II SA/Bk 151/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BiałymstokuBiałystok2024-04-25
NSAinneŚredniawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymobowiązek alimentacyjnyopiekun prawnyrodzina zastępczaprawo rodzinnepomoc społecznaniepełnosprawność

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę ciotki na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną siostrzenicę, uznając, że nie spełnia ona ustawowych przesłanek.

Skarżąca, będąca ciotką niepełnoletniej N. G., ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania nad nią opieki. Została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniej, której matka została pozbawiona władzy rodzicielskiej. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując, że skarżąca nie jest matką, ojcem, osobą zobowiązaną do alimentacji ani rodziną zastępczą, a także nie spełnia definicji opiekuna faktycznego, gdyż nie wystąpiła o przysposobienie dziecka. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów.

Sprawa dotyczyła skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży, które utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Grajewo odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, będąca ciotką niepełnoletniej N. G., została ustanowiona jej opiekunem prawnym wraz z mężem, po tym jak matka dzieci została pozbawiona władzy rodzicielskiej z powodu alkoholizmu i zaniedbywania dzieci. N. G. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wymagające stałej opieki. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, argumentując, że skarżąca, jako ciotka, nie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec siostrzenicy, ani nie spełnia definicji opiekuna faktycznego, ponieważ nie wystąpiła z wnioskiem o przysposobienie dziecka. Sąd administracyjny, rozpoznając skargę, uznał, że choć organ odwoławczy błędnie zacytował nieaktualne brzmienie przepisu dotyczącego świadczeń rodzinnych, to uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Sąd podkreślił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera enumeratywne wyliczenie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wśród których nie ma ciotki, która nie jest zobowiązana do alimentacji i nie wystąpiła o przysposobienie. Sąd oddalił skargę, stwierdzając, że organy prawidłowo odmówiły przyznania świadczenia, a sąd administracyjny bada legalność decyzji, a nie zasady słuszności.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, taka osoba nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie spełnia ustawowych przesłanek określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera zamknięty katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, będąc ciotką, nie podlega obowiązkowi alimentacyjnemu wobec siostrzenicy, a mimo sprawowania faktycznej opieki i bycia opiekunem prawnym, nie wystąpiła o przysposobienie dziecka, co jest warunkiem uznania jej za opiekuna faktycznego w rozumieniu ustawy. Brak spełnienia tych przesłanek skutkuje odmową przyznania świadczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. matce, ojcu, innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka, rodzinie zastępczej, jeżeli sprawują opiekę nad osobą do 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub niepełnosprawności ze wskazaniami.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 3 § 14

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Opiekunem faktycznym dziecka jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka.

k.r.i.o. art. 129 § 1

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

k.r.i.o. art. 121 § 1

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek jak między rodzicami a dziećmi.

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa podstawy uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie w przedmiocie oddalenia skargi.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Skarżąca jako ciotka dziecka, mimo sprawowania faktycznej opieki i bycia opiekunem prawnym, jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego.

Godne uwagi sformułowania

świadczenie pielęgnacyjne nie ma charakteru uznaniowego sąd administracyjny bada bowiem legalność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa, a nie zasadami słuszności czy też współżycia społecznego

Skład orzekający

Elżbieta Trykoszko

przewodniczący

Marek Leszczyński

członek

Barbara Romanczuk

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności definicji opiekuna faktycznego i kręgu osób uprawnionych."

Ograniczenia: Dotyczy konkretnej sytuacji prawnej, gdzie opiekun prawny nie wystąpił o przysposobienie i nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne spełnienie ustawowych przesłanek do uzyskania świadczeń socjalnych, nawet w trudnych sytuacjach życiowych.

