II SA/Bk 1495/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku rozpoznał skargę Stowarzyszenia I. w W. na decyzję Komendanta Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej, która utrzymała w mocy decyzję o odmowie wydania zezwolenia na przebywanie pracownicy Stowarzyszenia w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Republiką Białorusi. Stowarzyszenie argumentowało, że dostęp do strefy jest niezbędny do realizacji jego statutowych celów, takich jak monitorowanie sytuacji humanitarnej, praw człowieka oraz działań organów państwowych, powołując się na art. 54 Konstytucji RP i art. 10 EKPC. Organy Straży Granicznej odmówiły wydania zezwolenia, wskazując na priorytet bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego w związku z trwającym kryzysem migracyjnym i zagrożeniami na granicy. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Podkreślono, że sądowa kontrola legalności nie obejmuje korygowania przepisów ustawowych, a w tym przypadku przepisy ustawy o ochronie granicy państwowej nie zostały uznane za niekonstytucyjne. Sąd uznał, że bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny są wartościami konstytucyjnymi, które w obecnej sytuacji na granicy z Białorusią uzasadniają wprowadzenie czasowego zakazu przebywania w strefie nadgranicznej. Argumentacja Stowarzyszenia, że potrzebuje ono dostępu do strefy w celu monitorowania sytuacji, została uznana za niewystarczającą w świetle priorytetu bezpieczeństwa. Sąd zaznaczył, że organizacje pozarządowe mogą przekazywać informacje o zagrożeniach Straży Granicznej, a ich działalność statutowa może być realizowana poza strefą zakazu. Porównanie Stowarzyszenia do dziennikarzy, którym przysługują szczególne prawa dostępu do informacji, zostało odrzucone. Sąd uznał, że prawo do pozyskiwania i rozpowszechniania informacji, choć ważne, nie może mieć pierwszeństwa przed bezpieczeństwem państwa i ochroną życia lub zdrowia ludzkiego, zwłaszcza w kontekście działań hybrydowych i przemocy na granicy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących ograniczeń w dostępie do strefy nadgranicznej w kontekście bezpieczeństwa państwa, prawa do informacji i działalności organizacji pozarządowych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji na granicy z Białorusią i może być stosowane w podobnych kontekstach kryzysowych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy odmowa wydania zezwolenia na przebywanie w strefie nadgranicznej organizacji pozarządowej, której celem jest monitorowanie sytuacji humanitarnej i praw człowieka, narusza prawo do pozyskiwania i rozpowszechniania informacji (art. 54 Konstytucji RP, art. 10 EKPC)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, prawo do pozyskiwania i rozpowszechniania informacji nie może mieć pierwszeństwa przed konstytucyjnie chronionymi wartościami, takimi jak bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny, zwłaszcza w kontekście zagrożeń na granicy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że choć pośrednia zależność między zakazem przebywania w strefie a wolnością wypowiedzi istnieje, nie może ona mieć a priori pierwszeństwa przed bezpieczeństwem państwa, porządkiem publicznym czy ochroną życia i zdrowia ludzkiego, które są priorytetem w obecnej sytuacji na granicy.
Czy odmowa wydania zezwolenia na przebywanie w strefie nadgranicznej pracownicy organizacji pozarządowej, która ma świadczyć pomoc humanitarną i monitorować sytuację, stanowi "uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 12b ust. 2 ustawy o ochronie granicy państwowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, okoliczności wskazane przez Stowarzyszenie nie zostały uznane za "uzasadniony przypadek" pozwalający na wydanie zezwolenia na przebywanie w strefie nadgranicznej.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że "uzasadnione przypadki" nie mogą być rozumiane jako tożsame z przypadkami (podmiotami) określonymi w innych przepisach ustawy, a sama możliwość pojawienia się sytuacji wymagających pomocy humanitarnej nie jest wystarczająca do uznania wniosku za uzasadniony. Priorytetem jest bezpieczeństwo i porządek publiczny.
Czy sąd administracyjny jest powołany do kontroli konstytucyjności przepisów ustawy o ochronie granicy państwowej?
Odpowiedź sądu
Sąd administracyjny w drodze wyjątku może zastosować tzw. "rozproszoną kontrolę konstytucyjności", ale nie jest powołany do eliminowania przepisów z porządku prawnego.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że jego kontrola legalności odbywa się pod względem zgodności z prawem, a sędziowie podlegają Konstytucji i ustawom. Sąd nie ma obowiązku ani podstaw do dokonywania rozproszonej kontroli konstytucyjności, jeśli przepisy nie zostały uznane za niezgodne z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny.
