprawy. Odpowiedź pracodawcy znajduje się w aktach sprawy poz. 39 wykazu akt (strony 315-286) i skarżąca mogła na każdym etapie postępowania zapoznać się z nim, organ nie ma obowiązku przesyłania odpowiedzi pracodawcy do skarżącej. Jednak zarzut ten nie ma znaczenia dla sprawy z tego względu, że strona nie wykazała konkretnego negatywnego skutku, jaki nastąpił z powodu rzekomego nie doręczenia ww. pisma stronie.
Skarżąca zarzuca w odwołaniu nieprawidłowy okres narażenia 1 rok, z czym nie można się zgodzić. Prawidłowy i uzupełniony okres narażenia został opisany w karcie oceny narażenia zawodowego z 19 kwietnia 2022 r., z której wynika, że od 2000 do 2017 r. H. G. miała kontakt z alergenami środowiska pracy w pomieszczeniu zakładowej składnicy akt oraz w pomieszczeniach biurowych-podczas dokonywania czynności archiwizowania dokumentów. Informacje te zostały również przesłane do Instytutu Medycyny Pracy Łodzi (pismo z 27 kwietnia 2022 r.).
Za pozbawiony znaczenia należy uznać podnoszony kilkukrotnie w odwołaniu zarzut, że "sanepid lekceważy opinie lekarza sądowego w 2017 r. III grupy oraz wyrok sądowy o sygn. 312/23 II gr. na astmę na czas nieokreślony na podstawie karty pobytu poszkodowanej". Organ pierwszej instancji przesłał te dokumenty do Instytut Medycyny Pracy w Łodzi w celu wykorzystania ich w procesie diagnostyczno-orzeczniczym: opinię lekarza sądowego z 2017 r. pismem z 27 kwietnia 2022 r., a wyrok o sygn. akt 312/23 pismem z 12 listopada 2024 r. Nie stwierdzono, by organ pierwszej instancji zlekceważył pisma wnoszone przez stronę; każdy dokument był rzetelnie analizowany i ustalano jego znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie. W trakcie trwającego postępowania organ respektował też treść wyroku wydawanego przez WSA w Białymstoku, przykładem czego jest to, że po tym wyroku uzupełniono materiał dowodowy poprzez wezwanie strony do złożenia informacji dot. zatrudnienia oraz charakterystyki wykonywanej pracy, w tym ustalenia faktycznego czasu ekspozycji na czynniki szkodliwe.
W niniejszej sprawie u odwołującej wykluczono, nadwrażliwości na alergeny zawodowe, które mogłyby być przyczyną powstania istniejącej astmy oskrzelowej. Jest to specyficzna sytuacja, ale jednostki orzecznicze dokładnie wyjaśniły tę kwestię: Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, po przebadaniu pacjentki w 2024 r. oraz dokonaniu szczegółowej analizy danych dotyczących narażenia zawodowego, przebiegu choroby i obecności chorób współistniejących w oparciu o całość zebranej dokumentacji wskazał w orzeczeniu, że
- testy skórne (zestaw pospolitych alergenów ze środowiska komunalnego, poszerzone o alergeny sierści psa i kota) dały wyniki ujemne;
- w surowicy krwi pacjentki nie stwierdzono obecności swoistych przeciwciał IgE dla mieszaniny najbardziej rozpowszechnionych alergenów wziewnych oraz zestawów zawierających alergeny pleśni i roztoczy kurzu domowego;
- w ocenie cytologicznej wydzieliny błony śluzowej nosa oraz łez nie stwierdzono obecności eozynofilii, komórek charakterystycznych dla odpowiedzi alergicznej.
Lekarz orzecznik wytłumaczył, że uznanie zawodowej etiologii astmy jest możliwe pod warunkiem udowodnienia przyczynowego związku zaistnienia tej choroby z czynnikami specyficznymi dla środowiska pracy. Oznacza to, że konieczne jest udowodnienie (lub przynajmniej wykazanie z przeważającym prawdopodobieństwem), że pierwotną przyczyną astmy jest swoista nadwrażliwość na alergen specyficzny dla tego środowiska. A takiej zależności nie ujawniono.