Ciotka nie dostanie świadczenia pielęgnacyjnego na siostrzenicę. Sąd wyjaśnia dlaczego.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bk 151/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk /sprawozdawca/
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący/
Marek Leszczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant specjalista Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 21 lutego 2024 r. nr S-KO.441/72/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 21 lutego 2024 r. nr S-KO.441/72/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży po rozpatrzeniu odwołania W. C. od decyzji Burmistrza Miasta Grajewa z dnia 26 stycznia 2024 r. nr MOPS.5211.94.2023 odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną N. G., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Pani W. C. w dniu 29 grudnia 2023 r. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Grajewie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrzenicą N. G..
Burmistrz Miasta Grajewo decyzją z dnia 26 stycznia 2024 r., nr MOPS.5211.94.2023 odmówił Pani W. C. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrzenicą N. G.. Organ I instancji podkreślił, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Do akt sprawy dołączyła zaświadczenie Sądu Rejonowego w Grajewie III Wydział Rodzinnego i Nieletnich z dnia [...].12.2023r. wskazujące, że zostali wraz z mężem M. C. ustanowieni opiekunami prawnymi małoletnich W. G. oraz N. G. Wnioskodawczyni przy tym jest rodzoną siostrą matki małoletnich dzieci W. i N. G., tj. ciotką ww. dzieci. Ponadto zgodnie z Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Grajewie nr sprawy 43/2021 z dnia 16.07.2021r. N. G. została zaliczona do osób niepełnosprawnych łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane do 31.07.2024r. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Grajewie III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] listopada 2023r. sygn. akt [...] matka małoletniej N. i W. - Pani M. G. została pozbawiona prawa wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi córkami. W dołączonym do wniosku oświadczeniu wnioskodawczyni poinformowała, że nie podejmuje zatrudnienia ponieważ sprawuje opiekę nad niepełnosprawną N. G., co zostało potwierdzone w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego sporządzonym przez pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Grajewie dnia 17.01.2024r.
Powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było nie spełnianie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawniających do przyznania W. C. świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na to, że jest ona ciocią N. G., a zatem osobą na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem siostrzenicy.
Z decyzją tą nie zgodziła się W. C., wnosząc odwołanie. Wskazała, że została razem z mężem M. C. ustanowiona opiekunem prawnym na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Grajewie z dnia [...] grudnia 2023 r., a matka małoletniej na mocy postanowienia tegoż sądu została pozbawiona władzy rodzicielskiej. Również ojciec jest pozbawiony władzy rodzicielskiej. Od września 2022r. małoletnia N. i jej siostra przebywają u niej. Pieniądze są potrzebne na kontynuowanie leczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży decyzją z dnia 21 lutego 2024 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu swego stanowiska organ odwoławczy zacytował treść przepisów, o którym mowa w art. 17 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390). Organ odwoławczy podniósł, że świadczenie pielęgnacyjnego przysługuje
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. -
Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Mając powyższe na uwadze wskazano, że zgodnie z art. 129 § 1. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Na tej podstawie organ odwoławczy wywiódł, że na Pani W. C. nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec siostrzenicy. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Kielcach w wyroku z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 350/23, siostra matki dziecka (ciotka) nie jest osobą wymienioną w katalogu osób zaliczonych do rodziny zastępczej spokrewnionej w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Tym samym nie należy do grona osób, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponadto organ odwoławczy zaakcentował, że W. C. nie jest również, jak twierdzi ona, opiekunem faktycznym N. G. Z zaświadczenia Sądu Rejonowego wynika, że W. C. i M. C. zostali ustanowieni opiekunami prawnymi małoletnich: W. G. i N. G. Jednakże opiekun prawny nie jest również wymieniony w art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie może być zaliczony do innych osób z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w sytuacji, gdy nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Podkreślił także, że ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego następuje w drodze decyzji związanej, co oznacza, że w razie spełnienia przez stronę ustawowych przesłanek uprawniających do tego świadczenia, obowiązkiem właściwego organu administracji jest jego przyznanie, a w razie nieziszczenia się tych przesłanek, organ administracji nie może wskazanego świadczenia przyznać. Decyzje w sprawie świadczeń pielęgnacyjnych nie są podejmowane według zasad fakultatywnych i uznaniowości, zatem organy nie mogły wyjść poza obowiązujące prawo i przyznać odwołującej świadczenie na zasadzie słuszności.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożyła W. C., nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem.
W jej uzasadnieniu wskazała, że jest opiekunem faktycznym małoletniej N. i jej siostry W. G. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Grajewie z dnia [...] listopada 2023 sygn. akt [...] , gdzie miejsce pobytu i zamieszkania małoletnich zostało ustanowione w jej miejscu zamieszkania. Powyższe mogą stwierdzić wszelkie instytucje w Grajewie odwiedzając małoletnie. Nie otrzymała kwalifikacji na rodzinę zastępczą i nie została nią ustanowiona. Podkreśliła, że małoletnia N. jest dzieckiem przewlekle chorym i wymagającym specjalistycznego leczenia i nieustannej opieki. Małoletnie wychowywane były przez matkę M. G. alkoholiczkę, która miała postępowania o jazdę pod wpływem alkoholu oraz kilka razy za narażenie małoletnich na niebezpieczeństwo, była też leczona odwykowo od alkoholu. Ojciec P. G. również nadużywa alkoholu, jest osobą karaną. Obydwoje rodziców sąd pozbawił władzy rodzicielskiej. Matka małoletniej otrzymywała na N. świadczenie pielęgnacyjne, które trwoniła na alkohol i towarzystwo, zaniedbywała dzieci, przez co sąd podjął decyzję o umieszczeniu małoletnich poza środowiskiem rodzinnym. Wskazała, że są z mężem jedynymi osobami z rodziny, które mogły zająć się nimi. Nie mogą też liczyć na jakąkolwiek pomoc ze strony rodziców dziewczynek. Na ich utrzymanie praktycznie nie mają środków, szczególnie odnośnie N., która wymaga specjalistycznych badań i wizyt w CZD w Warszawie. Ponadto wraz z mężem mają na utrzymaniu jeszcze czworo własnych dzieci.
Końcowo skarżąca podkreśliła, że chcieli pomoc siostrzenicom, ale zamiast wsparcia ze strony państwa mają przed sobą same problemy i utrudnienia, a rodzice małoletnich żyją nadal beztrosko. W związku z powyższym skarżąca rozważa rezygnację z opieki nad siostrzenicami, gdzie wówczas państwo zobowiązane będzie do poniesienia koszt ich utrzymania w placówkach, przy czym N. będzie wymagała placówki specjalistycznej, gdzie koszty utrzymania takiego dziecka są bardzo wysokie. Największe jednak skutki dla małoletnich będą emocjonalne, gdyż nie będą miały kontaktu z rodziną, a ponadto mogą zostać rozdzielone i trafią w zupełnie obcych dla nich miejsc.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej określa art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Uchybienia, które obligują do usunięcia skarżonej decyzji z obrotu prawnego określa art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. i są to: zaistnienie przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (wówczas sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części) bądź też naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (wówczas sąd uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części).
W ocenie Sądu taka sytuacja nie zaistniała w przedmiotowej sprawie, aczkolwiek już na wstępie należy wskazać, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej u.ś.r.), poprzez przytoczenia w dacie wydawania decyzji nieaktualnego brzmienia w/w regulacji. Jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, a zatem decyzja jest prawidłowa.
Należy zwrócić bowiem uwagę, że zgodnie z art. 43 pkt 4 ustawy z 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) nowe brzmienie od dnia 1 stycznia 2024 r. uzyskał przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. Istotna zmiana m.in. dotyczyła tego że w pkt. 4 tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje "rodzinie zastępczej". Nowe brzmienie regulacji nie różnicuje więc rodzin zastępczych mogących ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne na spokrewnione i niespokrewnione. Pozwala to zatem przyjąć, że ustawodawca wycofał się z unormowania postrzeganego przez sądy administracyjne jako dyskryminującego rodziny zastępcze spokrewnione, które w efektywny sposób realizują pieczę względem niepełnosprawnego dziecka. Nieprawidłowe jednak zacytowanie nieaktualnej treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, nie miało jednak wpływu na wynik sprawy albowiem skarżąca nie została ustanowiona rodziną zastępczą dla małoletniej N. G..
Przechodząc do meritum wskazać należy, że przedmiotem skargi była decyzja odmawiająca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem z uwagi na fakt, że skarżąca jako ciotka niepełnosprawnego dziecka nie spełnia wymogów określonych w art. 17 u.ś.r. Wskazać zatem należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. zawiera enumeratywne wyliczenie osób, które są uprawnione do uzyskania tego świadczeniach, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo - wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo – terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przy czym w myśl art. 3 pkt 14 u.ś.r. opiekunem faktycznym dziecka jest osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka.
W przedmiotowej sprawie bezsporne jest to, że wnioskodawczyni jest siostrą matki małoletnich dzieci W. i N. G., tj. ciotką. Do akt sprawy dołączyła jednak zaświadczenie z dnia [...].12.2023r. Sądu Rejonowego w Grajewie III Wydział Rodzinnego i Nieletnich wskazujące, że wraz z mężem M. C. zostali ustanowieni opiekunami prawnymi małoletnich W. G. oraz N. G. (k. 7 akt admin). Ponadto zgodnie z Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Grajewie nr sprawy 43/2021 z dnia 16.07.2021r. N. G. została zaliczona do osób niepełnosprawnych łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane do [...].07.2024r. Ponadto postanowieniem Sądu Rejonowego w Grajewie III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] listopada 2023r. sygn. akt [...] matka małoletniej N. i W. - Pani M. G. została pozbawiona prawa wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi córkami, zaś miejsce pobytu i zamieszkania małoletnich ustanowiono u skarżącej i jej męża. Jednocześnie umorzono postępowanie w przedmiocie wniosku skarżącej o ustanowienie rodziny zastępczej (k. 6 akt admin.).
Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że skarżąca jest opiekunem prawnym małoletniej N. G., ale nie została ustanowiona wraz z mężem rodziną zastępczą. Ponadto jak słusznie wskazał organ odwoławczy, zgodnie z art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. W związku z powyższym na W. C., jako krewnej w linii bocznej, nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec siostrzenicy. Ponadto nie spełnia ona definicji opiekuna faktycznego, wskazanego w art. 3 pkt 14 u.ś.r., albowiem mimo, że opiekuje się faktycznie dzieckiem, nie wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka.
W świetle powyższych przepisów nie budzi wątpliwości okoliczność, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, a warunkiem skutecznego ubiegania się o to świadczenie jest spełnienie wszystkich przesłanek określonych w powołanych przepisach. Należy w związku z tym podnieść, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny. Wyjątek od powyższej zasady przewidziano w przypadku opiekuna faktycznego dziecka, którym – co jeszcze raz należy przypomnieć - zgodnie z ustawową definicją jest osoba, która nie tylko faktycznie opiekuje się dzieckiem, ale wystąpiła także z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Wyjaśnić przy tym należy, że przysposobienie powoduje powstanie obowiązku alimentacyjnego, gdyż zgodnie z art. 121 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek jak między rodzicami a dziećmi. Z akt sprawy nie wynika, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka, nad którym sprawuje opiekę, co też potwierdziła na rozprawie przed Sądem. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być także przyznane, jeżeli osoba wymagająca opieki nie została umieszczona w rodzinie zastępczej, a w tym zakresie postępowanie zostało umorzone.
Zaakcentować zatem należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. zawiera enumeratywne wyliczenie osób, które są uprawnione do uzyskania tego świadczeniach, a mianowicie są to: matka, ojciec, inne osoby, na których zgodnie z przepisami krio ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekun faktyczny dziecka oraz m.in. osoba będąca rodziną zastępczą. Odstępstwo od wymogu podlegania obowiązkowi alimentacyjnemu wobec podopiecznego przewidziano dla opiekuna faktycznego dziecka, czyli osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (art. 3 pkt 14 u.ś.r.). Dopiero bowiem ustalone postanowieniem sądu przysposobienie małoletniego, powoduje powstanie obowiązku alimentacyjnego. Albowiem przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi (art. 121 § 1 krio). Konsekwencją powyższego jest uznanie, że racjonalny prawodawca, definiując opiekuna faktycznego dziecka w u.ś.r., ocenił, że nawet w sytuacji sprawowania czynności opiekuńczych przez osobę – w rozumieniu ustawy – obcą dla małoletniego, do czasu złożenia przez nią wniosku o przysposobienie podopiecznego, brak jest podstaw do zrównania praw rodziców i takiego opiekuna. Nie można w tej sytuacji, z samego faktu sprawowanej realnie opieki (nawet potwierdzonej orzeczeniem Sądu, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie i na co konsekwentnie wskazuje skarżąca) i dalszego pokrewieństwa, wywodzić zrównania obowiązków takiej osoby z podlegającymi z mocy prawa egzekwowalnemu zobowiązaniu alimentacyjnemu osób objętych normą art. 17 ust. 1 pkt 1-2 u.ś.r. Zauważenia wymaga, że ustawodawca w art. 3 pkt 14 u.ś.r., dookreślił pojęcie opiekuna faktycznego i wskazał, że osoba taka, jeśli chce korzystać ze świadczeń rodzinnych, winna złożyć wniosek o przysposobienie małoletniego podopiecznego. Przyczyny takiego działania należy upatrywać w zapewnieniu stałości i egzekwowalności przyjętych w ten sposób zobowiązań o charakterze alimentacyjnym wynikających z tej instytucji (m.in. z art. 121 § 2 i § 4 krio, z których wynika nabycie praw i obowiązków wynikających z pokrewieństwa w stosunku do krewnych przysposabiającego oraz rozciągnięcie skutków przysposobienia na zstępnych przysposobionego)(vide wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2095/22, CBOSA).
Z akt sprawy w sposób bezsprzeczny wynika, że skarżąca nie wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie małoletniej siostrzenicy, nad którą sprawuje opiekę, a więc nie można jej uznać za opiekuna faktycznego w rozumieniu u.ś.r., a tym bardziej nie jest również rodziną zastępczą siostrzenicy.
Należy w związku z tym podkreślić, że istotnym elementem decydującym o przyznaniu prawa do świadczenia jest istnienie po stronie opiekuna obowiązku alimentacyjnego, z którym prawodawca racjonalnie i zgodnie z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej połączył uprawnienie do otrzymania świadczenia. Nie jest przy tym sprzeczne z zasadą ochrony i opieki nad rodziną ograniczenie kręgu osób zobowiązanych do alimentacji do niektórych tylko członków rodziny. Konsekwentnie zatem należało skorelować z tym obowiązkiem uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, choć zmiany dokonane przez ustawodawcę w przepisach od 1 stycznia 2024r. w zakresie nie tamowania osobie stanowiącej rodzinę zastępczą możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (bez względu na to czy jest rodzina zastępczą spokrewnioną, czy nie, a przez to nie zawsze musi być obciążona obowiązkiem alimentacyjnym) i tak zmierzają w kierunku liberalizacji przyznawania tego świadczenia.
Jak wskazano w wyroku NSA z 13.12.2017 r., sygn. akt I OSK 1168/17, wykładnia inna niż pozajęzykowa jest nieuprawiona, gdyż prowadziłaby do poszerzenia kręgu osób uprawnionych, a to byłoby zastąpieniem przez sąd ustawodawcy. Jeżeli przepis ustawy wymienia wprost osoby, które mogą otrzymać dane świadczenie, to nawet jeżeli wykluczenie z tego wykazu innych podmiotów może budzić wątpliwości, nie jest rzeczą sądu, ale ustawodawcy, uzupełnienie kręgu osób uprawnionych (CBOSA).
W związku z powyższym, zdaniem Sądu, organy zasadnie odmówiły wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zaś okoliczności podniesione w skardze nie mogły stanowić podstawy do uwzględnienia skargi. zaakcentować przy tym należy, że wydane decyzje mają charakter związany, a w związku z tym, w sytuacji niespełnienia wymogów ustawowych do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, okoliczności podniesione w skardze, a więc trudna sytuacja rodziny oraz konieczność zapewnienia opieki siostrzenicom, w tym konieczność leczenia niepełnosprawnej N., nie mogły stanowić podstawy uwzględnienia skargi. Sąd administracyjny bada bowiem legalność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa, a nie zasadami słuszności czy też współżycia społecznego.
Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI