II SA/BK 152/24

II SA/Bk 152/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-09-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-03-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Dariusz Marian Zalewski /sprawozdawca/
Justyna Siemieniako
Paweł Janusz Lewkowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II OSK 523/25 - Wyrok NSA z 2025-12-11
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 33 par. 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Justyna Siemieniako, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 września 2024 r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia 12 lutego 2024 r., nr WOP.7722.7.2024.MM w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:
1. Decyzją z dnia 11 grudnia 2013 r. nr SIO.7355-37/04, wydaną na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Sokółce (dalej: "organ powiatowy", "PINB") nakazał J. B. (dalej: "skarżący", "zobowiązany") rozbiórkę samowolnie wybudowanego budynku murowanego o wymiarach 10x7m na działce nr [...]położonej przy ul. [...] w Sokółce. Działający w trybie odwoławczym Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Białymstoku (dalej: "PWINB") decyzją ostateczną z dnia 3 lutego 2014 r. nr WOP.7721.4.2014.PB utrzymał ww. decyzję w mocy.
2. Skarga wywiedziona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku została oddalona prawomocnym wyrokiem z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 270/14. Oddalona została również skarga kasacyjna od ww. wyroku – wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2016 r. sygn. akt II OSK 413/15.
3. Pismem z dnia 9 lutego 2017 r. nr SIO.7355-37/04 PINB przypomniał skarżącemu o wydanym nakazie rozbiórki, którego niewykonanie będzie skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego.
4. W dniu 20 marca 2017 r. PINB skierował do zobowiązanego upomnienie nr SIO.7355-37/04, wzywające do wykonania przywołanego powyżej obowiązku o charakterze niepieniężnym.
5. W latach 2017-2024 w niniejszej sprawie były prowadzone postępowania w trybach nadzwyczajnych, jednak finalnie przywołane powyżej rozstrzygnięcia merytoryczne pozostały w obiegu prawnym.
6. W dniu 4 stycznia 2024 r. organ powiatowy wystawił tytuł wykonawczy nr [...], opatrzył go klauzulą o skierowaniu do egzekucji administracyjnej oraz w dniu 5 stycznia 2024 r. doręczył zobowiązanemu, wszczynając tym samym wobec niego egzekucję administracyjną.
7. Wystąpieniem z dnia 8 stycznia 2024 r. skarżący złożył do PINB zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej. Wskazał na nieistnienie obowiązku, określenie egzekwowanego obowiązku "niezgodnie z treścią obowiązku", błąd co do osoby zobowiązanego, brak uprzedniego doręczenia upomnienia oraz wygaśnięcie obowiązku.
8. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2024 r. nr SIO.7355-37/04 organ powiatowy wniesione zarzuty oddalił w całości.
9. Po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z 12 lutego 2024 r., nr WOP.7722.7.2024.MM, PWINB utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. Wyjaśnił, że egzekwowany obowiązek rozbiórki istnieje w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm., dalej: "u.p.e.a."). Decyzja Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sokółce nakazująca skarżącemu rozbiórkę, utrzymana w mocy ostateczną i prawomocną decyzją PWINB z dnia 3 lutego 2014 r., pozostaje w obiegu prawnym i powinna być wykonana. Wydany nakaz mieści się w regulacji art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., tj. stanowi podlegający egzekucji administracyjnej obowiązek o charakterze niepieniężnym pozostający we właściwości organów administracji rządowej i samorządowej. Zatem zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku, wskazany w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., nie może być uznany przez wierzyciela, będącego jednocześnie organem egzekucyjnym.
Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że murowany budynek gospodarczy przy ul. [...] w Sokółce, objęty nakazem rozbiórki, egzekwowanym w niniejszej egzekucji administracyjnej, nadal istnieje na nieruchomości, co w dniu 20 stycznia 2024 r. potwierdził organ I instancji w Sokółce w protokole kontroli. Przywołując treść przepisu art. 33 § 2 pkt 2 lit. a u.p.e.a. organ wyjaśnił, że podstawą zarzutu w egzekucji administracyjnej może być określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji, którą go nałożono. Zarzut ten, w ocenie PWINB, również nie jest uzasadniony. Na zobowiązanego nałożony został obowiązek o charakterze niepieniężnym, polegający na rozbiórce samowolnie wybudowanego budynku murowanego. W tytule wykonawczym właśnie ten obowiązek został przywołany. Zatem obowiązek nałożony na zobowiązanego i egzekwowany wobec strony niniejszej egzekucji administracyjnej jest tożsamy.