We wcześniejszych orzeczeniach akcentowano, że:
- nadwrażliwość na alergeny pospolite nie jest rozpatrywana w kontekście uczulenia zawodowego, zarówno w Europie, jak i USA, choć oczywistym jest nasilenie objawów tej alergii u osób pracujących w warunkach zapylenia, dużej ilości kurzu, czy zawilgocenia pomieszczeń;
- dalsze występowanie objawów i konieczność kontynuacji leczenia przez odwołującą się, po upływie 7 lat od ustania zatrudnienia w Wojewódzkim Zarządzie Melioracji i Urządzeń Wodnych, stanowi dowód na ciągłą pozazawodową ekspozycję na czynnik sprawczy, jakim są alergeny pospolite, tj. roztocza i pleśnie; pomimo zakończenia narażenia zawodowego w 2017 r., podczas diagnostyki prowadzonej w 2019 r. nadal stwierdzono nieswoistą nadreaktywność oskrzeli, co świadczy o podtrzymaniu procesu zapalnego w drogach oddechowych pomimo zakończonej ekspozycji zawodowej;
- potwierdzenie u odwołującej uczulenia na alergeny komunalne dowodzi, że przyczyną choroby jest pozazawodowe tło dolegliwości - zwłaszcza, że w środowisku pracy nie wykazano obecności specyficznych czynników alergizujących.
Organ odwoławczy ponownie podkreślił, że schorzenia o podłożu alergicznym wywołane przez pospolite powszechnie występujące alergeny środowiska komunalnego, czyli roztocza kurzu domowego nie mogą być uznane za chorobę zawodową. Idąc bowiem tym tokiem rozumowania każdy pracownik u każdego pracodawcy mógłby się starać o uzyskanie takiej choroby zawodowej, a byłoby to wbrew idei samych chorób. Wolą ustawodawcy było objęcie ochroną i zagwarantowanie określonych praw wybranej grupie pracowników - narażonych na szkodliwe dla zdrowia czynniki środowiska pracy, a nie czynniki powszechnie występujące.
Za pozbawiony znaczenia prawnego uznano zarzut dotyczący wadliwego ustalenia stanu faktycznego w zakresie narażenia na czynniki szkodliwe (decyzje nie uwzględniają zdjęć, spisów zdawczo - odbiorczych ukazujących dokumentację zaległą, zakresów czynności). Bezspornym bowiem w niniejszej sprawie jest fakt istnienia w środowisku pracy skarżącej narażenia na biologiczne czynniki szkodliwe dla zdrowia i organ administracyjny w swojej decyzji to narażenie uwzględnił. Organ wyjaśnił, że nie neguje wykonywania przez skarżącą pracy w warunkach narażenia zawodowego na kontakt z kurzem i pyłem pochodzącym z archiwizowanej dokumentacji, w którym to mogły występować alergizujące czynniki w postaci grzybów pleśniowych czy też roztoczy kurzu domowego. Jednakże zgodnie z definicją choroby zawodowej zawartej w K.p., za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim .prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Ilość protokołów zdawczo-odbiorczych, czy też dostarczenie kolejnych pism z Archiwum Państwowego świadczących o rodzaju archiwizowanej dokumentacji jak podnosi strona w odwołaniu nie ma tu znaczenia, gdyż fakt pracy w narażeniu jest tu oczywisty. Dalsze szczegółowe postępowanie wyjaśniające w zakresie czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy odwołującej nie miałoby wpływu na treść rozstrzygnięcia, wobec faktu niestwierdzenia schorzenia o cechach wymaganych do uznania go za zawodowe. Uznać zatem należy, że ewentualne braki dokładnych ustaleń co do rodzaju czy wielkości tego narażenia nie miały wpływu na rozstrzygnięcie o chorobie zawodowej (wyrok WSA w Krakowie z 12 maja 2016 r., III SA/Kr 1613/15).