Przepisy (17)
Główne
u.o.g.p. art. 12a § ust. 1 i 2
Ustawa o ochronie granicy państwowej
Umożliwia wprowadzenie czasowego zakazu przebywania w strefie nadgranicznej w celu zapewnienia bezpieczeństwa lub porządku publicznego w związku z zagrożeniem życia lub zdrowia ludzi lub mienia.
u.o.g.p. art. 12b § ust. 1 i 2
Ustawa o ochronie granicy państwowej
Określa, kogo zakaz nie dotyczy, oraz możliwość wydania zezwolenia na przebywanie w strefie w "uzasadnionych przypadkach" dla innych osób.
Konstytucja RP art. 54
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarantuje prawo do pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.
EKPC art. 10
Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności
Gwarantuje prawo do wolności wypowiedzi, obejmujące wolność posiadania poglądów oraz otrzymywania i przekazywania informacji i idei.
Dz.U. 2022 poz 295 art. 12a ust.1 i 2, art. 12b ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Określa warunki ograniczania konstytucyjnych wolności i praw.
Konstytucja RP art. 52 § ust. 1 i 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarantuje wolność poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy.
k.p.a. art. 77
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej, w tym decyzji uznaniowych.
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada przekonywania.
k.p.a. art. 78 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek uwzględnienia żądania przeprowadzenia dowodu, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.
Prawo prasowe art. 7 § ust. 2 pkt 5
Ustawa Prawo prasowe
Definicja dziennikarza.
u.o.u.c. art. 2 § pkt 6a
Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Definicja legalna pojęcia "instrumentalizacja".
u.o.u.c. art. 13
Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Nowelizacja z 21 lutego 2025r. wprowadzająca definicję "instrumentalizacji".
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 52 § i art. 54
Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej
Dz.U. 2025 poz.281
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 marca 2025r.
Wprowadzenie czasowego zakazu przebywania na określonym obszarze w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Republiką Białorusi.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nadrzędność bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego nad prawem do pozyskiwania informacji przez organizacje pozarządowe w strefie nadgranicznej. • Brak wystarczających podstaw do uznania wniosku Stowarzyszenia za "uzasadniony przypadek" w rozumieniu ustawy o ochronie granicy państwowej. • Możliwość realizacji celów statutowych Stowarzyszenia poza strefą objętą zakazem przebywania. • Zagrożenia związane z nielegalną migracją i działaniami hybrydowymi na granicy uzasadniające ograniczenia dostępu do strefy.
Odrzucone argumenty
Odmowa dostępu do strefy nadgranicznej narusza prawo do pozyskiwania i rozpowszechniania informacji (art. 54 Konstytucji RP, art. 10 EKPC). • Odmowa wydania zezwolenia narusza wolność poruszania się (art. 52 Konstytucji RP). • Błędna wykładnia art. 12b ust. 2 u.o.g.p. poprzez uznanie, że wniosek Stowarzyszenia nie jest uzasadniony. • Niewyczerpujące zbadanie okoliczności sprawy i nierozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego (naruszenie art. 77 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a.).
Godne uwagi sformułowania
"nie ma możliwości naocznego monitorowania i utrwalania działań służb" • "prawo do pozyskiwania i rozpowszechniania informacji, jakkolwiek zasługująca na pełne uznanie, nie może mieć a priori pierwszeństwa przed inną wartością konstytucyjną, jaką jest bezpieczeństwo państwa" • "działania władz białoruskich, które wykorzystują cudzoziemców i prawo uchodźcze jako element zjawiska określanego mianem "wojny hybrydowej"" • "uzasadnione przypadki" nie mogą być rozumiane jako tożsame z przypadkami (podmiotami) określonymi w ust. 1 pkt 1-7 oraz ust. 4 pkt 1 – 3 tego przepisu.
Skład orzekający
Anna Bartłomiejczuk
sprawozdawca
Elżbieta Lemańska
przewodniczący
Małgorzata Roleder
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ograniczeń w dostępie do strefy nadgranicznej w kontekście bezpieczeństwa państwa, prawa do informacji i działalności organizacji pozarządowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji na granicy z Białorusią i może być stosowane w podobnych kontekstach kryzysowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy konfliktu między prawem organizacji pozarządowych do monitorowania sytuacji na granicy a priorytetem bezpieczeństwa państwa w obliczu kryzysu migracyjnego i zagrożeń hybrydowych.
“Czy organizacje pozarządowe mają prawo wstępu do strefy nadgranicznej? Sąd Administracyjny rozstrzyga konflikt między prawem do informacji a bezpieczeństwem państwa.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.