Organ odwoławczy nie stwierdził także błędu co do osoby zobowiązanego, tj. zasadności zarzutu wynikającego z art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a. Zarówno w egzekwowanej decyzji, jak i w tytule wykonawczym, jako zobowiązany do wykonania obowiązku rozbiórki, został wskazany skarżący. Pozostaje on również właścicielem nieruchomości, na której jest zlokalizowany budynek murowany, objęty nakazem rozbiórki. Okoliczność tę sprawdził organ I instancji po otrzymaniu wystąpienia z 8 stycznia 2024 r., co wynika wprost z akt sprawy. Prawidłowo określono wobec tego podmiot, w stosunku do którego powinna być prowadzona egzekucja administracyjna.
Za niezasadny organ odwoławczy uznał również podniesiony zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia (art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.), gdyż zostało ono doręczone skarżącemu 23 marca 2017r. Z kolei przepisy prawa w art. 15 u.p.e.a. nie przewidują, że upomnienie należy doręczać zobowiązanemu kilkakrotnie. Zatem w ocenie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Sokółce dopełnił obowiązku ustawowego w tej kwestii. Egzekwowany obowiązek rozbiórki również nie wygasł w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. Reasumując, organ odwoławczy uznał złożone zarzuty za bezzasadne.
10. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając je w całości, zarzucił:
1) wydane w oparciu o błędną interpretacje i wykładnię prawomocnego wyroku WSA w Białymstoku z dnia 13 listopada 2014 r., sygn., akt II SA/Bk 270/14, przez pominięcie treści uzasadnienia tegoż wyroku i w konsekwencji przyjęcie, że nakaz rozbiórki dotyczy budynku posadowionego w miejscu w którym wcześniej (to znaczy w 1960 r.) go nie było, gdy z wyroku wynika że skarżący dopuścił się dwóch samowoli budowlanych najpierw bez pozwolenia na rozbiórkę rozebrał budynek murowany o wymiarach 10x7m, a potem, w tym miejscu, bez pozwolenia na odbudowę, wybudował nowy budynek o tych samych parametrach technicznych – tym samym bez wszczęcia odrębnego postępowania o rozbiórkę bez pozwolenia nie da się z Ewidencji Gruntów i Budynków odnotować faktu rozbiórki budynki nr [...], a przez to cały czas w sensie formalno-prawnym nakaz rozbiórki dotyczy budynku starego (zużytego w 90%), a nie nowego (zużytego na dzień dzisiejszy w 35%, jako zbudowanego ze starych pustaków), przy czym organy złośliwie nie wyrażają zgody na zalegalizowanie samowoli budowlanej na ich warunkach, mimo zamówienia projektu budowlanego (umowa z projektantem nadal obowiązuje);
2) naruszenie art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z póżn. zm., dalej: "k.p.a.") przez niezapewnienie stronie prawa do czynnego udziału w postępowaniu, to jest uczestnictwa w kontroli jaka miała być według decyzji w dniu 20 stycznia 2024 r., a następnie przez brak zawiadomienia o możliwości zapoznania się z protokołem tej kontroli przez organ II instancji, co spowodowało, że zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie dowodów nieznanych stronie;
3) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżący ma tytuł prawny do nieruchomości o nr [...], a nieruchomość posiada numer posesji, gdy jak wynika z dołączanego do niniejszej skargi zaświadczenia Starosty Sokólskiego - nieruchomość prawnie nie istnieje, gdyż nie da się zastąpić nieaktualnego numeru nieruchomości z księgi wieczystej na aktualny z Ewidencji Gruntów i Budynków, a jednocześnie skarżący nie jest sprawcą faktycznym samowoli budowlanej i nie może odpowiadać za cudze czyny (nakaz rozbiórki powinien być skierowany do sprawcy samowoli, a nie właściciela działki, gdyż w tej sytuacji właściciel działki może tylko pokryć koszty uzyskania pozwolenia na budowę i zalegalizowania cudzej samowoli budowlanej);
4) niezasadne uznanie, że stronę powinny obciążać ponownie koszty upomnienia, gdy zostały one uregulowane w 2017 r. i tym samym niezasadne oddalenie zarzutów zarówno w części niepieniężnej tytułu wykonawczego jak i pieniężnej;
5) naruszenie prawa do bezstronnego organu, albowiem pracownik załatwiający tą sprawę jest skonfliktowany ze skarżącym, jako pokrzywdzona jego rzekomym czynem zabronionym (M. M. nie uznała wyroku uniewinniającego stronę od zarzutu przywłaszczenia korespondencji i nie przeprosiła strony za pomówienie, ani nie uczynił tego organ).
Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty, skarżący wniósł o skierowanie sprawy na rozprawę; zobowiązanie pracownika organu wydającego zaskarżone postanowienie do osobistego stawiennictwa na rozprawę; stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia i go poprzedzającego jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa (skarżący nie jest sprawcą samowoli budowlanej w rozumieniu prawa karnego, a opłata za legalizację nie została przyjęta przez organ) lub ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (fałszerstwo dokumentu urzędowego przez fałszywe usytuowanie samowoli budowlanej na mapie ewidencyjnej działki, brak zapewnienia dostępu do akt) oraz zasądzenie od Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego zwrotu kosztów procesu.
Zdaniem skarżącego, zaskarżone postanowienie rażąco narusza przepisy postępowania, jak i zostało wydane z oczywistą obrazą prawa materialnego. Z chwilą skutecznego zgłoszenia faktu wybudowania budynku do Ewidencji Gruntów i Budynków oraz nadania mu numeru ewidencyjnego nakaz rozbiórki wygasł jako skierowany do "budynku widma" i do osoby niebędącej sprawcą samowoli budowlanej. Zdaniem skarżącego, organ nie może utrudniać osobie trzeciej - jaką w tej sytuacji jest skarżący - naprawienia szkody wyrządzonej urbanistyce miejskiej przez rzeczywistego sprawcę samowoli budowlanej. W niniejszej sprawie zarówno J. J. z PINB w Sokółce, jak i M. M. z PWINB w Białymstoku realizują swoją prywatną zemstę - o czym świadczy zaistniałe wcześniej dekompletowanie akt, a obecnie z naruszeniem art. 8 § 2 k.p.a. wydawanie rozstrzygnięć odwoławczych na podstawie materiału dowodowego nieznanego stronie, a zgromadzonego w potajemnym postępowaniu międzyinstancyjnym.
11. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniósł o jej oddalenie.
12. Wnioskiem z 10 września 2024 r. skarżący zwrócił się drogą mailową z wnioskiem: o udzielenie informacji, czy do sądu wpłynęła skarga na decyzję Wojewody Podlaskiego z 18 lipca 2024 r. nr AB-II.7843.6.2024.KR – w przypadku odpowiedzi twierdzącej skarżący zwrócił się o sprawdzenie tych akt na rozprawę w dniu 11 września 2024 r. na okoliczność sprzeczności między ww. decyzją a aktów zaskarżonych w sprawie niniejszej oraz II SA/Bk 324/24 oraz czy ww. termin rozprawy jest aktualny; o sprowadzenie na rozprawę dowodów w postaci wszystkich spraw z udziałem skarżącego, których przedmiotem były nakazy rozbiórki oraz inne postępowania związane z rozbiórką oraz samowolami budowalnymi, na okoliczność, że kolejny wyrok będzie pozostawać w sprzeczności z poprzednimi; o udostępnienie do wglądu akt wskazanych ośmiu spraw. Tego samego dnia skarżący poinformował, że w razie potrzeby poprzedni e-mail zostanie podpisany w dniu jutrzejszym w sądzie.