Odnośnie pisma strony z 21 maja 2025 r. stwierdzono, że dotyczy ono po raz kolejny informacji nt. mataczenia i wprowadzania w błąd, szkodzenia przez urzędnika państwowego a organ odwoławczy nie jest właściwy w przedmiocie rozstrzygania kwestii nieprawidłowości popełnianych przez urzędnika państwowego.
Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji zgodnie z określonym w rozporządzeniu sposobem i trybem przeprowadził kontrolowane obecnie postępowanie dotyczące zgłoszenia, podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej. Decyzję organu pierwszej instancji o nie stwierdzeniu u skarżącej choroby zawodowej wydano, na podstawie zarówno danych zawartych w orzeczeniach lekarskich, jak też oparto ją na ocenie narażenia zawodowego.
Stwierdzono przy tym, że wszystkie wydane orzeczenia lekarskie i uzupełnione opiniami są jasne, logiczne i spójne. Z uzasadnienia kolejnych opinii, lekarzy medycyny pracy, spełniających wymagania kwalifikacyjne do orzekania o chorobach zawodowych wynika, że skarżąca poddana została wnikliwej diagnostyce medycznej w kierunku ustalenia, czy można u niej stwierdzić, bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem chorobę zawodową - astmę oskrzelową. Wydane w niniejszej sprawie orzeczenia lekarskie w sposób wyczerpujący przedstawiały powody, z których wyprowadzono wniosek o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Z ich treści wynika, że podjęte ustalenia w zakresie stanu klinicznego na podstawie badania lekarskiego i przeprowadzonych badań dodatkowych oraz konsultacji specjalistycznych zostały skonfrontowane z zakresem oceny narażenia zawodowego oraz charakterystyki stanowiska pracy podanego przez pracodawcę i odwołującą.
Przyczyną zgłaszanych dolegliwości ze strony układu oddechowego u H. G. jest uczulenie na powszechnie występujące alergeny środowiska komunalnego a nie alergeny środowiska zawodowego. Jak wynika z orzeczeń wzięto pod uwagę wyniki badań lekarskich, dokumentację medyczną pracownika, dokumentację przebiegu zatrudnienia i ocenę narażenia zawodowego, która zawierała szczegółowy opis wykonywanych czynności, które znajdują potwierdzenie w życiorysie zawodowym odwołującej.
W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi podstawowy środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej i organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych. Stąd nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia skarżącej kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (wyrok NSA z 5 stycznia 2007 r., II OSK 1078/06, wyrok WSA w Gliwicach z 2 września 2020 r., III SA/GI 164/20).
Reasumując stwierdzono, że nie można bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić choroby zawodowej u H. G. wymienionej w pozycji 6 załącznika do rozporządzenia - astma oskrzelowa z przyczyn zawodowych.
Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniosła H. G. i zarzuciła naruszenie:
1. art. 7 i art. 75 K.p.a., poprzez zaniechanie organu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przejawiającego się tym, że organ nie dokonał ustaleń, czy do zaistnienia astmy oskrzelowej doszłoby, gdyby skarżąca nie pracowała w warunkach szkodliwych;
2. art. 77 K.p.a., poprzez wybiórczą ocenę zebranego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego, przejawiającą się tym, że niezasadnie uznano, że pobawione znaczenia prawnego w niniejszej sprawie są dowody w postaci: fotografii z miejsca pracy, oryginalnych spisów dokumentacji znajdującej się w dziale organizacyjnym i archiwum, potwierdzających istnienie dokumentacji archiwalnej ogromnej ilości, protokołu kontroli Państwowej Inspekcji Pracy w Białymstoku z 2017 r., opinii lekarzy ZUS: kart wizyt lekarskich lekarzy rodzinnych, zaświadczeń i dokumentacji medycznej lekarzy alergologów oraz opinii lekarza sądowego alergologa wydanej w sprawie rozpoznawanej pod sygn. akt VI U 459/17 wraz z wyrokiem III gr na astmę tylko dlatego, że u skarżącej stwierdzono uczulenie na roztocza kurzu domowego będącymi alergenem środowiska komunalnego, co zdaniem organu, wyklucza pozazawodowe tło choroby w sytuacji, gdy alergeny te w normalnym środowisku domowym można ograniczyć poprzez usunięcie z niego dywanów i zasłon oraz odpowiednią konserwację pomieszczeń, zaś w pracy archiwisty jest to niemożliwe, a nadto w archiwum nagromadzenie kurzu i pleśni jest ogromne w porównaniu ze zwykłym środowiskiem komunalnym i ma zupełnie inny charakter;
3. art. 77 K.p.a., poprzez brak wskazania przez organ, że skarżąca nie chorowała na astmę oskrzelową przed rokiem 2009, tj. przed zatrudnieniem w archiwum, a w konsekwencji błędne powiązanie dolegliwości skarżącej z alergenami powszechnie występującymi w środowisku pomimo wystąpienia objawów dopiero w okresie zatrudnienia w środowisku szkodliwym;
4. art. 8 § 1 K.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, przejawiający się tym, że organ nie starał się uzyskać szerszych wyjaśnień od Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi pomimo tego, że odpowiedzi na pytania sformułowane w piśmie z 12 listopada 2024 r. nie wyjaśniały podstawowych zagadnień, poza tym, że arbitralnie wykluczały zawodową etiologię dolegliwości skarżącej, bez szczegółowego odniesienia się do innych dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy;
5. § 6 ust. 5 rozporządzenia w zw. z art. 7 i 77 K.p.a., poprzez niewystąpienie przez Instytut Medycyny Pracy, jak również przez organ do pracodawcy i lekarzy prowadzących leczenie skarżącej o dodatkowe informacje w celu ustalenia nasilenia szkodliwych czynników biologicznych w miejscu pracy skarżącej;
6. art. 77 K.p.a. w zw. z art. 2351 K.p., poprzez przyjęcie, że na brak związku przyczynowo-skutkowego w zaistnieniu astmy oskrzelowej u skarżącej wskazuje fakt, że nadal wykazuje ona objawy przewlekłego stanu zapalnego oskrzeli, podczas gdy astma oskrzelowa jest chorobą, której pełne wyleczenie, pomimo rozwoju medycyny, nie jest możliwe.
Wskazując na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi rozwinięto argumentację dotyczącą poszczególnych zarzutów.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji.
Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Podlaskiego Wojewódzkiego
Inspektora Sanitarnego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej w postaci–astmy oskrzelowej - wymienionej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego
załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.
Zgodnie z art. 235¹ K.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona
spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w
środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych
"narażeniem zawodowym".
Na gruncie art. 235¹ K.p. pojęcie "wysokie prawdopodobieństwo" należy
interpretować w ten sposób, że praca w określonych warunkach narażenia powoduje wyższe aniżeli przeciętne ryzyko rozwoju choroby zawodowej. Rzeczą organu
prowadzącego postępowanie z wniosku o stwierdzenie choroby zawodowej jest zatem ustalenie danych dotyczących środowiska pracy wnioskodawcy, występujących czynników ryzyka, określenie wykonywanych przez pracownika czynności i ich ewentualnego wpływu na powstanie choroby zawodowej, a w konsekwencji ustalenie związku (bądź jego braku) pomiędzy stwierdzonym schorzeniem i wykonywaną pracą.
Na mocy delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 K.p. Rada Ministrów
wydała rozporządzenie z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1836; dalej powoływane jako rozporządzenie), które określa między
innymi sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych.
Podejrzenie choroby zawodowej zgłasza się właściwemu państwowemu
powiatowemu inspektorowi sanitarnemu (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia
choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, w szczególności przeprowadza ocenę narażenia zawodowego oraz sporządza kartę oceny narażenia zawodowego, którą wraz ze skierowaniem na badania przekazuje do jednostki orzeczniczej I stopnia (§ 4 ust. 1 zd. 1). Do orzekania w zakresie chorób zawodowych uprawniony jest lekarz spełniający wskazane w § 5 rozporządzenia wymagania kwalifikacyjne, zatrudniony w jednostkach orzeczniczych wymienionych w ust. 2 i 3 tego przepisu.
Lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1). Narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do czynników o działaniu uczulającym (alergenów) - rodzaj czynnika i stwierdzenie kontaktu z takim czynnikiem w czasie pracy, jeżeli występował on w środowisku pracy, narzędziach pracy, surowcach, półproduktach lub gotowych wyrobach, bez konieczności określania stężenia tego czynnika (§ 6 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia).
Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny
narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia).
Należy mieć na uwadze, że tryb postępowania w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest szczególnym rodzajem postępowania administracyjnego, natomiast regulacje procesowe zawarte w rozporządzeniu nie modyfikują zasad ogólnych postępowania administracyjnego określonych w kodeksie postępowania
administracyjnego. Stanowią one lex specialis wobec przepisów K.p.a. i uzupełniają ogólne regulacje postępowania administracyjnego, poprzez ich uszczegółowienie i
dostosowanie do specyfiki rozpatrywanych spraw.
Postępowanie administracyjne w przedmiocie choroby zawodowej
charakteryzuje się istotną, odmienną od klasycznych spraw administracyjnych,
specyfiką w zakresie postępowania dowodowego. Wynika ona z faktu, że ani organy inspekcji sanitarnej, ani sądy administracyjne kontrolujące wydane przez te organy
decyzje administracyjne, nie posiadają specjalistycznej wiedzy, pozwalającej na
samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych pod
względem zaliczenia ich do określonej choroby zawodowej. Dlatego więc
ustawodawca wprowadził obowiązek wydania w tego rodzaju sprawie orzeczenia
lekarskiego jako opinii biegłego, by kwestie związane z wiedzą medyczną poddane zostały ocenie podmiotów wyspecjalizowanych (vide: wyrok NSA z 30 września 2025 r., II GSK 266/25, pub. CBOSA).
Orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku do tego podstaw są więc wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych (vide: wyroki NSA z: 3 marca 2015 r., II OSK 1872/13; 28 stycznia 2015 r., II OSK 1567/13; 2 marca 2021 r., II OSK 1102/18, pub. CBOSA).
Orzeczenie lekarskie jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 K.p.a., która podlega swobodnej ocenie stosownie do art. 80 K.p.a. w powiązaniu z pozostałym
zgromadzonym materiałem dowodowym. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią, organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych (vide: wyrok NSA z 21 lutego 2018 r., II OSK 1964/17, pub. CBOSA). Organy inspekcji sanitarnej nie są również uprawnione do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich jednostek organizacyjnych uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (vide: wyrok NSA z 8 lutego 2011 r., II OSK 2056/10, pub. CBOSA).
Związanie orzeczeniem lekarskim oczywiście nie oznacza, że organ jest
zwolniony z ustanowionego w art. 7 K.p.a. obowiązku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Obowiązkiem
organu inspekcji sanitarnej jest bowiem zbadanie, czy wydane orzeczenie lekarskie wyjaśniło istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych i czy opinia ta jest rzeczowo i przekonująco uzasadniona.
W ocenie sądu zgromadzony materiał dowodowy, który legł u podstaw podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia nie pozwala na zarzucenie organom naruszenia powołanych w skardze przepisów postępowania a w konsekwencji art. art. 235¹ K.p. poprzez przyjęcie braku związku przyczynowego w zaistnieniu astmy oskrzelowej u skarżącej a narażeniem zawodowym.
Zdaniem sądu, stosownie do art. 7 K.p.a. organy inspekcji sanitarnej podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał
dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), a ocena zebranego materiału dowodowego dokonana została według wymagań wynikających z art. 80 K.p.a., tj. na podstawie całokształtu materiału dowodowego i znalazła swój wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Zgodzić się należy, z organami, że sam fakt zapadnięcia na chorobę
wymienioną w wykazie chorób zawodowych nie jest wystarczającą przesłanką do uznania jej za chorobę zawodową, jeśli nie pozostaje w związku przyczynowym z
warunkami występującymi w środowisku pracy, bądź gdy takiego związku nie można dowieść z wysokim prawdopodobieństwem.
