II SA/BK 144/25

II SA/Bk 144/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-04-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk /przewodniczący/
Małgorzata Roleder
Marta Joanna Czubkowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 39 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 3 i 4, art. 41 pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.) sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 6 grudnia 2024 r. nr 406.796/E-10/XXI/2024 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę
Uzasadnienie
Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności faktycznych i prawnych.
We wniosku z 3 września 2024 r. M. L. zwrócił się o przyznanie pomocy społecznej w formie celowej pomocy finansowej, powołując się na to, że jego stan zdrowia systematycznie się pogarsza z powodu braku ubezpieczenia zdrowotnego, a tym samym dostępu do rehabilitacji, leków i leczenia. Podniósł też, że jest osobą po urazie kręgosłupa, cierpiącą na choroby przewlekłe m.in. "problem z sercem". Ponadto podał, że "w ubiegłym tygodniu zgłosiłem się do ZOZ w M. z powodu bardzo złego stanu zdrowia. Z braku ubezpieczenia zdrowotnego udzielono mi pomoc doraźną - ratowanie życia. Kierowano mnie do szpitala. Niestety nie mam żadnego dochodu, nie mogę świadomie zaciągać kolejnych długów".
Decyzją z 22 października 2024 r. nr 5012.33.24 Wójt Gminy Jaświły odmówił przyznania wnioskowanego zasiłku celowego ze względu na niespełnienie kryterium dochodowego oraz niezaistnienie przesłanek z art. 41 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.; dalej powoływana jako u.s.p.) do przyznania specjalnego zasiłku celowego.
Od powyższej decyzji M. L. złożył odwołanie zarzucając naruszenie:
- art. 11 i art. 7 K.p.a., poprzez niezrealizowanie przez organ pierwszej instancji należycie zasady przekonywania i zasady prawdy obiektywnej, a nadto błędne wyliczenie jego dochodu, co miało wpływ na wynik sprawy;
- art. 8 ust. 4 pkt 7 u.s.p., poprzez nieodliczenie od jego dochodu niemieckiego Kindergeld;
- art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej zaskarżonej decyzji;
- art. 41 oraz 39 ust. 1 i 2 u.s.p., poprzez nieprzyznanie wnioskowanego świadczenia mimo zrealizowania wszelkich wymogów ustawowych do jego uzyskania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z 6 grudnia 2024 r. nr 406.796/E-10/XXI/2024 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wskazano, że z uwagi na to, że wniosek został złożony 3 września 2024 r., to podstawą do ustalenia spełnienia warunków do przyznania pomocy winien być dochód osiągnięty w miesiącu sierpniu 2024 r.
W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 7 października 2024 r. ustalono, że M. L. (osoba rozwiedziona, w wieku 58 lat) ma 17-letniego syna A. uczącego się w II klasie szkoły ponadpodstawowej mundurowej w Białymstoku, który od września do czerwca zamieszkuje w internacie. Strona jest osobą bezrobotną nie zarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Mieszka w piwnicy domu jednorodzinnego ogrzewanej piecem. Według oświadczenia strony, ma problemy z układem oddechowym, układem krążenia oraz z kręgosłupem. Ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć pracy. W obecności pracownika socjalnego wnioskodawca dokonał pomiaru ciśnienia tętniczego (wynik; 189/113, tętno 82). Odnośnie sytuacji dochodowej oświadczył, że prowadzi z synem odrębne jednoosobowe gospodarstwa domowe. Syn utrzymuje się z Kindergeld (uznawanym przez stronę za odpowiednik polskiego 800+) oraz alimentów świadczonych przez matkę w różnych wysokościach. Świadczenia te wpływają na konto brata wnioskodawcy, który przekazuje je A. Sam skarżący natomiast, według jego relacji, nie posiada żadnego dochodu, a finansowo pomagają mu przyjaciele i rodzina. Do wywiadu załączone zostały dwa dokumenty z ZOZ w M., dotyczące porady ambulatoryjnej z 24 czerwca 2024 r. Podczas wywiadu środowiskowego wnioskodawca złożył oświadczenie o stanie majątkowym podając, że nie posiada żadnego majątku a jedynie zadłużenie komornicze ok. 200 tys. zł. Jednocześnie nie wyjaśnił rozbieżności między aktualnie złożonym oświadczeniem majątkowym a poprzednio składanymi.
W oświadczeniu złożonym 7 października 2024 r. M. L. wyjaśnił, że zgodnie z otrzymanym przez niego pismem Prezesa Sądu Okręgowego w Białymstoku egzekucja komornicza względem K. K. jest bezskuteczna, a jej zaległości alimentacyjne przekraczają kwotę 23.000 zł. Oświadczył też, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe od wielu miesięcy nie posiadając żadnego dochodu i nie otrzymując żadnego wsparcia z pomocy społecznej. Stwierdził też, że nie jest aktywny zawodowo z powodu "choroby złamania kręgosłupa oraz braku możliwości dalszego leczenia". Ponadto przedstawił swoje stanowisko, że "Ustawa o pomocy społecznej obliguje do udzielenia pomocy osobom spełniający wymogi i będącą w mojej tragicznej sytuacji życiowej".
W sprawie ustalono także, że była żona wnioskodawcy – K. K. mieszka w Niemczech. Z dokumentacji przekazanej przez nią 9 października 2024 r. pocztą elektroniczną wynika, że dostarcza na ręce M. L. alimenty na syna A. W dniu 1 sierpnia 2024 r. przekazała za miesiąc sierpień 2024 r. alimenty w kwocie 125 euro. Natomiast od 1 września 2024 r. przekazuje tytułem alimentów kwotę 900 zł. Ponadto ustalono, że M. L. otrzymuje niemieckie zasiłki rodzinne (tzw. kindergeld) na syna A. Jak podał Podlaski Urząd Wojewódzki od 1 stycznia 2023 r. na rachunek wskazany przez stronę wypłacana jest z tego tytułu kwota 250 euro miesięcznie.
Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem wnioskodawcy, że ww. dochody (alimenty i Kindergeld) nie są jego dochodem i wyjaśniło, że świadczenie rodzinne nie jest dochodem dziecka a jego rodzica. Kindergeld przyznany został M. L. na okres do uzyskania przez syna A. pełnoletniości. Podobnie alimenty, które co prawda przysługują dziecku, jednak do czasu ukończenia przez nie 18 roku życia wypłacane są rodzicowi, pod którego opieką pozostaje dziecko. Podniesiono, że fakt podjęcia przez syna nauki poza miejscem zamieszkania i jego pobyt w trakcie roku szkolnego w miejscowości, w której znajduje się szkoła nie oznacza zmiany miejsca zamieszkania ani usamodzielnienia się dziecka. Miejscem zamieszkania A. L. nadal pozostają Mońki, gdyż zgodnie z art. 26 K.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Natomiast jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Zgodnie z postanowieniem SR w Białymstoku z 18 marca 2022 r., [...], miejsce pobytu małoletniego A. L.(ur. [...].08.2007 r.) zostało ustalone przy ojcu M. L. i tam jest jego miejsce zamieszkania (okoliczność znana Kolegium z urzędu). Dopóki A. L. jest osobą niepełnoletnią, pozostaje pod władzą rodzicielską i na utrzymaniu rodziców. Nawet gdyby posiadał własne dochody, nie on a rodzic sprawujący opiekę ma prawo i obowiązek nimi dysponować. Tak więc wnioskodawca wraz ze swoim nieletnim synem tworzy rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.s.p.
Odnosząc się do zarzutu niezasadnego wliczenia do dochodu rodziny świadczenia (zw. Kindergeld) wypłacanego na syna A. przez instytucję niemiecką Kolegium stwierdziło, że nie znajduje podstaw prawnych ani faktycznych do wyłączenia tego świadczenia z dochodu rodziny wnioskodawcy. Przede wszystkim dlatego, że wszelkie rodzaje dochodów podlegających wyłączeniu z dochodu rodziny zostały enumeratywnie wymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. Z przepisu tego wynika zasada, że na potrzeby stosowania ustawy o pomocy społecznej ustala się i wlicza dochód z każdego źródła, chyba że został z tego wliczania w sposób wyraźny wyłączony. Niemieckie świadczenie Kindergeld niewątpliwie nie jest żadnym z podanych w przytoczonym przepisie dochodów określonych rodzajowo w punktach: 1, 2, 4, 6. Pozostałe wymienione w tym przepisie dochody, nie podlegające wliczeniu do dochodu, zostały wskazane przez odwołanie się do ściśle wskazanych ustaw, w których zostały uregulowane lub konkretnych przepisów podanych ustaw. W żadnym punkcie tego wyliczenia nie podano, aby wyłączeniu z dochodu podlegały także otrzymywane za granicą dochody "tożsame", "o podobnym charakterze" czy "będące odpowiednikiem" dochodu wymienionego w każdym z punktów, wypłacanego na podstawie ustawy polskiej. Dotyczy to także pkt 7, w myśl którego do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Z tych względów Kolegium nie podzieliło stanowiska odwołującego, który uważa, że świadczenie wypłacane na jego syna przez instytucję niemiecką nie podlega wliczeniu do dochodu rodziny ustalanego w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej.
Dodatkowo wskazano, że stanowisko Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego, na które powołuje się odwołujący, dotyczy porównania świadczenia wychowawczego i Kindergeld na gruncie przepisów prawa unijnego, tj. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Niewątpliwie zgodnie z definicją świadczeń rodzinnych podlegających koordynacji zawartą w art. 1 lit. z ww. aktu, świadczenie wychowawcze, podobnie jak polskie świadczenia rodzinne i niemieckie zasiłki rodzinne są "świadczeniami rodzinnymi", a zasiłki rodzinne zarówno krajowe, jak i zagraniczne, nie są dochodem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Fakt ten nie ma jednak żadnego wpływu na sposób ustalania dochodu w oparciu o ustawę, w której jasno zdefiniowano pojęcie "dochodu" i enumeratywnie wymieniono jakie dochody faktycznie uzyskiwane nie są wliczane do prawidłowo ustalonego dochodu. Ze świadczeń objętych unijną definicją "świadczeń rodzinnych", wliczeniu do dochodu ustalanego na podstawie ustawy o pomocy społecznej nie podlega tylko polskie świadczenie wychowawcze. Natomiast do dochodu wlicza się pozostałe świadczenia rodzinne, w tym m.in. polskie i zagraniczne zasiłki rodzinne, mimo ich podobieństwa do świadczenia wychowawczego. Dodatkowo podano, że podstawą wyłączenia Kindergeld z dochodu odwołującego nie może być fakt, że nie wlicza się on do dochodu rodziny według przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pojęcie dochodu zostało bowiem w odmienny sposób zdefiniowane w tych ustawach i brak jest podstaw do posługiwania się pojęciem dochodu z ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdy sprawa podlega załatwieniu w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej zawierającej w art. 8 własną definicję tego pojęcia.
Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że rodzina M. L. składa się z dwóch osób wspólnie zamieszkujących i gospodarujących, której dochód wynosi 375 euro, co po dokonaniu przeliczenia zgodnie z art. 8 ust. 13 ustawy stanowi kwotę 1.600,08 zł. Przeliczenia dokonano według kursu euro w NBP z 6 grudnia 2024 r. (1 euro – 4.2669 zł). Dochód na osobę w gospodarstwie domowym wynosi więc 800,04 zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku celowego przyznawanego na zasadach ogólnych.
W dalszej kolejności Kolegium wskazało ze względu na uzyskiwanie przez rodzinę wnioskodawcy dochodu wyższego od kryterium dochodowego wniosek rozpatrzono w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 u.s.p. Podstawowym warunkiem przyznania tej nadzwyczajnej pomocy pieniężnej jest zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku", przy czym ustawa nie precyzuje, co należy rozumieć pod tym pojęciem pozostawiając rozstrzygnięcie tej kwestii uznaniu organu wydającego decyzję. W orzecznictwie wskazuje się natomiast jednolicie, że "szczególnie uzasadniony przypadek" to sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zatem zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Szczególnie uzasadniony przypadek nie obejmuje takich sytuacji, które można przewidzieć i którym można przeciwdziałać. W ocenie Kolegium sytuacja faktyczna wnioskodawcy pozwala stwierdzić, że nie została spełniona ta przesłanka.
Skarżący nie pracuje. Status osoby bezrobotnej utracił 8 stycznia 2023 r. na skutek długotrwałego zwolnienia lekarskiego (po 90 dniach zwolnienia), na którym przebywał po urazie złamania kręgu odcinka lędźwiowego kręgosłupa, który to uraz miał miejsce w październiku 2022 r. Z wyjaśnień strony wynika, że nie rejestruje się ponownie jako osoba bezrobotna oraz nie podejmuje zatrudnienia ze względu na zły stan zdrowia. Kolegium podniosło, że strona nie dostarczyła żadnego dokumentu potwierdzającego, że rzeczywiście aktualny stan zdrowia uniemożliwia jej jakąkolwiek aktywność zawodową. Takim dokumentem świadczącym o niezdolności do pracy mogłoby być np. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo odpowiedniego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności. Pomimo upływu dwóch lat od doznania urazu kręgosłupa oraz mimo podnoszonego faktu pogorszenia stanu zdrowia z powodu innych chorób, M. L. nie wystąpił o uzyskanie odpowiedniego orzeczenia organu właściwego do dokonania oceny wpływu zgłaszanych schorzeń na możliwości podjęcia pracy. Dodano przy tym, że postępowanie w sprawie uzyskania orzeczenia jest bezpłatne i niezależnie od posiadania ubezpieczenia zdrowotnego, a więc nie istnieją przeszkody do jego uzyskania. Odnośnie załączonych dokumentów lekarskich oceniono, że są one dowodem na to że M. L. z powodu bólu głowy zgłosił się do lekarza rodzinnego w M., który 24 czerwca 2024 r. udzielił mu porady ambulatoryjnej. Lekarz rozpoznał u badanego samoistne nadciśnienie, grypę wywołaną niezidentyfikowanym wirusem, nieokreślone bóle grzbietu i ból stawu. W trakcie wizyty lekarz wydał zlecenie na podanie przez pielęgniarkę zapisanych leków na obniżenie ciśnienia (captoprii 25g i iporel 75) ze względu na stan zagrożenia życia. Z dokumentów tych wynika jedynie, że ponad dwa miesiące przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy, podczas trwania grypy wirusowej wnioskodawcy niebezpiecznie wzrosło ciśnienie krwi i konieczne było pilne podanie leków na jego obniżenie, aby zapobiec ewentualnym, niebezpiecznym dla życia skutkom wysokiego ciśnienia. Przez tego typu problemy zdrowotne przechodzi wiele osób i nie powodują one stałej utraty przez te osoby możliwości aktywności zawodowej, co najwyżej konieczność okresowego powstrzymania się od pracy i pozostawania na zwolnieniu lekarskim.
W ocenie Kolegium wypadku, na skutek którego doszło do uszkodzenia kręgu lędźwiowego kręgosłupa, nie można uznać w miesiącu wrześniu 2024 r., a więc po upływie niemal dwóch lat, za nagłe zdarzenie powodujące konieczność przyznania pomocy pomimo niespełnienia kryterium dochodowego. Z analizy sytuacji wnioskodawcy wynika, że jego problemy spowodowane są utratą ubezpieczenia zdrowotnego na skutek pozbawienia go w styczniu 2023 r. statusu osoby bezrobotnej. Jednakże strona w każdym czasie może ponownie zarejestrować się jako osoba bezrobotna. Według wnioskodawcy jego stan zdrowia nie pozwala mu na taką rejestrację, gdyż nie pozwala podjąć żadnego zatrudnienia. Twierdzenia te nie są jednak poparte żadnymi dowodami. Skoro schorzenia, na które cierpi nie pozwalają na wykonywanie jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego, w interesie strony jest uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności, które potwierdziłoby tę okoliczność i którego posiadanie pozwoliłoby na objęcie pomocą przewidzianą dla osób niepełnosprawnych w takim stopniu, że są całkowicie niezdolne do pracy. Żadnych działań w tym kierunku wnioskodawca nie podjął. Mimo upływu bardzo długiego czasu od doznania urazu kręgosłupa nie podjęto żadnych działań realnie zmierzających do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym poza składanymi comiesięcznie wnioskami o zapewnienie świadczeń ubezpieczenia zdrowotnego finansowanych z środków publicznych. Również pozostałe okoliczności występujące w sprawie takie jak stopniowo postępujące pogorszenie stanu zdrowia i brak możliwości leczenia oraz zachorowanie na grypę (w czerwcu 2024 r.) zdaniem Kolegium nie stanowią szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 u.s.p. Reasumując stwierdzono, że żadna z ustalonych w sprawie okoliczności nie ma charakteru nagłego ani nadzwyczajnego.
Skargę na tę decyzję do sądu administracyjnego wniósł M. L. i zarzucił naruszenie:
1. art. 11 i art. 7 K.p.a., poprzez niezrealizowanie przez organy obydwu instancji należycie zasady przekonywania i zasady prawdy obiektywnej, a nadto błędne wyliczenie dochodu co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2. art. 8 ust. 4 pkt 7 u.s.p., poprzez nieodliczenie niemieckiego kindergeld od dochodu skarżącego;
3. art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie przez organy obydwu instancji podstawy prawnej zaskarżonej decyzji;
4. art. 41 oraz art. 39 ust 1 i 2 u.s.p., poprzez nieprzyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia mimo zrealizowania przez niego wszelkich wymogów ustawowych do uzyskania tego świadczenia.
Wskazując na te naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji. Do skargi dołączono tabelkę z osobistymi wyliczeniami skarżącego dotyczącymi osiąganego przez niego dochodu za cały 2023 r. i w 2024 r. od stycznia do lipca.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zwarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 6 grudnia 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Jaświły z 22 października 2024 r. odmawiającą przyznania skarżącemu – M. L. zasiłku celowego.
Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.; dalej powoływana jako u.p.s.), określającej przesłanki przyznawania poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazującej cele polityki społecznej państwa. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ma ona wspierać wysiłki zmierzające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a przez to umożliwić życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Głównym zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie powstawaniu takich sytuacji poprzez pomoc rodzinom i osobom w ich usamodzielnianiu się i integracji ze środowiskiem. Celem pomocy społecznej nie jest więc wyręczanie osób w pozyskiwaniu źródeł dochodów. Pomoc ta może zostać przyznana dopiero w momencie, gdy strona po wykorzystaniu swoich uprawnień, możliwości i zasobów nadal pozostaje w trudnej sytuacji życiowej. Odmienna interpretacja pozostawałaby w sprzeczności z intencją ustawodawcy, który nadał pomocy społecznej charakter subsydiarny. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. ewentualne potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione tylko wówczas, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Z treści przepisu art. 39 ust. 1 u.p.s. wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Ustęp 2 tego przepisu wymienia przykładowo potrzeby na które zasiłek celowy może być przyznany. Regulacja ta stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Użycie terminu "może" oznacza uznaniowość (nie obowiązek) w zakresie przyznania zasiłku i konieczność ważenia interesu strony i interesu publicznego. To ważenie i ocena interesów następuje, gdy spełnione są pozostałe kryteria uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, do których należy m.in. kryterium dochodowe.
W sprawie niniejszej przesłanką wykluczającą przyznanie skarżącemu na zasadach ogólnych wnioskowanego zasiłku celowego było przekroczenie kryterium dochodowego. Zasadniczy spór w sprawie niniejszej dotyczy tego czy do dochodu dwuosobowej rodziny skarżącego powinno być wliczone świadczenie (zw. Kindergeld) wypłacane na syna A. przez instytucję niemiecką. Sąd w sprawie niniejszej podziela stanowisko organów zgodnie z którym świadczenie to powinno być wliczone do dochodu rodziny skarżącego.
Sposób ustalania dochodu szczegółowo uregulowano w art. 8 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Stosownie do treści art. 8 ust. 4 u.p.s. dochody pozyskiwane ze źródeł wymienionych w tym przepisie (w punktach 1-20) nie podlegają wliczeniu do dochodu ustalanego na potrzeby przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Z powyższego wynika więc zasada, że na potrzeby stosowania ustawy o pomocy społecznej ustala się i wlicza dochód z każdego źródła, chyba że został z tego wliczania wyłączony. W katalogu z art. 8 ust. 4 u.s.p. w pkt 7 wymienione jest świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W związku z tym do dochodu nie powinno się wliczać tzw. świadczenia "800+". Do dochodu wliczane są natomiast świadczenia rodzinne w rozumieniu ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej powoływana jako u.ś.r.), ponieważ nie wymieniono ich w przepisie art. 8 ust. 4 u.s.p.
Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy niniejszej wskazać należy, że przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącego organy prawidłowo uznały, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (czyli w sierpniu 2024 r.) na dochód ten składały się: zasiłek niemiecki Kindergeld w wysokości 250 euro oraz alimenty w wysokości 125 euro. Dochód dwuosobowej rodziny skarżącego w sierpniu 2024 r. wyniósł 375 euro. Posługując się kursem euro/pln NBP z 22 października 2024 r. (z dnia wydania decyzji w pierwszej instancji) wyliczono łączny dochód rodziny skarżącego w sierpniu 2024 r. na kwotę 1.618,46 zł, co stanowi przekroczenie progu dochodu rodziny o 418,46 zł (art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy). Daje to kwotę dochodu na osobę w rodzinie 809,23 zł, co z kolei stanowi przekroczenie progu dochodu przewidzianego na jedną osobę pozostającą w rodzinie o 209,23 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy). W sprawie niniejszej organ drugiej instancji dokonał przeliczenia na datę wydania własnej decyzji, tj. 6 grudnia 2024 r. Kurs euro na tę datę był korzystniejszy dla skarżącego i dochód wyniósł 1.600,08 zł. Jest to jednak nadal dochód przekraczający kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej.
W tym miejscu podkreślić należy, że katalog zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. ma charakter zamknięty. Oznacza to, że tylko świadczenia wprost w nim wymienione podlegają pominięciu przy ustalaniu dochodu na mocy art. 8 ustawy i na potrzeby przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Skoro zaś nie zostało w tym katalogu wymienione wprost świadczenie niemieckie Kindergeld ani też przepis art. 8 ust. 4 ustawy nie zawiera odwołania do innych świadczeń podobnych do świadczenia wychowawczego, jak też nie zawiera sformułowania, że podlegają odliczeniu od dochodu świadczenia "podobne", "o podobnym charakterze" czy "będące odpowiednikiem", natomiast zawiera wskazanie, że odliczeniu podlega świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – poszukiwanie podobieństwa świadczenia wychowawczego i innych świadczeń otrzymywanych przez skarżącego na zasadzie innych rodzajów wykładni niż wykładnia literalna nie znajduje usprawiedliwienia.
Wskazać też trzeba, że przepis art. 8 ust. 4 u.p.s. jest jednoznaczny w swej treści i daje jasne rezultaty w bezpośrednim rozumieniu. Po pierwsze, zawiera zamknięty katalog świadczeń, po drugie, nie zawiera odniesień wskazujących na konieczność czy nawet możliwość poszukiwania innych rodzajów świadczeń odliczanych od dochodu, które powinny się w tym katalogu znaleźć. Oznacza to, że wykładnia literalna ww. przepisu daje jednoznaczne rezultaty i czyni zbędnym sięganie do innych rodzajów wykładni dla wyjaśnienia znaczenia przepisu czy potwierdzenia jego brzmienia. W sferze świadczeń obowiązujących na gruncie prawa polskiego nie ma wątpliwości, które świadczenia podlegają odliczeniu od dochodu a które nie. Innymi słowy "podobieństwo" czy "porównywalność" świadczeń w tym konkretnym przypadku nie może być podstawą do zaliczenia do katalogu świadczeń odliczanych od dochodu.
Wobec niewątpliwego faktu pobierania przez skarżącego niemieckiego świadczenia Kindergeld oraz wysokości tego świadczenia (250 euro), a także dobrowolnej kwoty przesłanej przez matkę dziecka w miesiącu sierpniu 2024 r. w wysokości 125 euro – spór w sprawie między organem a skarżącym jest w zasadzie wyłącznie sporem o prawo, tj. o wykładnię art. 8 ust. 4 pkt 7 ustawy. W sporze tym sąd stwierdza, że nie ma podstaw do podważenia stanowiska organów i dokonanej przez nie wykładni literalnej przepisu. A jeśli tak, to dochód skarżącego w sprawie niniejszej należało wyliczyć zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, tj. według sumy miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. z sierpnia 2024 r. - jako sumę przeliczonych na walutę polską kwot 250 euro (Kindergeld) i 125 euro (dobrowolnej kwoty przesłanej przez matkę na rzecz dziecka). Stanowisko dotyczące braku podstaw do wyłączenia z dochodu rodziny skarżącego świadczenia Kindergeld wypłacanego przez instytucję niemiecką zostało potwierdzone między innymi w wyroku NSA z 9 lipca 2024 r. II GSK 791/24 którym oddalono skargę kasacyjną M. L. od wyroku WSA w Białymstoku z 19 września 2023 r. II SA/Bk 446/23. Mając powyższe na uwadze za niezasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 8 ust. 4 pkt 7 w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, poprzez błędne wyliczenie dochodu od którego nie odliczono niemieckiego kindergeld.
Przekroczenie kryterium dochodowego wyłącza możliwość przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, co oznacza, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych i istnienia "niezbędnej potrzeby bytowej", organ obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego. Skarżący nie ma zatem prawa do świadczeń z pomocy społecznej na ogólnych zasadach.
Przekroczenie kryterium dochodowego uzasadniało rozważenie przesłanek dotyczących możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego, co też w sprawie niniejszej uczyniono. Zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przyznanie tego zasiłku na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy. W tym przypadku jak już zaznaczono powyżej nie wymaga się spełnienia kryterium dochodowego. Oznacza to, że osoby ubiegające się o te specjalne świadczenia powinny co do zasady samodzielnie przezwyciężać powstałe trudności, jednak z uwagi na wyjątkowość zaistniałych okoliczności przysługuje im świadczenie z pomocy społecznej. Zaistnienie wyjątkowych okoliczności uzasadnione jest tym, że przedmiotowa pomoc stanowi odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem wystąpienia przypadku szczególnie uzasadnionego. Pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku jest pojęciem ogólnym i niedookreślonym, nie posiadającym legalnej definicji ustawowej. W doktrynie przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz. Warszawa 2008, s. 202). Taką również wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 ustawy przyjęto w orzecznictwie NSA (np. wyrok z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07, pub. CBOSA). Zauważyć w tym względzie należy przede wszystkim, że osoby, w stosunku do których rozpatruje się możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku winny zdawać sobie sprawę, że w stosunku do nich uznanie administracyjne oceniane przez sąd administracyjny poddane jest innym rygorom niż wobec osób, które spełniają kryterium przyznania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ustawy. Pamiętać bowiem należy, że nie może w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z ustawy o pomocy społecznej, spotkają się z odmową przyznawania świadczenia z uwagi, na rozdysponowanie środków finansowych, na rzecz osób, które przekraczają kryterium dochodowe, bowiem istotą specjalnego zasiłku celowego o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy jest jego wyjątkowość o czym świadczy brzmienie przepisu, który pozwala na przyznanie tego zasiłku "w szczególnie uzasadnionych przypadkach".
W świetle przedstawionej interpretacji powyższego pojęcia należy więc przyjąć, że specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe.
W sprawie niniejszej prawidłowo oceniono, że nie mamy do czynienia ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem, czyli nagłym, nie przewidzianym zdarzeniem losowym na skutek którego skarżący wymagałby pomocy doraźnej. Słusznie wywiodło Kolegium, że wypadek na skutek którego doszło do uszkodzenia kręgu lędźwiowego kręgosłupa miał miejsce w październiku 2022 r. i wówczas przeprowadzony został zabieg chirurgiczny. Nie można więc tego zdarzenia uznać we wrześniu 2024 r., a więc po upływie prawie dwóch lat, za nagłe zdarzenie powodujące konieczność przyznania doraźnej pomocy pomimo niespełnienia kryterium dochodowego. Ze stanowiska skarżącego wynika, że trudna sytuacja łączona jest z faktem utraty ubezpieczenia zdrowotnego na skutek pozbawienia go w styczniu 2023 r. statusu osoby bezrobotnej. Od tego jednak czasu, jak słusznie także zauważyło Kolegium, skarżący nie zarejestrował się jako osoba bezrobotna. Sąd zauważa, że jeżeli bezczynność w zakresie rejestracji wynika ze złego stanu zdrowia skarżącego, który nie pozwala mu podjąć żadnego zatrudnienia, to skarżący powinien rozważyć uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności, którego posiadanie pozwoliłoby na objęcie pomocą przewidzianą dla osób niepełnosprawnych. Żadnych działań w tym kierunku skarżący nie podjął. Od czasu urazu kręgosłupa do złożenia wniosku o pomoc upłynęły prawie dwa lata, a jedynymi działaniami podejmowanymi przez stronę jest comiesięczne składanie wniosków o przyznanie pomocy społecznej. Słusznie także Kolegium oceniło, że takie okoliczności jak niskie dochody, brak możliwości leczenia i rehabilitacji, stopniowo następujące pogorszenie stanu zdrowia, nie stanowią szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 ustawy. W świetle powyższego za bezzasadny uznać należy zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 41 ustawy. W sprawie także nie doszło do naruszenia przepisów postępowania a mianowicie art. 7, 11 i 107 § 3 K.p.a. Zdaniem sądu uzasadnienie decyzji zostało sporządzone w sposób zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 107 § 3 K.p.a. Organ odwoławczy odniósł się w sposób szczegółowy do zarzutów odwołania i istoty sporu dotyczącego tego czy do dochodu rodziny skarżącego należy wliczać świadczenie Kindergeld.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że kwestionowana w sprawie niniejszej decyzja jest zgodna z przepisami prawa a zarzuty i argumenty skargi nie podważyły jej legalności. Zauważyć przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonej decyzji, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi. Reasumując, sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy to procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
Z tych wszystkich względów sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.).