13. Na rozprawie w dniu 11 września 224 r. skarżący wniósł o dopuszczenie następujących dowodów: zaświadczenia Starosty Sokólskiego z dnia 28 lipca 2022 r. na okoliczność, że nie jest właścicielem działki 1554, na której występuje sporna własność i przedkłada kopię zaświadczenia; z akt spraw SA/Bk 1348/03 na okoliczność, iż decyzja podziałowa jest nieważna; wypisu z kartoteki budynku z dnia 3 listopada 2014 r. na okoliczność, że nakaz ten dotyczy budynku wewnętrznego według ewidencji budynków; decyzji umorzeniowej Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sokółce z dnia 1 czerwca 2020 r.; fragmentu postanowienia Sądu Rejonowego w Augustowie z dnia 16 maja 2014 r. sygn. akt II K 334/13 na okoliczność, że nie jest zdolny do dokonania rozbiórki i innych czynności administracyjnych. Dodatkowo skarżący oświadczył, że decyzje podziałowe, jak i akt darowizny wobec brata, nie zostały odnotowane w księdze wieczystej. Sąd dopuścił złożone wnioski dowodowe. Skarżący dodatkowo przedłożył wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów procesowych i wyliczenie wysokości utraconego zarobku oraz zastrzeżenie pozbawienia praw.
14. W wiadomości mailowej z 11 września 2024 r. skarżący wyjaśnił i skonkretyzował, że wniosek o zwrot kosztów dotyczył obu spraw rozpoznanych na jednym posiedzeniu. Tym samym, mimo że był jeden i opatrzony jedną sygnatura akt, to w razie nieuwzględnienia skargi w jednej ze spraw, a uwzględnienia w drugiej – zwrot należy zasądzić w tej drugiej sprawie. Z kolei w razie uwzględnienie dwóch skarg – zwrot kosztów należy zasądzić w tej jednej sprawie (zdaniem skarżącego – w tej, w której wcześniej wpłynęła skarga). Skarżący wskazał, że wyjaśnienie jest tylko formalnością, ponieważ – w jego ocenie - sąd nie zamierza uwzględniać żadnej ze skarg. Dodatkowo skarżący wskazał, że podstawą zgłoszonych zastrzeżeń był art. 105 k.p.a. na skutek naruszenia przez sąd art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), wniosek o sprowadzenie dowodów został bez narady odrzucony ad hoc przez sędziego sprawozdawcę odrzucony oraz art. 113 p.p.s.a. Zdaniem skarżącego, został on pozbawiony możności obrony swoich praw przez ujawnienie informacji co do podstawy prawnej wyłączenia organu I instancji oraz pracownika organu II instancji oraz uniemożliwiono ujawienie informacji o naruszenie przez organ I instancji art. 9 k.p.a. przez wprowadzenie w błąd co do praw i obowiązków sprawcy samowoli budowlanej.
II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.
2. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem, stwierdzić bowiem należy, że nie narusza ono prawa.
4. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanki, które stanowią podstawę wniesienia zarzutów, enumeratywnie wymienia art. 33 u.p.e.a., zaś procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują przepisy art. 34 u.p.e.a.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut w postępowaniu egzekucyjnym stanowi swoisty środek zaskarżenia, spełniający podobną rolę jak odwołanie w postępowaniu administracyjnym, posiada jednak pewne odrębności. Zobowiązany, wnosząc zarzut, kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji, podważając prawidłowość tytułu wykonawczego (por. wyrok NSA z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2175/20, wszystkie orzeczenia powoływane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl).
W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Istotne jest również, że w ramach postępowania w sprawie rozpatrzenia zarzutów, organ nie rozpatruje sprawy pod względem merytorycznym, ani też nie może dokonywać oceny decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego. Postępowanie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym może toczyć się jedynie w ramach zarzutów nakreślonych przez zgłaszającego te zarzuty. Organ w postępowaniu wywołanym wniesionymi zarzutami, jest nimi związany i zarzuty te ograniczają zakres orzekania.
Wskazać jednocześnie należy, że postępowanie egzekucyjne nie jest procedurą, w ramach której mają zostać skonkretyzowane prawa lub obowiązki strony, wynikające z przepisów prawa materialnego. Taka konkretyzacja ma bowiem miejsce na etapie wcześniejszym, określanym jako postępowanie jurysdykcyjne. Postępowanie egzekucyjne jest fazą następną, a jego celem jest doprowadzenie do wykonania aktu administracyjnego, który został wydany na zakończenie etapu jurysdykcyjnego. Ze względu na charakter postępowania egzekucyjnego, organ ma zatem ograniczone możliwości badania sprawy. Nie może odnosić się do zagadnień związanych z ustaleniami faktycznymi i zastosowaniem do nich przepisów prawa materialnego.
Celem zarzutów jest ochrona strony postępowania egzekucyjnego przed niezasadnym lub niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji. Postępowanie w przedmiocie rozpatrzenia zarzutów i zajęcia stanowiska w ich przedmiocie służy merytorycznemu ich załatwieniu w tym postępowaniu. Organ egzekucyjny nie może natomiast merytorycznie badać zarzutu, który jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym. W takich okolicznościach ustawodawca przewidział konieczność wydania rozstrzygnięcia o niedopuszczalności zarzutu, a nie oddalenia go (art. 34 § 2 pkt 3 lit.a u.p.e.a).
Jak wskazuje się w orzecznictwie ratio legis regulacji art. 34 § 2 pkt 3 lit. a u.p.e.a. jest wyeliminowanie konkurencji w zakresie rozpatrywania tych samych kwestii, w ramach dwóch postępowania, tj. zwykłego postępowania administracyjnego, w tym także podatkowego, bądź sądowego, a jednocześnie postępowania egzekucyjnego czy zabezpieczającego, których głównym i podstawowym celem jest doprowadzenie do wykonania konkretnego obowiązku (patrz: Wyrok WSA w Rzeszowie z 13.01.2022 r., I SA/Rz 841/21, LEX nr 3323238, wyrok WSA w Olsztynie z 3.02.2022 r., I SA/Ol 766/21, LEX nr 3323057.) Uregulowanie to wprowadza zasadę niekonkurencyjności środków prawnych. Nie jest zatem możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 marca 2021 r., I SA/Łd 166/21, Legalis nr 2578928).
Stosownie do art. 34 § 2, wierzyciel wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; 2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut; 3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:
a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,
b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.
Ponownie należy podkreślić, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej jest środkiem obrony zobowiązanego przed egzekucją, który dodatkowo – co ma kluczowe znaczenie w rozpoznawanej sprawie – jest niekonkurencyjny w stosunku do środków prawnych przysługujących zobowiązanemu w ramach odrębnych postępowań, w tym postępowania podatkowego.
Sąd pragnie jednocześnie wskazać, że organ egzekucyjny nie może wkraczać w kompetencję organu administracji publicznej, który w postępowaniu rozpoznawczym (jurysdykcyjnym) w sposób władczy rozstrzygnął o prawach i obowiązkach strony, wynikających z przepisów prawa materialnego. Innymi słowy, na etapie postępowania egzekucyjnego nie jest możliwe wprowadzanie zmian w tej materii, która jednoznacznie została rozstrzygnięta w decyzji kończącej postępowanie. Weryfikacja decyzji ostatecznych w postępowaniu egzekucyjnym jest bezwzględnie niedopuszczalna, gdyż na jej przeszkodzie stoi zasada trwałości takich decyzji. Zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji mogą mieć na celu wykazanie nieistnienia obowiązku, ale nie podważenie aktu administracyjnego, nakładającego ten obowiązek (por. J. Dembczyńska, P. Pietrasz, K. Sobieralski, R. Suwaj, Praktyka administracyjnego postępowania egzekucyjnego, Wrocław 2009, s. 249; wyrok NSA z dnia 3 listopada 2020 r., II FSK 1750/18).