W sprawie niniejszej nie jest sporny fakt istnienia w środowisku pracy
skarżącej narażenia na biologiczne czynniki szkodliwe dla zdrowia i organy w swoich decyzjach to narażenie uwzględniły. Wyjaśniły, że nie negują wykonywania przez
skarżącą pracy w warunkach narażenia zawodowego na kontakt z kurzem i pyłem
pochodzącym z archiwizowanej dokumentacji, w którym to mogły występować
alergizujące czynniki w postaci grzybów pleśniowych czy też roztoczy kurzu
domowego. Niemniej jednak, jak słusznie stwierdził organ odwoławczy, dalsze
postępowanie wyjaśniające w zakresie czynników szkodliwych występujących w
środowisku pracy skarżącej nie mogło mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Sama ta okoliczność nie przesądza bowiem o obowiązku organu inspekcji sanitarnej do
stwierdzenia choroby zawodowej. Istotne bowiem jest to, że jednostki orzecznicze I i II stopnia nie powiązały tego narażenia ze schorzeniem skarżącej w stosunku, do
którego toczyło się postępowanie administracyjne. Stąd za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia § 6 ust. 5 rozporządzenia, poprzez niewystąpienie przez organ do pracodawcy i lekarzy prowadzących leczenie skarżącej o dodatkowe informacje w celu ustalenia nasilenia szkodliwych czynników biologicznych w miejscu pracy skarżącej.
Wydane orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby
zawodowej i opinie medyczne są jasno i wyczerpująco uzasadnione a podniesione zarzuty w skardze, zdaniem sądu, nie znajdują odzwierciedlenia w materiałach
zgromadzonych w aktach niniejszej sprawy. Należy uznać, że w rozpoznawanej
sprawie organy inspekcji sanitarnej w ponownie prowadzonym postępowaniu
prawidłowo zastosowały się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku
WSA w Białymstoku z 18 listopada 2021 r., II SA/BK 690/21. Przede wszystkim trzeba podkreślić, że organ pierwszej instancji prowadząc ponownie postępowanie w dniu 19 kwietnia 2022 r. sporządził kartę oceny narażenia zawodowego i zwrócił się do jednostki orzeczniczej II stopnia o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego skarżącej o wydanie opinii w zakresie choroby zawodowej. Należy też zwrócić uwagę, że w przedmiotowej sprawie cała dokumentacja medyczna dołączona przez skarżącą do akt sprawy w toku prowadzonego postępowania administracyjnego została przekazana jednostkom orzeczniczym w celu jej analizy i ewentualnej weryfikacji wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich.
Przypadek skarżącej był rozpatrywany przez uprawnione jednostki orzecznicze, które wydały następujące orzeczenia i opinie lekarskie:
- orzeczenie lekarskie Poradni Chorób Zawodowych Podlaskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Białymstoku nr 28/2019 z 24 grudnia 2019 r.;
- orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi nr NKOCHZA/14A/20 z 25 września 2020 r.;
- pismo IMP w Łodzi z 1 sierpnia 2022 r.;
- opinia lekarska IMP w Łodzi z 1 października 2024 r.;
- pismo IMP w Łodzi z 14 stycznia 2025 r.
Z powyższego wynika, że jednostki orzecznicze w sprawie wypowiadały się 5 –krotnie (w tym dwukrotnie przeprowadzono badanie lekarskie skarżącej
20-24.10.2019r. i 22-23.07.2024 r.). Stanowisko jednostek orzeczniczych jest jednolite, konsekwentne i kategoryczne w zakresie braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej – astmy oskrzelowej wymienionej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych.
W tym miejscu podnieść należy, że orzeczenie lekarskie nie stanowi
opracowania naukowego, które winno być sporządzone z zachowaniem odpowiednich standardów dotyczących rzetelnego cytowania źródeł, dostrzeżenia zapatrywań przeciwnych i próby sformułowania konkluzji odpowiadającej metodologii dyskursu akademickiego. Nie musi konfrontować swoich ustaleń z całokształtem wypowiedzi naukowych, także z takimi, które prezentują inne podejście czy ujęcie zagadnienia medycznego, jakie trzeba było rozważyć podczas podejmowania tego orzeczenia. Według § 6 ust. 1 rozporządzenia, rolą orzeczenia lekarskiego jest rozpoznanie choroby zawodowej, nie zaś rozwianie wątpliwości podnoszonych przez nauki medyczne czy ustosunkowanie się do nich, a jego podstawą są nie opracowania naukowe, lecz wyniki przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacja medyczna pracownika lub byłego pracownika, dokumentacja przebiegu zatrudnienia oraz ocena narażenia zawodowego (tak między innymi w powołanym przez organ odwoławczy wyroku NSA z 26 kwietnia 2019 r., II OSK 1121/18, pub. CBOSA).
Niewątpliwie orzeczenia lekarskie wobec skarżącej zostały wydane na takiej podstawie, w szczególności w oparciu o dokumentację przebiegu zatrudnienia i oceny narażenia zawodowego oraz dokumentację medyczną skarżącej i jej badania lekarskie wykonane w jednostkach orzeczniczych.
Z orzeczeń wydanych w sprawie niniejszej wynika, że uznanie zawodowej
etiologii astmy oskrzelowej jest możliwe pod warunkiem udowodnienia przyczynowego związku zaistnienia tej choroby z czynnikami specyficznymi dla środowiska pracy. Konieczne jest udowodnienie (lub przynajmniej wykazanie z przeważającym prawdopodobieństwem), że pierwotną przyczyną astmy jest swoista nadwrażliwość na alergen specyficzny dla środowiska. U skarżącej wykazano atopię (tj. uzyskano dodatnie wyniki punktowych testów skórnych dla pospolitych alergenów środowiska komunalnego – roztoczy i pleśni). Roztocza i pleśnie są zaliczane do alergenów pospolicie występujących w środowisku komunalnym. Uczulenie na pospolite alergeny środowiska komunalnego stanowi o braku podstaw do rozpoznania schorzenia o etiologii zawodowej. W środowisku pracy skarżącej nie stwierdzono specyficznych alergenów. Do takich alergenów nie należą natomiast powszechnie występujące aeroalergeny roztoczy i grzybów pleśniowych z gatunku, na które skarżąca jest uczulona. Uczulenie na wskazane alergeny jest wysokie w warunkach pozazawodowych. Dlatego nadwrażliwość na te alergeny nie jest rozpatrywana w kontekście uczulenia zawodowego, choć może wywoływać nasilenie objawów alergii u osób pracujących w warunkach zapylenia, kurzu czy odpowiedzi na kontakt z powszechnymi alergenami środowiskowymi predysponuje do rozwinięcia astmy o tym podłożu. Pojęcie atopii odnosi się zaś do dziedzicznych predyspozycji do występowania w organizmie wysokich stężeń immunoglobuliny klasy IgE w odpowiedzi na kontakt z powszechnymi alergenami środowiskowymi.
W ocenie sądu organy w niniejszej sprawie dysponowały dostatecznym
materiałem dowodowym, przede wszystkim w postaci ww. orzeczeń lekarskich i
prawidłowo uznały, że materiał ten jest wystarczający do wydania orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej – astmy oskrzelowej
wymienionej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do
rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Wydanie orzeczenia rozpoznającego chorobę zawodową możliwe jest wówczas, gdy pracownik, tak jak skarżąca, zapadł na chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, i ustalono bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem - że choroba ta powstała wskutek narażenia zawodowego. Tę drugą przesłankę jednostki orzecznicze obu stopni w sprawie wykluczyły. Wykraczało natomiast poza ich zadania i kompetencje poszukiwanie odpowiedzi o to, jakie pozazawodowe, czyli niestanowiące narażenia zawodowego, okoliczności spowodowały chorobę skarżącej. Organy inspekcji sanitarnej nie miały podstaw do tego, by w dalszym ciągu uzupełniać materiał dowodowy w trybie § 8 ust. 1 rozporządzenia, poprzez kierowanie żądań i wystąpień do lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, lub jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację.
W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), skargę oddalono.