Należy przy tym podkreślić, że kontrola postępowania zainicjowanego wniesionymi przez stronę zarzutami nie jest kolejną instancją, z wykorzystaniem której strona mogłaby podważać podstawy wszczęcia postępowania egzekucyjnego, poprzez dążenie do wyeliminowania jego źródła. Celem (ratio legis) art. 34 § 2 pkt 3 u.p.e.a. jest usprawnienie postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie, nie ma uzasadnienia do merytorycznego rozpatrywania zarzutów dotyczących danej kwestii, jeżeli została ona określona lub ustalona w orzeczeniu, od którego przysługują odrębne środki zaskarżenia lub zarzut był lub będzie przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2018 r., II FSK 3478/15; CBOSA).
5. W sprawie nie budzi wątpliwości sądu, że wydany nakaz rozbiórki, tj. decyzja PINB z 11 grudnia 2013 r. nr SIO.7355-37/04, została utrzymana w mocy decyzją PWINB z 3 lutego 2014 r. nr WOP.7721.4.2014.PB; powyższe rozstrzygnięcia zyskały również aprobatę WSA w Białymstoku, który wyrokiem z 13 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 270/14 oddalił skargę, zaś NSA wyrokiem z 23 listopada 2016 r. sygn. akt II OSK 413/15 oddalił skargę kasacyjną. Zatem egzekwowany obowiązek rozbiórki istnieje w rozumieniu przepisów u.p.e.a. i powinien zostać przez skarżącego wykonany.
Bezpodstawny jest, podniesiony w skardze zarzut wydania zaskarżonego postanowienia w oparciu o błędną interpretację i wykładnię ww. wyroków. Wbrew twierdzeniom skarżącego, oba te wyroki odnosiły się do budynku murowanego o wymiarach 10,00 x 7,00m na działce nr geod. [...]przy ul. [...] w Sokółce, którego nakaz rozbiórki jest egzekwowany wobec skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 4 stycznia 2024 r. nr NB.52.1.1.2024.JJ, wystawionego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sokółce. Podważanie na etapie egzekucji administracyjnej przedmiotu sprawy, co którego wypowiedziały się prawomocnie sądy administracyjne obu instancji, badając zgodność z prawem wydanych decyzji administracyjnych, jest nieuzasadnione.
Wydany w rozpoznawanej sprawie nakaz mieści się w regulacji art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., co oznacza, że stanowi podlegający egzekucji administracyjnej obowiązek o charakterze niepieniężnym pozostający we właściwości organów administracji rządowej i samorządowej. Wniesiony przez zobowiązanego zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku, wskazany w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., nie mógł zatem zostać uznany przez wierzyciela, będącego jednocześnie organem egzekucyjnym. Murowany budynek gospodarczy przy ul. [...] w Sokółce, objęty nakazem rozbiórki, egzekwowanym w niniejszej egzekucji administracyjnej, nadal istnieje na nieruchomości, co w dniu 20 stycznia 2024 r. potwierdził Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Sokółce w protokole kontroli. Pojęcie nieistnienia obowiązku w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, na przykład z mocy prawa albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też, gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, lecz przed rozpatrzeniem zarzutów. Przez nieistnienie obowiązku należy rozumieć nie tylko brak należności głównej lub odsetek za zwłokę, lecz również brak innych należności objętych tytułem wykonawczym, w tym kosztów egzekucyjnych. W rozpoznawanej sprawie bez wątpienia z taką sytuacją nie mamy do czynienia.
6. Stosownie natomiast do treści art. 33 § 2 pkt 2 lit. a u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4. W przypadku zarzutu określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia bada się jedynie, czy nie doszło do zniekształcenia w sferze przedmiotu postępowania egzekucyjnego, ujawnionego w zarządzeniu zabezpieczenia w porównaniu do obowiązku wynikającego z orzeczenia. W sprawie niniejszej na zobowiązanego nałożony został obowiązek o charakterze niepieniężnym, polegający na rozbiórce samowolnie wybudowanego budynku murowanego o wymiarach 10,00 x 7,00m na działce nr geod. [...]przy ul. [...] w Sokółce. W spornym tytule wykonawczym w części B pkt 5, został wskazany dokładnie ten obowiązek, tak więc nałożony i egzekwowany obowiązek – są tożsame.
7. W zakresie błędu co do osoby zobowiązanego należy wyjaśnić skarżącemu, że przez błąd co do zobowiązanego rozumie się sytuacje dwojakiego rodzaju. Po pierwsze, chodzi o sytuację, w której organ egzekucyjny lub egzekutor podjęli czynności egzekucyjne wobec osoby, którą błędnie uznali za zobowiązanego, w związku z czym doręczyli jej tytuł wykonawczy oraz pouczyli o prawie zgłoszenia zarzutów. Po drugie, chodzi o wskazanie w tytule wykonawczym osoby, na której nie ciąży obowiązek. Stwierdzenie tej sytuacji następuje przez porównanie danych osoby wskazanej w tytule wykonawczym z danymi adresata orzeczenia lub innego dokumentu, stanowiącego podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Różnica w tym zakresie może być zarówno wynikiem popełnienia przez wierzyciela błędu przy sporządzaniu tytułu wykonawczego, jak również skutkiem przejścia obowiązku na inny podmiot przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Wniesienie zarzutu opartego o przesłankę wymienioną w art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a. nie może oczywiście zmierzać do ustalania osoby zobowiązanego, a sprowadzać powinno się do formalnej kontroli tożsamości osoby, wobec której prowadzi się egzekucję w celu stwierdzenia, czy w orzeczeniu nakładającym obowiązek wskazano tę samą osobę. Zarzut błędu co do osoby zobowiązanego dotyczy zatem kontroli formalnej tożsamości osoby, co do której prowadzi się egzekucję. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, gdyż zarówno w egzekwowanej decyzji, jak i w tytule wykonawczym, jako zobowiązany do wykonania obowiązku rozbiórki, został wskazany J. B., który pozostaje również właścicielem nieruchomości, na której jest zlokalizowany budynek murowany, objęty nakazem rozbiórki. Okoliczność tę sprawdził organ I instancji po otrzymaniu wystąpienia skarżącego z 8 stycznia 2024 r., co wynika wprost z akt sprawy.
8. Nie jest także zasadny zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia, gdyż – jak wynika z akta sprawy - zostało ono skarżącemu doręczone do rąk własnych w dniu 23 marca 2017 r. Upomnienie stanowi czynność dokonywaną przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego i jest ono przesyłane zobowiązanemu tylko raz.
9. Wbrew twierdzeniom zobowiązanego, egzekwowany obowiązek rozbiórki nie wygasł w całości lub w części w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. w przepisioe tym chodzi o przypadki, gdy obowiązek stanie się bezprzedmiotowy (np. ze względu na śmierć osoby która miała poddać się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu), albo gdy odpadnie podstawa prawna do jego dochodzenia (np. wyeliminowane ze skutkiem ex nunc zostanie orzeczenie nakładające obowiązek albo uchylony zostanie przepis z którego bezpośrednio wynikał obowiązek). Przede wszystkim jednak, w sytuacji gdy dochodzony obowiązek wygaśnie na skutek wykonania, umorzenia bądź przedawnienia. Zarzut wygaśnięcia w całości lub części zobowiązania może dotyczyć sytuacji, gdy dojdzie do jego wykonania w okresie pomiędzy wszczęciem postępowania egzekucyjnego a wniesieniu zarzutów. W sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Decyzja Wojewody, dotycząca modernizacji operatu Ewidencji Gruntów i Budynków, na którą powoływał się w toku postępowania skarżący, nie wywołuje skutków prawnych w postaci zalegalizowania samowoli budowlanych w zakresie których wydana została decyzja ostateczna organów nadzoru budowlanego
Za bezzasadny sąd uznał także zarzut naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu poprzez niezawiadomienie o kontroli sprawdzającej wykonanie obowiązku rozbiórki. W egzekucji administracyjnej przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio, zgodnie z art. 18 u.p.e.a., co oznacza - nie w pełnym zakresie. Kontrole sprawdzenia wykonania egzekwowanego obowiązku nie podlegają także przepisom ustawy Prawo budowlane.
10. Bezpodstawny jest zarzut błędu w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że skarżący nie jest właścicielem nieruchomości, na której istnieje budynek objęty nakazem rozbiórki. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Sokółce sprawdzał ten fakt przed wydaniem postanowienia dotyczącego zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej (załącznik nr 315 i 316 akt organu I instancji). Okoliczność tę badał także PWINB w toku postępowania zażaleniowego, co zostało odzwierciedlone w treści zaskarżonego postanowienia na str. 2 w akapicie 7.
11. Nie jest uzasadniony zarzut ponownego obciążenia zobowiązanego kosztami upomnienia z dnia 20 marca 2017 r. nr SIO.7355-37/04 (załącznik nr 267-268 akt organu I instancji). PINB wystawił jedynie tytuł wykonawczy TW-2, stosowany w egzekucji należności niepieniężnych, według wzoru, określonego w rozporządzeniu Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 12 stycznia 2021 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej. W dokumencie tym znajdują się pozycje związane z datą doręczenia upomnienia oraz wysokością kosztów upomnienia.
12. Odnosząc się do wniosków skarżącego zawartych w kierowanych do sądu wiadomościach mailowych sąd pragnie wskazać, że pierwszy z e-mail – pomimo deklaracji skarżącego w rym zakresie – nie został podpisany. Wniosek nie został więc złożony we właściwej formie i nie mógł zostać uznany za skutecznie złożony - w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a.
Co więcej, wszelkie pisma strony powinny być kierowane do sądu w formie pisemnej, opatrzone podpisem. Wysyłanie e-maili nie jest odpowiednią drogą kontaktu z sądem. Nie spełnia kryteriów pisma strony w rozumieniu art. 46 p.p.s.a. Jeśli skarżący chciał korespondować z sądem w formie elektronicznej to powinien czynić to korzystając z przeznaczonej do tego platformy, zgodnie z zasadami określonymi w art. 46 § 2a-2d p.p.s.a., co jednocześnie umożliwiłoby podpisywanie składanych pism kwalifikowanym podpisem, bez konieczności każdorazowej wizyty w sądzie.
Sąd zauważa również, że złożony wniosek cechuje brak precyzji – trudno odczytać intencje skarżącego. Jeśli skarżący chciał zapoznać się z aktami konkretnych spraw rozpatrywanych przez tutejszy sąd to odpowiedną drogą było udanie się do sądowej czytelni akt po uprzednim zgłoszeniu takiego żądania. Wnioski tego typu nie spełniają kryteriów dowodu uzupełniającego z dokumentu w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a.
W zakresie prośby skarżącego o wykonanie kserokopii poszczególnych dokumentów – sąd w ramach możliwości wychodził skarżącemu na przeciw, jednakże to skarżący jest zobowiązany do przedłożenia odpowiedniej ilości egzemplarzy zarówno dla sądu, jak i organu. Sąd nie mógł również uwzględnić wniosku skarżącego o wyłączenie PINB oraz pracownika organu II instancji, gdyż skarżący zawarł te wnioski dopiero w wiadomości mailowej, po zamknięciu rozprawy, a na samej rozprawie ich nie wyartykułował, pomimo że miał taką możliwość. Sąd uznał więc wnioski złożone za pośrednictwem e-maila za spóźnione.
13. Reasumując, zdaniem sądu, organy obu instancji podjęły wszelkie czynności w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. Postępowanie było prowadzone w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Materiał zgromadzony w sprawie był kompletny, uwzględniał bowiem wszystkie okoliczności faktyczne mające znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Okoliczność, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie spełnia oczekiwań skarżącego nie stanowi automatycznie o jego wadliwości. Skarżący nie przedstawił żadnych merytorycznych argumentów, które mogłyby wpłynąć na zmianę zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia wyjaśniono podstawę prawną rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa, wskazując w szczególności na treść art. art. 33 u.p.e.a.
14. Mając powyższe na uwadze sąd stwierdził, że skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw, a w sprawie brak jest uchybień mogących powodować uchylenie zaskarżonego aktu z innych powodów. Dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić